Тарыхчы топонимист, картограф Темиркул Эшенгулов. Архив

Топонимист: суу сактагычтын аталышы Кемпир-Абад эмес, Кемпир-Рават

(жаңыланган 13:08 07.04.2021)
Тарыхчы топонимист, картограф Темиркул Эшенгулов Ош облусунда жайгашкан Кемпир-Рават суу сактагычы тууралуу айтып берди.

Кемпир-Рават жайгашкан жери боюнча табиятынан суу сактагыч болууга абдан ыңгайлуу. Бул тууралуу Темиркул Эшенгулов Sputnik Кыргызстан радиосуна маек куруп жатып билдирди.

Топонимист: суу сактагычтын аталышы Кемпир-Абад эмес, Кемпир-Рават

Анын айтымында, аталган суу сактагыч Анжиян облусунун калкын электр энергиясы менен камсыздоого кудурети жетет.

"Суу сактагыч 1960-жылдары курулган. Ошол аймактагы тарыхый шаар бардык эле чоң калаалардай рават болгон. Ал рават сланец деп аталган минерал же көгүш түстөгү таштардан курулуп, кат-кат болуп турат. Бишкекте деле пайдубалы ушундай үйлөрдү кезиктирүүгө болот. Мына ошол таштардын жылмакай эмес кат-кат болуп турушу, сөлөкөтү кемпирдин элесин бергендиктен ушундай аталып калган. Убакыттын өтүшү менен ал раваттар талкаланып жок болгон, бирок ошол аймак бул атты сактап кала берген. Суу сактагыч мына ушул аймактын географиялык, тарыхый аталышынан улам Кемпир-Рават болгон", — деди Эшенгулов.

Адис ал жерге 2 миллион куб метрге жакын суу батарын, бул чоң суу сактагычтарга кирерин кошумчалады.

Белгилер:
суу сактагычы, тарых, Темиркул Эшенгулов
Тема боюнча
Топонимист: Каракол — кенен, жазы, жайык жер дегенди билдирет
Өсүмдүк таануучу Абдыганы Абдыгапаров

Абдыгапаров: органикалык продукцияны көбөйтүүгө кооперативдер керек

Өсүмдүк таануучу Абдыганы Абдыгапаров Кыргызстанда органикалык продукцияны өндүрүүнү өнүктүрүү үчүн туура баа коюлушу керектигин айтты.

Айдоо талааларына изилдөөлөрдү жүргүзүп, атайын лабораториялар курулса продукциянын сапатын көзөмөлдөө оңой болот. Мындай пикирин Абдыганы Абдыгапаров Sputnik Кыргызстан радиосунун эфиринде маек учурунда билдирди.

Абдыгапаров: органикалык продукцияны көбөйтүүгө кооперативдер керек

Анын айтымында, дыйкандар органикалык продукцияны көп көлөмдө экспорттоо үчүн атайын ассоциация же кооператив түзүп тыгыз байланышта иштөөсү зарыл.

"Бизде органика өнүгүшү үчүн ага коюлган туура баа болушу керек. Ошондо табигый продукцияларды өстүргөн дыйкандардын саны да көбөйөт. Мисалы, химикат колдонгон дыйканга салыштырмалуу органикалык өсүмдүк өстүргөндөрдүн түшүмү аз болот. Бирок баасы бирдей жана түйшүгү көп болгондуктан минералдык жер семирткичтерди колдонууга өтөт. Органикалык продукцияны атайын лабораторияларда текшерүү керек. Тилекке каршы, заманбап технологиялык лабораториялар жокко эсе. Дыйкандар органикалык продукцияны ири көлөмдө экспорттоо үчүн атайын ассоциация же кооператив түзүп тыгыз байланышта иштесе жыйынтык жакшы болот", — деди Абдыгапаров.

Ошондой эле адис айыл чарбасында жер семирткичтерди туура колдонуу дыйкандын ишин бир топ жеңилдетерин кошумчалады.

Белгилер:
жер семирткич, айыл чарба, агроном
Тема боюнча
Кыргызстанда минералдык жер семирткич экспорттоого тыюу салынды
Невролог, КММАнын А. Мурзалиев атындагы неврология жана клиникалык генетика кафедрасынын ассистенти Кундуз Карбозова

Карбозова: Паркинсон оорусу тукум кууйт

(жаңыланган 13:24 13.04.2021)
Невролог, КММАнын А. Мурзалиев атындагы неврология жана клиникалык генетика кафедрасынын ассистенти Кундуз Карбозова азыркыга чейин Паркинсон оорусунун пайда болушунун так себептери аныкталбаганын айтты.

Англиялык дарыгер Жеймс Паркинсон ооруну изилдеп, илдет тууралуу кагаз бетине жазып чыккан. Ошентип дартка анын ысымы коюлуп калган. Бул тууралуу Кундуз Карбозова Sputnik Кыргызстан радиосунун эфиринде маек куруп жатып билдирди.

Карбозова: Паркинсон оорусу тукум кууйт

Анын айтымында, белгисиз себептерден улам Паркинсон илдети менен аялдарга караганда эркектер көбүрөөк жабыркайт.

"Паркинсон оорусу — нерв системасынын нейродегенеративдүү оорусу. Башкача айтканда мээнин кайсы бир бөлүгүнүн нейрондорунун өлүшү менен коштолот. Мээдеги нигро субстанция (же кара субстанция) деп аталган бөлүгү дофамин затын бөлүп чыгарат. Ал биздин кыймыл-аракет, эс тутум, маанайга таасир эткен нерв системабыздын эң белгилүү нейротрансмиттеринин бири. Бул зат азайганда Паркинсон оорусу пайда болуп, адамдын кыймыл-аракети бузулат. Бейтап кыймылдай албай, тең салмактуулукту сактай албай калат. Андан тышкары, эс тутум өзгөрүп, деменция (ой калчоонун жайлашы — ред.) байкалат. Паркинсон 1755-1756-жылдардан бери изилденип келгени менен азыркыга чейин оорунун пайда болушунун так себептери белгисиз. Ошентсе да мында генетикалык мутациялар болору аныкталган. Демек, тукум кууйт. Аталган дарт менен 60 жаштан кийинки курактагы, кээде 40 жаштагы адамдар, химиялык заттарды көп пайдалангандар ооруп калат. Илдет Паркинсон оорусу жана паркинсонизм деп да бөлүнөт. Биринчисинде жогоруда аталган белгилер болсо, экинчиси баш сөөк жаракат алганда, инсульттан кийин байкалышы мүмкүн", — деди Карбозова.

Невролог аталган илдетте ырахат нейротрансмити болгон дофамин азайгандыктан, адам суусап туруп суу ичсе, ачка болуп туруп тамак жесе ырахат ала албай турганын кошумчалады.

Белгилер:
Кундуз Карбозова, маанай, мээ, дарт
Тема боюнча
Интеллектуал адамдар кайсы ооруга көп кабылат? Дарыгердин пикири
Азык-Түлүк. Архив

Кыргызстандыктардын жашоо минимуму 760 сомго жогорулады

(жаңыланган 11:46 14.04.2021)
Кабыл алынган жаңы Конституцияда пенсия, жөлөк пулдарды 2023-жылдан тарта жашоо минимумунан кем эмес төлөө кепилденген.

БИШКЕК, 14-апр. — Sputnik. Үстүбүздөгү жылдын I кварталында кыргызстандыктардын жашоо минимумунун көлөмү 13 пайызга көбөйүп, 5 840,40 сомду түздү. Бул туурасында Улуттук статистика комитети маалымдады.

Жашоо минимумунун эң жогорку көлөмү Бишкекте, Ош шаарында жана Ош облусунда байкалган.

Жашоо минимуму — бир жаран ушунча акча менен бир ай жанын бага алат дегенди түшүндүрөт.

Белгилей кетсек, кабыл алынган жаңы Конституцияда пенсия, жөлөк пулдарды жашоо минимумунан кем эмес төлөө кепилденген. Бул мыйзам 2023-жылдын 1-январынан тартып күчүнө кирет.

Белгилер:
статистика, өсүү, Кыргызстан
Тема боюнча
Кыргызстанда баалардын өсүшү качан токтойт. ЕАӨБ божомолун айтты
Кумшекер бир айда 7,2 пайызга кымбаттады. Жер-жерлердеги баалар
Нан 11 сом. Өкмөт үч супермаркет менен азык-түлүктү арзан сатууга макулдашты