Жаратылышты тартып жаткан сүрөтчү

Тыңчылардын оюну. ЦРУ 50-жылдары Кыргыз ССРинин эмнесине кызыккан

4531
(жаңыланган 15:36 24.01.2017)
ЦРУнун чалгынчылары Кыргызстандын экономикасы, айыл чарбасы жана улутчул сапаттары тууралуу убагында эмне деп жазышканын Sputnik агенттигинин материалынан окуңуздар.

БИШКЕК, 24-янв. — Sputnik. АКШнын Борбордук чалгын башкармалыгы (ЦРУ) 13 миллион барактан турган CREST (CIA Records Search Tool) архивин ачыкка чыгарды. Материалда ЦРУнун 1940-жылдан баштап 1990-жылга чейинки 50 жылдык ишмердүүлүгү камтылган.

CREST архивинде ЦРУнун тарыхын, кансыз согуш, Берлин тоннелинин долбоору, Вьетнам жана Корей чатактарына байланышкан маалыматтар сакталып турган. Мындан тышкары, террорчулуктун, дүйнөдөгү аскердик жана экономикалык көйгөйлөрдүн күч алышы дыкат сүрөттөлгөн. Кызыгы, совет доорундагы анекдоттор менен башка планетанын жашоочуларынын пайда болуу мүмкүндүгү тууралуу да жазылган.

Sputnik Кыргызстан агенттиги архивди карап, кыргызстандыктарды кызыктыра турган бир нече материал таап чыкты.

Торпедо сыналышы мүмкүн делген Ысык-Көлдүн жашыруун сүрөттөрү

Ачыкка чыккан материалдан АКШнын чалгын кызматы Кыргызстандан торпедолор сыналышы мүмкүн делген Ысык-Көлгө абдан кызыкканын көрүүгө болот. "Kirgiz" деген ат менен жыйналган документтер өтө жашыруун маалыматтардын катарынан табылган.

Скриншот документа из обнародованного архива ЦРУ
ЦРУ архивинен алынып коомчулукка чыгарылган документтин скриншоту

Ага ылайык, торпедонун сыналышы боюнча маалыматтарга бир нече ирет сурам жөнөтүлүп, ал тургай спутниктен да изилденген

"№CS14-81 сурамына жооп катары Чоң-Сары-Ой, Григорьевка жана Чоң Жаргылчак аймактарында сыноо жүргүзүү фактыларын тастыктоо же четке кагуу үчүн Ысык-Көл районуна оптикалык анализ жүргүзүлгөн.  Натыйжада маалымат такталган эмес, иликтөө аталган аймак айыл чарба же курорттук зона катары белгилүү", — деп айтылат отчеттук билдирүүдө.

Скриншот документа из обнародованного архива ЦРУ
ЦРУ архивинен алынып коомчулукка чыгарылган документтин скриншоту

Документте Пржевальск шаарынын түндүк-батышында жайгашкан белгисиз техникалык жабдуулар тууралуу сөз болгон. Анда шектүү объектилер торпедо сыноосуна пайдаланылышы мүмкүн экендигин көрсөтүп турары белгиленген.

Доклад 1964-жылдын 15-июлунда ЦРУнун бөлүмүнө жөнөтүлгөн. Бул документтерден тышкары, Ысык-Көл жөнүндө 289 барактык иликтөө отчеттору түзүлгөнү белгилүү болду. 

Орто-Токой менен Чүй каналы тууралуу маалымат

Американын чалгындоо кызматы Орто-Токой менен Чоң Чүй каналы тууралуу жалпыга маалымдоо каражаттары менен тармактык адабияттарга чыккан маалыматтарды байкап турган. 1953-жылдын 19-майында түзүлгөн документ 1952-1953-жылдар аралыгында чыккан "Советская Киргизия" жана "Известия" гезиттериндеги макалалардан которулган маалыматтардан түзүлгөн. 

Скриншот документа из обнародованного архива ЦРУ
ЦРУ архивинен алынып коомчулукка чыгарылган документтин скриншоту

Документте эки ири курулуштун болжолдуу бүтүү убактысы жана канча айыл чарба аймактарын камтый ала тургандыгы сыяктуу бардык маалыматтар болгон. 

"Июль айында мөңгүлөрдүн эришинен Орто-Токой каналына жетиштүү суу толду. Бирок жай айынын орто ченинде айыл чарба багытындагы жерлерге суу жетишпей баштаганы байкалды", — деп документке жазылган. 

Белгилей кетсек, документте көрсөтүлгөн жылдары алгачкы суу сактагыч менен эң ири суу каналдарынын бири курулуп жаткан. 

Стратегиялык темир жолдор 

Бир топ документтердин арасынан ЦРУ Түркестан облусунун борбордук аймагындагы Алматы шаарында курулган бардык темир жол курулуштары тууралуу өзүнчө "папка" түзгөнү маалым болгон. Анын ичине Рыбачьеден (азыркы Балыкчы) Кочкорго чейинки темир жол магистралы дагы кирген. 

Скриншот документа из обнародованного архива ЦРУ
ЦРУ архивинен алынып коомчулукка чыгарылган документтин скриншоту

1958-жылдын 30-январында жазылган катта магистралдын курулуш координаттары жана анын узартылышы мүмкүн экендиги жазылган. Докладда көрсөтүлгөндөй, Алматы менен байланыштырган темир жол Кочкордун түндүк чыгыш тарабынан 11 чакырымга узартылмак. 

Кыргызстандын окумуштуулары жөнүндө илимий маалымдама

Кансыз согуш учурундагы илимий жааттагы документтердин арасынан кыргыз илимпоздору тууралуу да маалыматтар табылган. 1951-жылдын 21-июнунда жазылган катта советтик окумуштуулар Борис Грабовский менен Швембергер "телефот" аттуу жабдуу чыгарышканы айтылат. Бул аппарат жарыктын нуру аркылуу үндү алыскы аралыкка таратууга багытталган. Американын чалгындоо кызматы ал экөөнү кыргыз окумуштуулары, ойлоп табуучулары деп белгилешкен. 

Скриншот документа из обнародованного архива ЦРУ
ЦРУ архивинен алынып коомчулукка чыгарылган документтин скриншоту

Грабовский теле жаатындагы пионерлердин бири. Ал эң биринчилерден болуп толугу менен электрондук телевизорду ойлоп тапкан. Украинада төрөлгөн советтик физик 1917-жылы Токмок шаарына келген. Кийин Фрунзеге көчүп келип, 1966-жылы ушул жерден көз жумган. 

1951-жылга тийиштүү башка документте Фрунзе шаарында Кыргыз улуттук университети ачылганы жазылган. 

"Кыргыз ССРинин аймагындагы университет жалпы СССРдин аймагындагы 34-жогорку окуу жай болуп эсептелет. Советтер союзундагы республикаларда жок дегенде бирден мамлекеттик окуу жай ачуу пландалып жатат", — деп айтылган документте. 

Отчеттордо студенттердин, мугалимдердин, факультеттердин жана бөлүмдөрдүн жалпы саны көрсөтүлгөн. 

Экономика менен Кыргыз ССРинин беш жылдык планы

Сыры ачылган документтердин отчеттору көбүнесе Кыргыз ССРинин экономикасы менен айыл чарбасынын V жана VI беш жылдыгына тиешелүү болгон. Мисалы, документтердин биринде Кыргыз ССРинин 1952-жылдагы бюджети кенен сүрөттөлүп берилген. Андагы маалыматтарга караганда, Кыргыз ССРинин 1952-жылга карата мамлекеттик бюджети 1 миллиард 77 миллион 288 миң рублди түзгөн. Киреше бөлүгү 1 миллиард 78,6 миллион рублл, ал эми чыгаша бөлүмү 1 миллиард 66,5 миллион рубль болгон. Профицит 12 миллион 155 миң рублге деп маалымдалган.

Скриншот документа из обнародованного архива ЦРУ
ЦРУ архивинен алынып коомчулукка чыгарылган документтин скриншоту

Фрунзедеги улуттук коомчулуктун маанайы

Отчеттордун биринде Кыргыз ССРинин эркиндиги үчүн күрөшүүгө даяр турган топ тууралуу жазылган. 

"1953-жылдын март айында Бишкектеги педагогикалык институттун имаратынан Ибраимованын сөөгү табылган. Аны тартип сакчылары институттун аймагынан издеп жүргөн маалда, өзүнө-өзү кол салып каза тапкан. Кийинчерээк Ибраимова республиканы СССРден чыгарууну жактап, ал эми өзү улуттук топтун курамында болгону аныкталды", — деп отчетто жазылган. 

Ошондой эле, жөнөтүлүп турган маалыматта аталган улуттук топтун мүчөлөрү милициянын офицерлерине кол салышканы, кийин алардын сөөктөрү табылганы айтылган. 

Кыргыз ССРдин жогорку жетекчиликтериндеги экономикалык кылмыштар 

Чалгындоо кызматы тарабынан жума сайын бардык өлкөлөр тууралуу рапорттор түзүлүп, документтерде негизинен узаган жуманын отчеттору тизмектелип турган. 1962-жылдын июль айынын акырында түзүлгөн обзордук рапортто Кыргыз ССРинин мамлекеттик пландоо комитетинин төрагасы Дүйшалиев тууралуу кеп болгон. Ал экономикалык кылмыш жасоого айыпталып, өлүм жазасына тартылган. Чалгындоо кызматынын маалыматына караганда, Дүйшалиев менен анын сегиз өнөктөшү финансылык чайкоочулук кылуу менен мамлекеттик мүлктү уурдоого айыпталышкан. 

"Топтун мүчөлөрү үч миллион рублге тете мамлекеттик мүлктү уурдоого, баалуу металлдарды мыйзамсыз жүгүртүүгө жана чет элдик валютага чайкоочулук кылууга айыпталышкан. Аларды кармоо учурунда жанынан 22,67 килограмм алтын, 29,5 килограмм күмүш жана төрт миллион накталай акча табылган", — деп айтылган отчетто. 

Бул маалыматтардан сырткары, республика башчыларынын айрыкча, биринчи катчылардын (Исхак Раззаков, Турдакун Усубалиев) СССРдин Жогорку Кеңешинде айткан билдирмелери чогултулган. 

CREST архивине "Kyrgyz" деп жазганда эле 1301 документ чыккан. Алардын эң алгачкыларынын бири — согуш учуруна тагыраагы, 1943-жылга таандык. Ошол учурдагы жиберилген маалыматтардын көпчүлүк бөлүгү республиканын аскер-экономикасына тиешелүү болгон. Эң акыркы отчеттор 1989-жылга таандык болуп чыкты. 

4531
Белгилер:
чалгындоо, документ, отчет, ЦРУ, Советтик Кыргызстан
Тема боюнча
Салам, Кыргызстан! Өлкөгө келип кеткен АКШнын атка минерлери
ЖМК: КР менен Өзбекстандагы Гүлендин мектептеринде ЦРУнун 130 агенти иштеген
Pfizer вакцинасы. Иллюстративдик сүрөт

ЖМК: Pfizer вакцинасын жарактуу деп тапкан агенттик кысымга учураган

2
(жаңыланган 13:18 18.01.2021)
Интернетке Pfizer-BioNTech вакцинасынын жарактуу деп бекитилишинен шек санаткан маалыматтар чыгып кетти. Анда айтылгандардага караганда, препаратты айрым кемчиликтерине карабай, шашылыш түрдө даяр деп жарыялап коюшкан.

Лиз Барнео

Уурдалып, интернетке жарыяланып кеткен маалыматтар боюнча Pfizer-BioNTech вакцинасын жарактуу деп бекитип берген агенттик мындай чечимди кысым көрсөтүүлөрдүн алдында кабыл алган.

Вакцина тууралуу документтер Европанын дары каражаттары агенттигинен (ЕДКА) уурдалып, декабрь айында жарыяланган. Маалыматтар франциялык Le Monde басылмасына жетип, европалык журналисттер тобу иликтеп көрдү.

Папкада Pfizer-BioNTech препаратынын кантип бекитилгендиги боюнча 20 бөлүмдөн турган документтер камтылган. Алардын ичинде аталган агенттиктин жооптуу кызматкерлери жазган 19 кат бар. Анын ичинен беш кат препараттарды бекитүү процесси айрым эрежелерди бузуу менен ылдамдатылганын далилдеп турат.

12-ноябрдагы жазылган катта ЕДКАнын бир кызматкери Европа биримдигинин (ЕБ) саламаттык сакттоо боюнча комиссары Стелла Кириакидес менен сүйлөшүүсү боюнча айтат.

Анда Кириакидес "Европанын бардык мамлекеттери бир учурда вакцина алышы керектигин" айтып, аны расмий бекитип берүү процесси ылдамдатылышы керектигин билдирет. Ошол эле учурда эгер эпидемия болуп кетсе, ЕБдин курамына кирген өлкөлөр препаратты ЕДКАнын жактыруусу жок эле пайдалана берерин айткан.

19-ноябрь күнү агенттиктин жогорку кызматты аркалаган өкүлү Европа комиссиясында "өтө оор атмосферада өткөн" жыйын тууралуу кат жазган. Анда вакцинанын канчалык деңгээлде даяр экенине карабай бекитип бербесе, ЕДКА бир топ көйгөйлөргө кабылары айтылган.

Ошол эле аткаминер эртеси күнү Даниянын дары-дармектер агенттигине кат жолдогон. Анда "Европа комиссиясынын төрайымы Урсула фон дер Ляйен Pfizer-BioNTech жана Moderna препараттары жылдын аягына чейин бекитилет дегени мени таң калтырды. Экөөндө тең азырынча кемчиликтер бар" деп баяндаган.

Мындан кийин кандай көйгөйлөр бар экени айтылат. Тагыраагы, Pfizer-BioNTech вакцинасынын кемчиликтери жөнүндө сөз болот.

Ноябрь айында аталган агенттик вакцинанын мынчалык эрте чыгып кетишине карата төмөндөгүдөй үч каршы пикирин айткан:

  • айрым өндүрүү аянттарынын жарактуулугу боюнча макулдашуулар жок;
  • коммерциялык жол менен берилчү вакциналар боюнча маалымат жок;
  • эң негизгиси, коммерциялык жол менен берилчү вакцина менен клиникалык сыноо учурундагы вакциналардын сапаты боюнча айырма чыгып калышы.

Дал ушул акыркы пункт препараттын сапатын текшерип жаткан тарапты түйшөлткөн.

"Чекеге чыккан чыйкан"

Чындап эле клиникалык сыноо болуп жаткан учурдан тарта вакцина массалык өндүрүлө баштаганга чейин бир топ өзгөрүүлөр болгон. Мисалы, башка заводдор ишке кирип, санды көйбөйтүү талабы коюлган. Дал ушул өзгөрүүлөр вакцинанын курамында рибонуклеин кислотасынын (РНК) көлөмү азайып калышына себепкер экени айтылат. Ал эми бул зат органзимге кирген соң иммунитетке вирусту таанып, ага каршы турууну үйрөтөт.

Рибонуклеин кислотасынын көлөмү клиникалык сыноо учурундагы препараттарда 69-81 пайыз болсо, сатыкка чыккандарда орто эсеп менен 59 пайыды түзгөн. Атургай айрым партияларында бул көрсөткүч 51-52 пайызга түшүп кеткен учурлар болгон. Агенттикти дал ушул түйшөлтүп жаткан.

Мындан улам РНКнын азыраак болуп калышы, анын эффективдүүлүгүнө кандай таасир этет жана бул дегеле организмге кооптуу эмеспи деген суроо пайда болот.

20 жылдан бери РНК вакциналар менен иштеп келе жаткан Цюрих университетинин алдындагы оорукананын адиси Стив Пасколо бул препаратты текшерип жатканда РНКсы айрым учурларда аз болсо, айрым учурда, тетиринче, көп болуп кеткен мисалдар бар экенин айтат.

"Көп болуп калса дагы кыйын, вакцинанын иштөө процесси татаалдап кетет", — деди ал.

Бирок ЕДКА берген отчётторунда бардык вакциналардын курамынын туптуура 62 пайызы РНКдан турары айтылган.

Анткен менен АКШнын Тамак-аш жана медикаменттерди көзөмөлдөө боюнча башкармалыгы мындай кемчиликтер менен препараттын шашылыш түрдө жарактуу деп кабыл алынып калышын байланыштырбоо керектигин айтат. "Бул көзөмөлдөөчү органдар менен өндүрүп жаткандардын кемчилиги. Негизи ЕДКА берген уруксат вакцинанын өзүнө толугу менен берилген жок. Аны убактылуу колдонууга берилди. Демек, дагы деле препараттарга талап, чектөөлөр күч. Бул нерсе кайсы бир регионго сапатсыз вакцина түшүп калышына жолтоо болот", — деп айтылат каттардын биринде.

"Каршы туруу"

26-ноябрь күнү BioNTech жана Pfizer компаниялары ЕДКАга жооп беришкен. Докладда ар кайсы өндүрүш жайлары текшерилгенин айтып, чындап эле РНКнын көлөмүн эң аз дегенде 60 пайызга көтөрүү керектигин кошумчалашкан.

Бирок вакцина өндүрүүчүлөр кийин Comirnaty вакцинасы боюнча докладында РНКнын көлөмү анын эффективдүүлүгүнө таасир тийгизбеши керектигин жана зыянсыз экенин жазышкан.

Мындай пикир ЕДКАны ынандыра алган эмес, анткени акыркы билдирүүлөрдө дагы препараттардын кемчилиги боюнча айтып берген. Көп өтпөй агенттик менен өндүрүүчү компаниялардын каты жарыяланган.

"Биз муну чоң кемчилик катары карап жатабыз. Андыктан продукцияны көзөмөлдөө боюнча мындан дагы катуу стратегия болушу керек. Докладдардын биринде өндүрүш убагында түзөтүүлөр киргизилген учурда РНКнын көлөмү 75 пайызга чыгышы мүмкүн экенин айтыптырсыңар. Бирок бул дагы клиникалык сыноо учурундагы колдонулган вакциналардын курамына туура келбей жатат", — деп жазылган ЕДКАнын катында.

15-январь күнү BioNTech менен Pfizer өндүрүш кайрадан кечиктирилип жатканын жар салып, керектүү көлөмдө вакциналар Бельгиянын Пурс шаарындагы заводдо жасалып жатканын кошумчалашты.

Акыры Европанын дары каражаттары агенттигинен компаниялар РНКнын көлөмү боюнча көйгөйдү чече алганын билдиришти.

2
Белгилер:
вакцина, коронавирус, Европа
Тема:
Дүйнөгө жайылган коронавирус
Тема боюнча
Россияда COVID-19га каршы жапырт эмдөө башталды. Каалагандар бекер алышат
"Спутник V" Африкага жетти. Россиялык вакцинага эмнеге мынча ишеним артылууда

Дача СУга кулаган учак. 39 кишинин өмүрүн алган авиакырсыктын айтыла элек сыры

1005
(жаңыланган 23:25 16.01.2021)
,
Дача СУдагы авиакырсыктын көптөгөн майда-чүйдө, бирок маанилүү учурлары төрт жыл өткөндөн кийин белгилүү болду. Эл аралык авиация комитети каргашаны иликтөөнүн жыйынтыгын былтыркы жылдын май айында гана жарыялады.

Sputnik агенттиги даярдаган даректүү тасма кырсыктын себептерин иликтөө боюнча документтин негизинде даярдалды. Ал кырсык тууралуу көп жазылды, бирок табышмак бойдон калган нерселер али да арбын.

Көпчүлүк учактын кулашына учкучтар күнөөлүү экенин уккан. Бирок эмне себептен тажрыйбалуу учкучтар мындай ката кетиргенин биле беришпейт.

Ошондой эле каргашада 39 адам каза болгону айтылат. Алардын 35и жергиликтүү тургундар болсо, төртөө — экипаждын мүчөсү. Анда эмне үчүн эстелик ташка 40 адамдын ысымы чегилген. Атургай кээ бирөөлөр 43 кишинин өлгөнүн айтышат. Анда аты айтылбаган төрт киши ким?

Бул суроолорго Sputnik даярдаган даректүү тасмадан жооп аласыз. Эгер даректүү тасмага убактыңыз тар болсо, анда видеоинфографиканы көрүңүз.

1005
Белгилер:
трагедия, видео, авиакырсык, Дача СУ
Тема:
Дача айылындагы авиакырсыктын кесепеттери
Тема боюнча
Өлөр алдында учкучтар уруша кетишкен. Дача СУга учактын кулаган себеби
Дача СУга кулаган учак. Каргашанын себеби айтылган отчёт чыкты