Улуттук илимдер академиясынын Тарых, археология жана этнология институтунун директору, академик Абылабек Асанканов

Асанканов: Алтай цивилизациясына кирген элдердин мекени Түштүк Сибирь

53
(жаңыланган 11:15 07.09.2021)
Улуттук илимдер академиясынын Тарых, археология жана этнология институтунун директору, академик Абылабек Асанканов алтай тил үй-бүлөсү негизинен үч группага бөлүнөрүн айтты.

Алтай тил үй-бүлөсүнө кирген этностор негизинен үч чоң группага бөлүнөт. Алардын үчүнчүсү болгон түрк группасына япон, корей элдери кийин кошулган. Бирок бул илимде талаш жаратып келет. Бул тууралуу Абылабек Асанканов Sputnik Кыргызстан радиосуна маек куруп жатып билдирди.

Асанканов: Алтай цивилизациясына кирген элдердин мекени — Түштүк Сибирь

Анын айтымында, Алтай цивилизациясына кирген элдердин түпкү мекени Түштүк Сибирь болуп эсептелет.

"Алтай цивилизациясын түзгөн элдер алтай тил үй-бүлөсүнө кирет. Анда бир нече этнос бар. Алардын мекени Түштүк Сибирь болгон, улам жер которуп отуруп дүйнөнүн төрт бурчуна тарап кеткен. Илимде учурда алтай тил үй-бүлөсүнө кирген этностор негизинен үч чоң группага биригет. Моңгол группасы, тунгус-манжур жана түрк группасы. Түрк группасы ушундай жазылып калганы менен орус окумуштууларынын айтуусунда кыргыз группасы деп аталышы керек эле. Башкача айтканда, алтай тил үй-бүлөсүндөгү кыргыз тил группасы деп айтылышы керек болчу. Кызыгы, мына ушул топко ондогон жылдар мурда эле япон жана корей этностору кошулду. Алар менин студент кезимде, тагыраак айтканда, аз убакыт мурда эле өзүнчө бөлүнгөн (изолированный) тилдер деп эсептелчү жана жогорку окуу жайларда ушинтип окутулчу. Мени мугалимдерим ошентип окуткан, мен студенттерге лекцияны япон, корей элдери алтай тил түркүмүнө кирбейт деп окуткам. Бирок илимде улам жаңылануу, ачылыштар болуп турат экен. Ошондой ачылыштардын бири япон, корей элдеринин болгондо да түрк группасына кириши болду. Азырынча бул божомол менен бардык окумуштуулар макул боло элек. Илимпоздордун ортосунда дале талаш жүрүүдө",— деди Асанканов.

Академик алтай тил үй-бүлөсүнүн түрк группасына 20дан ашык этнос кирерин кошумчалады.

Подкасттын толук вариантын видеодон көрүңүз:

53
Белгилер:
Алтай цивилизациясы, тарых, эл, этнос
Тема боюнча
Конушалиев: Алтай цивилизациясы камтылган өлкөлөргө экспедиция уюштурулат
Улуттук статистика комитетинин демографиялык статистика бөлүмүнүн жетектөөчү адиси Назира Дөөткулова

Дөөткулова: пандемиядан улам үй-бүлө кургандардын саны азайган

29
Улуттук статистика комитетинин демографиялык статистика бөлүмүнүн жетектөөчү адиси Назира Дөөткулова бул жылы Кыргызстандагы калктын өсүү темпи 1,7 пайызды түзгөнүн айтты.

Пандемияга байланыштуу үй-бүлө кургандардын саны кыскарып, балдар аз төрөлдү. Мындай маалыматты Назира Дөөткулова Sputnik Кыргызстан радиосунун эфиринде маек куруп жатып билдирди.

Дөөткулова: пандемиядан улам үй-бүлө кургандардын саны азайган

Анын айтымында, 2020-жылы өлкөнүн демографиялык өсүшү 2,1 пайызды көрсөткөн.

"Республиканын туруктуу калкынын саны 2021-жылдын 1-январына карата 6 миллион 637 миң адамды түздү. Кыргызстандагы калктын өсүү темпи ушул жылы 1,7 пайызды көрсөттү. Былтыркы жылга салыштырганда төмөндөп калды. Пандемияга байланыштуу үй-бүлө кургандардын саны азайып, төрөлүүнүн саны да төмөндөгөн. Миграция да ага негизги себеп болду. Ал эми былтыр калктын өсүү темпи 2,1 пайыз болду. Жалпылап алганда акыркы 20 жылда төрөлүүнүн көрсөткүчү өсүп келе жатат. Өзгөчө 2018-2019-жылдары ал рекорддук көрсөткүчкө жеткен", — деди Дөөткулова.

Ошондой эле адис быйыл 6000ге жакын адам жарандыгын алмаштырып, чет өлкөгө чыгып кеткендигин кошумчалады.

 

29
Белгилер:
демография, Улуттук статистика комитети, Назира Дөөткулова
Тема боюнча
Өлкөдө демографиялык саясаттын концепциясы иштелип чыгууда. Максаты
Борбордук шайлоо комиссиясынын мүчөсү Узарбек Жылкыбаев. Архив

Жылкыбаев: азыркы системада партиясы өтүп, лидери өтпөй калышы мүмкүн

51
Борбордук шайлоо комиссиясынын мүчөсү Узарбек Жылкыбаев преференциалдуу шайлоо системасында партия лидерлеринин укугу чектелип калып жатат деген пикирин билдирди.

Азыркы аралаш система менен өтүүчү шайлоодо партиясы өтүп, лидери өтпөй калышы мүмкүн. Бул бир аз туура эмес көрүнүш. Мындай пикирин Узарбек Жылкыбаев Sputnik Кыргызстан радиосуна маек куруп жатып айтты.

Жылкыбаев: азыркы системада партиясы өтүп, лидери өтпөй калышы мүмкүн

Анын белгилешинче, партия лидерлери үчүн "алтын мандат" системасын киргизип, партиясы өтсө автоматтык түрдө мандат бериле турган эрежени калтыруу керек болчу.

"Преференциалдуу шайлоо системасы накта демократиянын көрсөткүчү десек болот. Анткени парламентке аймактардан чыккан күчтүү, билимдүү жаштар келиши керек, аларга мүмкүнчүлүктөр түзүлүшү шарт. Мына ушундай кадамдардын бири аралаш шайлоо системасы. Бирок бул жерде партия лидерлеринин укук, мүмкүнчүлүктөрү бир аз чектелип калып жаткандай. Анткени алар шайлоо кампаниясын жүргүзүп, борбордо отуруп алып аны башкарып, уюштуруу иштеринин бардыгын аткарат. Азыркы эреже боюнча ар бир талапкерге добуш берүү менен партия лидери өтпөй калышы ыктымал. Андыктан ага "алтын мандат" дегенди киргизип, партиясы өтсө автоматтык түрдө депутат болуп кала турган кылсак туура болмок", — деди Жылкыбаев.

Ал аралаш шайлоо системасы эл каалаган жаңы жүздөрдүн парламентке келишине жол ачарын кошумчалады.

51
Белгилер:
Узарбек Жылкыбаев, шайлоо, Жогорку Кеңеш, саясый партия, укук
Тема:
Жогорку Кеңешке жаңы тартип менен болчу шайлоо
Тема боюнча
Жактырган талапкерге добуш бере аласыз. Парламенттик шайлоодогу жаңы эреже
Кытайдын Тышкы иштер министри Ван И президент Садыр Жапаров менен жолукту

Кытай Кыргызстанга 100 млн. доллар жана миллион доза вакцина берүүгө даяр

0
(жаңыланган 23:02 16.09.2021)
Президент Садыр Жапаров Кытайдын тышкы иштер министри Ван И менен Душанбеде жолугуп, бир катар маселелерди талкуулады.

БИШКЕК, 16-сен. — Sputnik. Кытай өкмөтү Кыргызстандын социалдык-экономикалык өнүгүүсүн колдоо иретинде 650 миллион юань (100 миллион доллардын тегереги) менен коронавирустук инфекцияга каршы кытайлык вакцинанын 1 миллион дозасын берүүгө даяр. Бул тууралуу Кытайдын тышкы иштер министри Ван И президент Садыр Жапаров менен жолукканда билдирди.

Тараптар Душанбеде өтүп жаткан ЖККУнун Жамааттык коопсуздук кеңешинин саммити менен ШКУ башчыларынын отурумунун алкагында баарлашкан.

  • Президент Кыргызской Республики Садыр Жапаров принял члена Государственного совета, министра иностранных дел Китайской Народной Республики Ван И. 16 сентября 2021 года
    Кытайдын Тышкы иштер министри Ван И президент Садыр Жапаров менен жолукту
    © Пресс-служба президента КР / Султан Досалиев
  • Член Государственного совета, министр иностранных дел Китайской Народной Республики Ван И во время встречи с президентом КР Жапаровым
    Тараптар Душанбеде өтүп жаткан ЖККУнун Жамааттык коопсуздук кеңешинин саммити менен ШКУ башчыларынын отурумунун алкагында баарлашкан.
    © Пресс-служба президента КР / Султан Досалиев
1 / 2
© Пресс-служба президента КР / Султан Досалиев
Кытайдын Тышкы иштер министри Ван И президент Садыр Жапаров менен жолукту

Жапаров Кыргызстан Кытайды негизги соода инвестициялык өнөктөштөрдүн бири катары карай турганын жана биргелешкен инвестициялык долбоорлорду ишке ашырууга кызыкдар экенин билдирген.

Президент учурда өлкөдөгү инвестициялык климатты жакшыртуу боюнча активдүү чаралар көрүлүп жатканын кошумчалаган. Анын айтымында, кыргыз тарап эки өлкө ортосундагы туруктуу аба каттамдарын жандантууну маанилүү деп эсептейт.

Кытай — Кыргызстан — Өзбекстан темир жолунун курулушу боюнча да кеп болуп, Жапаров долбоорду ишке ашыруу Кыргызстан үчүн эле эмес, жалпы регион үчүн маанилүү экенин белгилеген.

"КЭР мамлекеттик кеңешинин мүчөсү, тышкы иштер министри Кытай өкмөтү өлкөнүн социалдык-экономикалык өнүгүүсүн колдоо иретинде Кыргызстанга 650 миллион юань (100 миллион АКШ долларынын тегерегинде) бөлүүгө даярдыгын айтты. Ошондой эле коронавирустук инфекцияга каршы кытайлык вакцинанын кошумча партиясын (1 миллион доза) жана медициналык каражаттарды берүү чечимин кабыл алганын билдирди", — деп айтылат маалыматта.

Мамлекеттик кеңештин мүчөсү Кытай тараптын автоунаа жолдорун куруу жана ирригациялык түйүндөрдү кеңейтүү тармактарында биргелешкен долбоорлорду ишке ашырууга кызыкдар экенин билдирген. Мындан сырткары, тараптар регионалдык коопсуздук маселелерин талкуулаган.

0
Белгилер:
Кыргызстан, Кытай, Садыр Жапаров, вакцина, каражат
Тема:
Коронавируска каршы эмдөө
Тема боюнча
3 млн. бет кап, коргоочу костюм. Кыргызстанга Кытайдан гумжардам келди