Борбор Азиялык жерди прикладдык изилдөө институтунун бөлүм башчысы Рыскул Усубалиев

Усубалиев: токойдун азайышы дагы мөңгүнүн эришине таасир этет

42
(жаңыланган 13:51 16.07.2021)
Борбор Азиялык жерди прикладдык изилдөө институтунун бөлүм башчысы Рыскул Усубалиев акыркы 70 жылдын ичинде мөңгүлөр 14-16 пайызга кыскарганын айтты.

Кыргызстан Борбор Азиядагы мөңгүгө бай өлкөгө кирет. Бул аймак океандардан алыс жайгашкандыктан, азыркы шартта болуп жаткан климаттык өзгөрүүлөр экологиялык абалга таасир этип жатат. Ошондуктан суу, мөңгү маселеси курч турат. Бул тууралуу Рыскул Усубалиев Sputnik Кыргызстан радиосунун эфиринде маек куруп жатып билдирди.

Усубалиев: токойдун азайышы дагы мөңгүнүн эришине таасир этет

Анын айтымында, токой аянттарынын азайышы дагы мөңгүнүн эришине таасир берет.

"Учурда глобалдык жылуулануу процессинен улам мөңгүлөр эрип, кыскарып жатат. Союз учурундагы мөңгүлөр каталогун жаңылап чыктык. Англис жана орус тилдеринде электрондук варианты да бар. Ага ылайык, мындан 70 жыл мурун мөңгүнүн саны жана чарчы метри сегиз миңден ашык болсо, Кыргызстанда ушул убакытка чейин мөңгүлөр 14-16 пайызга кыскарып кеткен. Ал эми аймактар боюнча бөлүп карасак, Таласта эң көп жоготуу болгон. Талас суу бассейни 50 пайызга азайды. Негизи батыш, түштүк-батыш региондордо климат жылуу, тоолору жапыз, ал эми түндүк-чыгышта суук, тоолору бийик келет. Мөңгүлөр дифференциалдуу жайгашып, ага жараша эрип жатат. Биздин институт жылда мөңгүлөрдүн абалына мониторинг жасап турат. Анын азайып же кышта калыбына келип жетишкенин анализдеп, мөңгүнүн массалык балансын аныктайбыз. Эгер түшкөн кар менен агып чыккан суунун көлөмүн билсек, анда мөңгүнүн масбалансын биле алабыз. Тилекке каршы, акыркы жылдары мөңгүнүн масбалансы төмөн болуп жатат. Болгондо да чоң айырмачылык байкалууда", — деди Усубалиев.

Адис Ысык-Көл, Нарын облусунун бийик тоо кыркаларында жана түштүктөгү Алай, Чоң-Алай тоолорунда мөңгүлөр жакшы сакталганын кошумчалады.

 

42
Белгилер:
Мөңгү, суу, климат, экология
Тема боюнча
Дагы деле аз. Токтогулга чогулган суунун көлөмү 11 млрд. куб метрге жетти
Вирустарды көзөмөлдөө боюнча республикалык илимий-практикалык борбордун жетекчиси, медицина илимдеринин доктору, профессор Зуридин Нурматов

Нурматов: эмделгенден кийин тест вирус көрсөтсө, ага вакцинанын тиешеси жок

33
(жаңыланган 00:29 04.08.2021)
Вирустарды көзөмөлдөө боюнча республикалык илимий-практикалык борбордун жетекчиси, медицина илимдеринин доктору, профессор Зуридин Нурматов коронавируска каршы эмделгендер тесттен өткөндө вирусту эмнеге көрсөтөрүн түшүндүрдү.

Коронавируска каршы эмдөөдөн өткөндөн кийин ПЦР-тесттин организмде вирустун бар экенин көрсөтүшү вакцинация менен эч кандай байлынышы жок. Бул тууралуу Зуридин Нурматов Sputnik Кыргызстан радиосунда маек куруп жатып билдирди.

Нурматов: эмделгенден кийин тест вирус көрсөтсө ага вакцинанын тиешеси жок

Анын айтымында, эмдөөнүн биринчи же экинчи баскычынан кийин деле коронавирус жугуп калуу ыктымалдуулугу бар.

"Азыр көпчүлүк эмдөөнүн биринчи баскычынан кийин ПЦР-тест тапшырсам организмимде вирустун бар экенин көрсөттү деп айтып жатышат. Мындай учур экинчи баскычтан кийин деле болушу ыктымал. Мунун вакцинага эч кандай тиешеси жок. Башкача айтканда, вакцина алгандан кийин антитело пайда болгончо тест тапшырса организмде коронавирус бар деп чыгарбайт. Бул болгону адам ошол вакцина алган аралыкта жуктуруп алган дегенди түшүндүрөт. Ал эми оорунун симптомдору такыр билинбей же бир аз гана сезилгени, биринчиден, организмге байланыштуу. Экинчиден, адамдын канча көлөмдө вирус жуктуруп алгандыгы маанилүү. Ошондой эле эгер организмде антитело пайда болуп баштаса да оору жеңил өтүп кетет. Муну менен биз вакцина алган учурда да вирус жугуп калышы мүмкүндүгүн жана жукса да жеңил өтөрүн билсек болот", — деди Нурматов.

Окумуштуу жарандарды чочулабай эле коронавируска каршы эмдөөдөн өтүп коюуга чакырды.

Подкасттын толук варианттын видеодон көрүңүз:

33
Белгилер:
Зуридин Нурматов, коронавирус, эмдөө, текшерүү
Тема:
Коронавируска каршы эмдөө
Тема боюнча
Коронавирустан кутулуунун эки гана жолу бар. Вирусолог Нурматовдун маеги
Көйкашка коомдук бирикмесинин мүчөсү, манасчы Нурбек Талантбеков

Талантбеков: "жигин тартып көрүү" душмандын чамасын билүү дегенди түшүндүрөт

35
"Көйкашка" коомдук бирикмесинин мүчөсү, манасчы Нурбек Талантбеков "Манас" эпосунда кездешкен көөнө сөздү чечмелеп, анын маанисин түшүндүрдү.

"Жигин тартып көрүү" деген адамдын чама-чаркын билүү дегенди түшүндүрөт. Бул тууралуу Нурбек Талантбеков Sputnik Кыргызстан радиосунун "Көөнө сөз" рубрикасында билдирди.

Талантбеков: "жигин тартып көрүү" душмандын чамасын билүү дегенди түшүндүрөт

Анын айтымында, эпосто макал-лакаптар, осуяттар, накыл сөздөр көп кездешет.

"Манаста "жигин тартып көрүү" деген көөнө сөз байма-бай кездешет. Мисалы, Сагымбай Орозбаковдун вариантында "Жигин билбей киргендей, жинди болду дейсиңби. Куру жолго жүргөндөй, кутуруп кетти дейсиңби" деген ыр саптары бар. Мындан улам аталган түшүнүк абалын, күчүн, кудуретин, чамасын билүү дегенди түшүндүрө турганын аңдасак болот. Эпосто душмандын чама-чаркын, ал-абалын, кудуретин аңдап-билүү — "жигин тартуу" деп берилген. Муну күнүмдүк турмушта тилдин көркөмдүгүн арттырууга көмөк катары колдонсо болот", — деди Талантбеков.

Ошондой эле ал учурда тиричиликте көптөгөн көөнө сөздөр колдонулбай калганын кошумчалады.

35
Белгилер:
Нурбек Талантбеков, Манас эпосу, эне тил, Кыргызстан
Тема боюнча
Талантбеков: "дара" деген сөздү бир нече мааниде колдонсо болот

Кубанарымды же кайгырарымды билбей турам. Акжол менен Мээримдин видео маеги 

0
(жаңыланган 00:32 04.08.2021)
Олимпиаданын күмүш медалынын ээси, грек-рим күрөшчүсү Акжол Мухмудов менен эркин күрөш боюнча балбан, коло медаль утуп алган Мээрим Жуманазарова жеңиштен кийинки сезимдери менен бөлүштү.

Кыргызстандын спорт делегациясынын пресс-аташеси Кабыл Макешов спортчуларга суроо узатып, жооп алды.  

“Алтын медаль алабыз деп чоң аракеттер болгон. Финалдан утулуп калгандан кийин сезимдеримди өзүм дагы түшүнбөй турам. Бүгүн мага ишенип, сыртта туруп көргөндөр болуптур. Бирок ишеничиңерди актай алган жокмун. Анткен менен Айсулуу эже менен Мээримдин жеңишине абдан кубандым. Азыр мени куттуктагандар көп болууда. Бирок бул менин эле эмес, машыктыруучуларымдын, бүткүл кыргыз элимдин жеңиши”, — деди Махмудов.  

Ал эми Мээрим Жуманазарова бүгүн тогуз жылдык эмгегинин үзүрүн көрүп жатканын айтты.  

“Албетте, алтын алуу тилегим бар эле. Бирок колого дагы шүгүрчүлүк. Жеңишимди ата-энеме, агайларыма жана жалпы кыргыз элиме арнайм”, — деди Жуманазарова.  

Эске салсак, Токио шаарында өтүп жаткан Олимпиада оюндарында грек-рим күрөшчүсү Акжол Махмудов күмүш медалга, эркин күрөш боюнча балбан Мээрим Жуманазарова коло медалга ээ болду.

0
Белгилер:
Мээрим Жуманазарова, Акжол Махмудов, видео, кайрылуу
Тема:
2021-жылы Токиодо өтө турган Олимпиада оюндары
Тема боюнча
Көзүнө жаш алган ата. Жуманазарованын үй-бүлөсүнүн мелдешке күбө болгон видеосу
Көлгө келген Хабиб: эртең Олимпиадада алтын алышыңарга тилектешмин