Сельский быт в Кыргызстане

Эксперт: алдыдагы сомдун куну кетишинен алаксытуу жүрүп жатат

88
(жаңыланган 16:00 27.02.2015)
Медиаэксперт Григорий Михайлов акыркы кездерде болуп жаткан чуулгандуу окуяларды популярдуу эмес чечимдерден алаксытуу аракети деп баалоого болот деген пикирде. Мисалы, алардын жардамы менен жагымсыз саамалыктардан же алдыда күтүлүп жаткан сомдун куну кетишинен коом алагды кылынышы мүмкүн.

БИШКЕК, 27-фев — Sputnik. Медиа мейкиндиги маселелери боюнча эксперт Григорий Михайлов Sputnik кабарчысы менен Кыргызстандагы маалымат мейкиндигиндеги абал жөнүндө ой бөлүштү.

Башкы телеканалдар аркылуу маалымат таштоо жана андан аны соцтүйүндөрүндө кепти күчөтө козгоо, ага кошумча ЖМКлар аркылуу колдоо менен эшектин этине байланышкан азыркы ызы-чуу чоң ресурстарга ээ жана күчтүү, бирок азырынча белгисиз бир топ максаттуу түрдө маалыматтык саясат жүргүзүп жаткандыгын күбөлөйт. 

Кимдир бирөө көңүлдүн баарын ушул темага бурууга аракет кылып жатат. Маалыматтын толук эместигинен азырынча жагдай анча түшүнүксүз, бирок бул ишкердикке же айрым бир адамдарга кысым көрсөтүү аракети да болушу мүмкүн.

Дагы бир толук мүмүкн болуучу вариант — бул ЕАЭБга кошулууга байланыштуу санэпидемиялык көзөмөлдөөнүн жаңы ченемдерин киргизүүгө медиалык даярдык. Бизде ветеринардык ченемдер катуулатылат, жана бул чуулгандуу окуя аталгандай ишканалардын баарына белги болот. 

Азыркы учурда мал союулуучу жайлардын 80 пайыздан ашыгы зарыл ченемдерге туура келбестиги жашыруун эмес, жана бул окуя аларды эч кыйынчылыксыз иретке келтирүүгө мүмкүндүк берет. Анын аркасында ЕАЭБга кирген мезгилде коомчулук ченемдердин катуулашына даяр болот жана эч каршы чыкпайт. Ишкерлердин болсо аларды эч каршылыксыз кабыл алуудан башка эч аргасы калбайт.

Дагы бир чындыкка сыярлык версия — элди кайсы бир башка маанилүү процесстерден алаксытуу. Менин оюмча, алагды кылуучу фактор маалымат мейкиндигине чыккан акыркы кездеги окуялардын бардыгында тең бар.

Мурдагы башкы прокурордун чуугалаңдуу билдирүүлөрү, "эшектин" ызы-чуусу, Атамбаевдин билдирүүлөрү менен анын аркасынан болгон Бакиевдерди экстрадициялоого байланышкан кеп-сөздөр — баары тең бири-бири менен байланышы жок, бирок алдыда болуучу окуялардан калктын көңүлүн алаксытуу боюнча бир ролду аткарган окуялар болуп эсептелет. 

Мисалы, активдүү иштеп жаткан Кумтөр темасын мында жаап-жашыруу кыйын, себеби анын мааниси чоң. Ошонуктан андан элдин көңүлүн алаксытуу мүмкүн эмес. Алтын жайынын темасы дагы көпкө чейин ары-бери калчалып, канада тарап эмне сунуш кылбасын, ар кандай оюндар үчүн картага айланып, эмнеси болсо да андан болушунча көп нерсе сыгып алганга аракет жасашат. 

Республикада активдүү даярдык жүрүп жаткан алдыдагы парламенттик шайлоо темасын да жашырып-жабуу кыйын болот.

Мында популярдуу эместиги күн мурун эле белгилүү бир нече чечим болушу мүмкүн. Мисалы, алдыда күтүлүп жаткан сомдун куну кетиши же жагымсыз жаңы иш-чараларды киргизүү же дагы ушул сыяктуу аракеттер.

88
Белгилер:
куну кетү, шайлоо, Кумтөр, Евразиялык экономикалык биримдик, Григорий Михайлов
Киши Евробиримдиктин желектеринин жанында кол чатыр менен бара жтат. Архив

Демократияны алгачкылардан болуп Европа кыйратабы? Абалга сереп

133
(жаңыланган 20:18 21.11.2020)
Апта ортосунда Европа биримдигинин кезектеги онлайн-саммити өттү. Алгач COVID-19 боюнча абалдын талкууланары болжонгон. Аймакта эпидемиялык кырдаал кескин начарлап кетти. Мындай жагдай бийликти катаал чара көрүүгө түртүүдө.

Бирок буга коом катуу каршылык көрсөтүп жатат. Анан калса жарандар шаарлардын толук жабылышына гана каршы болбостон, жеңил чектөөлөргө да нааразы. Аталган абройлуу уюм кабылган жагдайга Ирина Алкснис сереп салган.

Жакында эле Берлинде эпидемиялык чектөөлөргө каршы чыккан манифестацияга суу чачылып таратылды. Европалык мамлекеттер саламаттык сактоо тутумун туңгуюкка тушуктурбоо, экономика үчүн кесепеттерин жайкоо жана калктын нааразычылыгына туруштук берүү зарылдыгынын ортосунда белгилүү жомоктогудай — "солго кетсе аты өлөт, оңго жылса өзү өлөт" деген абалга кабылды.

Ошентип реалдуулук саммиттин планына өз түзөтүүлөрүн киргизип, күн тартибинен жакында эле жаралган дагы бир өтө курч маселе орун алды: Европа биримдиги тарабынан Польша менен Венгриянын 2021-2027-жылга карата биримдиктин бюджетин (1,074 триллион евро) жана европалык экономиканы калыптандыруу программасынын (750 миллиард евро) бөгөттөлүшү Брюсселге баш оору жаратты. Европа бюджеттик пландардын маалыматтары аркылуу жогорку демократиялык стандарттардан четтегени үчүн Варшава менен Будапештти жазалоону чечкен. Бирок натыйжада ал өзү казган көргө өзү түшүп калды.

Эң белгилүү жана талуу ыкма – каржы маселеси менен жазалоо каралган. Польша менен Венгрия Европа биримдигинин субсидияларын алуучу катары кыйла артыкчылыктуу жагдайда. Ага катар эле геосаясий факторлор менен да шартталган. Кептин баары аларды каражатсыз калтыруу оңой-олтоң эместигинде. Жакынкы убакка чейин мындай түрдөгү механизм бирдиктүү Европада болгон эмес. Анан да Европа биримдигинде маанилүү чечимдерди кабыл алууда консенсус принциби, башкача айтканда, биримдиктин бардык мүчөлөрүнүн жалпы позициясына негизделет. Ал эми эки өлкө тең европалык бюджеттен бөлүнчү акчадан өзүн ажыратууга добуш бериши фантастикалык көрүнүш болмок. Натыйжада Брюссель соңку айларда татаал айкалышты ишке ашырган. Европа биримдигинин июль саммитинде алдыдагы төлөмдөрдү укуктук мамлекет стандарттарынын жана негизги европалык баалуулуктардын сакталышына байланыштырылган чечимге басым жасалган.

Ал эми сентябрдын аягында Еврокомиссия тийиштүү докладын жарыялап, анда ошол эле Варшава менен Будапешт башкы каарман, тагыраагы, бузукуларга айланган. Ниеттенген ойду аягына чыгарууга акыркы кадам калганда эки чуулгандуу борбор калаа эмне болуп жатканын жакшы түшүнүп жана европалык фонддон "саясий өңүттө" каражат бөлүштүрүүгө жол бербей тургандыктарын кулак кагыш кылышты. Ошентип Брюссель кайрадан Евробиримдикке каршы анын эрежелерин көзгө сайып көрсөткөн поляк менен венгерлердин кайрадан айласын табууга аргасыз. Учурдагы кырдаалдын эң баалуу сабагы мына ушунда.

Атлантиканын эки тарабынан тең Батыш ондогон жылдар бою тегин жерден планетанын калган бөлүгү үчүн өрнөк жана моралдык авторитет болуп келбеди. Демократиялык институттар жана жол-жоболору, жарандардын укуктары жана эркиндиктери ал жакта чындап эле иштеп, "эркин эмес дүйнөдөн" артык экенин далилдеген. Ал эми Европа биримдигинин саясий-башкаруу механизми батыш демократиясы мактанчу табылга болгон. Кезегинде скептиктер мындай система натыйжасыз, узакка өмүр сүрө албайт деп чыгышса, ынтызар тараптар бир топ жылдан бери иштеп келе жатканын мисал келтире жылмайышчу. Ишке ашмак тургай өркүндөп, ондогон өлкө жана миллиондогон адамдарды тартып келет. Анткени бул — накта демократия, анын нагыз үлгүсү катары саналган.

Анткен менен европалык тутумдун анчалык жагымдуу эмес тарабы соңку жылдары улам байкалып калчу болду. Европарламенттин добушу бийик чыккан саясий институттарынын да толук кандуу ыйгарым укуктарынын жоктугу жана реалдуу бийлик көшөгө артындагы брюсселдик бюрократтардын колуна топтолгону ачык-айкын болуп калды.

Чуулгандуу консенсус дайым иштеп турушу үчүн биримдиктин таасирдүү мүчөлөрү "кенже өнөктөштөрүн" тымызын мажбурлоо, кысымга алуу жана шантаж ыкмасына да барышарынан башта шек жаралса, азыр ынанбай коюуга мүмкүн эмес.

Ал үчүн антироссиялык санкцияларды эле эске салуу жетишерлик: бир нече европалык мамлекет экономика чоң доо кетирерин түшүнүп, алардын киргизилишине каршылыгын билдирди. Бирок чечим кабылдоого келгенде алар "көпчүлүктөй эле" добуш беришти.

Ал эми бул чакан, анчалык бай турбаган жана чийинден чыкпаган демократиялык европалыктардын катарында кодуланган эки мамлекет өз пикирлеринен тайбаган жана агымга каршы сүзө алган сапаттары менен азыр аталган системаны оңой эле талкалоодо.

Эксперттер Польша менен Венгриянын Европа биримдигинен чыгышы толук мүмкүн экенин боолголоодо. Алар биримдиктен алчу пайдасын алышты, бара-бара кво-макамынын сакталышына анчалык деле кызыгуусу тарап бараткан.

Өз кезегинде Брюссель жана батыш европалык борбор калаалар үчүн баш ийбеген, тил албаган "дүрбөлөңчүлөрдүн" чыгып кетиши кырдаалдан чыгуунун ыңгайлуу жолу да болушу ыктымал.

Тек гана бул батыш европалык демократияга оор сокку болот. Анткени бул реалдуулукка да, дүйнө жүзү боюнча суктанган эбегейсиз сандагы адамдардын ойлоруна да таасир этпей койбойт...

133
Белгилер:
консенсус, санкциялар, саммит, Европа, кырдаал, эпидемия, коронавирус
Тема боюнча
Түркиянын Карабахтагы тынчтык орнотуучулары: же бар, же жок болуу
Клинтон Американын тынчтык үчүн планын жарыялоодо: Россия үчүн жакшы кабар
Россиядагы мигранттар. Архивдик сүрөт

Россияда бекер дарыланат. ЕАЭБ ичинде мигранттарга каралган жеңилдиктер

372
(жаңыланган 15:17 13.11.2020)
Чет өлкөгө акча табуу үчүн барган жарандарга ооруп, кырсыктап калып ашыкча чыгым болуу, албетте, негизги көйгөйлөрдүн бири. Бүгүн бир нече мамлекеттер кирген ЕАЭБдин алкагында кандай жеңилдиктер бар экенин тизмектейбиз.

Россиянын көпчүлүк аймактарында COVID-19 жуктуруп алган мигранттар акысыз дарыланып жатат. Бул тууралуу өткөн аптада Москва шаарынын Саламаттык сактоо департаменти Sputnik радиосуна билдирген эле.

Буга чейин коронавируска кабылган чет элдиктер Россияда милдеттүү медициналык камсыздандыруу полиси (ММК полиси) бар учурда гана акысыз же жеңилдиктер менен дарылана алчу. Бирок Россия бийлиги коронавирус жалпы адамзатка коркунуч алып келген оору экенин эске алып, полиси жок мигранттарды да акысыз дарылоонун жолун тапты.

Төмөндө ушул туурасында жана ЕАЭБ мамлекеттеринде мигранттарга кандай медициналык жеңилдиктер каралганын айтып беребиз.

Өкмөт Россиядан COVID-19га каршы вакцинаны алып келүү шартын караштырууда

Коронавируска кабылган мигранттар

Камсыздандырылган же акысыз дарыланууга укук берген ММК (ОМС) полиси Россияда убактылуу же туруктуу жашоого уруксаты бар чет элдик жарандарга, качкындарга жана эмгек келишими аркылуу иштеген ЕАЭБ мамлекеттеринин атуулдарына берилет. Ал эми башка өлкөлөрдөн келип, ММК полисин ала албаган жарандарга күтүүсүз кырсыктан жаракат алып, өмүрүнө коркунуч жаралган учурда гана акысыз тез жардам көрсөтүлөт. Эми өлкө бийлиги коронавирусту дагы ушул категорияга кошуп койду.

"Россияда коронавирус жуктурган киши беш күндүк антибиотикалык терапияга орто эсеп менен 10 миң рубль коротот. Ал эми мигранттар акча алары менен мекенине, үй-бүлөсүнө жиберет. Андыктан өтө оор абалга кептелип калышы мүмкүн", — деген пикирин Sputnik радиосунун эфиринде Россиянын Мигранттар федерациясынын башчысы Вадим Коженов айтты.

ЕАЭБ мигранттарынын кандай укугу бар

Биримдикке мүчө өлкөлөрдүн ортосунда медициналык жеңилдиктер боюнча "Евразия экономикалык биримдиги жөнүндө" келишим бар. Документте мигрант жана анын үй-бүлө мүчөлөрү тууралуу гана жазылган.

Мигрант жана анын үй-бүлө мүчөлөрү дегендер кимдер?

Мигрант — биримдикке мүчө өлкөгө башка өнөктөш мамлекеттен мыйзамдуу түрдө келип, эмгек келишиминин негизинде иштеп жаткан жаран. Анын үй-бүлө мүчөсү болуп мыйзамдүү түрдө никеде турган түгөйү, балдары жана анын багуусундагы башка жакын адамдары.

Кайсы кызматтар акысыз?

Жогорудагы документке ылайык, мигрант биримдикке кирген кайсы өлкөдө иштебесин, анын өмүрүнө коркунуч жаралган абалдан чыгарууга чейинки шашылыш медициналык жардам, дары-дармек жана зарыл болгон медициналык каражаттар бекер берилет. Ал эми пландык медициналык жардам жумуш берүүчү өлкөнүн мыйзамдарына ылайык жүргүзүлөт. 

Мужчина на территории международного делового центра Москва-Сити.
© Sputnik / Владимир Песня
Россияда милдеттүү медициналык камсыздандыруу системасы иштейт. 2017-жылдын 1-январынан бери ЕАЭБге кирген өлкөнүн жарандары полисти бекер алып жүрүшөт.

Кыргызстанда

Кыргызстанда иштеп жүргөн эмгек миранттары жергиликтүү эл менен бирдей шартта (анын ичинде Тез жардам кызматын акысыз алуу) медициналык кызматтарды пайдалануу үчүн ММК полисин алышы керек.

Милдеттүү медициналык камсыздандыруу фондунун сайтында анын баасы Кыргызстандын жарандары үчүн 1200 сом, чет элдиктер үчүн 12 149 сом экени көрсөтүлгөн. Бирок фонддон учурда бааларды өзгөртүү маселеси өкмөттө каралып жатканын айтышты.

ММК полиси менен акыркы үч жыл ичинде Кыргызстандын ооруканаларында ЕАЭБ мамлекеттеринен келген 10 миңге чукул чет элдиктер дарыланган. Эң көп көрсөткүч (4 172 киши) былтыр, 2019-жылы, катталган. Быйыл азыркы күнгө чейин Кыргызстанда медициналык жардам алган чет элдик жарандардын саны 2 153кө жетти. Алардын басымдуу бөлүгү Россия менен Казакстандын атуулдары.

Мигранттар ММК полисин кантип алса болот?

Милдеттүү медициналык камсыздандыруу фондунун аймактын башкармалыгына же жашаган жериндеги Үй-бүлөлүк медицина борборуна кайрылуусу керек. Жанында анын ким экенин тастыктаган документ болушу зарыл.

ММК полиси Кыргызстандын бүткүл аймагында мамлекеттик саламаттыкты сактоо мекемелеринде пайланууга жарайт.

Россияда COVID-19 жуктуруп алган мигранттар акысыз дарыланууда

Россияда

Россия Федерациясында дагы ММК системасы иштейт. 2017-жылдын 1-январынан бери биримдикке кирген өлкөнүн жарандары полисти бекер алып жүрүшөт.

Мигранттар ММК полисин кантип алса болот?

Милдеттүү медициналык камсыздандыруу фондуна же башка камсыздандыруу боюнча мекемелерге кайрылышы керек.

Талап кылынган документтер:

  • паспорт;
  • эмгек келишими;
  • Россиянын аймагына киргенде берилген бланктын тытып алма бөлүгү;
  • Россиянын пенсиялык камсыздандыруу системасына кирген жарандын өздүк эсеп номери.

Армения, Казакстан, Кыргызстан жана Беларустун жарандары Россияда эмгек келишими менен иштеп жаткан учурда гана айрым медициналык кызматтарды акысыз ала алат. Ал эми жарандык-укуктук келишимдин негизинде иштегендиктерге мындай жеңилдиктер каралган эмес. Түшүндүрө кетсек, эмгек келишими — жумуш берүүчү менен кызматкердин ортосунда бери дегенде бир нече айга түзүлөт. Анда адам кайсы бир кызматка даярданып, келишимге ылайык тартипти, эрежелерди карманып, милдеттерин аткарышы керек. Ал эми жумуш берүүчү аны иш жана айлык менен камсыздайт. Ал эми жарандык-укуктук келишимде эки тарап бирдей укукта болуп, негизинен иштин жыйынтыгына баа берилет. Мисалы, буга бир же бир нече жолу кызмат көрсөтүү же кайсы бир долбоорду ишке ашырып берүү буюртмасы кирет.

Россиядагы мигранттар тууралуу жаңы мыйзам эмне берет. Талдоо

ММК полиси негизи календардык жылдын аягына чейин жарактуу, бирок эмгек келишими аяктаары менен ал дагы жокко чыгарылат.

Билип ала турган маанилүү жагдайлардын бири — мигранттардын үй-бүлө мүчөлөрү Россияда акысыз медициналык кызматтарды пайдалана албайт. Аларга полис сатып алганга мүмкүнчүлүк берилбегендиктен, медициналык кызмат алар үчүн бекер эмес. Тагыраагы, дарыгерге акча төлөп көрүнөт.

Россияда МКК полиси кандай мүмкүнчүлүктөрдү берерин кененирээк Милдеттүү медициналык камсыздандыруу федералдык фондунун сайтынан таанышсаңыз болот. 

Мэр Москва С. Собянин принял участие в открытии здания миграционного центра
© Sputnik / Денис Гришкин
Мигранттарга медициналык жардам көрсөтүү жагын жакшыртуу боюнча ЕЭК менен ага мүчө өлкөлөрдүн тиешелүү органдары учурда да иш алып барууда.

Арменияда

Евразия экономикалык комиссиясынан (ЕЭК) билдиргендей, бул өлкөдө Милдеттүү медициналык камсыздандыруу системасы жок. ЕАЭБ өлкөлөрүнөн келген мигранттар менен алардын үй-бүлө мүчөлөрүнө медицинадык жардам "Евразия экономикалык биримдиги жөнүндө" келишимге ылайык, Армениянын жарандары менен бирдей шартта көрсөтүлөт.

Баса, Арменияда Саламаттык сактоо министрлигинин алдындагы атайын комиссия акысыз медициналык жардам алчу жарандардын тизмесин түзөт. Адатта ага коомдун аз камсыздалган бөлүгү кирет. ЕАЭБ өлкөлөрүнөн барган мигранттар аталган топко кирип кала турган болсо, акысыз дарылана алышат.

Беларуста

Беларуста да шарттар Армениядагыдай, ММК полиси иштебейт. Бул өлкөнүн саламаттык сактоо системасы ЕАЭБ мигранттарына өз жарандарындай эле кызмат көрсөтүшөт.

Казакова: ЕАЭБ мигранттары Россияда жергиликтүүлөр менен теңата иштешет

Казакстанда

Коңшу өлкөдө ушул жылдын 1-январынан тарта милдеттүү медициналык социалдык камсыздандыруу полиси иштей баштады. Аны Казакстандын жарандары менен бирдей шартта өлкө аймагында мыйзамдуу иштеп жүргөн чет элдиктер жана алардын үй-бүлө мүчөлөрү ала алат. 

Люди на контрольно-пропускном пункте Ак-Жол на границе Кыргызстана и Казахстана.
© Sputnik / Табылды Кадырбеков
Казакстанда да 2020-жылдын 1-январынан тарта милдеттүү медициналык социалдык камсыздандыруу полиси иштей баштады. Аны Казакстандын жарандары менен бирдей шартта өлкө аймагында мыйзамдуу иштеп жүргөн чет элдиктер жана алардын үй-бүлө мүчөлөрү ала алат.

Миграттар ММК полисин кантип алса болот?

Үй-бүлөлүк медициналык борборго каттоого туруп, ММК полисин алууга арыз бересиз. Ал үчүн жумуш берүүчү камсыздандыруу фондуна акча төлөп турат. Кызматкеринин айлыгынын 2 пайызын түзгөн төлөм өз чөнтөгүнөн чыкса, дагы бир пайызын кызматкердин маянасынан кармап калат.

Казакстанда МКК полиси кандай мүмкүнчүлүктөрдү берерин кененирээк Медициналык камсыздандыруу фондунун сайтынан таанышсаңыз болот.

Мигранттарга медициналык жардам көрсөтүү жагын жакшыртуу боюнча ЕЭК менен ага мүчө өлкөлөрдүн тиешелүү органдары дагы деле иштеп жатканы белгилүү болду.

372
Белгилер:
Мигрант, жеңилдик, медицина, Беларусь, Армения, Казакстан, Россия, Евразиялык экономикалык биримдик
Тема:
ЕАЭБдеги Кыргызстан
Тема боюнча
Бангладештен Өзбекстанга 900 мигрант иштегени келет
Казакова: ЕАЭБ мигранттары Россияда жергиликтүүлөр менен теңата иштешет
UFC чемпиону Хабиб Нурмагомедов. Архив

Көк бөрү көрөбүз! Хабиб машыктыруучусу менен Кыргызстанга келет

85
(жаңыланган 01:19 26.11.2020)
Нурмагомедов Кыргызстанга 2018-жылы келген. Анда ал өлкөдө ушунчалык атактуу экенине таң калганын билдирген.

БИШКЕК, 25-ноя. — Sputnik. UFC чемпиону Хабиб Нурмагомедовдун машыктыруучусу Хавьер Мендез Instagram баракчасына Кыргызстанга келип, көк бөрү оюнун көрүү каалоосу тууралуу жазган.

Посмотреть эту публикацию в Instagram

Публикация от Javier Mendez (@akajav)

Мендез менен Нурмагомедов азыр Бириккен Араб Эмирлигинде жүргөнү маалым болду. Машыктыруучу Кыргызстанды кайрадан көргүсү келип жатканын кыргыз ишкери менен жолукканда айткан.

"Кереметтүү Кыргызстанга барууну чыдамсыздык менен күтүп жатам, ошондой эле көк бөрү оюнун да көрсөк дейбиз", — деп жазган Мендез. 

UFC чемпиону да Instagram баракчасынын сторис бөлүмүнө "Жакында Кыргызстанга барам" деп жазган.

Белгилей кетсек, 2018-жылы Хабиб Нурмагомедов Улуттук олимпиада комитетинин чакыруусу менен өлкөгө келип кеткен. Анда ал КРде ушунчалык атактуу экенине таң калганын билдирген.

85
Белгилер:
Көк бөрү, спортчу, тренер, Хабиб Нурмагомедов, Кыргызстан
Тема боюнча
Миссиямды аткардым. Хабиб кайра октагонго чыгар-чыкпасын айтты