КамАЗ заводу. Архив

"Ишенимдүү": дүйнөнүн жарымын багындырган россиялык жүк ташуучу унаалар

436
(жаңыланган 11:36 17.02.2021)
Мындан туура 45 жыл мурун, тагыраак, 1976-жылдын 16-февралында, СССРдин аймагындагы Кама автозаводунун короосунан алгачкы КамАЗ чыккан.

Ошол күндөн тарта россиялык жолдорду бул оор салмактуу унааларсыз элестетүү мүмкүн эмес. Автогиганттын биринчи олуттуу үлгүлөрүн Николай Протопопов эстеп көрдү.

Тунгуч капотсуз унаа

1960-жылы кызуу өнүгүп келе жаткан советтик өнөр жайда жүк ташуучу ири автомобилдердин кескин жетишсиздиги сезилген.

Жаңы өндүрүш үчүн Набережные Челны калаасы тандалган, 1969-жылы ар он эки айда 150 миң машина чыгарууга ылайыкталган заводдун ири курулушу башталган.

Жолдордун сапаты жакшырып, бүт өлкө боюнча трассалар, жогорку ылдамдыкта жүрүүгө багытталган магистралдар курулуп жаткандыктан, конструкторлор жүк ташуучу унаалардын өтүмдүүлүгүнө гана эмес, алардын ыңгайлуулук жана жүрүү (шасси) мүмкүнчүлүктөрүнө да басым жасашкан. Кыймылдаткычы кабинанын алдына жайгаштырылган капотсуз унаа чыгаруу боюнча европалык тажрыйба да эске алынган. Мындай конструкция кабинаны ыңгайлуу, кенен, айдоочуга айлана алаканга салгандай көрүнгүдөй, ошондой эле автомобилдин узундугун да майнаптуу пайдаланууга мүмкүндүк берет.

Долбоорго москвалык автогигант ЗиЛдин жүк ташуучу унааларды иштеп чыгуу жана өндүрүшүндө тажрыйбага бай адистери да катышкан. Ошол убакта алар ЗиЛ-170 индекси менен капотсуз унаанын сынамык үлгүсүн чыгарышкан, дал ошол биринчи КамАЗдын прототиби болгон. Анын негизинде жүк көтөрүмдүүлүгү сегиз тоннадан кем эмес үч октуу машиналардын бүтүндөй тобу иштелип чыккан. Ошол прототиптер Союздун түндүк жана түштүк аймактарындагы трассаларда зымырап, жол салына элек жерлерде да ыргагынан тайбаган. Машиналарды сыноолордун жыйынтыгы менен улам толуктап, кемчилигин жоюп, оптималдуу конструктивдүү жолдорду издешкен. Ошол убакта эле болочок КамАЗды чет өлкөлүк аналогдору, атап айтсак, "Форд", "Мерседес" жана "Интернэшнл" өңдүү жүк ташуучу унаалар менен салыштырышкан.

Оңдолгону бат

1976-жылдын февралында Набережные Челны шаарындагы заводдун конвейеринен тунгуч сериялык КамАЗ-5320 түшүрүлгөн. Советтик ченемдер боюнча ал абдан ыңгайлуу автомобиль болгон, үч орундуу кенен кабина, дабыш жана термоизоляция, коопсуздук курлары, ылдый-өйдө көтөрүлүүчү кресло, тегерекке көз чаптырууга мүмкүндүк берчү бийик отургуч.

Жүк ташуучу унаага жаңы сегиз цилиндрдик 11 литрлик дизелдик, 210 аттын күчүндөй кубаттуулуктагы жана беш баскычтуу кыймыл берүү коробкасы, маңызында он баскычтуу трансмиссия орнотулган. Ал эми суукта жеңил жүрүү үчүн от алдырардын алдындагы жылыткычтар каралган. Күйүүчү май куюлчу багынын сыйымдуулугу — 200 литр. Саатына 80 чакырымдык ылдамдыкта жүзүнө 30 литрден солярка ичкен. Пневматикалык барабандык тормоздору болгон.

Алгачкы эки жылда завод КамАЗдардын үч түрүн: сегиз тонналык, курулуштук самосвал жана көтөрүмдүүлүгү он жана жыйырма тонна жүк ташуучу тракторду чыгарган. Кийин дөңгөлөктөрү чоңойтулган жүк ташуучу унаа, автопоезд үчүн трактор жана айыл чарбасы үчүн самосвал чыгарылган.

Камалык жүк ташуучу автомобилдердин артыкчылыгы – алардын тез оңдолушу болгон. Бузулуп калса бачым эле оңдоп алып айдап кете беришкен, СССРде өнүккөн авто оңдоочу жайлардын түйүнү болбогондуктан, бул абдан маанилүү эле. Анан да конструкторлор техникалык тейлөөнү жөнөкөйлөтүүгө аракет кылышкан. Майлоочу тетиктеринин санын азайтып, өзүн-өзү кулпулоочу бекиткичтерди пайдаланышкан.

Спорт жана согуш

1980-жылдардын башында Набережные Челны шаарында 4310 индекси менен алты тонналык жолтандабас машинанын өндүрүшүн жолго коюшкан. Ал эң оболу армия үчүн ылайыкталган. Лебедкасы (оордукту көтөргүч жабдыгы) ичинде орнотулган, 6х6 дөңгөлөктүү формуласы жана жогорулатылган клиренс жол салына элек жерлерде да жүрүүгө мүмкүндүк берген.

Армиялык КамАЗдын тушоосу Афганистанда кесилген. Бул машиналар кан күйгөн аймакта советтик аскердик бөлүктөрдүн кыймыл жана жүк ташуучу негизги каражатына айланган. Мыктылыгын да көрсөткөн. Кеп башка аскердик автомобилдерге салыштырмалуу ыңгайлуулугунда гана эмес эле. Таң калычтуусу, КамАЗдар көлөмүнө карабастан ынанымдуу жана маневрдүү болушкан.

Ошол убакта, афган согушу жүрүп турган кезде, завод алгач жолу батыш санкцияларына тушуккан. 1980-жылы америкалык Ingersoll Rand компаниясы мурдагы келишимдин алкагында тетиктер жана кыймылдаткычтардын цилиндрлерин иштеп чыгуучу автоматтык багыттагы шаймандары менен жабдууну Мамлекеттик департаменттин кысымы менен токтоткон. Импортту алмаштырууга СССРдин Илимдер академиясы жана алдыңкы илим-изилдөө институттары да тартылган. Ошентип бул жаатта чет өлкөлүктөрдөн көз карандылык жоюлган.

45 жыл ичинде Набережные Челны шаарындагы автозаводдун конвейеринен ар кыл модификациядагы эки миллиондон ашуун жүк ташуучу унаа чыгарылган.

Жүз миңдеген КамАЗ СССР жана Россиянын бардык жолдорун айланып чыккан. Далай үлгүлөр дүйнөнүн ондогон өлкөлөрүн жабдып келген, азыр да жабдып турат.

1988-жылы жолтандабас жүк ташуучу унаалардын жарышына катышуу үчүн "КАМАЗ-мастер" деген аталыштагы заводдук тайпа түзүлгөн. Эч кимге тааныла элек советтик жарышчылар мелдештин атасын тааныткандардан да озуп, байгелүү орундарды ээлешет.

Түптөлгөнүнөн эки жыл өтпөй, тагыраак, 1990-жылы, камалык спортчулар "Дакар" эл аралык жарышында мыкты чеберчилигин көрсөтүшкөн. 1996-жылы алар жеңишке да жетишкен. Ошондон бери атайын даярдалган КамАЗдар 27 ирет автомобилдик өнөр жайдын дүйнөлүк лидерлери менен катар марафондо биринчилик үчүн ат салышып, 15 жолу утуп чыккан.

436
Белгилер:
завод, Россия, машина, жүк, жол, "КамАЗ", камаз
Тема боюнча
Россиялык "Армата" танкы чет өлкөгө талпынды. Кайда бет алат?

Брюс Лини туураган Нурмухаммед өзгөчө өнөрү менен рекорд койду. Видео

234
(жаңыланган 18:20 01.03.2021)
Брюс Линин ыкмаларын дал өзүндөй жасаган кыргызстандык жеткинчек Нурмухаммед Ташмаматов Россиянын Биринчи каналы уюштурган "Я почти знаменит" долбооруна катышты. Ал нунчакты колдонуп, өнөрүн тартуулады.

Кыргызстандык бала бир мүнөттүн ичинде теннис столунун үстүндө нунчак менен 49 ирет топту тосуп кайра урган. Рекорддун видеосу Interrecord эл аралык агенттигинин YouTube-каналына жарыяланды.

Interrecord — рекорддорду каттоого алган эл аралык агенттик. Алар 10 жаштагы кыргыз баланын рекордун расмий түрдө каттоого алган. Бул боюнча сертификатты Ташмаматовго агенттиктин директору Влад Капыло тапшырган.

"Я почти знаменит" долбоору Биринчи каналда (Россия) жыл жаңырганда башталган. Анда катышуучулар телекөрүүчүлөргө элде жок өнөрлөрүн көрсөтөт. Ар бирине мүмкүнчүлүк берилип, аларды үч адамдан турган калыстар тобу баалайт.

Ар бир тандоо турунда 11 катышуучу финалга чыгуу үчүн таймашат. Программанын баш байгеси — үч миллион рубль.

Белгилей кетсек, Брюс Лини туурап, анын ыкмаларын жасаган кыргызстандык бала буга чейин Биринчи каналдын "Лучше всех" долбооруна да катышкан.

234
Белгилер:
Нурмухаммед Ташмаматов, видео, өнөр, теннис, рекорд, жеткинчек, Россия, Кыргызстан
Тема боюнча
Кыргызстандык кыз "Лучше всех" шоусунда спорттун өзгөчө түрүн көрсөттү. Видео
ЖККУ мамлекеттеринин машыгуулары. Архив

ЖККУ машыгууларынын зарылдыгы. Быйылкыга эмнелер пландалган?

73
(жаңыланган 00:04 01.03.2021)
Эл аралык терроризм коркунучу жана НАТОнун деструктивдүү аскердик активдүүлүгү күчөп турган шартта Жамааттык коопсуздук келишим уюму коргонуу дараметин жогорулатып, биргелешкен машыгууларды байма-бай өткөрүп келет.

Уюмдун мүчөлөрүнө Европада АКШнын аскердик күчтөрүнүн кеңейиши, бир катар батыш өлкөлөрүнүн коалициялык жана улуттук потенциалынын өсүшү, Афганистан жана Сириядагы быкшып турган согуштук жаңжалдар, эл аралык терроризм жана регионалдык экстремизм кооптуулук туудурат. ЖККУнун иш-аракеттери, мүчө-мамлекеттердин биргелешкен машыгуулары, Батыштын саясатынын эпкинине туруштук бериши тууралуу аскерий баяндамачы Александр Хроленко ой толгогон.

Жамааттык коопсуздук тутуму коркунучтарга акыл калчоо менен ыкчам чара көрөт. Эң оболу аскердик даярдык жаатында чогуу иш-аракеттерди өткөрөт. Бул боюнча ЖККУнун Биргелешкен штабынын жетекчиси Анатолий Сидоров Москва калаасындагы басма сөз жыйынында билдирди. Анын бул баасы орундуу.

Кошмо Штаттардын жаңы администрациясы "Стратегиялык чабуул коюучу куралдарды чектөө жөнүндөгү келишимди" узартууга макул болду. Анткен менен Чыгыш Европада АКШнын ракетага каршы коргонуу тутуму чыңдалууда.

Румыниядагы (Девеселу) ракетага каршы коргонуу тутумдар базасына кошумча 2022-жылы Польшадагы (Редзиково) ушундай эле объект ишке кирет. Дал ушул жайлардан 2000 чакырымдан ашуун ыраактыкка багытталган сокку уруучу "Томагавк" канаттуу ракеталары колдонулушу ыктымал.

Польша, Балтика өлкөлөрү, Болгария жана Румыниядагы алдыңкы базаларда аскердик күчтөрдү кабыл алуу жана жайгаштыруу үчүн Пентагондун курал-жарак, аскердик техника жана материалдык каражаттарын пландуу түрдө топтоо уланууда.

Вашингтон жана Варшаванын ортосундагы коргонуу багытындагы кызматташтыкты кеңейтүү туурасындагы макулдашууда Польшанын аймагында 20 миң америкалык аскер кызматкерин туруктуу жайгаштыруу үчүн инфраструктура объектилерин куруу камтылган.

Чар тараптан

ЖККУ өлкөлөрү бир эле убакта Чыгыш Европа, Борбор Азия жана Кавказ багытындагы коркунучтарга жооп берүүгө аргасыз. 2021-жылдагы аскердик окуулар антитеррордук күрөшкө басым жасап, аскердик машыгууну жакшыртууга жана ЖККУнун коргонуу дараметин өстүрүүгө багытталган.

Тажикстан Республикасынын аймагында өтө турган "Аскердик бир туугандык - 2021" биргелешкен ыкчам-стратегиялык машыгуулар кыйла маанилүү окуя болмокчу.

Иш-чара "Издөө-2021" чалгындоо күчтөрү жана каражаттарын тартуу менен ЖККУнун бөлүктөрүн материалдык-техникалык камсыздоо ("Эшелон-2021"), уюмдун алкагында Ыкчам аракеттенүүчү жамааттык күчтөрдүн ("Өз ара аракет этүү - 2021") биргелешкен машыгууларын Жамааттык күчтөрдүн ар кыл компоненттеринин даярдыгын атайын окуулар форматында бириктирет.

Жамааттык коопсуздуктун Борбор Азия чөлкөмүндөгү окуулардын жүрүшүндө Жамааттык күчтөр тобу ЖККУ аймагына эл аралык террордук уюмдардын согушкерлеринин киришине жол бербөө уламышы боюнча курал-жарак, ок-дары жана жардыруучу заттарды ташуу каналдарын бөгөп, террорчулардын "жашыруун ячейкаларын" таап жок кылат.

Иш-чаранын акыркы баскычында ЖККУнун Тынчтык орнотуучу күчтөрүнүн "Бузулгус бир туугандык – 2021" биргелешкен окуусу РФ аймагына пландалган (аскерлер тынчтык орнотуу операция ыкмасы аркылуу кризистик зонада жаңжалдан кийинки жөнгө салуу сценарийине ылайык машыгышат).

Биргелешкен иштиктүү оюн ЖККУнун Москвадагы Кризистик чара көрүү (жооп кайтаруу) борборунда мүчө-мамлекеттердин тийиштүү министрлик жана мекемелеринин ыкчам топтору менен өз ара аракетте уюмдун башкы катчысынын жетекчилиги алдында өтмөкчү. Мында жамааттык коопсуздук факторлору майда-чүйдөсүнө чейин каралып, өнүгүшү божомолдонуп, көйгөйлөрдү чечүүнүн бардык баскычтарында таасир этүүнүн компенсациялык чаралары жана механизмдери аныкталат.

Ырбатууга басым жасашкандай...

Чыгыш Европа багытында америкалык топтордун улам көбөйтүлүп жаткан сокку уруучу-чабуул коюу мүмкүнчүлүктөрү Беларусь жана Россияга реалдуу коркунуч болуп саналат. "Алдыңкы катарда болууну күчөтүү" жана "Атлантикалык чечкиндүүлүк" операцияларында жана Балтика өлкөлөрүнүн аба мейкиндигин кайтаруу боюнча миссияга НАТОнун бириккен куралдуу күчтөрүнүн 12 миңден ашуун аскер кызматкери тартылган.

"Түндүк" (Латвия), "Түндүк-Чыгыш" (Польша), "Түштүк-Чыгыш" (Румыния) көп улуттуу дивизияларынын штабдары түзүлгөн. Румынияда көп улуттуу корпустун штабын уюштуруу макулдашылууда. Польшанын аймагында 2020-жылдын ноябрында АКШнын Кентукки штатынан келген кургактагы аскердик бөлүктөрдүн 5-армиялык штабынын ишмердиги жандандырылган.

Литванын Куралдуу күчтөрүнүн Беларустун мамлекеттик чек арасына жакын жердеги "Пабраде" полигонуна америкалык танктык батальон жайгаштырылган. НАТО чалгындоо мүмкүнчүлүктөрүн чыңдап, өзөктүк потенциалды аскердик багытта колдонууну жактайт.

Европалык согуштук аракеттер театрында альянстын ыкчам жана аскердик даярдык иш-чараларынын саны эки эсе артты. Ал түгүл машыгууларга өзөктүк курал ташуучу америкалык стратегиялык бомбалоочу учактар да тартылды.

Окуулардын көпчүлүгүнүн сценарийинде Германиядан түндүк-чыгыш (ФРГ – Польша – Балтия өлкөлөрү) жана түштүк-чыгыш (ФРГ – Венгрия – Болгария) коридорлору аркылуу аскердик бөлүктөрдү көчүрүү, кийин аларды чабуул коюучу көп улуттуу ири топтордо пайдалануу ниети камтылат.

НАТОнун ишмердигинин негизги багыттары Вашингтондун түздөн-түз көзөмөлүндө жана "россиялык агрессияны ооздуктоого" даярдык уюмдун дээрлик бардык доктриналык документтеринде бекитилген.

АКШ бийлигинин тышкы саясатынын негизги багыты – аскердик күчтүн эсебинен глобалдык лидерликти камсыздоо. Мамлекеттер аралык алакалардын жаңы "нормалары" пайда болгон карама-каршылыктарды чечүүдө күч ыкмаларын пайдалануу чегин төмөндөтөт.

Борбор Азия чөлкөмүндө ЖККУ өлкөлөрүнө исламдык террорчу топтор негизги кооптуулукту туудурат. Генерал-полковник Анатолий Сидоровдун маалыматында, "Талибан" кыймылынын катарында (Кыргызстан, Россия жана бир катар мамлекеттерде ишмердигине тыюу салынган террордук уюм) 70 миңге чукул согушкер бар, алардын 15 миңи Тажикстан жана Өзбекстан менен чектешкен түндүк райондорунда аракет этишет.

Талибдер Афганистан Ислам Республикасынын территориясынын басымдуу бөлүгүн көзөмөлдөйт. Өлкөнүн азыркы жетекчилигин кулатып, "Афганистан Ислам эмирлигин" кайра калыптандырууга умтулат.

Аймактык коопсуздукка "Ислам мамлекетинин" (Кыргызстан, Россия жана бир катар мамлекеттерде ишмердигине тыюу салынган террордук уюм) 4000дин тегерегиндеги согушкери бар афгандык филиалы коркунуч келтирет.

Айрыкча чыгыш жана түндүк провинцияларындагы отряддар активдешкен. Террорчулар Тажикстан жана Пакистан менен чектешкен райондорду көзөмөлдөөгө, ыңгайлуу плацдармдарды түзүүгө, кийин аларды Борбор Азия мамлекеттеринде кеңейтүүгө умтулушат.

Афганистанда ошондой эле "Өзбекстандын ислам кыймылы", "Аль-Каида", "Чыгыш Түркестандын ислам кыймылы" (2500гө жакын согушкер) террордук топтору да бар. Муну менен катар чет элдик (АКШ жана НАТО) аскерлердин дагы кыскарышы, афгандык күч структураларынын куралдуу оппозицияга майнаптуу туруштук берүүгө жөндөмсүздүгү исламчылардын кызыкчылыгын жайылтууга жана алардын тарапташтарынын санын арттырууга ыңгайлуу шарт түзүп берүүдө.

Жамааттык коопсуздуктун Кавказ аймагында Грузия менен НАТОнун аскердик кызматташуусу күч алып, региондо АКШнын аскердик орун алышы, анын ичинде республиканын территориясынын жана Кара деңиз акваториясынын аба мейкиндигин көзөмөлдөө үчүн кеңейип келе жатканы байкалат.

Брюсселдеги жакындагы эле жолугушуулардын жыйынтыгында аталган өлкөнүн жетекчилиги жана түндүк атлантикалык альянс тарабынан "НАТО – Грузия орчундуу чаралар топтому" толукталып, эки жак быйыл биргелешкен ыкчам жана аскердик даярдык машыгууларды, альянстын согуштук кемелеринин грузиялык портко карай алган сапарларын улуттук армиянын НАТО стандарттарына жетишүүсү "аяктаганча" каржылык жардамды көбөйтүү боюнча макулдашты.

Ошол эле убакта Грузия, Молдова, Украина союзун түзүү демилгеси да ортого салынууда. Кошмо Штаттардын Кавказда абалды ырбатууга жана туруксуздукту жаратууга басым жасаганы мыйзам ченемдүү түрдө чөлкөмдөгү коопсуздуктун доо кетишине кептегени турат.

Тышкы кооптуулук жана коркунучтарга карабастан ЖККУнун аскердик кызматташтыгы коргонуучу мүнөздө гана жүрөт, Жамааттык күчтөрдүн жоопкерчилигиндеги аймактарда террордук топтор менен күрөштө Россия армиясы сириялык тажрыйбасын колдонууга аргасыз болбойт деген үмүт бар.

73
Белгилер:
саясат, кырдаал, Афганистан, НАТО, АКШ, машыгуу, ЖККУ
Тема боюнча
Россиялык "Армата" танкы чет өлкөгө талпынды. Кайда бет алат?
Генералдык штабдын башчысы Өмүралиев ЖККУнун башкы катчысы Зась менен жолукту
Беларусь президенти Александр Лукашенконун улуу баласы Виктор Лукашенко. Архив

Лукашенконун уулуна генерал наамы берилди

0
Виктор Лукашенко 26-февралда Беларустун Улуттук олимпиада комитетинин (УОК) президенттигине шайланган.

БИШКЕК, 1-мар. — Sputnik. Беларусь президенти Александр Лукашенконун улуу баласы Виктор Лукашенкого запастагы генерал-майор наамы берилди. Бул тууралуу РИА Новости аталган президенттин маалымат кызматынын сайтына таянып кабарлады.

"Полковниктер Владимир Куприянюк, Роман Подлинев, Николай Карпенков, Дмитрий Шахраев, Андрей Павлюченкого кезектеги генерал-майор наамы, ал эми Виктор Лукашенкого запастагы генерал-майор наамы ыйгарылды", — деп айтылат маалыматта.

Виктор Лукашенко 26-февралда Беларустун Улуттук олимпиада комитетинин (УОК) президенттигине шайланган.

"Анда Беларусь башчысы бийликти өзүнүн балдарына берүү боюнча маалыматты четке каккан. Тагыраагы, кеп бул жерде улуу баласы туурасында жүргөн. Мамлекет башчысы Виктор Лукашенко УОК жетекчилигине шайлангандан кийин мамлекеттик кызматкер болбой тургандыгын, аны президенттин улуттук коопсуздук боюнча жардамчылыгынан бошотушарын айткан", —  деп жазды РИА Новости.

Беларусь президенти Лукашенко буга чейин жаңы Конституция кабыл алынгандан кийин мамлекет башчысы болбой турганын жар салды.

0
Белгилер:
Виктор Лукашенко, генерал, УОК, Александр Лукашенко, Беларусь
Тема боюнча
Владимир Путин Садыр Жапаровго кунда жок кылыч белек кылды. Сүрөт
Пашиняндын "Искандерлер" боюнча айтканы элди экиге бөлгөндө. Россия эмне деди