Циркон ракетасын учуруу. Архивдик сүрөт

"Циркондун" Ак деңиздеги ийгилиги. Россиялык гипер үндүү ракетанын өзгөчөлүгү

90
(жаңыланган 10:02 07.10.2021)
"Циркон" канаттуу ракеталык комплекси дүйнөдө биринчилерден болуп саатына 10 миң чакырымга чукул ылдамдыкта миңден ашуун чакырымга созулган гипер үндүү учушту "өздөштүрдү".

Гипер үндүү "Циркон" ракетасы Россияга чындап эгемен жана жеңилгис бойдон калууга өбөлгө болот. Россиялык коргоо-өнөр жай комплекси илимий-техникалык революция жасап, дүйнөдө теңдеши жок комплекс жаратты. Бул кадам аркылуу гипер үндүүлөр жаатында Батыштын табылгаларынан ондогон жылдарга озуп чыкты.

Ак деңизде 4-октябрда суу түбүнө ылайыкталган көп багыттуу "Северодвинск" атомдук крейсери болжол менен 40 метрлик тегеңдиктен гипер үндүү "Циркон" канаттуу ракетасын бир сутка ичинде эки ирет Баренц деңизиндеги шарттуу бутасына карай коё берди. Аскерий серепчи Александр Хроленко ушул окуядан улам аталган ракетанын мүнөздөмөлөрүнө дагы бир ирет токтолду.

Андан мурдараак субмаринанын экипажы суу бетиндеги абалда ок атып сынап көрдү. Сыноолордун мындай түрмөгү – Россиянын Аскер-деңиз флотунун тарыхындагы технологиялык жетишкендик жана маанилүү окуя, көзгө чалдыкпастык, мизи кайтарылгыс жаңы "Циркон" ракеталык комплексинин ынанымдуулугунун айныгыс далили.

Таамайлыгы жана болуп көрбөгөндөй ыкчамдыгы, тагыраагы, алты мүнөттө 1000 чакырымды багындырат. Деңизде да, кургакта да болжолдуу буталарынын кеңири спектрин жок кыла алат. Бортунда "Циркон" ракетасы бар субмарина душмандын көзүнө чалдыкпастан 1000 чакырым аралыктан каалаган бутасын кыйратууга жөндөмдүү.

Россиянын Аскер-деңиз флотуна "Циркондор" келерки жылдан тарта берилет. Август айындагы "Армия-2021" эл аралык аскер-техникалык форумунда РФ Коргоо министрлиги 2025-жылга чейин белгиленген келишим түзгөн. Башка параметрлери ачыкталган жок. "Циркон" комплексинин негизги буюртмачысы – РФ Аскер-деңиз флоту, анткен менен келечекте кургактагы модификациялары түзүлөрү күтүлөт.

Military Watch басылмасы канаттуу ракеталар менен "Ясендин" бир гана бирдиги АКШ Аскер-деңиз флотунун авиа ташуучу тобун эки ирет кыйратууга кудуреттүү экенин жазып чыкты. Америкалык адмирал Чарльз Ричард россиялык гипер үндүү ракеталары кыйла катуу коркунуч туудурат, анткени Кошмо штаттардын абадан жана ракетадан коргонуунун заманбап тутумдары алардын изине байкоо сала албайт.

АКШнын бул тармагынын "Атлантикада суу түбүндөгү россиялык ишмердикке" туруктуу көз салуу үчүн аскердик кемелердин бирикмесин жаратуу аракети аргасыз чара өңдөнөт. Мунун келечеги жок, анткени "Ясень-М" долбоорунун субмариналары абдан дабышсыз, сак жана ыкчам келет. Мурда америкалык моряктар Атлантикалык океанда бир нече апта бою "Северодвинсктин" изин таба алышчу эмес.

Аскердик артыкчылыгы

"Циркон" канаттуу ракеталык комплекси өз кыймылдаткычынын күчү менен атмосферанын тыгыз катмарында бурулуп, дүйнөдө биринчилерден болуп саатына 10 миң чакырымга чукул ылдамдыкта миңден ашуун чакырымга созулган гипер үндүү учушту "өздөштүрдү".

Канаттуу "Циркондор" деңиздеги жана кургактагы буталарды кыйратууга унификацияланган, универсалдык 3С14 кеме комплекстеринен коё берүүгө ылайыкташтырылган. Башкача айтканда жагдайга жараша "Калибр" жана "Оникстин" бири менен пайдаланылат.

Суу бетиндеги ташуучудан коё берүүдө "Циркон" гипер үндүү ракетасынын учуш-конструктордук сыноолору өткөн айдын аягында аяктаган. Орто мөөнөттөгү келечекте "Циркондор" менен 885М долбоорунун тогуз "Ясень-М" көп багыттуу атомдук субмаринасы (сыйымдуулугу – 13800 тонна, 520 метрге чейин тереңдикке сүңгүйт, суу түбүндөгү ылдамдыгы – 31 узел), заманга бапташтырылып жаткан "Иркутск" суу түбүндөгү кайыгы жана "Адмирал Нахимов" ракеталык крейсери куралданат.

"Циркон" ракеталары Россиянын Аскер-деңиз флотун сокку уруу күчү боюнча дүйнөдө алдыңкы сапка чыгарат, ошондуктан "өнөктөштөр" да буга моюн сунгандай абалда. Кошмо штаттардын Куралдуу күчтөрүнүн Стратегиялык командачылыгынын башчысы адмирал Чарльз Ричард гипер үндүү куралдар жаатында Россия Федерациясынын лидерлигин моюнга алды.

The National Interest басылмасы "Северодвинск" өзөктүк жана кадимки вариантта 3М-14К "Калибр" ракеталарынын 32 бирдиги менен куралданганын, алардын аракет радиусу 2500 чакырымдан жогору, ошондой эле "Кошмо Штаттардын негизги аймактарына кооптуулук туудурарын" жазганын белгилей кетели. Эми Дүйнөлүк океанда аларга "Циркон" да ыңгайсыздык жаратууда.

"Ясендер" негизинен бортунда "Трайдент" баллистикалык ракетасынан 24 бирдик (ар биринде кубаттуулугу 475 тоннага чейинки 12 W88 өзөктүк огу бар) ташыган "Огайо" тибиндеги субмариналарды жана НАТОго мүчө өзөктүк өлкөлөрдүн абадан сокку уруучу топторун аскердик күзөт аймагында коштоого багытталган.

Гипер үндүү "Циркондор" эң оболу АКШнын Аскер-деңиз күчтөрүнүн сокку уруучу мүмкүнчүлүктөрүн чектейт. Америка территориясы Россияга карата Пентагон агрессивдүү аракеттерге өткөн учурларда гана жабыр тартып калышы ыктымал. Ал ортодо Россия куралдардын жаңы түрлөрү, соңку үлгүдөгү жана автоматташтырылган чалгындоо, бута көрсөтүү, байланыш жана башкаруу каражаттары бар бешинчи муундагы суу түбүнө ылайыкташкан атомдук флоттун негиздерин түзүүдө.

АКШдагы гипер үндүн көйгөйү

Россиялык "Авангард", "Кинжал", "Циркон" гипер үндүү ракеталары 10дон 20 Махка чейинки ылдамдыкта ынанымдуу түрдө маневрларды жасай алат. Гипер үнгө ыктаган америкалык макеттер жасала баштаганы менен али учурула элек. Rapid Response Weapon жана Hypersonic Air-Air Weapon Concept программаларынын алкагындагы ийгиликсиз сыноолордун түрмөгү акыры Америкага 20-сентябрда гана биринчи ийгилик алып келгендей болду. Сегиз жылдан бери алгач жолу америкалык аппараттын ылдамдыгы гипер үндүн чегине, башкача айтканда 5 Махка жетти. Бирок маневрдүүлүгү жана крейсердик учушунун ыраактыгы көзөмөлдөөчү объективдүү каражаттар менен тастыктала элек.

Америка Кошмо Штаттарынын Коргоо министрлигинин Келечектүү изилдөөчү долбоорлор агенттиги (DARPA) сыноолордун чоо-жайын, ал түгүл учактын – старттык аянтчанын үлгүсүн ачык атаган жок.

DARPA агенттигинин өкүлү жыл аягында дагы сыноолор болорун маалымдады. Чет өлкөлүк эксперттер мындай ийгиликке шек менен карашат. АКШда гипер үндүү ракеталар менен куралдануу азырынча талкууга да алына элек, бирок жок эле дегенде прототиптердин биринин да кынтыксыз көрсөткүчтөргө жетер күнү ыраактай туюлат.

Пентагондун Lockheed Martin Missiles & Fire Control долбоорунун AGM-183A ARRW гипер үндүү аэробаллистикалык ракеталарына дооматтары арбын. AGM-183A бир дагы ирет ийгиликтүү учурула элек.

Кошмо Штаттардын аскер-деңиз күчтөрү келерки каржылык жылга бюджеттен 12 эксперименталдык ракета үчүн 161 млн. доллар сураган. Аскер-аба күчтөр министри Фрэнк Кендалл "прогресстин ыргагына" жана "гипер үндөн бизге эмне?" деген түшүнүк даражасына да нааразы. Натыйжасында Кошмо Штаттар жогорку технологиялык куралдануу жарышында Россия, Кытай жана ал түгүл Түндүк Кореяны да кууп жетүүгө тырышууда. Анткен менен америкалык оптимизмдин чеги жок. Lockheed Martin фирмасы Алабама штатында AGM-183A (ARRW) гипер үндүү аба ракетасын чыгаруу заводун ачууга белсенди.

Мунун өз логикасы бар. Мүчүлүштүктөрү көп F-35 "суперучагы" бортунда уча албаган "гипер үндүү" ракета ташууга, ошондой эле аны АКШнын союздаштары жана өнөктөштөрү да сатып алууга тийиш.

Аскерий баяндамачы Александр Хроленконун Telegram каналына жазылыңыздар.

90
Белгилер:
Циркон, сыноо, Россия, курал-жарак, суу, деңиз, долбоор
Тема боюнча
Украиналык армия – 2021: куралданышы жана даярдыгы
"Армия-2021": 97 өлкө жана Россиянын 7 млрд. долларлык келишимдери
Россиялык Су-25

Россиялык Су-25тер Тажикстанда: кол салгандын катыгын берүүгө даярдык

105
Афганистанга Ирак жана Сириядан келген террорчулардын топтолушу Көз карандысыз мамлекеттердин шериктештигине, айрыкча Борбор Азия өлкөлөрү үчүн коркунуч туудурат.

Мындай кырдаал афган чек араларынын түндүк жактагы аймактардын баарында атайын кызматтардын активдешүүсүн жана аскердик күчтөрдүн даярдыгын күчөтүүнү талап кылууда.

13-октябрда Азербайжан, Армения, Беларусь, Казакстан, Кыргызстан, Тажикстан, Түркмөнстан жана Өзбекстандын атайын кызматтарынын башчылары менен жолугушууда РФ президенти Владимир Путин КМШ өлкөлөрүнө Афганистандан ирактык жана сириялык тажрыйбасы бар террорчулардын келиши, "түз экспансиянын башталышы" толук ыктымал экенин билдирди. Ошону менен катар биргелешкен атайын операцияларга күч түзүмдөрүнүн алдын ала камылгасынын маанисин баса белгиледи. Аскерий баяндамачы Александр Хроленко алдыдагы атайын операциялардын даярдыгына токтолду.

Жолугушуу өткөн күнү эле россиялык чалгындоо кызматы Афганистандагы азыркы кырдаалды мурдатан болжогону да белгилүү болду. Тажикстандын Улуттук коопсуздук мамлекеттик комитети афган территориясынан баңгизат, курал, ок-дарынын агымы күч алганын маалымдады. Бул жакшы жышаан эмес.

Андан мурун РФ тышкы иштер министринин орун басары Андрей Руденко талибдер Афганистан провинциясын көзөмөлдөөгө чамасы келбей, Борбор Азия өлкөлөрүнүн коопсуздугуна кепилдик бере албай турганын айткан эле. "Талибан"* кыймылынын айрым куралдуу топтору Тажикстанга басып кирүүгө да даяр. Ушундай кооптуулуктардан улам ЖККУ (Жамааттык коопсуздук келишими уюмунун) күчтөрүнүн афган чек арасына жакын жерге белгиленген "Аскердик боордоштук – 2021" биргелешкен ыкчам-стратегиялык окуулары зарыл жана жетиштүүдөй көрүнөт.

Тажикстандагы Харб-Майдон жана Момирак полигондорунда 18–23-октябрь аралыгына белгиленген машыгууларга Беларусь, Казакстан, Кыргызстан, Россия жана Тажикстандан 5 000дин тегерегинде аскер кызматкери катышмакчы.

Окуунун алкагындагы операцияларга курал жана аскердик техниканын 700 бирдиги, анын ичинде 40тан ашуун учак жана тик учак (Су-24МР, Су-25, Ми-8МТВ, Ми-24), ошондой эле ар кыл багыттагы 15 учкучсуз аппарат да бар. Эске салсак, "Аскердик боордоштук – 2021" машыгууларынын жүрүшүндө "Өз ара аракеттешүү", "Издөө", "Эшелон" атайын операциялары өткөрүлөт, бул тууралуу биз да кабарлаган элек.

ЖККУнун Бириккен штабынын жетекчиси Анатолий Сидоров кечээ аскердик күчтөрдүн биргелешкен тобунун күч жана каражаттары көбөйтүлгөнүн кабарлап, окууларда тажик-афган чек арасындагы окуялардын ар кыл нугун, абдан курчуп кеткен вариантына дейре эске аларын белгиледи.

Чабуулчулардын кезеги

ЖККУ боюнча союздаштар Афганистан менен чектешкен аймактарда атайын окууларга даярдыгын аяктап калды. Тажикстанга РФтин Борбордук аскердик округунун фронттук Су-24МР бомбалоочулары, Кыргызстанда жайгашкан "Кант" россиялык авиабазасынын Су-25 чабуулчулары да жеткирилген. Биргелешкен окуулар эң кызып калган убакта учкучтар шарттуу душманды издөө, анын объектилерин жок кылуу, мотоаткычтар бөлүгү жана танкисттердин чабуулуна көктөн ок атуу менен көмөк көрсөтүүгө машыгышат.

Чабуулчу Су-25 жердеги чакан көлөмдөгү кыймылдуу жана кыймылсыз объектилерин жок кылууга багытталган. Бул – буталар так көрүнгөн шарттарда же 30 метрден 5 чакырымга чейинки бийиктикте Кургактагы күчтөрдү күнү-түнү түздөн-түз колдоодо алмашкыс аскердик бирдик. Су-25тин бурулушунун чакан радиусу (500 метр) чабуул коюучу учкучтарына чабуулду майнаптуу уюштурууга, аскердик запасты (30 миллиметрлик замбирек снаряддары, тескелүүчү жана башкарылбаган ракеталар, түзөтүлчү жана кассеталык аба бомбалары, күчтүү көлөмдүү-жардыруучу аба бомбалары жана күйүүчү май аралашмасы толтурулган челектер) сарамжалдуу пайдаланууга мүмкүндүк берет. Су-25 чабуул коюучу учагынын максималдык аскердик жүгү – 4 тоннадан ашуун. Күчтүү жана универсалдык бул аба бирдиги Афганистанда 1980-жылдардын башында эле өзүн көрсөтө алган. Андан бери бир нече ирет заманга ылайыкташтырылганы да маалым.

Алдыдагы машыгууларга даярдык абдан кызуу жана олуттуу жүрүүдө. Россиялык Борбордук аскердик округунун командачысынын орун басары Алексей Лемякин сириялык тажрыйбаны эске алуу менен Тажикстанда ЖККУнун Ыкчам чара көрүү жамааттык күчтөрүн материалдык-техникалык камсыздоо милдеттеринин кеңири түрлөрү аткарыларын айткан.

Айтмакчы, "Аскердик боордоштук – 2021" ыкчам-стратегиялык окууларында ЖККУга мүчө болбогон Өзбекстандын күчтөрү келбегени менен буга чейинки биргелешкен контртеррордук машыгууларга катышканын да белгилей кетели.

Ыкчам жагдай

Талибдердин бул айдагы тышкы саясий активдешүү аракеттери, Дохадагы бир катар маанилүү жолугушуулары, чет элдик гуманитардык жана каржылык жардам алууга, кыймылды эл аралык деңгээлде мыйзамдуу саясий күч катары таанытууга кадамдары деле өлкөнүн мындан аркы экономикалык жана ички саясий бүлгүнүн токтото албачудай. Коңшу мамлекеттер жана Бириккен Улуттар Уюму талибдер инклюзивдик өкмөт куруу жана аялдардын укугун коргоо боюнча убадаларын аткарбаганын белгилеп жатышат.

"Талибандын"* өз "атаандаштарына" каршы туруу далалаттарына карабастан Афганистандын ири шаарларында жана түндүк провинцияларындагы электр чубалгылар линияларын жардыруулар дале токтой элек.

Талибдер өлкө бийлигин кайрадан ээлегенден бери афган жалпыга маалымдоо каражаттарында 17 теракт тууралуу маалыматтар чыкты. Аларга таянсак, көпчүлүгүнүн артында "Ислам мамлекети"* уюму турат. Кабул, Нангархар, Парван, Кунар, Кундуздагы жардырууларда 600 киши жабыр тартты. Терактылардын баары эле коомго ачыктала калган жок.

Тажикстан менен чектеш Кундуз провинциясына караштуу Ханабад уездиндеги шииттердин мечитиндеги 8-октябрдагы теракт 120 кишинин өмүрүн алып, 160тан ашуун адамды жарадар кылды. 14-октябрда Кунар провинциясында талибдердин уезддик полициясынын начальниги олтурган автомобиль жардырылды. АКШ жана НАТОнун аскердик интервенциялары менен болгон күрөштө "Талибан"* жеңишке жетишкенден бери Афганистанга Ирак жана Сирияда согуштук аракеттерди жүргүзүүдө тажрыйба топтогон ИМ* террорчулары чогула баштады. Бул "баары баарына каршы" согушунун уланышынан коңгуроо кагат.

Калган көйгөйлөрү аз келгенсип, ушул тапта афган калкынын жүрөгүн өйүтүп турган нерсе – өлкөдө бийлик үчүн күрөшкө улам жаңы, мурдагылардан да радикалдуу топтордун жаралышы. Ошондой эле этникалык тажик – кенже Ахмат Масуддун жетекчилигиндеги Улуттук каршылык көрсөтүү фронту да талибдер менен "эзелки" партизандык күрөшүн улантууда.

ЖККУ Афганистандагы абалды эске алып Тажикстандагы аскердик окууларын, ал эми Россия Душанбеге россиялык аскердик жана аскердик-техникалык жардамын, жакынкы айларда тажик-афган чек арасын материалдык-техникалык жактан бекемдөөгө көмөктөшүүнү уланта берери ажеп эмес.

* – Кыргызстан, Россия жана бир катар мамлекеттерде тыюу салынган террордук уюмдар.

Аскерий баяндамачы Александр Хроленконун Telegram каналына жазылыңыздар.

105
Белгилер:
Тажикстан, Россия, Афганистан, Сирия, согушкер, 'Талибан' кыймылы, чек ара, машыгуу, курал
Тема боюнча
Иран менен Түркия согушка даярдыгын көрсөтүүдө: Азербайжандын эмне тиешеси бар?
Окуучулар мектепте сабак учурунда. Архив

Лавров: Россия союздаш мамлекеттерге орус тилдүү мектептерди ачууга кызыкдар

67
(жаңыланган 19:25 15.10.2021)
Тышкы иштер министри чет мамлекетте жашаган мекендештери менен жолугушууда Тажикстанда орус тилдүү мектептер ачылганы жатканын айтып, башка мамлекеттерге дагы программа иштелип жатканын белгилеген.

БИШКЕК, 15-окт. — Sputnik. Россия бардык союздаш жана өнөктөш өлкөлөрдө мектептерди ачууга даяр. Бул тууралуу РФ тышкы иштер министри Сергей Лавров чет мамлекеттеги мекендештердин конгрессинде билдиргенин РИА Новости жазды.

"Тажикстанда биздин методология боюнча билим берген беш орус тилдүү мектеп ачылат. Учурда ушундай эле программа Өзбекстан үчүн иштелип жатат. Акыркы кезде Армениянын жаңы жетекчилиги ушундай эле программаны Арменияда дагы ишке ашырууга кызыгуусун билдирүүдө", — деген Лавров.

Анын айтымына караганда, Москва союздаштар менен стратегиялык өнөктөш мамиледеги мамлекеттердин бардыгына бул долбоордун үлгү болушуна кызыкдар.

67
Белгилер:
Россия, ТИМ, Сергей Лавров, мектеп, өнөктөштөр, Өзбекстан, Тажикстан, Армения
Тема боюнча
Лавров Россия Европанын кээ бир мамлекеттери менен алакага даяр экенин айтты