Дастанчы коомдук фондунун негиздөөчүлөрүнүн бири, манасчы Самат Көчөрбаев

Көчөрбаев: элдик ырларды мектепте окуу куралы катары колдонсо болот

(жаңыланган 13:44 23.03.2021)
"Дастанчы" коомдук фондунун негиздөөчүлөрүнүн бири, манасчы Самат Көчөрбаев кыргыздын фольклордук ырларын келечек муунду тарбиялоо үчүн колдонсо боло турганын айтып берди.
Көчөрбаев: элдик ырларды мектепте окуу куралы катары колдонсо болот

Элдик ырларда экологияны коргоо жаатында маселелерди камтыган чыгармалар көп. Анын топтомун жасап, мектептерде сабак өтүү үчүн колдонсо болот. Бул тууралуу Самат Көчөрбаев Sputnik Кыргызстан радиосуна маек куруп жатып билдирди.

Анын айтымында, окуучулар ал чыгармалардын текстин окуп, аудиосун укса жакшы натыйжа берет.

"Элдик оозеки чыгармачылыктын ичинде айтыш эки адамдын диалогу, ошол учурдун саясий, социалдык маселелерин камтыган, элди өзүнө тарта алган өнөр болгондуктан учурда актуалдуулугу өсүүдө. Дүйнөдө "Манас" деген бренд бар, андыктан манасчылык эл арасында колдоого татыйт. Ал эми дастанчылыктын өнүгүүсү үчүн мүмкүнчүлүктөр жок болуп, толук системага түшө элек. Бирок айтыштан жана манасчылыктан кем калбаган чоң тармак. Мына азыр дүйнөдө жаратылышты, табиятты коргоо алдыңкы орунда болуп жатат. Бул багытта "Кожожаш", "Аккан суу", "Карагул ботом" деген чыгармалар баа жеткис ойду камтыган. Мунун бир нече аткаруучунун варианттарын мектептерде окутса, тарбиялык мааниси чоң окуу куралы болот. Маселен, ошол эле Барпынын шамал тууралуу чыгармасында: "бүт кыдырган ааламды, айткым келди шамалды. Аягы жок, башы жок, шамал кайдан жаралды? Анын сырын билүүгө, жүгүртөйүн санаамды" деп туруп ошол көрүнбөгөн нерсени керемет сүрөттөп берип жатат. Ушул сыяктуу чыгармаларды топтоп, аудио, тексти менен окуу куралы катары колдонсо мыкты методика болмок", — деди Көчөрбаев.

Ошондой эле ал учурда 40ка чукул дастан бар экенин кошумчалады.

Подкасттын толук версиясын видеодон көрүңүз: 

Белгилер:
билим берүү, маданият, Самат Көчөрбаев
Тема боюнча
2021-жылы кыргызстандыктар кайсы мааракелерди белгилейт. Тизме
Замначальника отдела Государственной судебно-экспертной службы КР Жийдегуль Семенова на радио Sputnik Кыргызстан

Семёнова: сөз аркылуу жасалган кылмыштар үчкө бөлүнөт

Мамлекеттик соттук-эксперттик кызматтын Диндик экспертиза башкармалыгынын жетекчисинин орун басары Жийдегүл Семёнова сөз менен кылмыш жасоо үч топко бөлүнөрүн айтты.
Семёнова: сөз аркылуу жасалган кылмыштар үчкө бөлүнөт

Соттук-эксперттик мамлекеттик кызматта Диндик экспертиза башкармалыгы болуп түзүлгөнүнө эки жылдын гана жүзү болду. Биз террордук, экстремисттик чакырык, үндөөлөрдү камтыган же улуттар аралык кагылышууларга алып келүүчү, болбосо кайсы бир топтогу адамдардын же жеке инсандын аброюна шек келтирген тексттерди талдап, иликтейбиз. Бул тууралуу Жийдегүл Семёнова Sputnik Кыргызстан радиосуна маек куруп жатып билдирди.

Анын айтымында, сөз аркылуу кылмыш жасоо өлкө аймагында жылдан-жылга көбөйүүдө.

"Сөз менен кылмыш жасоону негизги үч топко бөлүп карайбыз. Алар кептик бейбаштык, кептик алдамчылык жана кептик кылмыш болуп аталат. Мисалы, интернет айдыңында коомго коркунуч жаратпаган, бирок жеке бир адамды же улутту таарынткан текст — бул кептик бейбаштык болуп эсептелет. Ал эми кайсы бир продукцияны эч негизсиз мактап, кымбат сатуу аракетин көргөн сыяктуу тексттер кептик алдамчылыкка кирет. Кептик кылмыш деп биз экстремисттик, террордук чакырыктарды жана башка ушул сыяктуу оор иштерге үндөгөн тексттерди атайбыз. Биздин милдет ошол жерде мыйзам бузуулар бар экенин аныктап берүү гана. Ал эми чечимди сот чыгарат. Аныктоодо биз эч качан бир гана сөзгө же сүйлөмгө басым жасабайбыз. Жазылган жалпы текстке көңүл бурабыз. Ал социалдык тармактагы бирөөнүн жеке баракчасына жазган посту болобу же анын түбүнө жазылган комментарийби, айырмасы жок", — деди Семёнова.

Лингвист 2018-жылы кептик мыйзам бузуу боюнча 86 учур катталса, 2019-жылы 950гө жеткенин кошумчалады.

Белгилер:
Жийдегуль Семенова, талдоо, укук, мыйзам, кеп
Тема боюнча
Бегилерова: адвокаттын телефон сүйлөшүүсүн угууну кысым катары кабыл алабыз
Эл аралык ишкерлер кеңешинин аткаруучу директору Аскар Сыдыков

Сыдыков: Кыргызстанда инвестициялык климат жакшы эмес

(жаңыланган 16:00 14.04.2021)
Эл аралык ишкерлер кеңешинин аткаруучу директору Аскар Сыдыков Кыргызстанда ишкерлер, инвесторлор жеке менчиктин коопсуздугуна кепилдик ала албай жаткандыгын айтты.
Сыдыков: Кыргызстанда инвестициялык климат жакшы эмес

Экономикалык кризис учурунда ишкерлерге кылмыш ишин козгоо, негизсиз текшерүүнү токтотуу керек. Мындай пикирин Аскар Сыдыков Sputnik Кыргызстан радиосунун эфиринде маек учурунда билдирди.

Анын айтымында, ишкерлер бизнесин, кардарларды ойлобой эле мамлекеттик органдарга кантип жооп беребиз деген түйшүк менен жашап калышты.

"Тилекке каршы, инвестициялык климат учурда жакшы эмес. Жалпысынан өлкөдө саясий-экономикалык туруктуулук толук кандуу орной элек. Дүйнөлүк жагдайга карасак, шайлоо жакындаганда инвестициялар убактылуу токтойт. Биринчиден, коопсуздук болушу керек. Көп ишкерлер, инвесторлор жеке менчиктин коопсуздугуна кепилдик көрө албай жатышат. Азыркы экономикалык кризис учурунда бизнесмендерге кылмыш ишин козгоо, негизсиз текшерүүнү токтотуу керек. Ишкерлер бизнести, кардарларды ойлобой, мамлекеттик органдарга кантип жооп беребиз деп түйшөлүп калышты. Экинчиден, саясий-экономикалык туруктуулукту орнотуу зарылчылыгы күч", — деди Сыдыков.

Ошондой эле жетекчи мамлекеттик органдарда, компанияларда ишкерлер менен тыгыз иш алып бара ала турган кесипкөй адистердин жетишпей жатканын кошумчалады.

Белгилер:
бизнес, мамлекеттик орган, инвестициялар, коопсуздук, ишкер, Аскар Сыдыков
Тема боюнча
Мусуралиев: ишкерлер Салык кызматынын үстүнөн көп даттанышат
Манас кырк чоросу. Сүрөтчү Г. Петровдун эпоско иллюстрациясы

Манастын кырк чоросунун аты-жөнү. Кырк жактан келген кыйындар

Sputnik Кыргызстан агенттиги Манастын кырк чоросунун аты-жөнүн сунуштайт. Материалдагы ысымдар Тоголок Молдо менен Сагынбай Орозбаковдун варианттары боюнча берилген.

Манасчы Талантаалы Бакчиев белгилегендей, кырк чоро деп айтылып жүргөнү менен эпосто 42 же андан көп сан берилет. Тоголок Молдонун варианты боюнча, 48и чоро, 40ы алардын зардалы, мындайча айтканда, жардамчысы. Алар курал-жарак ташып, атын карап, керектүү жардамдарды көрсөтүшкөн. Манаста "Себилдүүсү сексен төрт. Серп салган жагы кызыл өрт" деп бекеринен айтылбаса керек. Айрым манасчылардын варианттарында бардык чоронун аты аталат, кээ биринде толук айтылбайт.

Манастын кырк чоросу кырк тараптан келген. Бир күндө эмес, аз-аздан келип куралышкан. Кээси Манастан кичүү болсо, айрымдары тең болгон. Чоролордун көбү азган-тозгондор. Өз элинде, жеринде батпай, куугунтукка алынгандыктан "Манас айкөл экен, баатыр экен, чыгаан экен" деп үмүт артып келишкен.

Эпосто "Чокудан алтын табышты, чокусу ушул экен деп чоро болуп жабышты. Кыргыздан чыккан кыраан деп, кыргыздан ушул табылды. Кыйыны экен кыргыздын, кырк чоро болуп жабышты" деп айтылат. Орой угулганы менен чындыгында чоролор Манаска "агалап-сагалап" келишкен. Кырк чоронун 12си Чоң казатта окко учкан. Калгандары Чоң казаттан кайтып келип, Манас жаракатынан улам эки дүйнө ортосунда болуп турганда, тилекке каршы, бийлик көздөгөндөр жакка ооп кеткени айтылат.

Баатырдын кырк чоросу тууралуу кызыктуу фактыларды кабарчы Гүлдана Талантбекова даярдаган материалдан окуй аласыздар.

Белгилер:
ысым, эпос, Тоголок Молдо, кырк чоро, Манас
Тема боюнча
Манастын колуна кыргын салып... Калк энеси Каныкей тууралуу 15 факты
Манаска берген убадасынан тайган. Эпостогу Кыз Сайкал тууралуу 7 факты