Bio-KG органикалык кыймыл федерациясынын жетекчиси Искендербек Айдаралиев. Архив

Айдаралиев: органикалык продукция өндүргөндөр мамлекеттен колдоо табат

44
Bio-KG органикалык кыймыл федерациясынын жетекчиси Искендербек Айдаралиев органикалык айыл чарба продукциясын өндүргөн фермерлер сегиз пайыздык насыя ала аларын айтты.

Кыргызстан 10 жылдын ичинде органикалык өлкө болушу керек деген чечим бар. Мындай маалыматты Искендербек Айдаралиев Sputnik Кыргызстан радиосунун эфиринде билдирди.

Айдаралиев: органикалык продукция өндүргөндөр мамлекеттен колдоо табат

Анын айтымында, учурдун талабына ылайык органикалык айыл чарба өндүрүшү жөнүндөгү мыйзамды өзгөртүү боюнча атайын топ түзүлгөн.

"Органикалык айыл чарба биз үчүн жаңы багыт. Эгерде бул багыт системага түшпөсө сертификациялоо, фермерлерди окутууда маселе жаралат. Органикалык айыл чарбасынын өнүгүшү боюнча жаңы мыйзам кабыл алынышы керек. Бизде 2019-жылы май айында кабыл алынган мыйзам бар. Бирок учурдун талабына туура келбей калгандыгына байланыштуу Айыл, суу чарба жана аймактарды өнүктүрүү министрлигинде атайын топ түзүлүп, жаңы өзгөртүүлөр киргизилүүдө. Мындан тышкары, 2017-2022-жылдарга карата органикалык айыл чарба өндүрүшүн өнүктүрүү концепциясында "Органикалык аймак" модели кирген. Бул жакта жол картасы көрсөтүлүп, кандай иретте иш жүргүзүү керектиги камтылган. Андыктан туура коюлган система керек. Мамлекет да бул идеяны колдошу керек. 10 жылда Кыргызстан органикалык мамлекет болсун деген тапшырма бар. Бул технологиянын ар бир багытын аныктап, убактысын тактап, мамлекет да фермерлерди колдоого ала баштады. Айтсак, быйыл 17-мартта өкмөттүн токтому чыгып, органикалык продукция чыгаргандарды колдоо максатында сегиз пайыздык насыя бериле баштады", — деди Айдаралиев.

Ошондой эле адис айыл чарбасында сертификациялоо, фермерлерди окутуу боюнча маселелер толук чечилиши керектигин кошумчалады.

44
Белгилер:
органика, айыл чарба, продукция, мыйзам, Искендербек Айдаралиев
Тема боюнча
Айдаралиев: заводдордун жоктугу органикалык өлкө болууга жол ачат
Енвойс Вижион Диджитал Эксчейндж ААК универсалдык биржасынын башкаруучулугунун төрагасы Алмаз Шабданов

Шабданов: Кыргызстанда криптобиржалардын ишмердүүлүгү боюнча мыйзам керек

17
"Енвойс Вижион Диджитал Эксчейндж" ААК универсалдык биржасынын башкаруучулугунун төрагасы Алмаз Шабданов Кыргызстанда криптобиржаларга укуктук талаанын түзүлүшү ишкерлерге мүмкүнчүлүктөрдү ачарын айтты.

Криптобиржалардын ишмердүүлүгү тууралуу мыйзам кабыл алынса ачык-айкын иштөөгө өбөлгө түзүлөт. Мындай пикирин Алмаз Шабданов Sputnik Кыргызстан радиосунун эфиринде маек куруп жатып билдирди.

Шабданов: Кыргызстанда криптобиржалардын ишмердүүлүгү боюнча мыйзам керек

Анын айтымында, Кыргызстанда чет элдик жарандар үчүн криптобиржаларда соода жүгүртүп, инвестиция тартуу аянтчасы түзүлсө мамлекет үчүн да киреше булагы болуп бере алат.

"Бүгүнкү күнгө чейин Кыргызстандагы криптобиржалардын ишмердүүлүгү тууралуу укуктук талаанын жок болгондугуна байланыштуу ишкерлерде көп көйгөйлөр жаралып келген. Ири компаниялар да мыйзам кабыл алынбаган аянтчага этикалык жактан кирүүгө батынбайт. Коопсуздук маселеси да аларды тынчсыздандыргандыктан тобокелчиликке барбайт. Эми Финансы рыногун жөнгө салуу жана көзөмөлдөө боюнча мамлекеттик кызмат тарабынан криптобиржалардын ишмердүүлүгү тууралуу жобо иштелип чыкты. Ага бул тармактын өкүлдөрү, мамлекеттик органдар да катышып, атайын мыйзам кабыл алуу боюнча чаралар көрүлүп жатат", — деди Шабданов.

Ошондой эле адис криптобиржалардын ишмердүүлүгүн жакшыртуу үчүн коңшу өлкөлөрдүн да рыногун карап туруу керектигин кошумчалады.

Подкасттын толук вариантын видеодон көрүңүз

17
Белгилер:
Алмаз Шабданов, биржа, криптовалюта, мыйзам
Тема боюнча
500дөй майнинг-ферма иштеткен кыргызстандык жаран кармалды
Санариптик өнүктүрүү министрлигинин алдындагы Унаа мамлекеттик ишканасынын директорунун орун басары Бакытбек Шералиев

Шералиев: төрт айдын ичинде 50 миңдей автоунаа кайра каттоодон өттү

19
Санариптик өнүктүрүү министрлигинин алдындагы "Унаа" мамлекеттик ишканасынын директорунун орун басары Бакытбек Шералиев төрт айдын ичинде болжол менен 50 миңдей автоунаа кайра каттоодон өткөнүн айтты.

Салык кызматынын төртүнчү группадагы автоунаа салыгын төлөбөгөн айдоочулардын машинасы кайра каттоодон өткөрүлбөйт. Бул тууралуу Бакытбек Шералиев Sputnik Кыргызстан радиосунун  эфиринде маек куруп жатып билдирди.

Шералиев: төрт айдын ичинде 50 миңдей автоунаа кайра каттоодон өттү

Анын айтымында, жыл башынан бери 20 миңдей жаңы автоунаа каттоого алынган.

"Автоунааларды кайра каттатуу өнөктүгүнүн алкагында автомашинасынын номерин алмаштырбай кайра каттоодон өткөргөн айдоочулар 500 сом төлөйт. Ал эми номерин алмаштырууну кааласа 1 400 сом болот. Улуттук кампания учурунда 0,3 пайыздык чогултма төлөмү алынбайт. Учурда төрт айдын ичинде болжол менен 50 миңдей автоунаа кайра каттоодон өттү. Ал эми жыл башынан бери 20 миңдей жаңы автоунаа каттоого алынды. Мындай машиналар ЕАЭБ өлкөлөрүнүн аймагынан Кыргызстандын чек арасына өткөрүлгөндө салык кызматынын постунан товарга декларация алышы керек. Андан тышкары, 10 күндүн ичинде сөзсүз бизге катталышы зарыл. Мындай талап Прибалтика, Грузия, Корея өңдүү чет мамлекеттерден келген автоунааларга да тиешелүү. Жарандар бул талапты аткарбай 20-30 күндөп жүрүп алып жатышат. Айып пул көйгөйү жана башка автоунаага байланыштуу маселелерге кептелбеш үчүн айдоочуларды аталган акциядан пайдаланып өз атына каттатып алууга чакырам. Унааны каттоодо коррупциялык көрүнүштөрдү байкаган учурда жарандар Санариптик өнүктүрүү министрлигине же "Унаа" мамлекеттик ишканасына кайрылса болот. Ошондой эле 119 номерине чалыңыздар", — деди Шералиев.

Адис үстүбүздөгү жылдын 1-июнунда башталган автоунааларды кайра каттатуу өнөктүгү 31-декабрга чейин уланарын кошумчалады.

19
Белгилер:
унаа, ишкана, каттоо, кампания
Тема боюнча
Коррупцияга жол бербеңиз! "Унаа" ишканасынын кызмат акылары
Комузчу, ырчы, орду толгус талант Атай Огомбаев. Архив

Бычактын мизи менен комуз чертип, Сталинди таңданткан Атай Огонбаев. 15 факт

0
(жаңыланган 12:37 26.09.2021)
Атай Огомбаев накта улуттук өзгөчөлүктөгү обондорду чыгарган. Аларды комуздун коштоосунда угармандын жүрөгүн жибите жеткирген. "Күйдүм чок", "Эсимде", "Жаштар", "Гүл", "Ой, булбул", "Сагыныч" деген созолонмо ыргактагы лирикалык ырлары менен таанымал.

Огомбаевдин "Кара өзгөй", "Маш Камбаркан", "Чоң кербез", "Кыз кербез", "Чайкалма", "Ак тамак, көк тамак", "Эпкиндүү шыңгырама", "Маш ботой" ж.б. не бир керемет күүлөрү азыркы күнгө чейин ырчылардын репертуарынан түшпөй келет жана жер үстүндө кыргыз барда ырдала берчү, комуз барда чертиле берчү чыгармалардан.

Биз бүгүн кыргыздын айтым күүлөрүнүн ашкере чебери, музыкалык маданиятыбыздан өтө жаш кеткен комузчу, ырчы, орду толгус талант Атай Огомбаев тууралуу 15 факт сунуштайбыз.

Таластын Көк-Кашат айылында жарык дүйнөгө келген. Туулган мезгили 1900-жылдын 31-октябры деп көрсөтүлүп жүрөт. Чоң атасы Абеилденин Султанаалы, Огомбай, Тууганбай деген үч уулу болгон. Ошолордон Огомбай балбан, эпчил, ченемсиз күчтүү киши экен. Атайдын атасы Огомбай, апасы Күңөтай. Атай жашынан жетим калып, атасынын бир тууган агасы Султанаалынын кароосуна өтөт. Баланын багына Султанаалы окууну, талантты түшүнгөн адам болуп, Атайдын кат таанып, комуз алып, элге ырдап чыгышына шарт түзүп берет.

Биринчи устаттары. Жаш бала канчалык канында болсо да ага үйрөтүүчү, сүрөөнчү, насаатчы керек болот. Алгачкы устаты катары айылдашы Абдырахман Тербишалиевдин аты аталат. Ал эми эле күүлөрдү үйрөтө баштаганда каза болуп калып, атасы Огомбайдын да көзү өтүп, апасы Күңөтай айласын таппай өз атасы, баланын таятасы Жантакбайды эстейт. Ал киши күүлөрдү кыябына келтирип, комузду чебер черте билген адам экен. Жантакбай Жеңижокту оорусу болгону үчүн өлүмгө буйруган айтылуу Ташкарадан коркуп, комузду колго албаймын деген шерт менен Таластан Суусамырга жер ооп кетип, ал жакта кадимки кетмен-төбөлүк Керимбайдын коюн кайтарып жүргөн кези экен. Атайды апасы мына ошол таятасына алып келет. Адегенде небересине комуз үйрөтүүгө көнбөйт, деги эле өнөрпоз болушун каалабайт, бирок бара-бара ийип, "Саадат какты" деген айтым күүнү үйрөткөн экен. Ошентип Атай айылда атагы чыккан Абдыракман жана Субанаалыдан, таятасы Жантакбайдан күү чертүүнүн не бир сырларын үйрөнөт да, он төрт-он беш жашынан эл арасына чыгып өнөрүн көрсөтө баштайт. Дал ошол кезде айтылуу Айдараалы Жөргөлөк менен кездешет. 1851-жылы жарык дүйнөгө келген Бердишүкүр уулу Айдараалы Кара-Бууранын Чымкент айылында жашап, бул кезде пайгамбар жашынан ооп калган экен. Ал "Көйрөң күү", "Желпиме", "Ак куунун оттогону" ж.б. күүлөрдү аткарып жатып, өзү да колу-башын, оозу-мурдун кыйшаңдатып комуздун ыргагын мимикасы менен чебер айкалыштыра билген. Атай анын ошол күү чертүүдөгү кыймыл коштогон чеберчилигин мыктылап үйрөнөт. Дал ошол учурда өзү да күү чыгаруу менен алектенет. Айдараалынын "Керме-Тоо", "Шырдакбектин боз жорго", "Сатыбалды жалгызым", "Терме күү" деген күүлөрүнүн баянын айтып, аларды чертүүнү үйрөнөт.

Совет бийлигин орнотууга катышат. Жигиттик куракка келип, болуп-толуп турган кезде, 1922-жылы, аны өз айылында кедейлер болуштугуна шайлашат да, ал тап душмандарына каршы күрөшүү, жаңы большевиктер бийлигин мактап, элди ошол жакка тартуу иштерине катышат.

Токтогул Сатылгановго жолугушуусу. 1926-жылы, Токтогул Сатылганов Кетмен-Төбөдө жашап жүргөндө, Атай Огомбаев ага жолугуу үчүн атайын Таластан ат арытып барат. Дал ушул барышы, экөөнүн жолугушуусу кыргыз маданиятынын улуу күнү болгон, устат тапкан шакирт өз чыгармачылыгын жаңы нукка буруп, жаңы бийиктикке көтөрөт. Кетмен-Төбө, Таласта экөө ата-бала болуп ээрчишип, күү чертишип бирге жүрөт. Токтогул Сатылгановдун "Чайкама", "Ботой", "Кара өзгөй", "Армандуу чымчык", "Ак куу" деген күүлөрүн кандай чертүүнү өзүнөн үйрөнгөн Атай Огомбаев кийин устатынын бул чыгармаларын ар дайым аткарып жүрдү. 1932-жылы Токтогул Сатылгановдун жанына барып, бир жылдай дагы чогуу болушуптур. Токтогул Сатылгановдун өмүр соңунда чыгарган "Бала элем", "Карылык" деген ырлары акындын көзү өткөн соң дал ушул шакирти Атай Огомбаевдин оозунан жазылып алынып, түбөлүккө калтырылган.

Айылдан эле театрга артист болуп кирип калган. 1935-жылы Кыргыз ССРиндеги бирден-бир атактуу, чоң театралдык топ Кыргыз мамлекеттик музыкалуу драма театры деп аталып, алар айылдарга тынбай гастролго чыгып турган. Мына ушундай чыгууларынын биринде Таласка барган, кечээ эле айыл-айылдан келип, эми артист аталып калган Муратаалы Күрөңкеев, Калык Акиев, Осмонкул Бөлөбалаев, Адамкалый Байбатыров, Шаршен Термечиков ж.б. өнөрпоздор Атайды сынап көрүшүп, ошол жерден эле музыкалуу драма театрына ырчы, комузчу, обончу, артист катары иштете баштайт. Музыкалык театрдын базасында 1936-жылы Кыргыз филармониясы уюштурулганда ал жамааттагы Петр Шубин жетекчилик кылган эл аспаптар оркестринде ырчы, комузчу болуп жумушун улантат.

Драмалык ролду да аткарган. Кыргыз театрларында алгачкы коюлган спектаклдердин бири Касымаалы Жантөшевдин "Карачач" пьесасынын негизинде ишке ашырылган. Мына ошону кийин Кыргыз мамлекеттик музыкалуу драма театры да сахналаштырганда Атай Огомбаев Болуш деген каармандын ролун жараткан, ал каарманы да ырчы-комузчу болгон.

Мүнөзү, келбети, жүрүш-турушу, кыялы, өнөрү. Атай Огомбаев адамда жок сулуу, сүйкүмдүү, шыңга бой, жазы маңдай, чап жаак, кызыл жүздүү, кара көздүү, капкара муруттуу жигит болуптур, андыктан да көрпө тебетейин кийип ырдап жатканда көптөгөн кыз-келиндин жүрөгүнө чок салчу экен. Оң жеңин чыканагына дейре түрүп коюп, комузга колу тийгенде үч кылына тил кирип, безеленип "сүйлөп жиберчү" экен. Куудулдук, сөзмөрлүк, чукугандай сөз тапкычтык жайы бар эле дешет, ыйманы ысык, ажары өзүнө тарткан, тамашакөй адам болуптур. Чычалап кетме жайы да бар эле дешет жакындан билгендер. Музыкалык угуусу өтө мыкты болгон, нотаны билбей эле оркестр менен кошо комузун ойноп, кийин нота менен ойноого да жетишип алыптыр. Виртоуз комузчу төрт манжасы менен да, бир-бирден да, колунун сырты менен да, колун ийип, чоюп да, бурап да, комузду ийнине коюп да, сол колдоп да, оң колдоп да, белин айландырып келип да черте берген. Анын комуз чертүү техникасына ал жашаган мезгилде да, андан кийин да эч ким жетпеди.

Комузда кол ойнотуп жатып бычактын мизи менен чертип кеткенде... 1939-жылы СССРдин борбору Москва шаарындагы Чоң театрда Кыргыз адабияты менен искусствосунун он күндүгү өтөт. Ошондо Атай Огомбаев баш болуп, калгандары Бейшеналы Кулболдиев, Секенбай Айманбетов, Шекербек Шеркулов деген дагы бир топ он үч-он төрт жаштагы балдар нота карабай "Маш ботой" күүсүн чертет, чертип келе жатып эле күтүлбөгөндөй "оп-па" дей коюшуп, комуздарын бирдей эки ийинине алмак-салмак коёт, бирде чекеге коюп чертет, анан аркадан өткөрүп, алдына алат, ушинтип ойноп черткенин улантат. Бул өнөрү менен москвалыктарды бир таң калтырса, андан кийин сахнага чыккан Атай Огомбаев өзүнүн "Ак тамак, көк тамак" деген күүсүн төрт кыл тагылган комузда кол ойнотуп кирет. Ал окуя тууралуу ошол концерттин алып баруучусу Ашыраалы Боталиев кийин 1974-жылдын 10-январындагы "Ленинчил жаш" газетасында мындай эскерет: "Бир нече номерден кийин кезек Атай Огомбаевге келди. Мен сахнага чыгып кезектеги номерди кулактандырып, бир отургуч, бир табуретка койдум. Атай сахнага чыгып келип, отургучка отурду да комузун толгоп, "Ак тамак, көк тамак" деген күүсүн колун эбелектетип черте баштады. Бир маалда табуреткада турган бычакты ала коюп, чертип кирди дейсиң, электрдин жарыгына бычак чагылышып, ого бетер кереметтүү болуп көрүндү. Ложада отурган Сталин кылчая калган эле. Климент Ворошилов аны акырын ийинге түртүп, сөөмөйү менен Атайды көрсөттү. Сталин көрө салып кол чаап жиберди. Зал дүркүрөтүп коштоп кетти. Сталин Атайдын колун кармап көрүп "сөөк жок экен десем, бар тура" деп таңданды".

Сталиндин баалуу сыйлыгын алган. Ошол 1939-жылы Кыргыз адабияты менен искусствосунун он күндүгүндөгү комузу менен көрсөткөн Атай Огомбаевдин өнөрүн СССРдин Коммунисттик партиясынын жетекчиси Иосиф Сталин өзү жогору баалайт. Эмгек Кызыл Туу орденин көкүрөккө такса, колуна 50 миң сом жана үч коробка күмүш кашык карматат, өмүр бою деп сталиндик стипендия ыйгарат.

Сыйлык артынан сыйлыктар. 1939-жылы ага Эмгек Кызыл Туу ордени, Кыргыз СССРинин Жогорку Советинин Ардак грамотасы ыйгарылат, Кыргыз ССРинин эл артисти наамы берилет, өзү түзгөн комузчулар ансамбли менен элдик аспаптарды аткаруучулардын бүткүл союздук конкурсунда биринчи сыйлыкка – лауреаттыкка жетишкен, Орто Азия республикаларынын советтик музыкаларынын декадасына 1942-жылы, кийин 1944-жылы чоң ийгилик менен катышкан.

Кырк жашында окууга барган. 1940-жылы СССР композиторлор союзунун мүчөлүгүнө кабыл алынат. Анын музыкалык сабатынын жоктугу эске алынып, Москвада СССР композиторлор союзу уюштурган музыкалык курска угуучу болуп кабыл алынат. Ал жерде С.С.Прокофьев, В.М.Глиэр сыяктуу атактуу орус композиторлору музыкалык сабаттуулукка үйрөтүп, музыканын теориясынан жана тарыхынан сабак берет. Ошол жерде кара күүлөрдүн залкар устасы Карамолдо Орозов менен кошо окуйт.

Эки жолу суракка алынган. 1930-жылдын күз айларында айылындагы тамынын алдына түн ичинде бирөөлөр эки боо буудай таштап кетет да, милицияга кабарлап коюшат. Ал мезгилде мындай кылмыш үчүн социализмдин душманы деп түрмөгө камашкан. Таң атпай суракчылар келип, иши сотко өтүп кетет. Сот аны түрмөгө отургузбай, чачтарачтын алдына отуруп элге күү чертип, ыр ырдап берсин деген өкүм чыгарат. Ызаланган комузчу зайыбын ээрчитип Кетмен-Төбөгө жер ооп кетип, эки жыл ошол жакта жашайт. Экинчиси – 1938-жылдын 6-июлунда Ново-Покровка абагында жаткан Аймамбет Ташиев деген адамдын Кыргыз ССРинин жазуучулар союзунун башчысы Жоомарт Бөкөнбаевге жазган катынын негизинде "Күйдүм чок", "Эсимде" деген ырлардын авторлугу боюнча сурактар. Жогорудагы аты аталган киши аталган ыр менин ырым эле, "Эсимде" болсо Токтогулдун ыры эле, аларды Атай өзүнүкү кылып алган деп жазган арызын текшерүү үчүн Калык Акиев, Алымкул Үсөнбаев сыяктуу атактуу ырчылар, кетмен-төбөлүк ондогон өнөрпоздор түшүнүк кат берет. Акыры 1938-жылдын 17-ноябрында Кыргыз ССРинин Эл комиссарлар советинин алдындагы Искусство иштери боюнча башкы башкармалагынын курамына Петр Шубин, Темиркул Үмөталиев, Молдогазы Токобаев ж.б. адистер кирген комиссиясы "Күйдүм чок" деген ырдын обону Атай Огомбаевдики, сөзү элдики деп табылсын деген чечим чыгарат.

Үй-бүлөсү. Атай Огомбаевдин биринчи аялы Жумагүл жашыраагында эле кандайдыр бир түшүнүксүз оорудан улам көз жумат, андан Саадат, Саадакан деген кыздар төрөлөт, экинчи аялы Шайымкан, андан төрөлгөн бир кызынын атына өзүнүн ырынын ысымын берип Ойбулбул атаган, дагы бир кызынын аты Саясат, үчүнчү зайыбы Орунбүбү. Үч аялдан тең төрөлгөн эркек балдары турбай жүрөт, Орунбүбүдөн Гүлжеңиш деген уулдуу болуптур, бирок ал эки жаштан өтүп каза болуп калат, акыры Таластагы балдар үйүнөн жети жашар бир баланы асырап алып, аны Кудайберген деп атаган.

Таласка кайра барышы. Атай Огомбаев катуу ооруп калат. Жалпы элде ага көз тийди деп коюшкан. Баягы мукам, шаңдуу үнү жоголот. 1947-жылы Фрунзедеги жумушун таштап Таласка кетет. Эски үйү кароосуз калган. Боз үй тигип жашайт. Акыры көпчүлүк эки бөлмөлүү таш үй салып берет. Оорусунан айыга албайт, 1949-жылдын 20-декабрында көз жумат.

Атай Огомбаевдин ысымы эскерилип турат. Талас облусунун Талас районундагы Калба айыл өкмөтүндөгү айылга, Кырк-Казык мектебине, Бишкек жана Талас шаарындагы бирден көчөлөргө анын ысымы ыйгарылган, 2000-жылы ага арналып почта маркасы чыгарылган, музыка таануучу В.Виноградов "Атай Огомбаев" (Москва, 1960) деген китебин, жазуучу Касым Каимов "Атай" көркөм-биографиялык романын, Аскар Түлөев "Атай" аттуу симфония жазган. Чыгармаларын жана өмүрүн музыка таануучу Балбай Алагушов ар тараптуу изилдеген. 2001-жылы Таласта музейи ачылган. Өз кезегинде Атайдын өзүнүн аткаруусунда төрт ыры Кыргыз радиосунун алтын фондуна жазылып калган, көпчүлүк чыгармалары Шекербек Шеркулов, Асылбек Эшмамбетов, Мейилкан Козубекова ж.б. таланттуу шакирттеринин аткаруусунда улуттук мурас катары кылымдарга сакталып турат.

0
Белгилер:
Кыргызстан, Атай Огонбаев, комузчу, обончу, маданият
Тема:
Кыргыздын көркөм өнөрү, белгилүү инсандары жөнүндө фактылар
Тема боюнча
Кыргыз обонунун атасы. Композитор Жумамүдүн Шералиев тууралуу 8 факт
Бала кайгысы эзген, Навоини кыргызча сүйлөткөн. Сүйөркул Тургунбаев жөнүндө 13 факты