Тарыхчы-топонимист, картограф Темиркул Эшенгулов

Эшенгулов: Нарын кууш өрөөндө аккан дарыя дегенди түшүндүрөт

85
Тарыхчы-топонимист, картограф Темиркул Эшенгулов Нарын облусунун аталышын чечмелеп берди.

Айрымдар Нарын аталышы тамактын атынан келип чыккан деп жүрүшөт. Бирок жердин рельефтик шартын алып карай турган болсок бул топонимикалык терминдин келип чыгышына туура келбей калат. Мындай пикирин Темиркул Эшенгулов Sputnik Кыргызстан радиосунда маек куруп жатып билдирди.

Эшенгулов: Нарын — кууш өрөөндө аккан дарыя дегенди түшүндүрөт

Анын айтымында, Нарын шаары 1868-69-жылдары негизделген.

"Нарын шаары дарыянын сол жээгинде тектирчеде жайгашып, чыгыштан батышты карай созулуп жатат. Нарын аталышы дарыяга, анын чыгышындагы тоого берилген. Дарыядан улам шаарга, кийин облуска ыйгарылган. Аталган дарыя өзү чоң Нарын жана кичи Нарын деген эки дарыядан куралат. Шаардын чыгыш тарабынан 40-45 чакырым аралыкта эки дарыя кошулуп, ал жер Эки Нарын аталып калган. Андан ары Нарын дарыясы атка конгон суу Таш-Көмүргө чейин 500 километрден ашык жолду басып өтөт. Ары карай Фергана өрөөнүнө агып кирип, Кара-Дарыя менен кошулуп, экөө биригип Сыр-Дарыяны түзөт. Эми Нарын аталышын тамакка байланыштырып жүрүшөт. Кийик уулап жүрүп, камыр салбай этти бышырып чык кошуп жеген тамактан улам келип чыккан деген божомол бар. Бирок бул жер кыртышына салып караганда туура келбейт. Анткени Нарын дарыясынын айрым жерлери абдан эле кууш, керек болсо спорттук даярдыгы бар адамдар аркы жээктен берки жээкке секирип кете ала тургандай тар, капчыгайлары бар. Ал эми кууш жер аркылуу аккан суу моңгол тилинде "нарын" деген түшүнүктү берет. Андыктан Нарын аталышын кууш өрөөндө аккан дарыя деп билсек болот",— деди Эшенгулов.

Ал грек-рим булактарынан табылган маалыматтар боюнча Нарын дарыясы тарыхта Силис деген ат менен аталганы жана XVIII кылымдан баштап орус окумуштуулары Нарин деп жазып калтырганы илимге белгилүү экенин кошумчалады.

85
Белгилер:
Темиркул Эшенгулов, жер, Нарын, аталыш, илим
Тема боюнча
Эшенгулов: "Кара-Суу" аталыштары сууга эмес жерге байланыштуу
БУУнун Жаштар жана калктын динамикасы программасынын аналитиги Бактыбек Кайназаров. Архив

Кайназаров: демографиялык саясатка көңүл бурулушу зарыл

2
(жаңыланган 10:52 21.09.2021)
БУУнун Жаштар жана калктын динамикасы программасынын аналитиги Бактыбек Кайназаров Кыргызстанда 2040-жылга чейинки демографиялык саясаттын концепциясы иштелип чыгышы көп көйгөйлөрдү чечүүгө жол ачарын айтты.

Демографиялык саясатты жөнгө салуу учурдагы муктаждыктан келип чыгууда. Мындай пикирин Бактыбек Кайназаров Sputnik Кыргызстан радиосунун эфиринде билдирди.

Кайназаров: демографиялык саясатка көңүл бурулушу зарыл

Анын айтымында, демографиялык саясатты аныктоодо миграцияга өзгөчө көңүл буруу кажет.

"Кыргызстанда 2040-жылга чейинки демографиялык саясаттын концепциясы иштелип чыгышы көп көйгөйлөрдү чечүүгө жол ачат. Аны көптөгөн мамлекеттер түзүп чыгып, ишке ашырып келет. Анткени бул маселе орчундуу. Мисалы, Бангладеш демографиялык саясатты жүргүзүү боюнча үчүнчү этапты аткарып жатат. Территориясы чакан болгонуна карабастан дүйнөдө калкы көп өлкөлөрдүн катарында 8-орунда турат. Ага байланыштуу тамак-аш жетишпестиги болорун да болжоп жатышат. Көйгөйдү чечүү үчүн төрөттү азайтып, энелердин жана балдардын ден соолугуна басым жасаган. Үчүнчү этабында жаштардын потенциалын туура колдонуу боюнча чаралар көрүлүп жатат. Демек, бул маселеге абдан маани берип, мамлекеттик деңгээлде каралышы абзел", — деди Кайназаров.

Ошондой эле адис демография экономика, билим берүү, саламаттык сактоо, жаштар, миграция, гендердик теңчилик жана башка көптөгөн тармактар менен байланыштуу экендигин кошумчалады.

 

2
Белгилер:
демография, саясат, миграция, концепция, Бактыбек Кайназаров
Тема боюнча
Өлкөдө демографиялык саясаттын концепциясы иштелип чыгууда. Максаты
КРдин толук жана ыйгарым укуктуу элчиси, профессор Аскар Бешимов. Архив

Бешимов: ЖККУ реформага муктаж, аны чечүүдө Россиянын ролу чоң

3
КРдин толук жана ыйгарым укуктуу элчиси, профессор Аскар Бешимов АКШнын Афганистандан чыгып кетүүсү менен аймактагы геосаясий абал өзгөргөнүн белгиледи.

Америка Кошмо Штаттары Афганистандан аскерлерин чыгарып кетүүсү менен Борбор Азияда, деги эле аймакта Россиянын таасири күчөдү. Мындай пикирин Аскар Бешимов Sputnik Кыргызстан радиосунда маек куруп жатып билдирди.

Бешимов: ЖККУ реформага муктаж, аны чечүүдө Россиянын ролу чоң

Анын айтымында, коопсуздук жана саясий стабилдүүлүктү сактоодо аймакта Россиянын ролу жогорулаган.

"Август айында АКШ аскерлеринин Афганистандан чыгарылышы, талибдердин бийликти алуусу менен аймакта геосаясий абал өзгөрдү. Борбор Азияда Россиянын таасири күчөдү. Албетте, Кытай дагы бар, бирок алар ачыкпы, Пакистан аркылуубу, талибдер менен кызматташууда. Максаты "бир алкак, бир жол" долбоорун ишке ашыруу. Эми аймактагы коопсуздук жана саясий стабилдүүлүк үчүн бирден-бир жооптуу өлкө — Россия. Шанхай кызматташтык уюмунда Индия менен Пакистандын ортосунда тиреш бар. Жамааттык коопсуздук келишими уюмунун ичинде тышкы чакырыктарга жооп кылуу үчүн ички ынтымакты бекемдөө зарыл. Президент Садыр Жапаров ЖККУнун ичинде бир мамлекет экинчисине кол салган учурларды чечүү боюнча механизмдерди иштеп чыгуу зарылдыгын белгиледи. Албетте, бул колдоого алынган жок, бирок маселе көтөрүлдү. Ошондуктан ЖККУнун ичиндеги алаканы бекемдөө үчүн уюмдагы эң таасирдүү өлкө катары Россия колго алышы керек. Бул талкуу эртели-кеч болуп, уюмдун уставына өзгөртүү киргизүү каралышы ыктымал", — деди Бешимов.

Ошондой эле ал аймактагы коопсуздукту камсыздоо региондогу өлкөлөрдүн жүргүзгөн саясатынан көз каранды экенин кошумчалады.

Подкастты толугу менен видеодон көрө аласыз:

3
Белгилер:
Аскар Бешимов, ЖККУ, Россия, коопсуздук
Тема боюнча
Талибдер аялдар үйдө отуруп, алардын ордуна эркектер иштеши керектигин айтты