АКШ желеги. Архив

АКШнын Кыргызстандагы дипломатиясы: тийип туруп жааган күндөн түңүл…

245
(жаңыланган 12:49 07.09.2015)
АКШнын Кыргызстанга келген он элчисинин алтоо — аялдар. Жакында Бишкекке бул өлкөнүн жаңы элчиси Шейла Гуолтни келет. Ал айым Россияга каршы санкциялардын башында АКШнын Россиядагы убактылуу ыйгарымдуу өкүлү болуп турган.

"Чыгыш-Батыш стратегиясы" аналитикалык борборунун башкы директору Дмитрий Орлов республикада америкалык дипмиссияны Шейла Гуолтниден мурун башкаргандардын баарынын иштери туурасында эскерди. 

2-бөлүм. Тийип туруп жааган күндөн түңүл (2003-2014)

Мурдакы бөлүктө биз Кыргызстан менен АКШнын ортосунда мамлекеттер аралык мамилелер 1992 – 2003-жылдары кандай өнүккөндүгү жана алардын иш ыкмалары жөнүндө айтып берген элек. Бул мамилелерде америкалык элчилерге жана жалпы эле АКШнын дипломатиялык корпусуна башкы роль ыйгарылган. 

Стивен Янг

АКШнын Кыргызстандагы элчиси болуп Стивен Янг 2003-жылдын 16-апрелинен 2005-жылдын 17-августуна чейин иштеген. Оппозиция лидерлери жана бейөкмөт уюм башчылары менен жолугушуу жагынан ал эч кимди алдына салган жок. Өзүнүн биринчи интервьюсунда Янг Акаевдин дарегине бал тилин салып, сый сөзүн аяган эмес — бул эми анын кызматтык талабына жараша болгон деңизчи. Бирок кийинчерээк, 2004-жылдын декабрында Пакистандын аты аталбаган чалгындоо кызматы таап чыккан бир документтин бети ачылган. Бул Стивен Янгдын шайлоо алдындагы кырдаал боюнча жазган отчету эле. Анда мындай деп айтылат:

"КРде шайлоо алдындагы кырдаалдын, ошондой эле адилет жана демократиялык шайлоону камсыз кылып, ЖМКларда бизди ордубузду жана байланышыбызды сактап калуу аракеттеринин чегинен алганда, азыркы саясий тартиптин беделин түшүрүп, экономикалык каатчылыкка Акаев менен анын таламдаштары жооптуу болгудай кылууга басым жасоону сунуштайм. Биз ошондой эле шайлоо алдындагы кампания учурунда саясий эркиндик куугунтуукка алынышы мүмкүн деген маалымат жайылышына чара көрүшүбүз керек.

Оппозициялык ЖМКларда Акаевдин аялы каржылык махинацияларга катыштыгы бар деген жана кызматка коюудагы паракорлук жөнүндө маалыматты жайылтсак, президентти жаман аттуу кылганга эң жакшы болот. Биз дагы Майрам Акаева президент болом деген ниетте ж.б. айың кептерди таратууну кеңеш кылабыз. Кантсе да, бул каражаттар колунан эч нерсе келбеген президент деген ойду калыптандырууга жардам берет. 

Парламенттик жана президенттик шайлоолор башталар алдында оппозициялык партияларды каржылык колдоонун көлөмүн 30 миллион долларга көтөрүп, бейөкмөт уюмдар үчүн кошумча фондуларды түзүү олуттуу мааниге ээ деп эсептейбиз…". 

Кийинчерээк Янг бул докладды жазганын такыр эле танып койгон. Ошентсе да, 2005-жылы 24-мартта ал ЖМК аркылуу мындай деген:

"Мен азыр кырдаалга кийлигишип, аны жөнгө салууда кандайдыр бир роль ойноого аракет кылып жаткан мурдагы оппозициядагы кесиптештердин көбү менен маектешкем. Алар менен келечекте бирге иштей турганыма азыртан эле кубанычтамын. Азыр болуп жаткандар кыргыз элине жана анын чечимдерине тиешелүү, бирок АКШ бул иштерде ага жардамчы боло ала турганына сыймыктанат".

Акаев качкандан кийин оппозициячылар менен жолугушууда Акаев күч болдонуп, абалды өз колунан чыгарбай койсо АКШ эмне кылат эле деген суроого, Янг: "Биз жеңүүчүлөр менен иштейбиз" деп жооп берген.

Янгдын учурунда Кыргызстанда Эл аралык республикалык институт иштей баштаган. Аны USAID, АКШнын мамдепартаменти жеке менчик фондулар каржылайт. Ал шайлоолорго өзгөчө байкоо жүргүзөт. 

Мари Йованович

Мари Йованович Янгдын ордуна 2005-жылы 30-августта келип, 2008-жылдын августуна чейин иштеген. Кийинчерээк россиялык ЖМКлар ал жөнүндө мындай деп жазышкан:

"Айрым эксперттердин пикиринде, Йованович дипломатиялык кызматты натыйжалуу башкара алган жок. Ал эл көзүнө көп урунду: Сергей Прокофьевдин симфониялык жомогун окуп, өзүнүн машыктыруучусу кыргызстандык дзюдоист Лариса Мазурдун баласына өкүл эне болгон. Ошол эле учурда Йованович стратег катары алсыздыгынан, кыргыз-америкалык мамилелер бир топ начарлап кеткен, ал тургай, АКШ өлкөдө таасиринен жоготуп коё жаздаган".

2006-жылы Йованович Кыргызстанга Дүйнөлүк банк менен Эл аралык валюталык фонддун Heavily Indebted Poor Countries (HIPC же ХИПИК) программасына кирүүнү сунуштаган. Бул программанын жалпыга жарыяланган максаты жарды өлкөлөргө тышкы карыздарын төлөөгө жардам берүү болчу. Айрым атка минерлер, оппозиция жана бейөкмөт уюмдары ага кошулууга бир ооздон каршы чыгып, ХИПИК Кыргызстан тышкы донорлордун башкаруусуна өткөрүп салат дешкен. Кыргызстандын тарыхында коомдук-саясий "бутактардын" үчөөнүн тең өкүлдөрү биринчи жолу баш кошуп, бир пикирди карманышы мурда-кийин эч болгон эмес. Бирок кийинчерээк ХИПИКке баары түп көтөрө каршы чыгышы америкалык таасир көрсөтүү топтору өз ара тил табыша албагандан болду дегендер да чыккан.

Ошол эле 2006-жылы Кыргызстандан эки америкалык дипломатты чыгарып жиберишкен. Ал кездеги расмий документтерде жазылгандай, "Дипломат статусуна шайкеш келбеген иш-аракеттери үчүн". Йовановичтин элчиликтен кетиши болсо "куралдын чыр-чатагына" туш келген. Расмий версия боюнча, 2008-жылы 5-августта КРдин ИИМдин "Арсенал" деп аталган оперативдүү-профилактикалык иш-чарасынын жүрүшүндө милиционерлер АКШнын граждандары ижарага алган бир үйгө барышкан. Анда ИИМдин маалыматы боюнча 53 ок атуучу курал — ири калибрлүү пулеметтор, гранатомет, автомат, тапанча, снайпердик мылтыктар табылган. Андан башка дагы түрдүү калибрдеги 15 миң ок табылган. Анан калса, ал жерде АКШ элчилигинин дипломатиялык иммунитетке ээ эки кызматкери жана 10 америкалык аскер кызматкери да ошол жерде болгон. Алар атайын бөлүмдүн кызматкерлерине тренинг өткөргөнү келдик деп айтышкан. Башында бир да күч түзүмү бул курал аларга тиешелүү экенин моюнга алган эмес, бирок кийинчерээк УКМК өз бөлүмдөрүнүн жоокерлери үчүн тренинг өткөрүүгө алынып келген курал болчу деп билдирген.

Татиана Гфеллер-Волкофф

Татиана Гфеллер-Волкофф, Мари Йовановичтин ордуна расмий түрдө 2008-жылы 22-октябрда келген. Ал эми 2011-жылы 8-мартта Кыргызстандан чыгып кеткен. 

2009-жылдын октябрында Кыргызстанда АКШ элчилигине байланышкан дагы бир тыңчылык жаңжалы чыгып, кайра бат эле басылып калган. Ал кездеги республиканын Улуттук коопсуздук кызматы кыргызстандык эки жаранды — АКШ элчилигинин күзөтүндө кызмат кылган мурдагы милиционерлерди кармаган. Бир катар ЖМК маалымдагандай, алардын биринин үйүн тинтип жатып, чекисттер АКШнын Терроризмге каршы агенттигинин Бишкектеги өкүлчүлүгүнүн маалымкатын таап алышкан. Анда Борбордук Азиянын экстремисттик топторунун лидерлери жөнүндө маалымат бар болчу. 

Ал кезде журналисттер премьер-министр Данияр Үсөновдун жардамы менен элчи Гфеллер УКМКнын жетекчиси Мурат Суталиновге жолугуп, эки кыргызстандыкты кармоого байланышкан окуяны ырбатпоо жөнүндө макулдашты деген божомолдоолорду айтышкан. 

2010-жылы 7-апрелден кийин эле Убактылуу өкмөттүн башчысы Роза Отунбаева Гфеллер оппозиция менен байланышка аз көңүл буруп, Бакиевди артык көрүп жатат деп доомат койгон. Гфеллер болсо элчиликтен мөөнөтүнөн мурун чакырып алынган. Анда байкоочулар муну Отунбаева талап кылды деп болжошкон.

Гфеллердин убагында — 2010-жылдын сентябрынан тарта — Кыргызстанда USAID каржылоочу дагы бир уюм — Development Alternative Incorporated (DAI) иштей баштаган. Ал Жогорку Кеңешти бекемдөөгө көмөк көрсөтүү боюнча долбоордун аткаруучусу. Долбоор өз кезегинде АКШ менен КР өкмөттөрүнүн ортосундагы келишимдин негизинде иштеген. 1993-жылы 19-майда түзүлгөн бул келишим көмөк көрсөтүүнү жеңилдетүү боюнча кызматташтык жөнүндө болчу. Баарына белгилүү болгондой, быйыл 20-августта ал документ денонсацияланган. Эми ал долбоор жана DAI өзү менен эмне болору белгисиз. 

Памела Спратлен 

АКШнын Кыргызстандагы элчилигине 2011-жылы 15-апрелде келип, кызматынан 2014-жылдын декабрында кеткен. Ал иштеп тургандагы эң башкы окуя — өткөн жылдын июнь айында "Манастагы" транзиттик ташуу борборунун чыгарылышы болгон. 

Кыргызстандан кетер алдында Спратлен Россия менен жакындашуу республикадагы демократияга терс таасирин тийгизет деген мааниде макала жазган. Андан үзүндү: 

"Кыргызстан мындай шериктештикке умтулуу менен өзүнүн демократиялык жолун кантип сактап калат? Президент Атамбаевдин 2015-жылдын башына чейин Бажы биримдигине кошулуу жөнүндө чечими ушундай көйгөйгө мисал".

Россиянын, деп жазат Спратлен, Кыргызстанга тийгизген маданий таасири өтө күчтүү. Ал муну совет мезгилинен калган мурастар жана россиялык ЖМКлар аркылуу жасай алат. Өз докладында ал жашоочулардын көпчүлүгү жаңылыктарды орус тилдүү булактардан алат деп белгилейт. Украинада уланып жаткан каатчылык, россиялык үгүтчүлөрдөн алынган Америкага каршы кескин маанай жергиликтүү коомчулуктун арасында Москвага керектүү пикирди калыптандырган. Бул АКШнын элчиси дүйнөдө болуп жаткан окуялар жөнүндө Кыргызстандын өз пикири болушу мүмкүн эмес деп ачык эле айтканы да. 

Андан мурдараак, 2012-жылы Кыргызстандын Жаштар-атуулдук кыймылы Спратленди жана анын британиялык кесиптеши Жулия Фарнвортту Кыргызстандын ички иштерине кийлигишкендик үчүн айыптаган. Ошол эле жылы июлда өткөн маалымат жыйынында аталган кыймылдын өкүлү Эмил Турдубеков мындай деген: 

"18-июнда "Талас Копер Голд" компаниясына келген учурда АКШнын элчиси Памела Спратлен жергиликтүү калктын наарызчылыктарынын себебине гана кызыгып жана мурда болгон чыр-чатактардын чоо-жайын тактап сурабастан, пайда болгон абал боюнча бир катар оюн айтып, чыр-чатакты жөнгө салууга эч үмүт жок деген терең көз карашын билдирген".

Тыянак

Шейла Гуолтнинин Кыргызстанга экинчи жолу, эми дипмиссиянын башчысы катары келиши да ар кандай "сыр белектер" менен коштолушу ыктымал. Анын үстүнө, андан мурунку элчи биздин өлкөгө камчынын учун көрсөткөн өңдөнүп кетпедиби. Парламенттик шайлоо да жакындап калды дегендей. Жана эми бул жерде баары мамлекеттик аппараттын натыйжалуулугуна жана башкаруучулугуна гана эмес, элдин аң-сезимине да жараша болот. Анткени АКШ өзүнө жакпаган өкмөттөр менен эмне кылып коёру эбак маалым эмеспи. 

Жалпысынан алганда, көпчүлүк таанымал эксперттердин ойлоруна карабай, Кыргызстанда көздөгөн максаттарынын бирине да АКШ баары бир толук жете алган жок. Дүйнөлүк ЖМКларда биздин өлкө жөнүндө эмне айтып-жазбасын, жакынтан бери социалдык тармактарда да "көп багыттуу" деп аталган саясат баары бир өзүнүн оң ишин жасады: ал эки башкы "багыттын" тең иш-аракет натыйжаларын салыштырууга мүмкүндүк берди. Андан айкын-даана чыгарылган тыянак: "Жалгыз эски дос эки жаңы достон өйдө". 

Автордун көз карашы редакциянын көз карашына туура келбеши мүмкүн. 

245
Белгилер:
демократия, АКШнын Кыргызстандагы элчилиги, Шейла Гуолтни, Аскар Акаев, Памела Спратлен, Россия, Кыргызстан, АКШ
Нефть казуучу платформа. Архив

Нефтини кайра иштетүү боюнча Кытай АКШдан озуп баратат. Мындан Россия утабы?

126
Пекин нефтини иштетүү жаатында күчтөнүп, бензин менен дизель майына басым жасоодо. Кийинки жылы КЭР бул көрсөткүч боюнча АКШдан озуп өтөт.

Америкалыктар ИДП боюнча да артта калары боолголонууда. Бирок айрым аналитиктердин айтымында, кытайлыктарга пандемия тоскоол болушу мүмкүн. Абалга РИА Новости сереп салды.

Лидердин алмашуусу

КЭРдин мамлекеттик статистика бюросунун маалыматы боюнча, октябрда нефтини кайра иштетүү эки жарым эсеге көбөйүп, суткасына 14,09 миллион баррелге жеткен. Бул тарыхтагы рекорддук көрсөткүч. АКШда бул убакытта болгону 13,5 миллион баррель болчу.

Кытайлыктар муну менен эле токтоп калгысы жок. Кийинки жылдын соңунда нефтини кайра иштетүүчү эки завод ачыларын Эл аралык энергетика комитети ноябрдагы докладында айтты. Өндүрүш негизи 2023-жылы ишке кирет деп пландалган болчу.

Мындан тышкары, жалпы кубаттуулугу суткасына 1,2 миллион баррелге жеткен дагы төрт завод курулуп жатат. Мынча көлөмдү, мисалы, Улуу Британия өзү араң өндүрөт.

Кытай ондогон жылдардан бери бензин менен дизелге болгон суроо-талапты канааттандырууга аракет кылып келет. Эми минтип берекесин көрө баштаганы калды.

"2000-жылдан бери өлкө мунай зат өндүрүүнү үч эсе жогорулатты. 2025-жылга чейин суткасына 20 миллион баррелге чейинки көрсөткүчкө жетет", — деди ТелеТрейд маалымат-аналитикалык борборунун башкы экономисти Марк Гойхман.

Маектеш АКШ өткөн кылымдан бери ээлеп келе жаткан биринчи орундан 2021-жылы эле сүрүлөрүн белгиледи.

АКШнын нефтинин кайра иштетүүчү заводдору мунайдын арзандашынан кийин келген төмөнкү маржиналдуулуктан улам жабылууда. Узап бараткан жылы кара алтын минимумун бир нече ирет жаңылаган. Мисалы, 18-мартта Brent үлгүсү 15 пайызга арзандап, 2003-жылдан бери биринчи жолу баррели 24,52 долларга бааланды.

Мунайга дүйнө жүзүндө да суроо-талап төмөндөдү. Андыктан нефтини кайра иштетүү 1,7 миллион баррелге чейин түштү. Мунун басымдуу бөлүгү дал ушул америкалык заводдорго туура келет. "Айрымдары жабылып, дагы бири модернизициялоого муктаж. Кээсин жыл сайын Мексика куймасынын жээгинен өтчү урагандан кийин калыбына келтирүү керек", — деп оюн улантты Гойхман.

Жашыл энергетика: ким жеңип, ким жеңилет

Кытайдын ийгилигинин дагы бир сыры — коронавирус менен натыйжалуу күрөшү. Бул тууралуу "Алор Брокердин" башкы аналитиги Алексей Антонов билдирди. Анын айтымында, КЭР экономикасы калыбына келип, туруктуулугун көрсөтүп жатса, Европа менен АКШ начарлоонун үстүндө.

Кытайлыктардын нефть иштетүүдө эле эмес, металлургияда да алдыда экени кокусунан эмес. Гойхман ушундай эле тенденция Индияда, Жакынкы Чыгышта да байкалып жатканын белгиледи. Мындай көрүнүш бүгүнкү күндүн талабына жооп бербей калган Батыштын, керек болсо Азиянын да компанияларынын жабылышын шарттап жатат.

Мындан тышкары, АКШ менен Европа акырындап көмүр суутегинен баш тартып, энергиянын альтернативдүү булактарына ыктоодо. Кытай болсо экологиялык милдеттемелерден бош.

"Кошмо Штаттар жашыл энергетикага басым жасап, КЭРди кирдеген өнөр жай аянтчасы катары көрсөтүү далалатында. Экономикалык жактан өнүккөн өлкөлөр жаңылаган ресурстарга өтүүнү башкалардын эсебинен каржылап, аларды "экологиялык салык" төлөөгө да мажбур кылышат. Ак үйдө бул маселе менен саясий лөк, жаңы президент келгенден кийин климат маселелери боюнча атайын өкүл боло турган Жон Керри алпурушмакчы", — дейт Hamilton инвестициялык компаниясынын эксперти Антон Гринштейт.

Нефтиден көз каранды болгон Россия үчүн жашыл сценарий компаниялардын карызга батышын жана кирешенин азайышын шарттайт. "Чийки зат структурасын сактоо менен Россия экономикасы үчүн нефтини кайра иштетүү тармагында АКШнын лидерлиги алда канча пайдалуу", — дейт маектеш.

Марк Гойхман Россия 15-20 жылдан кийин нефтиден түшкөн кирешесинин ордун жаба турган башка булактар тууралуу ойлонушу кажет экенин белгиледи.

Жакынкы аралыкта Кытай мунай затты арбын колдонорун эске алып сырьену ушул багытта экспорттоого басым жасоо зарыл.

Пандемия: азиялык сценарий

Бирок бардык нерсе качандыр бир кезде соңуна чыгат. 2025-жылы КЭРдин өндүргөн продукциясынын көлөмү суроо-талаптан ашып кетиши толук ыктымал. Кытайдын CNPC нефть-газ корпорациясынын маалыматы боюнча, беш жылдан кийин нефть продуктулары суткасына 1,4 баррелге ашык өндүрүлө башташы мүмкүн.

"Азыр кытай нефть өндүрүүчүлөрү тышкы соодадагы чектөөсү үчүн АКШдан өч алып жаткандай. Мындай аракет менен өлкөнүн кадырын арттырууга да жан далбас жасалып жатат", — деп боолголоду Алексей Антонов.

Демек, алдыдагы 3-5 жылга саресеп салып отуруп, нефтини кайра иштетүүчү тармакта эле эмес, экономиканын башкы көрсөткүчү болгон ИДП боюнча да лидердин алмашуусу күтүлүп жатканын болжолдоого болот.

"Пандемияга чейин Кытайда АКШ экономикасын озуп өтүү үчүн беш жыл керек эле. Эми коронавируска каршы майнаптуу күрөшүүнүн негизинде кытайлыктар алдыга эртерээк чыга алышат", — деди Гринштейн.

Ал эми АКШ позициясын алдырууга даярбы? Бул башка маселе. Америка истеблишменти көйгөйдү экономикалык жактан да, дипломатиялык жол менен да чечүүгө аракет жасаган. Бирок ишке ашкан жок. Эми бийликке бизнесмен-президенттин ордуна саясатчы-президент келе турган болду.

Анын үстүнө Кытайда кайра иштетилген мунай затка суроо-талаптын өсүшү эпидемиологиялык абалдын жакшырганынан кабар берет. Бирок экинчи толкун Азиядан кыйгап өтөрү күмөн. Индонезия, Япония жана Түштүк Кореяда оору катталып жатат. Мындай көрүнүш тараза ташын оодарып жибериши мүмкүн.

126
Белгилер:
пандемия, экономика, завод, Мунай, нефть, Россия, АКШ, Кытай
Тема боюнча
Доору бүтүп баратабы? Мунай жаатында эсти оодарчу окуя күтүлүүдө
Степанакерт аэропорту. Архив

Тоолуу Карабах: аба мейкиндигин ачуу аракеттери. Сереп

99
(жаңыланган 14:04 02.12.2020)
Степанакерттен Ереванга чейинки (Эребуни авиабазасы, Звартноц аэропорту) автомобилдик көчөлөр менен кеткен жолдун узундугу 320 чакырымды түзөт. Операциялардын алгачкы күндөрү тынчтык орнотуучулар Степанакерттен ушул багыт боюнча жүрүшкөн.

Тоолуу Карабахтагы россиялык тынчтык орнотуучу операция татаал логистикасы менен айырмаланат. Степанакерттеги аэродромду реконструкциялоо жана заманбапташтыруу Россиянын Аба-космостук күчтөрүнүн аскердик-транспорттук учактарын кабылдоого мүмкүндүк берет, жаңы операциялык мүмкүнчүлүктөрдү жаратат, аскердик топторду жабдуу боюнча көптөгөн маселелерди чечет. Ушул тапта көпчүлүктүн көңүл борборундагы аймактын аэропорт жагдайына аскерий баяндамачы Александр Хроленко сереп салган.

Карабахты Армения менен туурасы 5 чакырым болгон Лачын коридору гана байланыштырып турат. Россиялык тынчтык орнотуучулардын көзөмөлүндөгү аймакта бул жол кокус кырдаал курчуп кете турган болсо, баары бир эң талуу көйгөйлөрдөн болуп калат. Келечекте жаңы жолдун (коридордун) оңой эмес курулушу жана Азербайжанга өткөрүлүшү күтүлөт. Бирок жүргүнчү жана жүктү ыкчам ташуу бүгүн зарыл болуп турат.

Степанакерттен Ереванга чейинки (Эребуни авиабазасы, Звартноц аэропорту) автомобилдик көчөлөр менен кеткен жолдун узундугу 320 чакырымды түзөт. Операциялардын алгачкы күндөрү тынчтык орнотуучулар Степанакерттен ушул багыт боюнча жүрүшкөн. Кийин (28-ноябрда) аралаш багыт табылып, Россиядан жүк жана техника жүктөлгөн вагондор Азербайжандын Барда темир жол станциясына келчү болду. Автомашиналарга жүктөлгөн соң Барда – Агдам – Степанакерт багыты боюнча 100 чакырым жол жүрүүдө. Багытты кайда бурба, жол ыраак.

Жоокердик бөлүктөрдүн, техника жана жүктөрдүн Тоолуу Карабахтын шартында жүздөгөн чакырымга ыкчам жеткирүү оор аскердик операцияга айланууда. Тынчтык орнотуучулар тобунун ички курамы жылына эки ирет алмашат. Аймактагы кырдаал курчуп кетсе, дагы кошумча күч жана каражат керектелиши мүмкүн.

Ошондой эле Степанакерттен тогуз чакырым аралыкта жайгашкан Ханкенди аэропорту бар. Болжолдуу түрдө оор аскердик-транспорттук авиацияны кабылдай алат. Бул жакта 1990-жылдардын башындагы согуштук аракеттерден улам учуштар токтоп калган.

Аэропорттун инфраструктурасы 2020-жылдын сентябрь жана октябрь айларында Азербайжан тараптын ракеталык аткылоолорунан кийин жабыркады. Бирок учуп-конуучу тилкенин узундугу 2200 метрди түзөт. Бул жердин рельефи да зарылдыгы чыкса тилкени дагы 1000 метрге узартып, жанына экинчисин курууга ылайык келет.

Степанакертке жакын аэропортту кайра калыбына келтирүү жана заманга бапташтыруунун баасы жакын арада каралса, көп жылдык узун каттам, убакыт жана күчтүн олчойгон чыгымдарынан кымбат деле болбойт. Аэропорт жарандык жүктөрдү ташуу, ошондой эле келечегинде Тоолуу Карабахтын экономикалык өсүшү үчүн түзүлгөн логистикалык борбор да болуп калышы ажеп эмес.

Ыраак жана кооптуу жол

Россиялык тынчтык орнотуучулар 23 байкоочу постто Тоолуу Карабахтагы окту токтотуу режимин сактоого күнү-түнү көз салышат. Лачин коридору аркылуу өткөн автотранспорт жана жергиликтүү калктын кыймылынын коопсуздугун камсыз кылышат.

14-ноябрдан тарта 26 миңден ашуун качкын үйлөрүнө кайтты. Аймакта россиялык саперлор, аскердик медиктер, Өзгөчө кырдаалдар министрлигинин кызматкерлери да кызуу иш алпарууда.

Тынчтык орнотуу милдеттерин аткаруу дайымкы ыкчамдыкты талап кылат. Карабах согушун токтотуу боюнча Россия – Азербайжан – Армения үч тараптуу макулдашуусунун негизинде Москва менен Баку кол койгон атайын протокол Азербайжан менен Армениянын ортосундагы транспорттук коммуникацияны жандандырууну да камтыйт.

Степанакерттеги аэропорттогу учуштарды эске алсак, бул документ жердеги гана тургай, абадагы тыюу салууларды жоеру айкын. Россиядан түз маршрут логистика жана жабдуунун көп көйгөйлөрүн чечип, тынчтык орнотуучу 15-бригаданын аскердик топторунун операциялык мүмкүнчүлүктөрүн арттырмак.

Мурда Грузия Азербайжан жана Армениянын өтүнүчү менен өз аба мейкиндигин россиялык аскердик-транспорттук авиацияга ачкан. Учактар Ереванга учуп турган. Андан ары Степанакертке техникада узак жол басууга аргасыз болушкан. Эми аймактын аба мейкиндигиндеги бөгөттөрдү толук алып салууга убакыт келди. Бул Азербайжандан Нахичеван автономиясына чейинки жолду куруу долбооруна да чоң пайда келтирмек.

Жабык асман

Степанакерт аэродрому ремонттолуп, 2012-жылы учактарды кабыл алууга даяр болчу. Бирок Бакунун каршылыгынан улам бул ишке ашпай калган. Анткен менен үч тараптуу макулдашуу түзүлүп, россиялык тынчтык орнотуучу миссия башталгандан тарта аймактагы кырдаал түп-тамырынан бери өзгөрдү.

Учуштардын коопсуздугунун жолдорун карап, тыюу салууларды жокко чыгарууга убакыт келди. Анан да азербайжан-армян "өз ара чегеришмесинин" үлгүлөрү бар: Бакудан Нахичеванга каттамдар Армения асманынан эл аралык коридорлор аркылуу учушат. Армениялык авиакомпаниялар да Азербайжандын аймагындагы эл аралык-корголгон аба коридорлорун колдонушат.

Азербайжандын президенти Ильхам Алиев кечээ: "Тоолуу Карабахты байырлаган армяндар да, азербайжандар да сөзсүз ал жакка кайтышат. Кайрадан ынтымакта коңшулаш болуп жашашат. Мында логистикалык, транспорттук, энергетикалык коопсуздук маселелери бар. Биз ушул маселелердин баарын карайбыз", - деп билдирди.

Бул үмүт жандырат. Эгер тоо койнундагы аэропорт жакында кучак ачса, бул жышаан – региондук тынчтык жана туруктуулукка чоң өбөлгө.

99
Белгилер:
Степанакерт, Армения, Азербайжан, Тынчтык миссиясы, аэродром, Тоолуу Карабах
Тема:
Тоолуу Карабахтагы жаңжал
Тема боюнча
Түркиянын учкучсуз аппараттарынын мыкты сапаты тууралуу имиш кеп кайдан чыкты
Тынчтыкка карай... Россия Тоолуу Карабахка кандай жардам берип жатат
Мурдагы премьер-министр Кубатбек Боронов. Архивдик сурөт

Коронавирус жуктурган Боронов реанимацияда, бирок абалы туруктуу

0
(жаңыланган 00:14 06.12.2020)
Буга чейин эле Бороновдун реанимацияда дарыланып жатканы айтылып, бирок экс-өкмөт башчынын жардамчысы маалыматты четке каккан.

БИШКЕК, 6-дек. — Sputnik. Мурдагы премьер-министр Кубатбек Боронов реанимациялык блокто жатат, бирок анын абалы туруктуу жана өмүрүнө коркунуч жок. Бул тууралуу Sputnik кабарчысына мурунку өкмөт башчынын жардамчысы Руслан Турдумамбетов кабарлады.

Эске салсак, буга чейин эле 3-декабрда саламаттык сактоо тармагындагы ишенимдүү адамдар Бороновдун абалы канааттандырарлык экенин, бирок реанимацияда дарыланып жатканын айтышкан. Бирок анда Турдумамбетов Боронов коронавирустан дарыланып, реанимацияда эмес кадимки палатада жатканын билдирген.  

"Кубатбек Айылчиевичке коронавирус диагнозу коюлган, сатурациясы жакшы, дене табы 36,5-37 градус. Өмүрүнө эч нерсе коркунуч келтирбейт. Ал жандандыруу бөлүмүндө, бирок абалы туруктуу. Мен аны менен бүгүн сүйлөштүм, бардыгы жакшы", — деди Турдумамбетов.

Ал 23:00гө чукул эле сүйлөшкөнүн белгиледи.

Эскерте кетсек, Боронов өкмөттү 2020-жылдын июнь айынан тарта жетектеген, ага чейин вице-премьерликти аркалаган. Октябрь окуяларынан кийин отставкага кеткени маалым.

0
Белгилер:
реанимация, абал, оору, коронавирус, Кубатбек Боронов
Тема:
Коронавируска байланыштуу Кыргызстандагы кырдаал
Тема боюнча
Сооронбаев: сасык тумоо менен коронавирусту айырмалоо өтө кыйын экен