Рубрика радио Sputnik Кыргызстан Көөнө сөз

Талантбеков: терезе, эшиктин жасалгасын "банжара" деп колдонсо болот

21
Көйкашка" коомдук бирикмесинин мүчөсү, манасчы Нурбек Талантбеков "Манас" эпосунда кездешкен көөнө сөздөрдүн бирин чечмелеп берди.

Терезе же эшиктин кооздолуп жасалган кашегин "банжара" деп колдонсо болот. Бул тууралуу Нурбек Талантбеков Sputnik Кыргызстан радиосунун "Көөнө сөз" рубрикасында билдирди.

Талантбеков: терезе, эшиктин жасалгасын "банжара" деп колдонсо болот

Анын айтымында, бул сөздү бир нече мааниде пайдаланууга болот.

Манасчи, член общественного объединения Көйкашка Нурбек Талантбеков на радиостудии Sputnik Кыргызстан
© Sputnik / Асель Сыдыкова
Көйкашка" коомдук бирикмесинин мүчөсү, манасчы Нурбек Талантбеков
"Эпостун саптарында "банжара" деген көөнө сөз кездешет. Ал эшик, терезенин кашектеринин тегерегине коюлуучу жыгачтан же металлдан оюу же башка формада жасалган кооздуктарды түшүндүрөт. Дагы бир маанисинде чарпая жана башка тамак ичкен атайын жайдын туш тарабынан тосулуп коюлган торду билдирет. "Манаста" "банжарасы артылып, ар кызыгы айтылып" деген саптар бар", — деди Талантбеков.

Манасчы көөнө сөздөрдү күнүмдүк турмушта пайдалануу керектигин кошумчалады.

21
Белгилер:
Нурбек Талантбеков, Манас эпосу, эне тил, Кыргызстан
Тема боюнча
Талантбеков: "жигин тартып көрүү" душмандын чамасын билүү дегенди түшүндүрөт
Россия-кыргыз өнүктүрүү фондунун башкаруучулугунун мүчөсү Бакыт Курманбеков. Архив

Курманбеков: Россия-кыргыз өнүктүрүү фонду чакан ГЭС курууну колдойт

15
(жаңыланган 12:55 26.09.2021)
Россия-кыргыз өнүктүрүү фондунун башкаруучулугунун мүчөсү Бакыт Курманбеков РКӨФ чакан ГЭС куруу долбоорлорун каржылоого артыкчылык берерин айтты.

Баткен жана Талас облустарында чакан жана ири ГЭСтерди куруу боюнча долбоорлор каралып, бизнес-план иштелип жатат. Мындай маалыматты Бакыт Курманбеков Sputnik Кыргызстан радиосунун эфиринде маек куруп жатып билдирди.

Курманбеков: Россия-кыргыз өнүктүрүү фонду чакан ГЭС курууну колдойт

Анын айтымында, алыскы аймактарда жеңил өнөр жайга басым жасалууда.

"Россия-кыргыз өнүктүрүү фонду насыялык каржылоону энергетика тармагына салууда. Өзгөчө кичи гидроэлектр станцияларын куруу боюнча долбоорлорго артыкчылык берилип жатат. Биздин абдан чоң гидрологиялык потенциалыбыз бар. Учурда Баткенге чакан ГЭС куруу пландалууда. Ал боюнча тиешелүү иштер жүрүп, жабдуулар орнотула баштады. Мындан тышкары, Таласта көзөмөлдө ири ГЭС долбоору турат, ага бизнес-план иштелип чыгууда. Жакында гана өлкө башчы Ысык-Көлдө эки тигүү цехин ачып келди. Көбүнесе алыскы аймактарда аялдарды колдоо максатында да иш жүргүзүп жатабыз. Фонд насыяларды узак мөөнөткө бергенге аракет кылып, пайыздарын да төмөндөтүү боюнча иштерди жасап келет", — деди Курманбеков.

Ошондой эле адис Россия-кыргыз өнүктүрүү фонду ишкерлер үчүн атайын маалыматтык кампания уюштуруп, бизнес-план түзүп, долбоорлордун ишке ашышына көмөк көрсөтөрүн кошумчалады.

Подкасттын толук вариантын видеодон көрүңүз:

15
Белгилер:
Бакыт Курманбеков, Россия-кыргыз өнүктүрүү фонду, насыя, ишкерлик, өнүктүрүү
Тема боюнча
Кыргызстанда ишкер аялдар үчүн онлайн-платформа ачылды
Тарыхчы-топонимист, картограф Темиркул Эшенгулов. Архив

Эшенгулов: "кент" топонимикалык термини "шаар", "чоң кыштак" дегенди түшүндүрөт

9
Тарыхчы-топонимист, картограф Темиркул Эшенгулов "кент" топонимикалык терминин чечмелеп берди.

Самарканд, Ташкенд шаарлары кийин тилге ылайыкташып "кенд" мүчөсү уланып калган. Дээринде бул топонимикада кенен жайылган кадимки эле "кент" деген термин. Бул тууралуу Темиркул Эшенгулов Sputnik Кыргызстан радиосунун "Жер тааны" рубрикасында маек куруп жатып билдирди.

Эшенгулов: "кент" топонимикалык термини "шаар", "чоң кыштак" дегенди түшүндүрөт

Анын айтымында, "кент" термини кошулган жер аталыштары Өзбекстан, Азербайжан жана Казакстанда көп кездешет.

"Топонимика илиминде кенен жайылып, таркап кеткен жер-суу аттары көп. Ал тургай алар ар кандай тилдик өзгөрүүлөргө дуушар болуп, мезгилдин өтүшү менен таптакыр башкача угулуп калат. Ушундай терминдердин бири  — "кент". Жер аттарына мүчө катары уланып колдонулат. Маанисинде шаар, кээ бир тилдерде калк көп отурукташкан айыл дегенди түшүндүрөт. Азербайжандар ушул күнү деле "айылыма, кыштакка " дегенди "гентиме" деп сүйлөшөт. Алардын тилинде кыргыздыкындай каткалаң тамга менен башталган сөздөрдүн дээрлик бардыгы жумшартып айтылат. Мисалы, Ташкент — таштуу шаар дегенди түшүндүрөт деп ойлойбуз. Бирок бул калаанын географиялык түзүлүшү таштак эмес. Ошондуктан шаардын аталышы таптакыр башка маанини билдирет. Анткени мурда бул жерде тажиктер жашаган. Алар "шаш" дегенди "чаш" дешет. Демек бул эли дайыма шашып жүргөндөй көрүнгөн, кайнаган көп калкы бар чоң шаар дегенди түшүндүрөт", — деди Эшенгулов.

Топонимист кыргызда "семиз" же "жоон" деген аталыштагы жер-суу аттары да эбегейсиз, чоң, зор же калың дегенди туюндурарын кошумчалады.

9
Белгилер:
Темиркул Эшенгулов, терминология
Тема боюнча
Эшенгулов: Алтай — Ала-Тоо деген сөздүн тилдик өзгөргөн варианты
УКМКнын төрагасы Камчыбек Ташиев. Архив

Ташиев: мамкызматкерлер аралашкан фармацевтикалык мафиянын бетин ачтык

102
(жаңыланган 21:29 26.09.2021)
УКМКнын төрагасы кошумча кенен маалымат дүйшөмбү күнү берилерин белгилеп, дагы бир иштин четин чыгарды.

БИШКЕК, 26-сен. — Sputnik. Кыргызстанда ири фармацевтикалык мафиянын бети ачылды. Бул тууралуу УКМКнын төрагасы Камчыбек Ташиев Алай районунда атайын кызматтын бөлүмүнүн жаңы имаратынын ачылышында билдирди.

Анын айтымында, Кыргызстанда дарылардын баасы 3-10 эсе кымбат сатылып келгени аныкталган.

"Ири фармацевтикалык мафиянын бети ачылды. Кыргызстанда дарылар эң аз дегенде 3, эң кымбат дегенде 10 эсе кымбат сатылып келиптир. Мамлекеттик кызматкерлер дарыгерлер менен чогуу мафия түзүшкөн. Биринчи күнү толук маалымат берилет", — деди Ташиев.

Мындан тышкары, УКМК төрагасы күйүүчү май ташыгандардын мафиясынын да изине түшкөнүн белгиледи.

"Бүгүнкү күндө күйүүчү май 56-58 сомдон сатылууда, бирок 50 сомго жетпеген баада сатылышы керек экен. Муну мамлекет да, жетекчилер да, эч ким караган эмес, биз азыр ошого багыт алдык", — деди Ташиев.

Кызматкерлерге кайрылып жатып жетекчи ар кимиси элдин, мамлекеттин кызыкчылыгы үчүн иштеши керектигин, бул үчүн ар биринде бийлик да, мүмкүнчүлүк да бар экенин белгиледи. Сөзүнүн соңунда ар бир кызматкер отчет тапшырып, иши ошонун негизинде бааланарын кошумчалады.

102
Белгилер:
Камчыбек Ташиев, УКМК, Күйүүчү май, дары-дармек
Тема боюнча
Бишкек: заводдун аймагынан бомба табылган жок. Ишти эми УКМК изилдейт
Соцтармакка тараган "Ташиевдин тизмеси". УКМК төрагасы үн катты