Тюмень шаарындагы Биримдик кыргыз диаспорасынын төрайымы Канзада Сманова

Сманова: Россиядагы кыргыздар мыйзамды сактаса көйгөй жаралбайт

259
Тюмень шаарындагы "Биримдик" кыргыз диаспорасынын төрайымы Канзада Сманова Россияга иштеп келүүгө барардан мурун эмнелерге көңүл буруу зарылдыгын айтты.

Мурда биз айылдан шаарга келип, калаанын маданиятына акырындап көнчү элек. Азыр жаштар түз эле Москва сыяктуу мегополистерге, бөтөн өлкөлөргө эмгек мигранты болуп кетип жатышат. Мындай учурда көп кыйынчылыктарга туш болушат. Бул тууралуу Канзада Сманова Sputnik Кыргызстан радиосуна маек куруп жатып айтты.

Сманова: Россиядагы кыргыздар мыйзамды сактаса көйгөй жаралбайт

Анын айтымында, көптөгөн эмгек мигранттары Россияда тил билбегендиктен өз укугун коргой албай кыйналышууда.

"Ата-энелер балдарын Россияга жиберерден мурда кандайдыр бир билим берүүгө ашыкса. Жок дегенде кыска мөөнөттүү курстарды аяктап, андан соң барса иш табууга өздөрүнө эле жеңил болот. Мындан сырткары, көп аймактардан барган жаштарыбыз орус тилин билбей кыйналышат. Мунун кесепетинен укугун коргой албай, мыйзамдагы талаптарды аткарууда мүчүлүштүк кетиришет. Ал эми кээ бир жарандарыбыз баарын мыкты түшүнүп туруп деле кенебестик кылып мыйзам бузушат. Андыктан башка мамлекетке эмгек мигранты болуп баратканда бир аз даярдыктан өтүп алуу зарыл. Ал жактын коомдук маданиятын, мыйзамдарын, тилин өздөштүрүш керек. Мисалы, азыр ар кандай административдик айыптарга жыгылып, кенебей жүрө берип кара тизмеге түшкөн жарандар көп. РФтин мыйзамы боюнча эгер эки мыйзам бузуу катталса эле бул тизмеге кирип калат. Бирок пандемиядан улам Россия президенти Владимир Путин кыргызстандык эмгек мигранттарына жеңилдик берген. Тактап айтканда, ушундай административдик айыбы барлар же укук коргоо органдары тарабынан өлкөдөн чыгып кетүү боюнча эскертүү алгандар өз ыктыяры менен ушул жылдын 30-сентябрына чейин Россиядан кетүүсү зарыл. Кетип, кайра мыйзамдуу жол менен келсе да болот. Ошондо кара тизмеге түшпөйт. Бирок биздин мекендештерибиздин арасынан муну билип туруп деле бир аз акчага кызыгып, мөөнөтүн өткөрүп жибергендери да кездешет", — деди Сманова.

Ал Россияда башка өлкө жарандарына салыштырмалуу кыргызстандык эмгек мигранттары үчүн бир топ мыйзамдык жеңилдетүүлөр бар экенин кошумчалады.

Подкастты толугу менен видеодон көрө аласыз:

259
Белгилер:
Россия, Кыргызстан, мигранттар
Тема боюнча
Мамытов: доллардын доору бүтүп баратат
Россия-кыргыз өнүктүрүү фондунун башкаруучулугунун мүчөсү Бакыт Курманбеков. Архив

Курманбеков: Россия-кыргыз өнүктүрүү фонду чакан ГЭС курууну колдойт

16
(жаңыланган 12:55 26.09.2021)
Россия-кыргыз өнүктүрүү фондунун башкаруучулугунун мүчөсү Бакыт Курманбеков РКӨФ чакан ГЭС куруу долбоорлорун каржылоого артыкчылык берерин айтты.

Баткен жана Талас облустарында чакан жана ири ГЭСтерди куруу боюнча долбоорлор каралып, бизнес-план иштелип жатат. Мындай маалыматты Бакыт Курманбеков Sputnik Кыргызстан радиосунун эфиринде маек куруп жатып билдирди.

Курманбеков: Россия-кыргыз өнүктүрүү фонду чакан ГЭС курууну колдойт

Анын айтымында, алыскы аймактарда жеңил өнөр жайга басым жасалууда.

"Россия-кыргыз өнүктүрүү фонду насыялык каржылоону энергетика тармагына салууда. Өзгөчө кичи гидроэлектр станцияларын куруу боюнча долбоорлорго артыкчылык берилип жатат. Биздин абдан чоң гидрологиялык потенциалыбыз бар. Учурда Баткенге чакан ГЭС куруу пландалууда. Ал боюнча тиешелүү иштер жүрүп, жабдуулар орнотула баштады. Мындан тышкары, Таласта көзөмөлдө ири ГЭС долбоору турат, ага бизнес-план иштелип чыгууда. Жакында гана өлкө башчы Ысык-Көлдө эки тигүү цехин ачып келди. Көбүнесе алыскы аймактарда аялдарды колдоо максатында да иш жүргүзүп жатабыз. Фонд насыяларды узак мөөнөткө бергенге аракет кылып, пайыздарын да төмөндөтүү боюнча иштерди жасап келет", — деди Курманбеков.

Ошондой эле адис Россия-кыргыз өнүктүрүү фонду ишкерлер үчүн атайын маалыматтык кампания уюштуруп, бизнес-план түзүп, долбоорлордун ишке ашышына көмөк көрсөтөрүн кошумчалады.

Подкасттын толук вариантын видеодон көрүңүз:

16
Белгилер:
Бакыт Курманбеков, Россия-кыргыз өнүктүрүү фонду, насыя, ишкерлик, өнүктүрүү
Тема боюнча
Кыргызстанда ишкер аялдар үчүн онлайн-платформа ачылды
Тарыхчы-топонимист, картограф Темиркул Эшенгулов. Архив

Эшенгулов: "кент" топонимикалык термини "шаар", "чоң кыштак" дегенди түшүндүрөт

9
Тарыхчы-топонимист, картограф Темиркул Эшенгулов "кент" топонимикалык терминин чечмелеп берди.

Самарканд, Ташкенд шаарлары кийин тилге ылайыкташып "кенд" мүчөсү уланып калган. Дээринде бул топонимикада кенен жайылган кадимки эле "кент" деген термин. Бул тууралуу Темиркул Эшенгулов Sputnik Кыргызстан радиосунун "Жер тааны" рубрикасында маек куруп жатып билдирди.

Эшенгулов: "кент" топонимикалык термини "шаар", "чоң кыштак" дегенди түшүндүрөт

Анын айтымында, "кент" термини кошулган жер аталыштары Өзбекстан, Азербайжан жана Казакстанда көп кездешет.

"Топонимика илиминде кенен жайылып, таркап кеткен жер-суу аттары көп. Ал тургай алар ар кандай тилдик өзгөрүүлөргө дуушар болуп, мезгилдин өтүшү менен таптакыр башкача угулуп калат. Ушундай терминдердин бири  — "кент". Жер аттарына мүчө катары уланып колдонулат. Маанисинде шаар, кээ бир тилдерде калк көп отурукташкан айыл дегенди түшүндүрөт. Азербайжандар ушул күнү деле "айылыма, кыштакка " дегенди "гентиме" деп сүйлөшөт. Алардын тилинде кыргыздыкындай каткалаң тамга менен башталган сөздөрдүн дээрлик бардыгы жумшартып айтылат. Мисалы, Ташкент — таштуу шаар дегенди түшүндүрөт деп ойлойбуз. Бирок бул калаанын географиялык түзүлүшү таштак эмес. Ошондуктан шаардын аталышы таптакыр башка маанини билдирет. Анткени мурда бул жерде тажиктер жашаган. Алар "шаш" дегенди "чаш" дешет. Демек бул эли дайыма шашып жүргөндөй көрүнгөн, кайнаган көп калкы бар чоң шаар дегенди түшүндүрөт", — деди Эшенгулов.

Топонимист кыргызда "семиз" же "жоон" деген аталыштагы жер-суу аттары да эбегейсиз, чоң, зор же калың дегенди туюндурарын кошумчалады.

9
Белгилер:
Темиркул Эшенгулов, терминология
Тема боюнча
Эшенгулов: Алтай — Ала-Тоо деген сөздүн тилдик өзгөргөн варианты
УКМКнын төрагасы Камчыбек Ташиев. Архив

Ташиев: мамкызматкерлер аралашкан фармацевтикалык мафиянын бетин ачтык

133
(жаңыланган 21:29 26.09.2021)
УКМКнын төрагасы кошумча кенен маалымат дүйшөмбү күнү берилерин белгилеп, дагы бир иштин четин чыгарды.

БИШКЕК, 26-сен. — Sputnik. Кыргызстанда ири фармацевтикалык мафиянын бети ачылды. Бул тууралуу УКМКнын төрагасы Камчыбек Ташиев Алай районунда атайын кызматтын бөлүмүнүн жаңы имаратынын ачылышында билдирди.

Анын айтымында, Кыргызстанда дарылардын баасы 3-10 эсе кымбат сатылып келгени аныкталган.

"Ири фармацевтикалык мафиянын бети ачылды. Кыргызстанда дарылар эң аз дегенде 3, эң кымбат дегенде 10 эсе кымбат сатылып келиптир. Мамлекеттик кызматкерлер дарыгерлер менен чогуу мафия түзүшкөн. Биринчи күнү толук маалымат берилет", — деди Ташиев.

Мындан тышкары, УКМК төрагасы күйүүчү май ташыгандардын мафиясынын да изине түшкөнүн белгиледи.

"Бүгүнкү күндө күйүүчү май 56-58 сомдон сатылууда, бирок 50 сомго жетпеген баада сатылышы керек экен. Муну мамлекет да, жетекчилер да, эч ким караган эмес, биз азыр ошого багыт алдык", — деди Ташиев.

Кызматкерлерге кайрылып жатып жетекчи ар кимиси элдин, мамлекеттин кызыкчылыгы үчүн иштеши керектигин, бул үчүн ар биринде бийлик да, мүмкүнчүлүк да бар экенин белгиледи. Сөзүнүн соңунда ар бир кызматкер отчет тапшырып, иши ошонун негизинде бааланарын кошумчалады.

133
Белгилер:
Камчыбек Ташиев, УКМК, Күйүүчү май, дары-дармек
Тема боюнча
Бишкек: заводдун аймагынан бомба табылган жок. Ишти эми УКМК изилдейт
Соцтармакка тараган "Ташиевдин тизмеси". УКМК төрагасы үн катты