Стратегиялык өзөктүк ракеталык субмарина Князь Владимир долбоор 955A (шифр Борей-А)

НАТОну санаага салып... Россия "Борей-А" жана "Ясень-М" субмариналарын чыгарды

361
(жаңыланган 11:21 18.05.2020)
Россия америкалык аналогдордон бир нече арзан, бирок мүмкүнчүлүгү кеңири субмариналарды чыгарат. Аскер-деңиз флотунун бекемделиши аталган өлкөнү Дүйнөлүк океандан орун алышы менен эле коргоп турат деп эсептейт аскерий баяндамачы Александр Хроленко.

"Севмаш" ишканасында кемелерди ишке берүү командалары түзүлгөн. Кемелер быйыл деңизде сыналмакчы. Бул жылы дегенибиз, экономикалык каатчылык жана пандемия да Россиянын Аскер-деңиз флотунун кызыкчылыгы үчүн суу алдында жүрүүчү атомдук кайыктардын эки тобунун курулушуна бөгөт болбоду.

"Ясень-М" жана "Борей-А" субмариналарынын даярдыгы ар башка баскычта. "Князь Владимир" Аскер-деңиз флотуна берилишине даяр, "Казань" сыноодон өтүүдө, "Белгород" жана "Новосибирск" былтыр эллингден (курулуш жеринен) чыгарылган.

Россия тездик менен өзүнүн суу алдындагы флотун жаңыртууда. РФтин кызыкчылыгын Дүйнөлүк океандын кайсы гана аймагында болбосун коргоо менен бирге ал Түндүк Атлантика альянсынын бир тараптуу аскердик үстөмдүгүнө жол бербейт.

Россиялык Аскердик-деңиз флоту суу алдында жүрүүчү 10 чакты жаңы кайыкты алса, өз курамында 80ге чейин субмаринага ээлик кылат. Анын ичинде "Борей-А" долбоорундагы эки стратегиялык крейсер, көп багыттуу эки "Ясень-М" субмарина жана бир "Варшавянка" да бар. Белгилей кетсек, суу алдында жүрүүчү кайыктар — адамзаттын эң татаал жана жакшыртылган куралы.

РФ стратегиялык суу алдындагы күчтөрүн жаңыртуу — өзөктүк куралды токтотуунун жана улуттук коопсуздукту камсыздоонун негизи. "Князь Владимир" стратегиялык багыттагы суу алдында жүрүүчү ракеталык крейсери (РПКСН) Россиянын коргоо жаатындагы өрүш алган дараметин айгинелейт. Бул 12-майда Северодвинскиден Ак деңизге мамлекеттик сыноодон өтүү үчүн чыкты.

Бир нече апта суу үстүндө жана суу алдындагы абалда, бардык ылдамдыкта, система жана мүмкүнчүлүктөрү толук текшерүүдөн өткөндөн кийин Түндүк флоттун курамына кемени киргизүү датасы аныкталмакчы. Сыноолордун негизги бөлүгүнөн, ракеталык атуу жөндөмү да "Борей-А" долбоорунун башкы кемеси РПКСН "Князь Владимир" 2019-жылдын аягында өткөн.

Төртүнчү муун

Россиялык Аскер-деңиз флотунун курамында үч стратегиялык "Борей" бар: "Юрий Долгорукий", "Александр Невский" жана "Владимир Мономах". Сериядагы эң негизгиси – “Юрий  Долгорукий" ракета алып жүрүүчү (Түндүк флоттун курамына 2013-жылы ккошулган).

Алгачкы үч кеме шахталарда "Булава" континенттер аралык баллистикалык 16 ракетасына ээ. Кийинкилери мындан көбүрөөк алышы мүмкүн (айырмаланган мүнөздөмөлөрү ачык айтылбайт).

Эске салсак, РФ Коргоо министрлиги Аскердик-деңиз флотуна кошумча дагы эки 955А "Борей-А" ракета алып жүрүүчү менен камсыз кылууну пландаган, ошону менен серия сегизден он кемеге чейин көбөймөкчү.

Төртүнчү муундагы суу алдында жүрүүчү он стратегиялык крейсер (үч "Борей" жана жети "Борей-А") жакынкы он жылдыктарда россиялык өзөктүк триаданын деңиздик негизи болмокчу. Ал эми бул – 100-150 тоннадан 1600 ажыратылган курал-жарак.

Ракетанын эң узак аралыгы — 8 000 чакырым. "Булава" душмандын ракетага каршы коргонуусун да жиреп өтө алчу заманбап тутуму, жогорку ылдамдыгы жана маневрдүүлүгү, кубаттуу (катуу отундуу) кыймылдаткычы, чакан өлчөмдөрү жана деңиздеги жүрүшүн токтотуучу куралдын башка артыкчылыктарына ээ.

Потенциалдуу душмандын ракета алып жүрүүчүлөрүнүн изин кууган көп багыттуу "аңчылар" да Дүйнөлүк океанда РФтин күчтөрүнүн балансы жана кызыкчылыктарын коргоо үчүн кыйла мааниге ээ (алардын милдети — АКШ субмариналарын жана НАТОнун бир катар өзөктүк өлкөлөрүн аскерий күзөтүү аймагында коштоо).

Заманбапташтырылган "Ясень-М" долбоорунун "Новосибирск" алгачкы сериялык суу алдында жүрүүчү көп багыттуу кайыгын 2019-жылдын аягында сууга кое беришкен. Көп өтпөй "Новосибирск" Аскердик-деңиз флотунун курамына кирет. Бул серияда Россиялык флот 7 кемеге ээ болот.

"Ясень-М" долбоорундагы субмариналар миналар, 533 миллиметрлик торпедалар, "Калибр" жана "Оникс" канаттуу ракеталар, ошондой эле гипер үндүү "Циркондор" менен куралданган. Бортунда жакшыртылган радиоэлектрондук курал-жарак комплекстери бар.

Сыйымдуулугу 13800 тонна болгон бул типтеги суу алдында жүрүүчү, анча байкалбаган көп багыттуу кайыктар 520 метрге чейинки тереңдикке чөмүлө алат. Автономдуулугу — 100 сутка, суу алдындагы ылдамдыгы — 31 узел (кеменин жүрүш тездиги), экипаж — 64 киши.

"Ясень" долбоорунун көрүнүктүү мүнөздөмөлөрүн фактылар да тастыктайт: россиялык "Северодвинск" субмаринасын Атлантикалык океандагы америкалык аскердик моряктар бир нече жума таба алышкан эмес. Кызматтын өзгөчөлүгү ушунда.

Белгиленген убакытта суу алдында жүрүүчү кайык деңизге чыгып, чөмүлгөн аймагында из калтырбайт. Экипаждын ката кетирүүгө акысы жок, өтө тереңдикте күн көзүн көрбөй, аба ырайынын өзгөрүшүн байкабай чоң жоопкерчилик менен нөөмөтүн өтөйт. Дем алууга абаны регенерация системасы камсыздайт.

Тапшырманы аткарган соң субмарина ошол эле чекитине, кээде бир канча айдан кийин сүзүп барат. Бул – стратегиялык жана суу алдында жүрүүчү көп багыттуу кайыктардын артыкчылыгынын айласыз куну. Көзгө чалдыккыс, ар түрдүү аба шарттарына чыдамдуулугу, Дүйнөлүк океандын кайсы гана аймагында болбосун салгылашууга жөндөмү, анын ичинде Арктика муздарынын алдынан да ракеталык сокку ура алышы эле эстен тандырчудай.

Бүгүнкү күндө Россия бешинчи муундагы атомдук суу алдындагы флоттун пайдубалын түптөөдө. Бул үчүн куралдардын спектри жаңыланып, бутаны көрсөтүү, байланыш жана башкаруунун алдыңкы каражаттары, ошондой эле чалгындоонун да автоматташтырылган каражаттары киргизилүүдө.

Бешинчи муундагы суу алдында жүрүүчү атомдук кайыктарды долбоорлоо Аскердик-деңиз флотунун негизги талаптарына шайкеш аткарылууда. Көзгө чалдыккыс жана куралдануу тутуму да кынтыксыз жасалууга тийиш. Батыштын кастык риториканы күчөткөнүнө, Россияны артта калган, депрессияга берилген "бензоколонка" (бир убакта Россияны америкалык сенатор Ж.Маккейн ушундай атаган) катары көрсөткүсү келсе да, Россия Федерациясы көптөгөн технологиялык жогорку жетишкендиктери боюнча бөлөк өлкөлөрдү өзүнө караандатпайт.

Батыштын кыжырын келтирүүдө

Америкалык адистер Россия "955А "Борей" долбоорунун өзгөчө мүмкүнчүлүктөргө ээ, бортунда континенттер аралык баллистикалык ракеталары бар, өзөктүк суу алдында жүрүүчү кайыктарды жасап жатканын аргасыз моюнга алышат.

The Drive басылмасы "Князь Владимир" РПКСН жарыяланган мүнөздөмөлөрү, конструктордук чечимдеринен улам тынчсыздануусун билдирет. Анткени бул артыкчылыктары суу алдында жүрүүчү кайыктын добушун алда канча азайтып, натыйжалуугун арттырат.

Маалымат каражаттарына таянсак, "Борей" долбоорунун крейсерин куруунун наркы 400 миллион долларга жетет. Салыштыра турган болсок, ошол эле америкалык көп багыттуу Virginia субмаринасы Пентагонду 2,5 миллиард долларга чыгым кылат.

Анан калса, төртүнчү муундагы "Виржиниялар" согуштук жагдайда тапшырманы ийгиликтүү аткара алгыдай эмес, анткени үнү катуу, кемчилиги көп болуп чыкты (кыймылы жашыруун болбосо, суу алдында жүрүүчү кайыктардын тагдыры кейиштүү).

Россиянын Аскердик-деңиз флотундагы жаңы стратегиялык "Князь Владимир" ракета алып жүрүүчүсүнүн пайда болушу чакырык катары кабылданууда, бирок америкалыктар жана анын союздаштарында буга али жооп жок. Дүйнөлүк океанда жаңы гидроакустикалык тутумдарды (SOund SUrveillance System сымал) иштеп чыгууну каржылоо зарылдыгы жаралууда (бул өтө кымбат жана душманды кармоого 100 пайыздык кепилдиги жок). Бирок "Борейге" аскерий милдетти аткарыш үчүн океанда кемеге каршы чектерге карай ыраакка сүзүп өтүштүн зарылдыгы жок, "Булава" континенттер аралык баллистикалык ракетасы (МБР) өзү жайгашкан пирстен эле аракетке келе алат.

"Ясень" долбоору боюнча АКШнын маалыматы жетишерлик жана куру үмүткө жетеленбейт. Белдүү басылмалардын бири The National Interest "Северодвинск" өзөктүк субмаринасы өзөктүк жана кадимки вариантта эң узак аралыгы 2500 чакырымдан жогору болгон 3М-14К "Калибр" тибиндеги 32 канаттуу ракета менен куралданган.

"Ясень" классындагы суу алдында жүрүүчү кемелер чоң ылдамдыкта өтө тынч жүрөт, датчиктери да абдан сезимтал. Ошондуктан "Кошмо Штаттардын негизги аймагына коркунуч туудурат".

Андан ары америкалык басылма "Северодвинск" менен "Казань" Американын чыгыш жээгине 1000 чакырым аралыкта жакындоого жана "Улуу көлдөр аймагы, Чикаго, Сент-Луисте жайгашкан буталарына" зыян келтирүүгө жөндөмдүү экенин белгилейт. Эмне үчүн россиялык көп багыттуу субмариналар АКШнын кургактагы буталарын бузары так түшүндүрүлбөйт.

Ошентсе да "Ясень" долбоорунун "аңчылары" каршылаштын дал абадан сокку тобун жана "Огайо" тибиндеги стратегиялык суу алдындагы ракета алып жүрүүчүлөрдү (UGM-133 "Трайдент" II D5 24 баллистикалык ракеталарды алып жүрөт, ар биринде 475 килотоннадан болгон W88 үлгүсүндөгү 12ге чейинки өзөктүк курал бар) жок кылууга багытталган.

Стратегиялык маанидеги заманбап суу алдындагы россиялык крейсерлер жана көп багыттуу субмариналар душманды козголгуча жок кылат. Ошондой эле Россия Федерациясын Дүйнөлүк океандагы орун алышы менен эле коргоп турат.

Россия Аскердик-деңиз флотун бекемдөөнү улантууда. Бул анын планетанын булуң-бурчунда улуттук кызыкчылыктарын ынанымдуу түрдө коргой алат. РФтин коргоо багытындагы дараметинин өр алышы Түндүк Атлантика альянсындагы "өнөктөштөрүнүн" санаасын санга бөлөт. Бирок алар мүмкүн болгон чыгымдарды эсептей алышат, бул биздин көп полярдуу дүйнөбүздүн салыштырмалуу туруктуулугуна кепил болуп турат.

361
Белгилер:
аскер-деңиз флоту, субмарина, пандемия, курулуш, океан, НАТО, Россия
Тема боюнча
РФ гипер үндүү курал боюнча АКШ менен сүйлөшүүдөн баш тартпайт. Бир шарт менен
Кумшекер сатуу. Архив

Россияда кумшекер кымбаттай турганы айтылууда

53
(жаңыланган 11:18 17.05.2021)
Россиялык адистер быйыл кант кызылчасы кеч отургузулуп жаткандыктан жана жаан-чачындуу аба ырайынан улам шекердин баасы кымбатташы мүмкүн экенин божомолдоп жатат.

БИШКЕК, 17-май — Sputnik. Быйыл Россияда кумшекердин баасы кымбатташы мүмкүн. Буга кант кызылчасын себүү иштери кечеңдеп жатканы себеп экенин Айыл чарба министрлигине шилтеме берип "Коммерсантъ" басылмасы жазды.

"Түшүм кеч алынган соң анын так көлөмүн билгиче тиешелүү органдын белгилүү бир бааны коюп берүүсү кечеңдейт. Бул учурда баалар көтөрүлүп кетиши мүмкүн. Учурда министрлик бааны кармап туруу боюнча аракет көрүп жатат", — деп айтылат билдирүүдө.

Агрардык рынок конъюнктурасы институтунун башкы директору Дмитрий Рыльконун айтымында, өлкөнүн түштүгүндөгү салкын жана жаан-чачындуу аба ырайы түшүм алуу мөөнөтүн ого бетер кечеңдетип, бир айга ары жылдырып коюшу ыктымал. Мындан улам кант заводдорунда сырье тартыш болуп калмакчы.

Басылмага кант өндүрүүчү ири компаниялардын биринде иштеген маалымат булагынын билдиргенине караганда, Россияда шекердин баасы 2022-жылы өтө кымбаттайт.

Белгилей кетсек, Кыргызстан өзүн кант менен 56 пайыз пайызга гана камсыздайт. Андыктан чет өлкөлөрдөн бул азыкты импорттоп келүүгө аргасыз. Быйылкы жылдын январь айында Россиядан 1 421,7 тонна шекер алынган.

Буга чейин Евразия экономикалык комиссиясынын кеңеши ЕАЭБ аймагына шекерди импорттоодо бажы алымын убактылуу алып турууну чечти. Жеңилдик 2021-жылдын 15-майынан 30-сентябрына чейин болот. Анын алкагында Кыргызстан 40 миң тонна кантты бажы алымысыз киргизе алат.

53
Белгилер:
баа, кант, Россия
Киши жумуртканы алып жатат. Архив

Диетолог жумуртканы эртең мененки тамакка колдонбой эле коюуга чакырды

95
Адис йогурт, смузинин деле эч кандай пайдасы жок экенин белгилеген. Алар өтө жеңил болгондуктан ашказанда көпкө кармалбайт.

БИШКЕК, 17-май — Sputnik. Диетолог Елена Кален арыктоо үчүн сунушталган айрым азыктар, тескерисинче, курсакты тез ачырарын эскертип, аларды санап берди. Бул тууралуу РИА Новости жазды.

Адистин айтымында, мындай азыктардын катарына кургатылган жемиш, жаңгак кошулган батончик кирет. Анын курамында кумшекер да бар. Батончик организмди азыктандырбай турганы кошумчаланды. Тескерисинче, андан кандагы канттын деңгээли дароо көтөрүлүп же дароо түшүп кетет. Мындан улам курсак бат ача берет.

Диетолог йогурт, смузинин деле эч кандай пайдасы жок экенин белгилеген. Алар өтө жеңил болгондуктан ашказанда көпкө кармалбайт. Адис "аларды эртең менен эмес башка маалда десерт катары жегиле" деген кеңешин берген.

Елена Кален эртең менен жумуртка жебей эле коюуну сунуштаган. Себеби жумуртканын белогу тез эле сиңип, адамдын курсагын тез ачырат. Анын айтымында, эртең менен организм көбүрөөк калорий керектейт. Ошол себептен адис жумуртканы кечки учурга калтырып, таңда анын ордуна адамды ток алып жүргөн азыктарды, алсак, тоок этинен жасалган тамактарды сунуштаган.

95
Белгилер:
жумуртка, азык, йогурт, диетолог
Тема боюнча
Дарыгер шишкебекти даярдоодо кайсы кошулмаларды пайдалануу кооптуу экенин айтты
Арыктоого 20 мүнөт кетет. Кышында топтолгон салмактан арылуунун жолу айтылды
Түркиянын Диярбакыр шаарында көчөдө бараткан адамдар. Архив

Түркияда пандемиянын эң кыйын учуру бүттү. Эрдоган элге кайрылды

0
Эрдоган карантинден улам элдин чыдамы кетип турганын билерин, бирок Түркия локдаундун натыйжасынан улам пандемияны кайрадан көзөмөлдөп калганын айткан.

БИШКЕК, 17-май — Sputnik. Түркиянын президенти Режеп Тайип Эрдоган Түркияда пандемиянын эң кыйын учуру бүткөнүн, эми мындан ары коронавирус боюнча чектөө чараларын киргизбөөгө ишеним артып турганын айтты. Бул туурасында РИА Новости жазды.

Эрдоган буга чейин Түркияда пандемия учурунда эң узак локдаун — 29-апрель, саат 19.00дөн тарта 17-май, саат 5:00гө чейин чектөө жарыялаган эле.

ИИМден башка бардык уюмдар менен мекемелер бул мезгил ичинде өзүнүн ишин токтоткон. Өлкөнүн ичиндеги шаар аралык каттамдар бийликтин уруксаты менен гана жүргөн. Түркиянын Саламаттык сактоо министрлиги аталган өлкөдө сутка ичинде коронавирус чыккан учур 10 512 болгонун, бул 1-мартка караганда бир топ азайгандыгын билдирди. Ал пандемия башталгандан тарта 6 эсеге түшкөн, 16-апрелде көрсөткүч 63 082 эле.

"Биз баарынын чыдамы кетип турганын билебиз. Кабыл алынган чаралар менен локдаундун натыйжасынан улам пандемияны кайрадан көзөмөлдөй алдык. Биз эң кыйын абалдан өттүк, эми мындай катаал чаралар башка жолу киргизилбейт деп ишенем. Бирок баары өзүбүзгө байланыштуу болот. Эл тиешелүү чараларды тоготпой койбошу керек", — деген Эрдоган бүгүнкү телекайрылуусунда.

Анын айтымына караганда, чектөө муну менен бүтүп калбай 1-июнга чейин уланат жана жакын арада бул боюнча маалымат берилет.

Буга чейин Түркиянын ИИМи карантин акырындап алына баштаарын, бирок 1-июнга дейре саат 21:00дөн саат 5:00гө чейинки коменданттык саат уланарын айткан. Андан сырткары, ишемби, жекшембидеги күндөрдөгү чектөө да алынган эмес.

Ал эми шаар аралык поезддик каттамдар акырындап калыбына келери, кафе-ресторандар тамакты жеткирип берүү системасы менен иштей турганы кабарланды.

0
Белгилер:
карантин, коронавирус, локдаун, Режеп Тайип Эрдоган, Түркия
Тема:
Дүйнөгө жайылган коронавирус
Тема боюнча
Түркияда коронавируска байланыштуу чектөөлөр акырындык менен алынууда