Оорукана. Архивдик сүрөт

Кыргызстанды эмчи-домчулар каптайбы? Акысыз медицинаны жоюу боюнча 7 пикир

492
(жаңыланган 18:29 09.02.2019)
Кыргызстанда медицина акы алмайга толук өттү дейли. Мындай реформа саламаттык сактоо тармагын жаңы деңгээлге чыгара алабы же жакыр жашаган жарандардын ден соолугун начарлатабы? Бул туурасындагы пикирлер Sputnik Кыргызстандын "Эгерде..." рубрикасында.

Кыргызстандын мамлекеттик ооруканаларында эмгектенген врачтын маянасы өп-чап, ал эми бейтапканадагы жабдыктар совет убагын эске салат. Акы төлөнчү медицина өлкөнүн саламаттык сактоо тармагын сактап кала алабы же бул чара кыргызстандыктарды эң маанилүү кызматтардан да арылтып, жагдайды андан ары курчутабы?

Бул суроо менен депутаттарга, Саламаттык сактоо министрлигинин өкүлдөрүнө, коомдук активист жана врачтарга кайрылдык.

Болжонгондой кооптуу деле эмес. Демилгени колдогондордун жүйөсү

Акы алууга толук өтүүдөн кача албастыгыбызды Жогорку Кеңештин депутаты Сайдулла Нышанов айтат. 

Депутат от фракции Ата-Мекен Нышанов Сайдулла Канболотович.
© Sputnik / Табылды Кадырбеков
Жогорку Кеңештин депутаты Сайдулла Нышанов

"Бул өңдүү сунуштар канчалык сынга алынбасын, башка арга жоктугун моюнга алууга тийишпиз. Кыргызстанда келечекте врачтардын кызматына акы алынышы абзел. Антпесе, өлкөдө түзүгүрөөк доктурлар калбайт, алар он эсе көп төлөгөн жактарга жер которушат", — деп эсептейт ал.

Эл өкүлү Түштүк Кореяны мисал келтирет, медицинасы акы алууга өткөндөн көп өтпөй бул тармагы үлгү болорлук деңгээлге көтөрүлгөн.

Мамлекеттик бюджетке үмүт артып болбойт, башка рычагдарды пайдалануу зарыл деген пикирди Улуттук госпиталдын хирургу Элзар Токтоназаров билдирди. 

Эльзар Токтоназаров - хирург в отделении сердечно сосудистой хирургии Национального госпиталя
© Sputnik / Табылды Кадырбеков
Улуттук госпиталдын хирургу Элзар Токтоназаров

"Акы алынчу медицина — баарыбыз элестеткендей жаман деле нерсе эмес. Адамдар медициналык кызматтар үчүн ансыз деле чөнтөктөрүн бошотуп келишет. Эгер мамлекетик ооруканалар менен жеке клиникалардын ортосунда таза атаандаштык болсо, баа да төмөндөй баштайт", — деп белгиледи врач.

Хирургдун айтымында, мамлекеттик ооруканалардагы медиктердин арзыбаган маянасы алардын аракетин актабайт.

"Мамлекеттик ооруканалардагы дарыгер кеңеш бергени үчүн 33 сом алат. Бул дээрлик он жыл окуп, андан ары тажрыйба топтоп, дасыккан адис үчүн адилеттүү иш эмес. Жеке клиникада доктурдун ошондой эле киши көрүүсү үчүн 300-1000 сомдун тегерегинде акы белгиленген. Бааны рыноктун деңгээлине жараша жөнгө салуу зарыл", — деди Токтоназаров.

КР Саламаттык сактоо министрлигинин коомдук кеңешинин жетекчиси Айбар Султангазиев белгилегендей, акы коюлган медицинага өтүү — мезгилдин талабы.

"Акырындап биз толук акы алынган медицинага өтөбүз. Мыйзамсызбы, же мыйзамга ылайыкпы, баары бир оорукана жана бейтапканаларда көрсөтүлгөн кызматтардын акысын төлөөгө тийишпиз. Анткени мамлекет саламаттык сактоо тармагынын бардык муктаждыктарын камсыздоого жөндөмсүз. Калктын социалдык аяр катмарын — балдар жана пенсионерлерди коргоо менен бул процесске мыйзамдуу мүнөз берүү зарыл", — деди ал.

Султангазиевдин пикиринде, акы алынчу медицина ооруканалардагы мыйзамсыз төлөмдөрдү туура багытка сала алмак.

"Ала кушту атынан атайлы, медицинабыз эбак эле акы алмайга өткөн. Оорукана, лаборатория жана бейтапканаларга келгенде кыргызстандыктар акы талап кылынарын жакшы билишет. Эгер андай көмүскө төлөмдөрдү мыйзамдаштырганыбызда медицинаны өнүктүрүүгө көбүрөөк каражат жумшай алмакпыз. Бирок мындай төлөмдөр анчалык деле жогору эмес, акы алынчу медицинада коюлган баалар менен ат салыша алары арсар", — деп белгиледи Саламаттык сактоо министрлигинин коомдук кеңешинин өкүлү.

Ошондой эле ал андай реформа кыргызстандыктардын басымдуу бөлүгүн медициналык кызматтарды ала албай тургандай абалга кептейт, ошондуктан акы алуу форматын акылга сыярлык өлчөмдө камсыздандыруу төлөмдөрү түрүндө киргизүү керектигин кошумчалады.

Эмчи-домчу, көз ачыктар баш көтөрөт. Демилгеге каршы чыккандар

Жогорку Кеңештин депутаты Альфия Самигуллина бул демилге ишке ашырылса, кыргызстандыктардын көпчүлүгүнүн медициналык жардам алууга чама-чаркы жетпей калат деп кооптонот. 

Депутат Жогорку Кенеша Альфия Самигуллина
© Sputnik / Табылды Кадырбеков
Жогорку Кеңештин депутаты Альфия Самигуллина

"Өлкөбүздүн калкынын көп пайызы жакыр турат же ошого чукул деңгээлде күн кечирет, доктурга көрүнүүгө алар кайдан акча ашыра алат? Анан да медициналык жардам көрсөтүүнү кеңейтүүнү көздөгөн келишимге кол койгон жайыбыз бар. Көпчүлүгү өз капчыгы үчүн иштеп, бюджетке тийиштүү каражатты которбостон анык кирешесин жашырып жатса, аны кантип кеңейте алабыз?" — деп суроо салат парламентарий.

Мындай демилгенин тобокелдиктерин КР Саламаттык сактоо министрлигинин консультанты Елена Баялинова да белгилейт. 

Консультант пресс-центра Министерства здравоохранения КР Елена Баялинова во время пресс-конференции Скорая нуждается в помощи — о проблемах экстренной службы
© Sputnik / Данияр Сандыбаев
КР Саламаттыкты сактоо министрлигинин консультанты Елена Баялинова

"Алыскы аймактардагы элдин турмушунан кабардарсыздар. Эгер алар негизги медициналык кызматтарды ала албаса, бул жагдай көмүскө бизнестин өрчүшүнө алып келет: тиш жулуп, кош бойлуулукту токтоткон чала сабат табыптар, көз ачык жана үйүндө кабыл алган адистер баш көтөрөт", — деп чочулады Баялинова.

Акы төлөнчү медицина жаатында бул тармакты бүтүндөй реформалоодон кийин гана кеп козгоо оң деген пикирде Жогорку Кеңештин дагы бир депутаты Евгения Строкова. 

Депутат Жогорку Кенеша Евгения Строкова во время круглого стола в пресс-центре Sputnik Кыргызстан
© Sputnik / Табылды Кадырбеков
Жогорку Кеңештин депутаты Евгения Строкова

"Ооруканалардагы кызмат үчүн акы төлөөгө ансыз деле көнүп калдык. Ошентсе да алдын ала даярдыксыз түп-тамырынан бери ийгиликтүү реформалай аларыбызды элестетүү кыйын. Адегенде арзыбаган пенсия жана жумушсуздук көйгөйүн чечип алып, андан соң гана акы алына турган медицинадан ооз ачканыбыз дурус", — деп эсептейт эл өкүлү.

Медицинаны өнүктүрүүгө каражатты кайдан алуу керек?

Медицинаны өнүктүрүүгө Милдеттүү медициналык камсыздандыруу фондусуна (ММКФ) бөлүнгөн төлөмдөр көмөк боло аларына ынанат Айбар Султангазиев. 

Глава общественного совета Минздрава Айбар Султангазиев
© Sputnik / Табылды Кадырбеков
Медицинаны өнүктүрүүгө Милдеттүү медициналык камсыздандыруу фондусуна (ММКФ) бөлүнгөн төлөмдөр көмөк боло аларына ынанат Айбар Султангазиев

"Бир кыргызстандыктын кирешесинен медицинага болгону эки гана пайыз бөлүнөт. Эч бир өлкөдө мындай эмес! Бир миллион жаран камсыздандыруу төлөмүн которбойт, алардын бир бөлүгү миграцияда. Бирок дарылануу үчүн баары бул жакка келет", — деди КР Саламаттык сактоо министрлигинин коомдук кеңешинин башчысы.

Депутат Евгения Строкова да ушундай эле пикирде.

"Ушул тапта ММКФке которулган төлөмдөр болбогон тыйын, ал элдин муктаждыгын жаба албайт. Маселен, эстондор 13 пайыз төлөшөт экен! Анан калса, маянасынан өз үлүшүн калктын аз гана бөлүгү которот, ал эми калганы жөн эле андан пайдаланат," — деп кошумчалады ал.

Мамлекеттик бюджетти туура бөлүштүрүү — кай бир жерден каражатты сарамжалдап, оорукана, врачтар жана бейтаптардын муктаждыктарына жумшоо менен медицинаны бутка тургузууга болот деп эсептейт Елена Баялинова.

"Индия жана түрк клиникаларына болгон иш сапарлар эске түшөт. Ошол эле Индияда жардылардын саны көп, бирок жогорку сапаттагы кызматтан байлыгы жок адамдар да пайдалана алат. Бул кандайча ишке ашырылган? Аталган өлкөлөрдө каржы саламаттык сактоонун пайдасына бөлүнөт. Жарды жарандар медициналык көмөксүз калбайт, бул үчүн атайын камсыздоо моделдери бар", — деп белгиледи ал.

Баялинова кошумчалагандай, бул тармакка салынган каражат эч качан жетишерлик болбойт, себеби медицина дайым алдыга жылып турат. Анын пикиринде, мамлекеттик кепилдиктер программасына карабастан, көптөгөн жогорку технологиялык кызматтар кыргызстандыктарга дале жеткиликсиз бойдон калууда.

"Кыргызстан дүйнөдө акысыз медицинаны сактап кала алган аз сандагы өлкөлөрдүн бири катары дайым мактанып келгенбиз. Бирок эгер Казакстан менен Россияда көптөгөн оор операциялар мамлекеттин эсебинен жасалып келсе, анда кыргызстандыктар өмүрүн сактап калуу үчүн там-ташын сатууга аргасыз", — деди ал.

Бюджеттин акчасын үнөмдөө үчүн медициналык жабдыктарды сатып алуу процессин жөнгө салуу керектигин "Өмүргө үмүт" коомдук бирикмесинин төрагасы Уран Ибраимов билдирет. 

Глава общественного объединения Надежда на жизнь Уран Ибраимов.
© Sputnik / Табылды Кадырбеков
"Өмүргө үмүт" коомдук бирикмесинин төрагасы Уран Ибраимов

"Аппарат жана дары-дармекти тендер аркылуу сатып алуу алда канча кымбат түшөт. Аларды түздөн-түз өндүрүшчүдөн же абройлуу эл аралык уюмдар аркылуу алдыруу зарыл. Ошондо биз казынабыздагы бир топ каражатты сактап кала алмакпыз да кийин калктын муктаждыгын жоюуга жумшамакпыз", — деп сунуштады ал.

Хирург Элзар Токтоназаров көйгөйдү жеке медициналык кызматтарды өнүктүрүү менен чечүүгө болорун айтат. Доктурдун пикиринде, жагдайды оңдоого жолго салынган мамлекеттик буюртма жардамга келет.

"Жеке клиникалар диспансерлештирүүнү колго алуу мүмкүнчүлүгүнө ээ болууга тийиш, мамлекет калк менен иштөөнү менчик медициналык мекемелерге да тапшырып, алардын бааны төмөндөтүшүнө, ал эми мамлекеттик ооруканалар болсо калкты тейлөө сапатын жогорулатуусуна жетишүү зарыл", — деди ал.

Кардиологиялык борборлордун мисалында Елена Баялинова жеке клиникалар медициналык кызматтардын акысын азайтууга кантип көмөктөшө аларын түшүндүрүп берди.

"Бүт өлкө боюнча жеке кардиологиялык борборлор ачыла баштады. Мунун артыкчылыгы эмнеде? Адеп мындайда кыргызстандыктарга текшерүү жана жүрөк ооруларын алдын алуунун жеткиликтүүлүгү артат. Экинчиден, бул баанын төмөндөшүн өбөлгөлөйт, атаандаштык шартында борборлор өз тарифтерин кайра карап чыгууга аргасыз болот", — деп түшүндүрөт тийиштүү министрликтин кызматкери.

Ал кошумчалагандай, жеке тармак өрчүп келе жатат, анын үлүшү бүгүнкү күндө 10 пайызга жетти.

Баса, биздин медициналык колумнист Эркингүл Койбакованын айрым кыргызстандык бейтаптардын кылыктары туурасында жазгандарын окуган белеңиз? Бул макалага көз жүгүрткөн соң кээ бир мекендештерибиздин айынан жүзүбүз кызарбай койбойт.

492
Белгилер:
акы, доктор, аборт, оору, КР Саламаттык сактоо министрлиги
Тема боюнча
Ары турчу!.. Маани бербеген, бирок жүрөк айланткан 5 оору
Энесин мээден ары бир койгум келди... Нарындагы дарыгер агынан жарылды
Госсекретарь США Майк Помпео выступает на пресс-конференции, на которой было объявлено о восстановлении администрацией Трампа санкций в отношении Ирана, в Государственном департаменте США в Вашингтоне. США, 21 сентября 2020 года

Вашингтон Тегеранга эмнеге кайра санкция киргизди? АКШнын жеңилүү коркунучу

101
Кошмо Штаттар Иранга каршы санкцияларын толук көлөмдө кайра калыптандырды. Мамлекеттик департамент муну "Тегеран "өзөктүк келишимдин" шарттарын аткарбай жаткандыгы" менен түшүндүрүүдө.

БУУ жана Евробиримдик америкалыктар келтирген далилдерди ынандырарлык эмес деп таап, Вашингтондун бул аракетине кошулган жок. Ак үй эмнени көксөп турат? Эл аралык коомчулук бул туурасында кандай көз карашта? Ушул тууралуу Галия Ибрагимованын макаласын РИА Новости агенттиги жарыялады.

Бир тараптуу кысым

"БУУнун Коопсуздук кеңеши Иранга курал ташууга коюлган эмбаргону (тыюу салууну) узарткан жок. Бирок Кошмо Штаттар тим калбай, санкцияны кайтарышты. Эми Тегеранга гана эмес, эмбаргону бузгандардын баарына каршы санкция киргизди", — деген Майк Помпео Евробиримдикти Вашингтонду колдоого чакырды.

Лавров: ШКУга мүчө өлкөлөр Ирандын өзөктүк программасы боюнча планды колдойт

Бирок реакция тескери болду. Германия, Улуу Британия жана Франциянын ("евроүчтүк") тышкы саясий мекемелеринин башчылары биргелешип, Ак үйдүн аракеттерин сынга алган билдирүү жасашты.

"АКШ 2008-жылдын 8-майында кабыл алынган Иран программасы боюнча Биргелешкен ар тараптуу аракеттер планынан чыкты. Эми Келишимдин катышуучулары болуп саналбайт. Ушуга байланыштуу Вашингтондун кандай гана аракети болбосун, юридикалык күчкө ээ эмес", — деп белгилешти "евроүчтүктүн" министрлери.

Париж, Берлин жана Лондон, тескерисинче, санкцияларды жумшартууну улантат. Министрлер Иранга карата чектөөлөрдү алуу БУУнун Коопсуздук кеңешинин 2231 резолюциясында каралганын эскертти. Бул документ 2015-жылы макулдашылган "өзөктүк келишимди" расмий түрдө тастыктаган.

"Биз дайым анын аткарылышын кубаттап келгенбиз, муну уланта бермекчибиз", — деп белгилешти европалыктар.

Европалык убадалар

Дональд Трамп "келишимден" эки жыл оболу чыгып кеткен. Буга ал Тегеран өзөктүк программаны тымызын өнүктүрүүдө дегенди себеп катары көрсөткөн. Эч кандай далил келтирген эмес, бирок кайрадан санкцияларды киргизүүнү талап кылган.

Россия, Кытай жана европалыктар муну айыптап, документ АКШсыз да күчүндө каларын баса белгилешкен. Германия, Франция, Улуу Британия ал түгүл компанияларга Иран менен кызматташууга уруксат берген атайын мыйзам кабыл алышкан. Бизнес АКШнын кысымынан чочулабасын деп INSTEX аталган өзгөчө каржылык механизмин иштеп чыккан.

Чындыгында таасири чектелүү болду. Компаниялар баары бир ирандык рыноктон чыгып кете беришти. Ислам Республикасынын экономикасы чөгүп кетти. Ал тургай Тегеран менен кызматташууну кытайлыктар да үздү, болбосо Пекин америкалык санкцияларды айыптап чыккан.

"Оюн жүрүп жатат". ЕБде Беларуска каршы санкциялар эмне үчүн бөгөттөлдү

Иран бийлиги европалыктар бизнестин изине түшпөөгө Вашингтонду көндүрөрүнө үмүттөнүп, күтүү позициясына өткөн. Бирок, чет элдик компаниялар өлкөдөн кеткен сайын Вашингтон жумшарат деген үмүт өчө берди. Тегеран өзөктүк программаны чектөөлөрдү алган.

Иран программасы боюнча Биргелешкен ар тараптуу аракеттер планы формалдуу түрдө иштейт, бирок, "келишимдин" катышуучуларынын бирин-бири айыптоолор ага болгон ишенимди азайтат. Тегерандын документтин шарттарын аткаруудан баш тартышын Вашингтон "аятолла режимине" (америкалык маалымат каражаттарында Иран Ислам Республикасындагы саясий система ушундай аталууда) болгон жаңы чабуулда негизги аргумент катары пайдаланат.

"Эмбаргону алууга жол бербөө"

Баарынан да америкалыктар 18-октябрдан тарта Тегеранга карата курал боюнча эмбаргонун алынарынан кооптонушат. Бул абал Ирандын коңшуларын кызытат. Израиль, Сауд Аравиясы, Бахрейн, Кувейт Ислам Республикасына тыюу салуулар токтотулган соң Россия жана Кытайдан абадан коргонуу каражаттарын жана заманбап истребителдерди сатып ала баштарын айтышууда. Бул Иранды чыңдап, ал эми аймактагы кырдаалды курчутат. Андайга жол бербөө үчүн Тегерандын каршылаштары АКШ аркылуу аракет көрөрү турулуу иш.

Августта америкалыктар БУУнун Коопсуздук кеңешине курал эмбаргосун узартуу жөнүндөгү резолюцияны сунуштады. Аны Тегеран Ливан жана Сирияда "Хезболланы", ошондой эле Иракта жергиликтүү аскерлер менен нечен ирет кагылыштарды тутандырган шиит согушкерлерин куралдандырып жатканы менен негиздеп берген.

Франция, Германия жана Улуу Британия америкалыктардын кооптонуусун түшүнүү менен кабыл алса да, алардын сунушун колдогон жок. Россия менен Кытай Кошмо Штаттардын бул багыттагы бардык аракеттерин бөгөттөй турганын кыйытышты. Өз кезегинде Иран мындай революция "өзөктүк келишимге" биротоло чекит коерун жар салды.

Иранга каршы санкциялар: АКШнын опузасы суу кечпей калдыбы?

БУУнун Коопсуздук кеңеши америкалык долбоорду четке какты. Бирок бир апта соң Мамлекеттик департамент Тегеран Биргелешкен ар тараптуу аракеттер планындагы милдеттенмелерди бузганын тастыктаган "далилдерди" алдыга жайды.

Анда Иран белгиленген 300 килограммдык ченемден ашыра байытылган уран топтогону айтылат. Майк Помпео Вашингтон санкцияларды толук көлөмдө кайра калыптандыргысы келерин жашырган эмес. БУУнун Коопсуздук кеңешиндегилер АКШ чыгып кеткенден кийин "келишимдин" аткарылышы боюнча талкууга ала албастыгын эскерткен.

Америкалыктар ага да жооп кайтарбай койбоду. Мурункудай эле 2231 резолюциясын бекиткендердин катарында экенин билдирди. Санкция киргизүүгө укугун сактап калуу менен Биргелешкен ар тараптуу аракеттер планына ылайык, Иранга доо арыз түшкөндөн отуз күндөн кийин чара көрүлбөсө, санкция калыбына келтирилерин эскертишти. Анын мөөнөтү 20-сентябрда аяктады.

Күтүп туруу дипломатиясы

"БУУнун башкы катчысы Антониу Гутерриш Коопсуздук кеңешиндеги консенсустун жоктугуна таянып, антиирандык санкциялардын калыптанышына каршы чыкты.

Америкалык чечимди МАГАТЭ көз жаздымда калтырып, ошону менен бирге эле ал Европада кескин сынга алынды. Вашингтон кыйла кемсинтилген абалда калды", — деп боолголойт МГИМОнун Эл аралык изилдөөлөр институтунун Евроатлантикалык коопсуздук борборунун улук илимий кызматкери Андрей Баклицкий.

Анткен менен серепчи америкалык санкциялар чет элдик бизнести баары бир коркутарын болжойт. Эгер октябрда курал эмбаргосу алынса деле Иран менен болгон соодалашууга даабайт.

АКШнын кысымында калуу коркунучу салмак басып кетери бышык. Бирок андай болгон күндө да Вашингтондун аракеттери аша чаап кеткендей. "Европалык мыйзамдарда курал эмбаргосун 2023-жылга чейин карайт. Ошол себептен эл аралык тыюу салуулар алынса да Европа биримдиги Тегеран менен бул чөйрөдө кызматташа албайт. Россия жана Кытай боюнча кырдаал андан да кызык.

Батыш өзүн-өзү кыйратууга чамындыбы? Ой толгоо

Иранга курал сатууга потенциалдуу өлкөлөрдүн компаниялары эмитен эле санкцияга тушукту. Эмбарго алынган соң Тегеран менен "шаан-шөкөттүү" келишимге кол коюуга аларга эч ким тоскоол боло албайт. Бул курал чындап эле дароо Иранга жетет дегендик эмес, бирок АКШ моралдык жеңилүүгө дуушар болору айдан ачык", — деп ой толгойт Баклицкий.

АКШда турган эл аралык мамилелер боюнча адис Рафаэль Саттаров Тегеран АКШнын бир тараптуу санкцияларын салкын кандуулук менен кабыл алганына көңүл бурат. Анын айтымында, Иран бийлиги Америкадагы президенттик шайлоого дейре кырдаалды курчуткусу жок.

"Ислам Республикасы АКШнын дарегине айтылган кескин билдирүүлөрдүн кандай түрү болбосун, өздөрүнө залал келтирерин билет. Трамп дароо эле өз пайдасы үчүн Иранга байланыштуу дагы бир кризисти тутантып, режимге кысым кылууну улантат. Андан тышкары, азыр Европа, Россия, Кытай, БУУ Иран тарапта. АКШ үчүн мындайда сөздү улантып отуруунун кажети жок. Ал эми бир тараптуу санкциялар эл аралык таанылган мыйзамдуу күчкө ээ эмес", — деген оюн айтат Саттаров.

Бул серепчилердин баары тең эгер АКШнын кийинки президенти Жо Байден болуп калса, анда америкалыктар Биргелешкен ар тараптуу аракеттер планына кайтышы мүмкүн экенин жоромолдошот. Бирок Трамп башкарган жылдары Ирандын тегерегиндеги жагдай өзгөрдү. Ошондуктан "келишимге" кайтуу оңой боло койбойт.

101
Белгилер:
Европа, өзөктүк курал, режим, санкциялар, Иран, АКШ
Тема боюнча
Тегеранда генерал Сулейманини акыркы сапарга узатышты: эл өч алууну талап кылды
Тегеран АКШнын сокку урам деген коркутуусуна жооп берди
Газ сактоочу атайы резервуарлар. Архив

Газдын баасын бороон-чапкын жана бандалар аныктоодо. 2020-жылдын оош-кыйышы

69
(жаңыланган 15:18 22.09.2020)
Газ рыногу акырындап калыбына келүүдө. АТР (суюлтулган жаратылыш газы рыногу үчүн) жана Европада биржалык баалар миң куб метрине 150 жана 130 долларды түзөт.

Баанын өсүшүнө суроо-талап жагынан да, сунуш тарабынан да себептер бар. Быйылкы сегиз айда суюлтулган жаратылыш газ импортунун жалпы көлөмү 1,3 пайызга болсо да былтыркы ушул мезгилге караганда жогору. Июль жана августта суюлтулган жаратылыш газынын импортунун кескин өсүш көрсөткүчү Индия жана Америкага таандык. Бул жааттагы дүйнөлүк кырдаалга Александр Собко саресеп салган.

Эгер жөнөкөй түрдө бааласак, суюлтулган жаратылыш газына глобалдык суроо-талап ушул тапта былтыркы жылдын деңгээлинде. Анын үстүнө түтүк аркылуу өткөн газга талап төмөн (бул Европадагы россиялык экспорт боюнча да байкалат, ал Кытай Орто Азиядан газды импорттоо көлөмүн азайтууда). Бирок суюлтулган жаратылыш газ рыногунда кубаттуулук да ашкерелик кылат, мурдагы инвестициялык толкундун курулуп бүткөн заводдору азыркы абалда да (негизинен АКШда) ишке кирди.

Чоң ката. Германия "Түндүк агым — 2" курулушун токтотуу талабын сындады

Ошол себептен бааларды турукташтырууга сунуш жагынан да кыйроолор көмөкчү болууда. Австралиядагы Prelude калкыма заводу мурдагыдай эле иштебей турат (техникалык маселелери бар), ошол эле мамлекетте Gorgon LNG тобунун бири да ишин токтотту. АКШдагы мындай кырдаал туурасында далай ирет айтылды.

Өткөндөгү эле өтө төмөн, операциялык чыгымдардын чыгымдарды да актай албаган баалардын айынан суюлтулган жаратылыш газын жүктөө жайында жарымына чейин жана заводдордун пландалган кубаттуулугунан да төмөн. Азыр экспорт глобалдык баанын өсүшү менен бирге акырындап калыптана алат. Бирок бороон-чапкын убагы калыбына тез кайтышына тоскоол этет.

Жакынкы айларда америкалык экспорттун өсүшү баага кайрадан басым кылышы ыктымал. Башкача айтканда, баа белгилөөнүн калыбына келишин азырынча туруктуу дей албайбыз (буга толтурулган сактагычтарды да кошолу). Айрым божомолдор боюнча жылытуу сезонунда Азияда споттук баалар миң куб метрине 200 доллардан ашып кетиши мүмкүн. Мындай көрсөткүчтөр бардык өндүрүшчүлөр үчүн эбак кыйла узак мөөнөттүү бааларга шайкеш келет. Антсе да, баалардын мындай деңгээли "кышкы" гана тургай, орточо жылдык болууга тийиш. Бирок жыл оор, адаттан тыш болууда, бул боюнча узак мөөнөттүү бүтүмдөрдү чыгарууга болбойт.

Газ жана Израиль: Европа дагы бир жол таптыбы?

Бардыгы келечекте эмне болоруна кызыгууда. Быйыл соңку жыйырма жылдан бери биринчи жолу газды суюлтуу боюнча жаңы заводдорду куруу жөнүндө бир дагы жаңы инвестициялык чечим кабыл алына элек.

Жылдын жыйынтыгын божомолдосок, бир дагы чечим кабыл алынбай же бир-эки чечим гана болушу мүмкүн. Эске салсак, былтыр инвестициялык чечимдер өтө көп кабыл алынган. Бирок мурдагы циклге (2011-2015-жылдар) инвестициялоодон улам узакка созулган, үч жылдык жымжырттыктан соң гана ошондой көрүнүш (2016-2018-жылдары азыраак) болгон.

Эмнеге андай болот? Жообу жөнөкөй: мунай-газ компанияларынын баары киреше табуудан аксады, жоготуулары арбын. Ошондуктан өздөрүнүн инвестициялык программаларын кыскартууда. Бирок, белгилүү болгондой, инвестициялардын үчтөн бири азайды, ал эми башта суюлтулган жаратылыш газы боюнча да ушундай көрүнүш күтүлгөн.

Суюлтулган жаратылыш газ рыногу соңку жылдары парадоксалдуу (эки ача) өнүгүүдө. Бир жагынан газдын ашыкча көлөмү, ошондой эле келечекте курч атаандаштык (Катар, АКШ, Россия, Чыгыш Африкада) байкалат.

Мунун баары баалардын өсүшүнө өбөлгө эмес, жаңы долбоорлорго инвестициялар үчүн жетишерлик рыноктук сигналдарды жолдобойт. Анткен менен бул рынок келечектүү да болуп саналат. Буга мунай-газ ТНКларынын катышуусу, тагыраагы, же заводго түздөн-түз инвестициялар аркылуу, же суюлтулган газды өз портфелине узак мөөнөттүү келишимдер боюнча сатып алуу менен кыйыр түрдө чоң түрткү берет.

Доору бүтүп баратабы? Мунай жаатында эсти оодарчу окуя күтүлүүдө

Калгандарына, рыноктун салыштырмалуу кичинекей катышуучуларына завод курууга насыя алууга бул мүмкүндүк берген. Мунайга белгиленген баанын төмөндөшүнөн улам ага чололору да тие элек. Ага удаа эле айрымдары санаага алдырып, инвестициялык пландарын кескин түрдө "жашылдандыруу" туурасында жар салышууда. Өз кезегинде мунай гиганттары мурдагыдай эле казып алууну самашат. Анан да кырдаал оор. ExxonMobil компаниясын мисал келтирсек болот, каржылык абалы азыр оңой-олтоң эмес.

Бул компания суюлтулган газ боюнча эки негизги жана ири долбоорун пландаган: АКШдагы Golden Pass LNG (Qatar Petroleum менен биргеликте) жана Мозамбиктеги Rovuma LNG. Азыр экөө тең жылдырылды. Иш америкалык завод боюнча кеминде эле бир жылга, Мозамбик боюнча план 2023-жылга дейре калтырылды. Папуа – Жаңы Гвинеядагы суюлтулган газ заводун кеңейтүү планы да абал жакшырганча токтотулду.

Калган америкалык заводдор да жаңы чечимдерди кабыл алууга ашыкпайт. Себеби суюлтулган газды сатууга узак мөөнөттүү келишимдер менен курулушту кепилдикке алуу учурда кыйын. Чыгыш Африкада да абал жалпысынан мындан артык эмес.

Эске салсак, бул аймактын (Мозамбик, Танзания) шельфи казуунун жаңы перспективдүү борборлорунун бири катары каралган. Ал эми былтыр чечим кабыл алынган Mozambique LNG суюлтулган жаратылыш газ заводуна (Total көзөмөлүндөгү) аймактагы экстремисттер тобу жолтоо кылат. Андыктан заводдун өз маалында курулуп бүтүшү күмөн.

Танзаниядагы заводдор боюнча пландарды акыркы убакта дээрлик эч ким эстебей калды. Булардын баарын карап, орто мөөнөттүү келечекте сунуштун да таңсыктыгына тушугарбыз деген бүтүм чыгарууга болот.

Эгер Катардын дароо бир нече жаңы завод боюнча пландары болбогондо дал ошондой болмок. Расмий инвестициялык чечимдер али жок, бирок алдын ала иштер кызуу аткарылууда. Ал эми суюлтулган жаратылыш газынын өз наркынын төмөндүгү Катарга баага кайра-кайра кылчактабай курууга жол берет.

Баа түзүү механизмдери деген фактор да бар. Споттук рыноктун өнүгүшүнө карабастан соңку убакка чейин мунайга болгон баа байланышы суюлтулган жаратылыш газын өндүрүүчүлөргө анын өзүн-өзү акталышын кепилдеген.

Европа менен Америка Россиянын газ түтүгүнөн улам тирешүүгө барабы?

Мунай кымбат кезде жана суюлтулган газ рыногундагы атаандаштык күч алып турганда бул коэффициент жаңы келишимдерде төмөндөгөндөн төмөндөп отурган. Азыр мунай арзандады, бирок сатып алуучулар эски, жогорку коэффициенттерге кайтууну каалаары арсар.

Мунай 45 доллар кезинде жана акыркы убактагы 0,11 типтик коэффициентинде суюлтулган жаратылыш газы миллион БТЕ беш доллардын же миң куб метрине 180 доллардын тегерегинде гана болот.

Ал эми сатып алуучуларды споттук баадагы газ кызыктырат. Анан калса, Катардын узак мөөнөттүү келишимдеринин акырындап аякташы менен аталган өлкөдөн биржалык рынокко суюлтулган газ көп чыга баштайт.

Азиялык-тынч океандык аймактагы өнүгүп келе жаткан өлкөлөр газдын чоң көлөмүн иштетүүгө жөндөмдүү экенин эске сала кетели (15 жылда суюлтулган газ рыногу эки эсеге чыгарына божомол да ушундан чыккан). Бирок баа төмөн – эң көп дегенде миң куб метрине 200 долларлык деңгээлде болгондо гана ушундай.

Бул факторлордун баары рыноктун өнүгүшүнүн белгисиздиги жана парадоксалдуулугуна алып келет. Анткен менен, жалпысынан жаратылыш газы жана суюлтулган жаратылыш газы келечектүү отун бойдон калууда. Бирок атаандаштык күч рынокто баа кыйла төмөн болгондо гана талап улам жогорулап отурат.

69
Белгилер:
Дүйнө, рынок, инвестициялар, баалар, газ
Тема боюнча
Эксперт: дүйнөдө мунайга суроо-талап түшүү коркунучунда
Президент Сооронбай Жээнбеков. Архивдик сүрөт

Жээнбеков парламентке канча партиянын келишин каалай турганын айтты

0
(жаңыланган 16:14 26.09.2020)
Мамлекет башчы шайлоодон кийин парламентке канчалык көп партия келсе, өлкө үчүн ошончо утуш болорун белгиледи.

БИШКЕК, 26-сен. — Sputnik. Парламентке беш-алты партиянын келишин каалайт элем. Мындай пикирин президент Сооронбай Жээнбеков КТРКнын "Биринчи радиосуна" берген маегинде билдирди.

Мамлекет башчы ар бир партияда мамлекетчил позициясы күчтүү уул-кыздар бар экенин белгиледи.

"Парламенттин табияты ошондой. Сындашат, айрымдары популисттикке алдырышат. Бирок мамлекет үчүн, эл үчүн маанилүү маселе жаралганда баары биригет, мамлекетчил позициясын көрсөтөт. Буюрса, келе турган парламентте деле ошондой болот деп ишенем. Анткени баары эле өзүбүздүн уул-кыздарыбыз да. Талаша турган эч нерсе жок. Бирок парламентке 5-6 партиянын келишин каалайт элем. Себеби бул өлкө үчүн, туруктуулук үчүн керек", — деди Жээнбеков.

Шайлоодон кийин карантин киргизилеби? Президент Жээнбековдун жообу

Ошондой эле ал парламентке канчалык көп партия келсе, өлкө үчүн ошончолук утуш болорун белгилеп, тогуз пайыз эмес, жети пайыздык шайлоо босогосун колдогонунун негизги себеби да ушул болгонун айтты.

Соңунда президент эл кандай добуш берсе ошондой жыйынтык болорун кошумчалды.

0
Белгилер:
мамлекет, Парламент, саясый партия, шайлоо, Сооронбай Жээнбеков
Тема:
Шайлоо-2020
Тема боюнча
Шайлоо учурундагы коопсуздук талкууланды. Жээнбеков УКМК төрагасын онлайн кабыл алды
Депутат болгум келет. Өкмөттө иштеген 140 кызматкер шайлоого катышууда