Бишкек шаарынын вице-мэри Бактыбек Дүйшөмбиев

Дүйшөмбиев: быйыл Бишкекте 47 көчө толук оңдолду

56
(жаңыланган 18:26 13.11.2018)
Бишкек шаарынын вице-мэри Бакытбек Дүйшөмбиев быйылкы жылы шаар ичинде 90 чакырым жол оңдолгондугун айтты.
Дүйшөмбиев: быйыл Бишкекте 47 көчө толук оңдолду

Бишкекте жалпысынан 49 көчөнү оңдоо планга киргизилип, анын 47си толук оңдоодон өттү. Жолдорду калыбына келтирүү иштери мындан ары да уланат. Бул тууралуу Бакытбек Дүйшөмбиев Sputnik Кыргызстан радиосунун эфиринде маек куруп жатып билдирди.

Анын айтымында, шаар четиндеги жаңы конуштарга быйыл өзгөчө маани берилип, бир далай инфраструктуралык долбоорлор ишке ашты.

"Асфальттарды жаңылоо долбоору боюнча иштер 90 пайызга аткарылды. Жаңы көчөлөрдү, магистралдык байланыштарды курдук. Өзгөчө көңүл жаңы конуштарга бөлүнүп жатат. Газ түтүктөрүн, канализация куурларын орнотууга жетиштик. Албетте, кемчиликтер, аткарылбай калган иштер дагы болду. Мисалы, унаа токтотуучу жайлар боюнча жобону эми гана киргизип жатабыз. Буюрса, баарын талдап, жыйынтык чыгарабыз", — деди Бакытбек Дүйшөмбиев.

Андан сырткары, ал шаар тегерегинде жалпы 47 жаңы конуш бар экенин, андагы социалдык-инфраструктуралык маселелерди чечүүгө алгылыктуу кадамдар жасалып баштарын кошумшалады.

56
Белгилер:
шаар, жол, Бишкек мэриясы
Тема боюнча
Бишкектен иш издеп жатасызбы? Мэрия 600 жумуш орун сунуштоодо
Учкун ААКтын өндүрүштүк бөлүмүнүн башчысы Нурайым Токтомушева

Токтомушева: "Учкун" ААКтын негизделгенине 95 жыл болду

19
"Учкун" ААКтын өндүрүштүк бөлүмүнүн башчысы Нурайым Токтомушева мамлекеттик маанидеги бардык документ, кагаздарды басып чыгарууга аталган ишкананын мүмкүнчүлүгү бар экенин, болгону басмакананы модернизациялоо керектигин айтты.
Токтомушева: "Учкун" ААКтын негизделгенине 95 жыл болду

"Учкун" ачык акционердик коому 1926-жылы негизделген. Ушул эле жылы 7-ноябрда эң биринчи кыргыз гезити араб арибинде чыккан. Ал эми 1930-31-жылдары басма үйүнүн имараты курула баштаган. Бул тууралуу Нурайым Токтомушева Sputnik Кыргызстан радиосунун эфиринде маек куруп жатып билдирди.

Анын айтымында, басмакана мамлекеттик баалуу кагаздарды да басып чыгарат.

"Басмаканага жабдыктарды Алматы, Ташкенттен алып келишкен. Фрунзеде бул жаатта атайын адистерди даярдоо үчүн фабрика-заводдук окуу ачылган. 1967-жылы "Правда" гезитинин биринчи нускасы чыккан. 2019-жылы сатып алуулар мыйзамына мамлекеттик маанидеги документтер мамлекеттик ишканада басылсын деген өзгөртүү киргизилген. Бул боюнча президенттин алдындагы иш башкаруу типографиясы, "Гознак" ЖЧКсы, "Учкун" ААКсы арасында тендер жүргүзүлгөн. Анын жыйынтыгы менен "Учкун" ишканасы Мамлекеттик каттоо кызматынын туулгандыгы, никелешүү тууралуу жана башка күбөлүктөрдү басып чыгарат. Андан тышкары, аттестация, диплом, ошондой эле кадастрдын тендеринин негизинде мамлекеттик актылар, кызыл китептер басылууда. Азыр эми окуу китептери ар башка басмаканаларда жана чет өлкөдө басылып жатат. Чар жайыт кылбай мамлекеттик ишкананы борборлоштуруп каржыласа, сапаттуу китептерди чыгарууга мүмкүнчүлүгүбүз бар", — деди Токтомушева.

Адис президенттик шайлоо жана референдум өткөрүлгөндө жети миллион бюллетенди мыйзамга ылайык 10 күндө басып чыгарышканын кошумчалады.

19
Белгилер:
басмакана, Учкун, Нурайым Токтомушева
Тема боюнча
Министр: китептерде ката кетпеши үчүн "Окуу китеби" борбору ачылды
Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген экономисти, легендарлуу парламенттин депутаты Орозбек Акимбаев

Акимбаев: биз кабыл алган туу азыркыдай эмес болчу

136
(жаңыланган 15:35 03.03.2021)
Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген экономисти, легендарлуу парламенттин депутаты Орозбек Акимбаев депутаттар кабыл алган туу азыркыдай болбогонун айтты.
Акимбаев: биз кабыл алган туу азыркыдай эмес болчу

Кыргыз Республикасы Советтер Союзунан бөлүнүп, эгемендүү мамлекет болгондон кийин туу, герб, гимнин бекитүү үчүн конкурс жарыяланган. Чыгармачыл адамдар Жогорку Кеңештин залында бир жумага жакын туунун көргөзмөсүн өткөрүп, авторлор менен идеясын ортого салып отуруп, 3-марттагы жалпы талкууда азыркы тууну кабыл алганбыз. Бул тууралуу Орозбек Акимбаев Sputnik Кыргызстан радиосунун эфиринде маек куруп жатып билдирди.

Анын айтымында, тууга көлдүн, жайлоонун, пахтанын, буудайдын жана тоонун сүрөттөрү тартылган 30-40ка жакын варианттар болгон.

"Желектин авторлору Жусуп Матаев, Эдил Айдарбеков, Маматбек Сыдыков, Бекбосун Жайчыбеков жана Сабыр Иптаровдун эмгеги жактырылган эле. Кызыл түстөгү туунун ортосуна кырк нуру тегиз чачыраган алтын түстөгү күн алкагынын, анын ичине кыргыз боз үйүнүн түндүгүнүн сүрөтү түшүрүлгөн. "Көк болуш керек", "жок, кызыл болсун" деп түсү боюнча да тартышуулар болду. Кыргызда жамандык болгондо көк, кара киет деп кызыл өңгө токтолдук. Башында желекке Американыкындай канча облус болсо ошончо жылдыз түшүрөлү деп чыгышкан эле. Кызыл туу кайраттуулуктун белгиси, мекенибизди коргоо үчүн канын-жанын аябаган адамдардын канынын түсү деп азыркы туу тандалды. Белгилей кетчү нерсе, негизи тууда азыркыдай эмес, бири узун, бири кыска нур чачырап турган. Кабыл алуунун эртеси желекти жасап келип жайса эле ал күн карамага окшоп калыптыр. Ошондо мен Медеткан Шеримкуловго "бул биз кабыл алгандай болбой калыптыр" десем, ал "ай Оке, Аскар Акаевич менен тартышып эми жараштык, кое турчу муну, кийинчерээк түзөп алабыз" деди эле. Ошол боюнча калып кетти. Элдин көзү көнүп, каныгып калгандан кийин тарыхка кайрылып аны оңдоонун зарылчылыгы барбы, эми аны азыркы жаштар карап көрөр", — деди Акимбаев.

Легендарлуу депутат 350 депутаттын 200дөн ашыгы азыркы тууну кабыл алууну колдогонун кошумчалады.

136
Белгилер:
туу, эгемендүүлүк, Символ, желек
Тема боюнча
Дубанаев: гербди Асейин Абдраев деген сүрөтчү тарткан
Кыргыз опера өнөрүндөгү өзгөчө үндүү тенор, СССРдин эл артисти, профессор Токтоналы Сейталиев. Архив

Ит-мышык менен коюндашып жетим өскөн. Легендага айланган Сейталиев тууралуу 9 факты

0
(жаңыланган 20:08 03.03.2021)
Быйыл кыргыз маданияты жана опера искусствосу оор жоготууга учурады. Республикада опера ырчыларынын арасында экинин бири аталган, алтын көмөкөйлүү ырчы Токтоналы Сейталиев көз жумду.

Убагында Сейталиевдин талантына суктанган дүйнөлүк маданияттын дөө-шаалары аны булбулга теңешкен. Жакынкы өлкөлөр гана эмес, алыскы Швейцария өңдүү мамлекеттерден да иштөөгө чакыруулар түшкөн.

Sputnik Кыргызстан агенттиги кыргыз опера өнөрүндөгү өзгөчө үндүү тенор, СССРдин эл артисти, профессор Токтоналы Сейталиевдин өмүрүндөгү урунттуу учурларга токтолду.

Өмүр баяны. 1937-жылы Чүй облусунун Панфилов районунун Жайылма айылында карапайым колхозчунун үй-бүлөсүндө туулган. Эмгек жолун колхоздо иштеп баштап, 1956-1957-жылдары Кыргыз опера жана балет театрынын алдындагы бир жылдык опера жана хор студиясын аяктаган. 1957-1962-жылдары № 15 Фрунзе жумушчу жаштардын кечки мектебинде окуу менен бирге хор артисти болуп иштеп жүрүп, 1960-жылы окууну аяктаган. Андан кийин 1962-1969-жылдары Курмангазы атындагы Мамлекеттик искусство институтунун (Алма-Ата шаары, Казак ССРи) вокал факультетин бүтүргөн (азыркы Курмангазы атындагы Казак мамлекеттик консерваториясы). Казакстанга окууга кетип жатканда ошол кездеги маданият министри Күлипа Кондучалова "кайра келесиң, калып калба" деп айткан экен.

Алматыдагы консерваториянын профессору, Казакстандын эл артисти Бекен Жилисбаев Сейталиевди бир көргөндө эле "ой, бул алтын үндүү ырчы турбайбы. Сейталиев консерваторияга булбул болуп келди, булбул болуп кайра кетти. Мен аны бузган жокмун, калганы өзүнүкү" деп айткан жайы бар. 1969-жылы Казакстандан кайтып келгенден кийин Абдылас Малдыбаев атындагы Опера жана балет театрында солист болуп эмгектенген. 1969-2013-жылдар ичинде операнын солисти, алдыңкы сахна чебери, Кыргыз опера жана балет театрында вокал боюнча мастер-класстын жетекчиси болгон. 1995-2015-жылдар аралыгында Калый Молдобасанов атындагы Кыргыз улуттук консерваториянын жеке ырдоо классында иштеген.

 Народный артист СССР, лауреат премии имени Токтогула Сатылганова, профессор Токтоналы Сейталиев с супругой. Архивное фото
© Фото / из семейного архива Сейталиевых
Кыргыз опера өнөрүндөгү өзгөчө үндүү тенор, СССРдин эл артисти, профессор Токтоналы Сейталиев

Ит-мышык менен коюндаш өткөн жетимчилик. Токтоналы Сейталиевдин бала чагы абдан оор болгон. Белгилүү ырчы Токтобек Асаналиевдин айтымында, Сейталиев 7-8 жашында эле томолой жетим калып, бир туугандары да жок, жалгыздыктын азабын жакшы эле тартыптыр.

"Токтанаалы Сейталиевич аксакалды кыргыздын жүзү, кыргыз ырчыларынын атасы десек болот. Бул кишинин тагдыры, басып өткөн жолу өтө кейиштүү, экинчи жагынан өкүнүчтүү окуялар менен да коштолот. Негизинен апасы көп бала төрөгөнү менен арасынан эр жетип чоңойгону жалгыз Сейталиев болгон экен. Бала кезинде ата-энеси эки кулагына сөйкө тагып, мурдун да көзөп аман-эсен жүрсүн деп ырымдашат. Кичине кезинен көзү да жакшы көрчү эмес экен.

"Апам менен атам өлүп, үйдө жалгыз калдым. Кенедей кепе, үй ичинде эч кандай оокат жок. Болгону эки ит жана бир-эки мышык бар. Төшөнчү да жок, самандын үстүнө жатып уктап калам. Эки итим болсо эки жагыма, мышыктар төшүмө жатып алчу. Ошентип ит-мышык менен чогуу чоңойгом. Эртең менен мен турган кезде алар да туруп кетчү", — деп айтып калчу байкуш киши. Бирок деги бир суук тийип, оорубаптыр. Анын башынан өткөнүн айтып отурса, уккан адам ыйлачу", — деди Асаналиев.

Токтоналы Сейталиев негизинен чечен улутун жакшы көрчү экен. Анткени чечендер анын жону катуу жокчулук коштогон, ичсе тамакка, кийсе кийимге жетпей жүргөн бала чагында көп жолу тамак-ашын берип, каралашыптыр. "Токтоналы ага бир аз эс тартканда айылына келген чечендер менен иштешип калат. Аларга "араба түртүшүп жардам берип жүрчүмүн. Чечендер хор менен көп ырдачу. Анан өздөрүнүн ырларын өздөрү ырдай албай калар эле. Ырдап келип эле жогорку ноталарды ала турган жерине келгенде мени карап калышчу. Андан ары мен созуп кетчүмүн" деп көп эскерчү", — деди Асаналиев.

Окууга тапшыруусу. Жетимчилик, жокчулук менен жүрүп окууга өтүүгө жашы да өтүп калган маалда опера ырчыларына сынак болгонун угуп, капыстан эле опера дүйнөсүнүн босогосун аттап калат. "Бир күнү бир жерден опера-балет театрына таланттуу жаштарды алып жатканын угуп калып, "окууга кетип жатам" десе айылдаштары эптеп колдо болгон аппак материалдан көйнөк-дамбал тигип беришип, азык болсун деп чоң түйүнчөккө ун салып жөнөтүшөт. Анан ошол унду көтөрүп алып театрдын эшигинин алдына келсе, аппак дамбал кийген, кулак-пулагынын баары тешик, чачы-башы өскөн "немени" имараттын ичине киргизбей коюшат. Айла жок эшикте турса ошол экзамен ала тургандардын бири көрүп калып, келген себебин сурайт. "Ырчы болууну каалайм. Келсем, эшиктен киргизбей жатат" деп бул киши жөнүн айтса тиги киши киргизип коёт. Ошентип кезегин күтүп карап отурса, сынакка келгендер улам ырдап чыгып кетишет. Арасында кыйраткан деле эч кимиси жок. Бир маалда комиссия "эч ким калган жокпу? Баары ырдап бүтүштүбү, эми жыйынтыгын чыгаралы", — деп сураганда: "Мен бармын", — деп чыгат.

"Чакырганда унду бирөө көтөрүп кетчүдөй болуп, аны кошо алып кирдим, сахнада да капкара болгон рояль туруптур. Барып, анын үстүнө унду койсом эле "буф" этип бети-башымдын баары агала болуп эле жатып калдым. Анан өзүм айылда ырдап жүргөндөй эле бакырып-өкүрүп ырдасам баары оозун ачып калды. Ошентип өтүп кеткем. Кийин Сайра Кийизбаева жанына чакырып, кайдан болосуң деп сураштырып отуруп, ата-энем жогун да билди. Өмүрүмдө биринчи жолу адамдардан ошондо камкордук көргөм. Сайра Кийизбаева ата-энеси жок балдарга жардам берүүчү фонддорго жаздыртып, костюм-шым, кийим-кечемди алып беришип, жата турган жеримди да даярдап берди. Ошентип кудайдын барманы менен окуп калдым", — деп кеп кылчу", — деди Асаналиев.

Народный артист СССР, лауреат премии имени Токтогула Сатылганова, профессор Токтоналы Сейталиев
© Фото / пресс-служба МКИСиМП КР
Кыргыз опера өнөрүндөгү өзгөчө үндүү тенор, СССРдин эл артисти, профессор Токтоналы Сейталиев

Чыгармачылыгы. Токтоналы Сейталиев 50 жылдык ишмердүүлүгүндө улуттук операнын ар кыл жана жогорку чеберчиликтеги татаал жана көп кырдуу образдардын бүтүндөй галереясын камтып, Вердинин "Дон Карлос", Пуччинин "Жанни Скикки" (Ринуччо), Доницеттинин "Любовный напиток" (Неморино), Бойтонун "Мефистофель" (Фауст), Гунонун "Фауст" (Фауст), Мусоргскийдин "Борис Годунов" (Юродивый), Вердинин "Риголетто" (Герцог), "Травиата" (Альфред) жана башка дүйнөлүк жана кыргыз композиторлорунун опералык спектаклдеринде алдыңкы тенордук партияларын аткарган. 

Ал 1970-80-жылдары Азербайжан, Грузия, Латвия, Литва, Орто Азия жана Казакстан республикаларындагы жеке концертин активдүү коюп, советтик артисттердин концерттик бригадаларынын курамына кирип, Болгария, Польша, Сирия, Түркия, Алжир, Монголия, Швеция, Дания, Швейцария, Кипр, Иордания жана Японияга барган. Опералык ариялардан тышкары Сейталиевдин камералык репертуарына кыргыз жана орус композиторлорунун ырлары жана романстары кирген. Бойтонун "Мефистофель" операсын Асанкан Жумакматов Болот Миңжылкыев жана Токтонаалы Сейталиев үчүн койгон экен. 1984-жылы Москвада өткөн кыргыз маданиятынын күндөрү иш-чарасына Кыргызстандан "Мефистофель" операсын да алып барышат. Бул тууралуу Кыргыз эл артисти Сталбек Алмасбеков: "Москвадагы "Большой театрдын" залында алдыңкы катарда Болот Миңжылкыев менен австриялык жана советтик опера ырчысы Владимир Атлантов отурган болот. Ошондо Миңжылкыев Атлантовго тамашалап: "сен "до" нотасын алганда бир орундан кыймылдабайсың. Ал эми биздин Сейталиев "до" нотасын алганда бир колун өйдө көтөрүп алып сахнада басып жүрө берет" десе, Атлантов таарынып калат. Көп узабай сахнадан "Мефистофель" тартууланып Сейталиев "до" нотасын алып, сахнанын аркы башынан берки учуна чейин басып келди. Негизи мындайда басмак турсун, кыймылдай албай каласың. Эл укмуш кабыл алды. Жыйынтыгында дүйнөлүк маданият өкүлдөрү биздин өлкө тууралуу абдан жакшы ойдо калганын айтып, "Кыргызстанда дүйнөлүк деңгээлдеги эки опера ырчысы бар экен" деп, Миңжылкыев менен Сейталиевди белгилешкен", — деди телеге берген маегинде.

Алматы консерваториясында легендага айланганда. Мурда консерваториянын алдындагы эки жылдык даярдоо курсунда эле окуган Сейталиев профессионалдуу түрдө билим алуу үчүн Алматыга барып, атактуу опера ырчысы Бекен Жилисбаевдин классына кирип, ал кишинин колунда жети жыл сабак алган. Алар 1969-жылы окууну аяктаган алтын үндүү Сейталиевдин Казакстанда калып иштөөсүн суранышкан. Бирок улуу талант мекенине кайтып келе берген.

"Аскар Акаев президент болуп турганда Казакстандын камералык жана опера ырчысы Алибек Днишев келип, филармонияда концерт берди. Ошондо Токтоналы аке татынакай кийинип, кыпкызыл бабочкасын тагынып алып, бир кучак гүлүн көтөрүп сахнага чыгып куттуктаган. Аны көргөн Днишев: "Токтоналы Сейталиевич, азыркы убакка чейин Алма-Ата консерваториясында сиздин ырдаганыңыз, окууну кандай бүткөнүңүз легенда болуп айтылып жүрөт. Сиз окуп бүткөндөн кийин артыңыздан далай эле таланттар чыкты, бирок сиздей уламышка айланган бирөө да жок. Азыркыга чейин айтыласыз", — деп айткан", — деди Токтобек Асаналиев.

 Народный артист СССР, лауреат премии имени Токтогула Сатылганова, профессор Токтоналы Сейталиев с дочерью и супругой. Архивное фото
© Фото / из семейного архива Сейталиевых
Кыргыз опера өнөрүндөгү өзгөчө үндүү тенор, СССРдин эл артисти, профессор Токтоналы Сейталиев

Тамашакөй адам. Кыргыз улуттук академиялык опера жана балет театрынын солисти Кайымбек Кускаков жергиликтүү телеканалдардын бирине берген маегинде Сейталиевдин тамашакөйлүгүн эскерет.

"Театрда коллективдин ар кандай жыйындары өтүп турчу. Атын атабай эле коёюн, ошол кездеги маданият министри келип, жыйынга катышып калды. Чынын айтуу керек, өтө орой жана кекете сүйлөгөн адам экен. Аябай сүрүн көрсөттү. Бир кезде Токо (Токтоналы Сейталиев — ред.): "ай, ушу сенин үнүңдүн тембри аябай жакшы экен. Солист болуп бизге жумушка кирбейсиңби", — деди эле, театрдагы артисттердин баары "дуу" күлүп жиберишти. Отургандарды күлдүрүп, кайра заматта ыйлатып коё ала турган адам болчу. Өзүнүн 80 жылдыгында Током сахнада аябай жакшы сүйлөп, өткөн өмүрүнүн кызыктуу ирмемдерин айтып элди күлдүрүп, кайра "байкушум" деп байбичеси раматылык Гүланда (Гүланда Иманалиева — ред.) эжени эскерип, залда отургандарды ыйлатты", — деди Кускаков.

Үй-бүлөсү. Токтаналы Сейталиевдин чыгармачылыгынын ушундай бийик деңгээлге жетишине жубайы Гүланда Иманалиеванын ролу чоң болгон. Жолдошу Токтоналы Сейталиевдин аткарган ар бир партиясын жатка билгендигин үй-бүлөгө жакын адамдар айтышат. Консерваторияда Сейталиев вокалды окутса, жубайы маданияттан сабак берчү. Өмүрүнүн акыркы мезгилдеринде жубайы борбордогу атайын ооруканага жатып, катуу болуп калганда эле Токтоналы аганын да акыбалы начарлаганын кесиптештери эскеришет. Жубайы мындан үч жарым жыл мурда каза болгон. Эки талант эки кыз, бир уулду тарбиялап өстүрүшкөн. Кызы Гүлмира Сейталиева Петр Чайковский атындагы Москва консерваториясын аяктайт. Кыргызстанда ага чейин аталган окуу жайды Айсулуу Токомбаева гана бүтүргөн. Азыр ал кызы Дубайда жашап, маданият чөйрөсүндө эмгектенет.

Сыйлыктары. Көп жылдык чыгармачыл ишмердигинде ал ардактуу жана илимий наамдар, мамлекеттик жана эл аралык сыйлыктар, ошондой эле өкмөттүк сыйлыктарга татыган. 1995-жылы жеке ырдоо кафедрасынын профессору илимий наамы, Курмангазы атындагы Алматы мамлекеттик консерваториясынын ардактуу профессору, 1993-жылы Эл аралык "Алтын көпүрө" (Казакстан) сыйлыгынын лауреаты, Россия Федерациясынын Илим, жогорку билим берүү жана техникалык саясат министрлигинин Жогорку билим берүү комитетинин чечими менен ырдоо кафедрасында доценттин илимий наамы, 1972-жылы Кыргыз ССРинин эмгек сиңирген артисти, 1974-жылы Кыргыз ССРинин эл артисти, 1984-жылы СССРдин эл артисти ардактуу наамдары жана 1981-жылдагы концерттик программалары үчүн 1982-жылы Токтогул атындагы мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты болгон.

Каза болушу. Легендага айланган профессор Токтоналы Сейталиев узакка созулган оорудан улам дүйнөдөн кайтты. Сөөгү "Ала-Арча" көрүстөнүнө коюлду.

0
Белгилер:
ыр, театр, сахна, Токтобек Асаналиев, Болот Миңжылкыев, опера, Токтоналы Сейталиев
Тема боюнча
Атасыз балалык, автоунаа минбеген дирижёр. Асанкан Жумакматов тууралуу 5 факты
Атасы "маскарапоздун окуусу" деп жактырган эмес. Насыр Давлесов тууралуу 8 факты