Автобазар. Архивдик сүрөт

4 миң долларга арзандаган машиналар! Кыргызстандын унаа базарындагы жагдай

7216
(жаңыланган 10:25 09.02.2019)
Бажы пайыздары арзандаганы автомобилдердин баасы өзгөрдүбү, гибрид унааларды, ошондой эле электр менен жүрчү машиналарды сатып алуу ыңгайлуубу? Жаңы машиналарды саткан диллердик борборлордун жагдайы кандай? Бул суроолорго жоопту Sputnik Кыргызстандын макаласынан табыңыздар.

Былтыр жайында өкмөттүн чечими менен өлкөгө сырттан ташып келинген автомобилдерден бажы алымдары 2014-жылдагыдай деңгээлге дейре төмөндөтүлгөн. Муну менен бийлик элди экологиялык, энергия үнөмдөөчү стандарттарга төп келген машиналарды тандоого шыктандыруу аракетин кылган.

Серепчилер мындан улам 2008-жылдан баштап эски автолордун баасы түшөрүн айтышкан. Бирок жарым жылдан кийин деле эски унаалардын баасы дээрлик ошол бойдон. Экономикалык серепчи Искендер Шаршеев мындай абал дагы узакка созуларын айтат. 

Исполнительный директор Ассоциации иностранных инвесторов, экономист Искендер Шаршеев
© Sputnik / Азамат Тотубаев
Экономикалык серепчи Искендер Шаршеев

"Базардагы баа өзгөргөн жок, себеби өлкөдө экономикалык өсүш боло элек. Биздин экономика инфляциянын эсебинен өсүүдө, ал эми өлкөдөгү кырдаал эч кандай өзгөрүүнүн жоктугун айгинелеп турат. Эл машина сатып албай калды дебейм, калктын кайсы бир катмары сатып алууда, бирок көпчүлүгү рыноктон чоң сунуш күтүп жаткан чагы", — деп түшүндүрдү серепчи.

Шаршеев сатып алууга дарамети барлардын ыңгайлуу жагдайды күтүүсүн 2014-жылдагы окуяларга байланыштырат.

"ЕАЭБге кирердин алдындагы абал буга таасын мисал, базар жык-жыйма болчу, көбү автомобилдерин текейден арзан саткан. Дал ушул себептен сатып алуучулар да, сатуучулар да болушунча токтоо болуп турган чагы", — деп боолголоду Шаршеев.

РИОМ автомобилдик базарынын башкы директору Бактыбек Түмөнбаев автомобиль баасына бажы пайыздарынын төмөндөтүлүшү дээрлик таасир этпегенин тастыктайт. 

Автомобили на продажу в авторынке РИОМ
© Sputnik / Табылды Кадырбеков
РИОМ автомобилдик базары

"Тез арада сатууга аргасыз кишилер автомобилдерин эң төмөнкү баага карматышууда. Башкалар бааны жогору кармап турушат. Мисалы, 2003-жылы чыккан Honda Fit 4,5 миң доллар турат, ошол баа үч жылдан бери бир калыпта. Биздин элде япон өндүрүшүндөгү унааларга болгон мамилеси өзгөчө, дал ошол себептен алар дайым бааланат", — деп айтып берди ал.

Унаа базардын директорунун баамында, 2014-жылдын деңгээлиндеги бажы пайыздары коюлгандан бери айрым автолордун наркы аздыр-көптүр арзандады.

"2006-жылкы Toyota Camry бажы алымдары өскөндө өтө кымбаттап кеткен. Төмөндөтүлгөндө баа түшүп кетти. 2017-жылы андай машина 10-11 миң долларга сатылса, азыркы тапта 6-7 миңге да тапса болот", — деп салыштырды ал.

Базарлар, соода жана тейлөө ишканалар биримдигинин президенти Сергей Пономарев баанын кескин төмөндөшү күтүлбөй турганын, бирок бир жыл аралыгында айдалган унаалардын баасы түшө баштарын болжолдойт. 

Президент Ассоциации рынков, предприятий торговли и сферы услуг КР Сергей Пономарев во время беседы на радио Sputnik Кыргызстан
© Sputnik / Табылды Кадырбеков
Соода жана тейлөө ишканалар биримдигинин президенти Сергей Пономарев

"Жаңы тарифтер менен ташып келинген машиналар мурдагы пайыздар менен базарга кирген унааларга бир топ атаандаш болушат. Жагабы же жакпайбы, андайда рыноктун оюнчулары автону арзан сатууга мажбур", — деп белгиледи ал.

Кыргызстандыктар үчүн гибриддик унаалар пайдалуубу?

Министрлер кабинети гибриддик автомобилдерге бажы алымдары жана салыктын өбөлгөлөөчү пайыздарын киргизген (бир куб сантиметрине 0,5-0,6 долларга чейин). Электромобилдер таптакыр эле нөл пайыз менен өткөрүлөт. Бирок РИОМ унаа базарынын башкы директору Бактыбек Түмөнбаев андай жагымдуу шарттардын жаралганына деле карабастан, кыргызстандыктар жаңы муундагы машиналарды сатып алууга ашыкпай турганын айтат.

"Бизде гибриддик автолор сатылат, өтө көп эмес, анан да алар кымбат. Машинанын баасы 16-25 миң долларга чейин чыгат. Бул экинчи колдо сатылган авто үчүн өтө эле жогору баа. Балким, ошол себептүү да аларга талап азырынча көп эместир", — деп түшүндүрдү ал.

"Автопарк" ишканасынын өкүлү Айбек Букашев андай машиналар кыргызстандыктар үчүн экзотика деп эсептелерин айтат. 

Единственный в России новейший подключаемый гибридный автомобиль BMW X5 xDrive40e во время зарядки на открывшийся 22 апреля элекрозарядной автомобильной станции на улице Большая Бронная в центре Москвы.
© Sputnik / Евгений Биятов
Гибриддик автоунаа

"Гибриддик унааларды жарым жыл ичинде беш ирет алып келишти, рыноктун ченеми боюнча бул өтө аз. Колунда бар кишилер бул типтеги машиналардын артыкчылыгы жана кемчилигин байкап көрүү үчүн сатып алышты. Наркы орточо 6-20 миң долларга чейин жетет. Айдалган чакырымы канчалык аз, чыккан жылы жаңыраак болсо, баасы да ошого жараша жогору", — дейт ишкана өкүлү.

"Аукцион Авто" компаниясынын кызматкери Василий Грэм келечекте гана тургай, гибриддик автомобилдер рынокту азыртан эле ээлей баштарына ынанат.

"Гибриддик автомобилдерге буюртмалардын саны арбын. Базардан гибриддик Toyota менен Lexus унаасын көргүлөрү келет. Мунун себептери бар: биринчиден, бул машиналар өзгөчө бааланат, экинчиден, алар үчүн бажы алымдары аз, үчүнчүдөн, сарамжалдуу келет. Бажы төлөмдөрү менен кошо орточо алганда Toyota 10 миң доллар, ал эми Lexus 15 миңге чыгат", — деп далил келтирди ал.

Электр унаалары да, анын айтымында, сатып алуучулардын кызыгуусун жаратууда. Грэмдин маалыматы боюнча 2013-14-жылкы электрдик унаанын орточо баасы 10 миң долларды түзмөкчү.

"Машинаны кадимки токко сайып эле кубаттоого болот. Толук кубаттоо үчүн алты сааттай убакыт сарпталат. Автонун батареялары болжол менен 160 чакырым жолго жетет", — деди Грэм.

Кыргызстанда машина качан арзандайт?

Экономикалык серепчи Искендер Шаршеев жакынкы жылдары Кыргызстанда автомобилдердин арзандар-арзандабасын болжолдоо абдан татаал деп эсептейт.

"Япониядан келген арзан машинага көнө түшкөнбүз, келечекте да ошондой эле болорун күтөбүз. Бирок мурда айдалган, антсе да абалы дурус арзан машиналардын доору аяктады. Бүгүн автолордун наркы өскөнү өскөн, себеби рынокто аздыр-көптүр талап бар", — деди ал.

Серепчи белгилегендей, гибриддик жана электрдик автолорго түзүлгөн ийкемдүү шарттар да рынокко таасирин тийгизген жок.

"Биздин эл андай машиналарга али даяр боло элек, балким бир нече жылдан соң жагдай алмашаар. 2020-жылдан кийинки баа кандай болорун божомолдоо кыйын. Жыл айланып экономисттер 2008-жылдагыдай жаңы кризисти болжоп чыгышат. Андай шартта будуң-чаң түшпөстөн, окуялар өтө жай нукта өнүгөт", — деди Шаршеев.

Автомобиль сатуучу Айбек Жумашев быйыл көктөмдө машиналар адаттагыдай эле арзандай турганына ишенет.

"Жазында унаасын сатыкка чыгаргандардын саны артат, кээси ошол убакка чет өлкөдөн машина ташып келишет. Дал ошондон улам авто арзаныраак болот, соңку жылдары рынок ушундай схемада иштөөдө", — деп түшүндүрдү ишкер.

Экономист Кубат Рахимов экинчи кол рыногундагы автомобиль баасы жаздын ортосу же аягында арзандарына ишенет. 

Председатель комитета Торгово-промышленной палаты КР Рахимов Кубат на пресс-конференции в мультимедийном пресс-центре Sputnik Кыргызстан
© Sputnik / Табылды Кадырбеков
Экономист Кубат Рахимов

"Жакын арада Кыргызстанда машина көбөйөт. Кырдаал ЕАЭБге кирердин алдындагы абалды эске салышы ыктымал. Баа негизинен күн жылып, ашуулар ачылган маалда түшөт. Бирок жагдай эмгек мигранттары жөнөткөн каражаттын келишине жараша болот. Ошондо да жалпы абал арзандоого карай нук алат", — деп түшүндүрдү ал.

Ошентсе да серепчи айдоочуларга темир тулпарын алмаштыруу үчүн жылдын бул убагын күткүлө дегенден алыс.

"Эгер автомобиль алууга белсенип турсаңыз, бүгүн издеп баштоо оң. Чет өлкөдөн алдырып же жергиликтүү базарлардан табабы, ар кимдин өз эрки. Мен, маселен, 2004-жылы чыккан эски унаамды сатып, акчасын жаңы авто алдырууга жумшадым. Жакында эле 2014-жылкы машина келди", — деп жеке тажрыйбасынан бөлүштү серепчи.

Рахимовдун пикирине таянсак, жазында машина сатуу бир аз көйгөйлүү, себеби экинчи кол рыногунда атаандаштык күч болот. Ошондой эле серепчи кайра сатуу ниетинде авто алуу же өзү үчүн унаа сатып алуунун айырмасын мындай түшүндүрдү: "Өзүңүзгө автомобиль алууда сиз сапат жана коопсуздугуна карайсыз. Алып сатуучу арзан алып, кымбат сатуу ниетин көздөйт, автомобиль аларда ушуну эстен чыгарбаңыз".

Кыргызстанда жаңы автолор рыногу кыйрайбы?

Экономисттердин пикири боюнча Кыргызстанга авто ташууга бажы төлөмдөрүнүн төмөндөтүлүшү жаңы автомобилдерди сатуу борборлорунун ишине терс таасир этти.

Кубат Рахимов 2018-жылдын жыйынтыгы боюнча Белоруссия 50 миң, ал эми Россиянын тургундары 2 миллион жаңы авто сатып алган. Кыргызстан бул жаатта союздаш өлкөлөрдөн алда канча артта. 

Стоянка автомобилей у предприятия Renault, расположенного на территории бывшего АЗЛК, в Москве.
© Sputnik / Максим Блинов
Автоунаа токтотуучу жай

"Негизинен биз да ушул жол менен багыт алууга тийиш элек. Бирок биз мурда айдалган автолорго көнүп алганбыз, чындыгында кепилдиги бар, эч айдала элек, экологиялык жактан коопсуз унааларды айдашыбыз керек. Биз бөлөк жолду тандадык, ал кадамыбыз менен ынанымдуу автодиллерлердин Кыргызстанда иштөө үмүтүн өчүрдүк", — деди серепчи.

KIA Motors ишканасынын маркетологу Нурзат Октябрь алардын компаниясы өз ишмердигин Кыргызстанда 2018-жылдын апрелинен тарта баштаганын айтат.

"Авто сатууну баалоо азырынча кыйын, биз бул ишке киришкенибизге жыл айлана элек. Бажы төлөмдөрүнүн азайышы жаңы автомобиль рыногуна терс таасир этти. Мындай жеңилдиктер жеке адамдар үчүн гана жасалды, юридикалык тараптарга эч тиешеси болгон жок. Кыргызстандыктар эски унааларды сатып алат, бул жаңы автолорду саткан фирмалардын ишине терс таасирин тийгизет", — деди ал.

Бишкектеги BMW борборунун өкүлү Элита Каниметова жаңы автомобилдерди сатуу рыногундагы жагдайга баа берүү менен алардын ишканасы унаа сатуу көйгөйүнө кабылбаганын айтат. 

Работа автосалонов в Омске
© Sputnik / Алексей Мальгавко
Автосалон

"Жаңы автомобилдер мурда да бааланган, аларга азыр да талап күч. Орточо эсеп менен жылына жүздөй унаа сатылат, бир нече жылдан бери бул көрсөткүч кармалып турат. Биздин борбордо автомобиль сатууга бажы төлөмдөрүнүн жаңы тартибинин таасири тийген жок", — деди ал.

Ravon ишканасындагылар автомобиль сатууга азырынча баа бере алышкан жок, себеби бишкектик бөлүмгө дээрлик бир жылдан бери автомобиль алып келине элек.

"Ушул тапта машина сатуу жагдайын баалоо татаал, себеби сатыкта жок. Азырынча баа саясаты боюнча сүйлөшүүлөр жүрүүдө. Тек гана машиналар 100 пайызга кымбаттай турганын айта алабыз. Бишкекте машина куроо заводун ачуу маселеси белгисиз мөөнөткө жылдырылды", — деп түшүндүрүштү компаниянын өкүлчүлүгүнөн.

Эске салсак, 2020-жылдын 1-январынан тарта бажы операцияларын жүргүзүүдө Бажы союзунун талаптарына ылайык түзүлгөн бажы алымдары жана салыктар күчүнө кирет. Алар 2010-жылдын 18-июнунда кол коюлган Бажы союзунун чек арасы аркылуу жеке пайдалануу үчүн жеке адамдар тарабынан товар ташуу тартиби жөнүндөгү келишиминде каралган.

7216
Белгилер:
баа, Кыргызстан, базар, унаа
Тема боюнча
Бишкек: жаңы батирлердин баасы, алуу шарты, төлөө мөөнөтү. Тизме
Шекенов: Мамлекеттик ипотекалык компания өз максатына жеткен жок
РФтин Аскер-деңиз флоту. Архивдик сүрөт

Крымда универсалдуу десанттык кеме курулат. Россиялык "Мистралдын" өзгөчөлүктөрү

126
(жаңыланган 10:41 27.05.2020)
Коргонуу жөндөмүн чыңдоо жана жогорку технологиялык курал-жарак куруу жаатында Россия четөлкөлүк өнөктөштөрүнөн көз каранды эмес. Аскер баяндамачысы Александр Хроленко ушул маселенин тегерегинде ой толгоду.

Россия Федерациясынын Коргоо министрлиги жана Керчтеги "Залив" кеме куруучу заводу алгачкы эки универсалдуу десанттык кеме куруу боюнча келишим түздү. Жалпыга маалымдоо каражаттарынын маалыматы боюнча, келишимдин суммасы 100 миллиард рублдин тегерегинде. УДКнын негизи ушул жайдын башында салынышы ыктымал. Долбоор Зеленодольскидеги долбоордук-конструктордук бюродо иштелип чыккан.

РФтин Аскер-деңиз флотунда мындай кемелер дегеле болгон эмес. Француз "мистралдарынын" россиялык аналогдору Аскер-деңиз флотуна Дүйнөлүк океандын алыскы райондорунда ыкчам жайгашуусуна жол ачат.

Негизги универсалдык десанттык кеме флоттун аскердик түзүмүнө 2026-жылга чейин кирүүгө тийиш, андан кийин курулуш көлөмүн көбөйтүү сунушталышы мүмкүн. Жалпысынан долбоордун тагдыры Куралдануу жаатындагы 2027-жылга чейинки мамлекеттик программа менен аныкталган.

Россия Федерациясынын Сириядагы согуштук операциясы 15000 – 25000 тонналык салмактагы ири десанттык кемелердин маанилүү экенин айгинеледи. Кеме куруунун бул тармагына чындап эле эң жогорку мамлекеттик деңгээлде көңүл бурулууда. РФ президенти Владимир Путин 2020-жылдын 9-январында Севастополдогу Нахимов атындагы Кара деңиз жогорку аскердик-деңиз окуу жайына барып, Аскер-деңиз флотунун өнүгүшүнө арналган экспозиция жана деңиздеги ыраак аймактардын УДКнын айрым мүнөздөмөлөрү менен таанышып чыккан. Ал эми РИА "Новости" агенттиги Коргонуу-өнөр жай комплексиндеги булагына таяна Керчте 2020-жылы бортунда 16 тик учак ташый алган эки универсалдуу десанттык кеменин курулушу башталарын маалымдаган.

Коргоо министрлигинин маалыматы боюнча, РФ УДКнын бортунда 20 оор тик учакты жайгаштырууну пландоодо. Кемелердин десанттык катерлер үчүн док (капталдарындагы)-камералары бар, штаттык куралданган 900 чакты жөө аскерди тийиштүү аймакка жеткире алат. Ар башкалыгы флоттун өнүгүшү үчүн бир нече татыктуу долбоордун күчтүү атаандаштыгы менен түшүндүрүлөт. 2014-жылы француз тарап Россия Федерациясынын Аскер-деңиз флоту үчүн "Мистраль" тибиндеги тик учак ташуучу эки кеме куруу келишимин бузгандан кийин россиялык долбоорчулар кесипкөйлүгүн арттырышты, бир топ машыгышты. Андыктан азыр параметрлери боюнча француздардан кыйла ашып түшөт.

Согуштук кеме

Мындай кеме абдан татаал. Универсалдуу десанттык кеме аскердик коштоочу тик учактардын (кемелик авиатоптун) катышуусундагы десанттык операциянын жүрүшүндө аскердик күчтөрдү жана техниканы деңиз аркылуу (миң милге) жабдылбаган жээктерге жеткирүүгө багытталган.

Кеме миналуу жана түйүндүү тосмолорду, душмандын субмариналарына байкоо салуу тутумунун гидроакустикалык калкымаларды кое алат. Технологиялык жактан десанттын горизонттун чегинен тыш жеткирилиши дээрлик мүмкүн эмес (жээк сызыгынан док-камералардан сууда сүзүү бронетехника деңизге кирет, ал эми сүзбөгөндөрү жээкке десанттык катерде жылат).

УДКнын бортуна күчтөрдүн ыкчам тобунун штабы, 1000 десантчы, сокку уруучу жана транспорттук тик учактар (ангардын үстүндө жана палубанын алдында), чабуулдук жана десанттык катерлер (кеменин бортундагы сызыктан өйдөңкү кургак каптал бетинде), 76 мм универсалдык артиллерия (жеке коргонуу жана душмандын десантка каршы коргонуу объектилерин кыйратуу үчүн), жеке коргонуу зениттик каражаттары ("Панцирь-МЕ" тибиндеги модуль), ошондой эле деңиз пехотасынын бронетехникасы (кеминде – 50 БМП жана 10 танк), бир кыйла арсенал (топтун баарынын согуштук аракеттеринин бир нече суткасына) жайгаштырылат. Эң башында россиялык УДК "Мистралдагыдан" да чоң авиатопко (16дан ашуун тик учак), жеке коргонуунун күчтүү каражаттарына (артиллерия жана абадан коргонуу күчтөрү) ээ болору пландалган.

Бул кеме үчүн Россиянын палубалык эң сонун учактары, анын ичинде сокку уруучу Ка-52К "Катран", кемеге каршы Ка-27, транспорттук-аскердик Ка-29 жана радиолокациялык чалгындоочу К-31 бар. Америкалык Military Watch басылмасы россиялык УДКнын бортунда Як-141дин ордун баса турган тик учма истребителдери пайда болушу мүмкүн экенин билдирген.

Кеме тактикалык аскердик башкаруунун интеграцияланган тутумуна жана оперативдик-тактикалык топторуна ээ болууга тийиш. УДК милдеттеринин ийгиликтүү аткарылышы үчүн заманбап радиолокациялык станциялар, навигациялык комплекс, радиоэлектрондук күрөш тутуму жана суу алдындагы диверсиялык күчтөрдү кармоо каражаттарынын болушу зарыл. Бул аталган функциялардын баары кыйла өлчөм жана салмакты, кубаттуу кыймылдаткыч орнотмолорун талап кылат. Крым кемелеринин так мүнөздөмөлөрү али белгисиз. Бирок атаандаштыкка жөндөмдүү долбоорлордун бири – Крылов мамлекеттик илимий борборунун "Прибой" универсалдуу десанттык кемеси. Анын корпусунун узундугу – 200 метр, сууга батпаган сызыгынын жазылыгы 34 метр жана салмагы 23 миң тонна. АКШдагы мындай типтеги "Америка" кемесинин толук салмагы – 45 миң тонна (авиаташуучулар менен бирдей).

Өндүрүштүк база

Керчтеги "Залив" заводу согуштук кеме курууда кыйла тажрыйба топтоду. Металлда "крымдык "Мистраль" долбоорун ишке ашыруу үчүн бардык технологиялык мүмкүнчүлүктөргө ээлик кылат. Кургак капталынын узундугу – 360 метр, туурасы – 60 метр, универсалдуу десанттык кеме үчүн ашыгы менен жетет. "Залив" 300 метрге чейинки узундуктагы 150 миң тоннага чейинки салмактагы кемелерди курууга жөндөмдүү. Бул – Европанын ири кеме куруучуларынын бири, тийиштүү жабдууларга жана жогорку класстагы кесипкөйлөргө ээ.

Сууга кое берилгенден кийин кеме жана суднолордун курулушу суунун түбүндөгү атайын кран менен жабдылган кеме токтотуучу эки жайда аягына чыгарылат. Бир аз мурдараак Крым бийлиги универсалдуу десанттык кеменин курулушунун долбоорун жайгаштырууга Керчтеги "Залив" заводунун даярдыгын билдирген.

Россиянын Аскердик-деңиз флотунун түзүмүндө чоң десанттык кемелердин (ЧДК) саны көп деле эмес, заман талабына да толук жооп бербейт. Мисалга, 775 жана 1171 ЧДК долбоору Польшанын Гданьск калаасындагы кеме куруучу жана оңдоочу жайларында курулган.

Бул багытта РФ Аскердик-деңиз флотунда технологиялык революция жакындап калганы шексиз. Куралдануу боюнча 2027-жылга чейинки Мамлекеттик программага 19 трлн рубль бөлүнөрү болжолдонууда. Ал эми заманга бап океандык Аскердик-деңиз флотунун курулушу РФ коргонуу жөндөмдүүлүгүн өнүктүрүүнүн негизги багыттарынын бири болуп саналат.

126
Белгилер:
курал-жарак, армия, коргонуу, деңиз, Суу, өндүрүш, Россия, кеме
Тема боюнча
Кара деңиз Россиянын толук көзөмөлүндө. НАТОнун аракетине жооп
НАТОну санаага салып... Россия "Борей-А" жана "Ясень-М" субмариналарын чыгарды
Украина президенти Владимир Зеленскийдин архивдик сүрөтү

Зеленскийдин тактыдагы бир жылы. Украина президентинин ишмердигине сереп

202
(жаңыланган 11:28 21.05.2020)
Кечээ Владимир Зеленскийдин Украина президенти болгонуна бир жыл толду. Эч кандай саясий тажрыйбага ээ болбой туруп ал мурдагы президент Петр Порошенкону экинчи турда аябагандай чоң айырма (73%) менен утуп чыккан.

Владимир Зеленскийдин бир жылдык ишмердигине серепчилердин баасын биздин өнөктөш РИА Новости агенттиги сапка салган.

Зеленский бул убакыт аралыгында шайлоо алдында берген убадаларынын айрымдарын аткарды, атап айтканда, депутаттык кол тийбестикти жойду. Бирок Донбассты убада кылган жай турмушка кайтара алган жок.

Эки чылбыр, бир тизгин колунда турса да, өлкөнү реформалоодо жана "жакырлык доорун" жеңүүдө олуттуу өсүш жарата алган жок. Ошондой эле күрөшөрүнө убада кылган кишилерин кайра кызматка дайындаганы үчүн да айыпташат. Кадрлардын таңсыктыгы да анын ишинин натыйжалуулугун аксатууда. Негизги кызматтарга талапкерлерди ал мурдагы аткаминерлердин арасынан да издөөгө аргасыз.

Россия менен мамиле да күтүлгөндөй жакшырып кетпеди. Зеленскийдин кеңсеси тараптан антироссиялык риторика кыйла азайганы менен жаңы президент РФти Украинанын чыгышындагы жаңжалга айыптаганын койбой, Москвага каршы санкцияларды күчөтүүгө чакырганын токтотпойт.

Серепчилердин баамында, Зеленский "ушунча убакыт бою президент болууну үйрөнүп келди, бирок дале бул кемени кантип айдоону аягына чейин аңдай элек". Мамлекет башчылык кызматындагы он эки айын баалап жатып Зеленский өзү ишенчээктиги калып баратканын, мурдагыдан катаал тартып, бирок жаңы ролуна дале көнө албай жүргөнүн билдирген.

"Турборежим"

Зеленскийдин бир жылдык башкаруусунда өлкөдөгү бардык өзгөрүүлөр "турборежимде" жүргөн. Бийликтин партиясы президенттин жана анын айланасындагылардын калыптанып калган эрежелерди жана аткаминерлерди чагылгандай тездик менен өзгөртүп жиберүү, ошондой эле Жогорку Радада чечимдерди кабыл алуу тилегин дал ушундай мүнөздөгөн.

Инаугурация күнүндө эле Зеленскийдин алгачкы чечими парламентти таратуу жана кезексиз шайлоону жарыялоо болгон. Былтыр өткөн шайлоодо президенттик партия 246 мандатка ээ болуп, коалицияны өз алдынча түзгөн.

"Эл кызматчылары" ("Слуги народа") партиясынын депутаттары жаңыдан ишин баштаганда өздөрү тексттери менен да тааныша элек мыйзамдарга күнү-түнү добуш беришкен. Бир жылдык ишмердигинде эле Рада 180ден ашуун мыйзам кабыл алууга үлгүргөн. Зеленскийдин тегерегиндегилер конституцияга депутаттардын кол тийбестигин алуу өңдүү өзгөртүүлөрдү киргизе алышты. Азыркы президент бийликке келгенче, бул демилге Радада бир топ жыл кармалып турган.

Ошол эле убакта өзгөртүүлөрдө депутатка каршы кылмыш ишин эми башкы прокурор гана козгой алары каралган. Башкы прокурордун талапкерлигин парламент президенттин сунуштоосу менен бекитет. Зеленскийдин демилгеси менен Радада импичмент жөнүндө мыйзам, ачык регионалдык тизмени караган жаңы шайлоо кодекси кабыл алынды.

Кадрдык тартыштык жана тааныш-билиштик

Зеленскийдин башкаруусу кадрдык саясаттан аксайт. Бийликке өлкөнү башкарууга командасы жок киши келди. Болушунча жаңы адамдарды алып келүү боюнча шайлоо алдындагы демилгеси да ишке ашпады.

"Зеленский менен шайлоочулары жаңы кишилерди бийликке алып келип эле баарын өзгөртүп жиберерин ойлошкон. Бирок ойлогондорундай болбоду. Татаал маселелер тез жана оңой-олтоң чечилбейт", — деп эсептейт украиналык саясат таануучу Владимир Фесенко.

"Эл кызматчылары" депутаттарынын арасындагы жаңы адамдар тез эле "эскилерге" айланды. Иш жүзүндө бийликтин партиясы таасир этүүнүн бейформал топторуна бөлүнүп, туруксуз иштей баштаганына бир топ болуп калды. Соңкуларынан негизгилери болгон жер рыногу жана "антиколомойский" (Украинанын олигарх депутаттарынын бири Игорь Коломойский жана "ПриватБанктын" тегерегиндеги маселе) мыйзамына добуш берүүлөр Радада Зеленскийдин бирдиктүү коалициясы эми жок экенин көрсөттү.

"Командасын шашылыш топтогондуктан, тартибинин да, ыкчамдыгынын да бирден-бир критерийи – жалгыз өзү. Ошондуктан идеологиялык же баалуулук факторлору жок. Зеленский болбосо, ал жараткан система да болбойт", — дедит Фесенко.

Натыйжасыз кадрдык саясат Украинанын экономикасында да көйгөйлөргө тушуктурду. Зеленскийдин Алексей Гончарук башында турган биринчи өкмөтү мамлекеттик бюджетке киреше түшүшүн үзгүлтүккө учуратып, бул социалдык төлөм боюнча көйгөйлөргө жана акыры министрлер кабинетинин отставкасына алып келген. Гончаруктун ордуна Денис Шмыгаль келген.

Өкмөттүн айрым мүчөлөрүнө талапкерлерди Зеленскийдин кеңсеси алигүнчө таба элек. Украина Радасында өкмөттүн бул курамы да отставкага кетип калышы ыктымал экенин жашырышпайт. Коронавирус эпидемиясы маалында экономикалык абалды турукташтыруу боюнча планын сунуштай албай келет.

"Кадрдык саясатта кызыктай окуялар болуп жатат. Бийликке мурункулар гана эмес, абдан шектүү саясий таржымалы бар адамдар кайтууда. Анан калса, бардык лагерлерден – Виктор Януковичтин да, Петр Порошенконун тобунан да бийликке кайра кадам жасашууда. Мындай көрүнүштөр кадрдык саясаттын жоктугун көрсөтөт", — деп жазат "Центр UA" коомдук уюмунун башчысы Олег Рыбачук "Новое время" басылмасына.

Саясат анализи жана менеджменти украиналык институтунун директору Руслан Бортниктин пикиринде, кадрдык саясаттын жаңылыш экени Зеленскийдин жарым жыл өтпөй өкмөттү, башкы прокурор жана президенттин кеңсесинин жетекчисин алмаштырганынан эле көрүнүп турат.

"Бул анын кадрдык саясаты системага салынбаганынан кабар берет, бийликке туура эмес кишилер келип калып, алардан тез эле арылууга туура келүүдө", — дейт эксперт.

Бийликке дос жана туугандарын жолотпоого берген убадасы да Зеленскийдин шайлоодон утуп чыгышына салым кошкон.

"Кам санабагыла. Таааныш-билиштикке жол берилбейт" деп жооп берген Зеленский Мамлекеттик кызматка кимдерди дайындай турганы боюнча журналисттердин суроосуна 2019-жылдын апрелинде. Жыл айланбай анын "Квартал 95" студиясынын катышуучуларынын дагы бирин мамлекеттик кызматка дайындаганында украиналыктар кол шилтешти.

Зеленский алгачкы чечимдери менен эле балалыктан берки досу Иван Бакановду Коопсуздук кызматынын жетекчилигине дайындаган. Буга чейин ал "Квартал 95" ЖЧКсын жетектеген. Бир топ жылдан берки досу, бизнес-өнөктөшү, "Квартал 95" студиясынын теңата кожоюну Сергей Шефирди өзүнө кеңешчи кылып алган.

Президенттик кеңсенин жетекчилигине "Кварталдын" юристи жана досу Андрей Ермак келген. "Квартал 95" студиясынан бийликке дайындалуулар эбак тамашага тема болуп калган. Аталган студиядан Лысый (Зеленскийдин жакын досу Евгений Кошевой) эмнеге дале кызматка келе элек деп шакаба чегип калышат. Украиналык журналисттер "кварталдыктар" бүткөндө аталган жамааттын концертинде кызуу алакан чаап, катуу күлгөндөрдөн кызматка дайындоого болорун да тамашалашат.

Жемкорлукка каршы күрөш жана "камайм" деген убадалар

Порошенко менен болгон дебатта Зеленский ага "мен – сиздин өкүмүңүзмүн" деген. Шайлоо алдындагы дагы бир ураандарынын биринде: "Жаз келсин, баарын камайбыз" деп жазылган. Жемкорлукка каршы турарын кайра-кайра жарыялап келгени менен Зеленскийдин тегерегинде жаңы жемкорлук жаңжал чыкты.

Март айынын аягында президенттик кеңсенин башчысы Ермактын бир тууганы мамлекеттик кызматтарга талапкерлерди тандап жатканын далилдеген видеолор жарыяланган, балким акча да алган болушу мүмкүн деп айтылган. Зеленскийдин кеңсеси бир аптадан кийин гана бул жаңжал боюнча үн катып, видеодогу кишилердин эч бири кызматка дайындалбаганын, бирок "келтирилген фактылардын баары кылдат текшерилүүгө тийиш" экенин белгилешкен. Кийинчерээк Мамлекеттик тергөө бюросу Ермактын бул материалдардын таралышына байланышкан арызы боюнча иш козгогон.

Антикоррупциялык прокуратура мамлекеттик бийлик органдарына кызматка дайындоодо таасирден кыянаттык менен пайдалануу фактысы боюнча иш козголгон. Кийин аны "Алдамчылык" беренесине алмаштырып коюшту.

Зеленский өзү бир жыл ичинде жемкорлорду камай албаганына укук коргоо органдарына түз таасир эте албаганын себеп катары көрсөтөт. Эң чуулгандуу иштердин алдыңкы сабында Порошенкого козголгон иштер турат. Ал 16 кылмыш ишинде фигурант. Арасында "Мамлекетке чыккынчылык", “Кылмыштуу жол менен табылган кирешелерди адалдаштыруу, "Бийлигинен кыянаттык менен пайдалануу" беренелери боюнча козголгон иштер да бар.

Донбасс маселеси да жарым жолдо

Зеленский Донбасстагы согуштук жаңжалды токтотууга көп көңүл бурду. Былтыркы жылдын аягында Франция, Германия, Украина жана Россиянын лидерлери үч жылдык тыныгуудан кийин "норманд форматында" сүйлөшүүгө чогулушту. Жолугушуунун жыйынтыгында Украинанын чыгышында бир катар пунктуларда күчтөрдү бөлүү башталып, өзүн мамлекет деп жарыялаган ДНР менен ЛНРдын РФ менен "кармалган" адамдарды алмашуусу жүрдү.

"Менин президенттик мөөнөтүмдө бул согушту токтотобуз деп ишенем... Бир жыл иштөөгө даярмын, эгер Минск келишиминен майнап чыкпаса, тактиканы өзгөртөбүз. Бир жыл өтө элек", – деп кайталап келген Зеленский.

Минскидеги Донбасс боюнча байланыш тобу "Штайнмайер формуласы" боюнча макулдашышкан. Бул аймактын өзгөчө макамы жөнүндөгү мыйзамдын күчүнө кирүү тартибин аныктайт. Формула Украинанын борбор калаасында, ошондой эле өлкөнүн бир катар шаарларында макулдашылган соң Киевдин мындай чечимине каршы чыккандардын митингдери өттү. Донбасстын макамы жөнүндөгү мыйзам алигүнчө Радага келип түшө элек.

Май айында Зеленский Минскидеги байланыш тобун күчтөндүрдү. Анын курамына вице-премьер, Украинанын убактылуу оккупацияланган аймактары боюнча министри Алексей Резников кирди.

"Норманд төрттүгүнүн" экинчи жыйыны өтпөй калды. Бирок коронавирустун буга тиешеси жок. Кептин баары биринчи жолугушуунун жыйынтыктарынын аткарылбаганында. Жакшы башталганына карабай, Донбасс боюнча татаал чечимдерди кабыл алуу зарыл болуп турганда Зеленский артка чегинди. Чечимдерди өлкө ичиндеги оңчул радикалдар пайдаланмак, бирок аларсыз реинтеграция мүмкүн эмес", — деди Бортник.

Тышкы саясаты

Тышкы саясатта Зеленский Киевдин евроинтеграциялык векторун сактап, НАТО менен кызматташтыгын улантууда. Ошентсе да президенттин кеңсесинде Украинанын тышкы саясаты дал кандай болушу керектиги боюнча так стратегия жок.

Келечектүү изилдөөлөр эл аралык борборунун эксперти Николай Капитоненконун пикиринде, Зеленскийдин командасында стратегиялык пландоо сезилбейт, эски көп вектордуулук уланууда. Өз кезегинде саясат таануучу Бортник көп вектордуулук саясатка кайтуудан кеп козгоштун кереги жоктугун белгилейт. Анын пикиринде, жаңы президент евроинтеграцияны Порошенкодой демилгелүү жүргүзгөн жок.

"Батыш Украинадан четтеп, өз көйгөйлөрүнө кайтты. ЕБ жана НАТОдогу курстан эч кимдин баш тартпады. Конституцияда бул жобо сакталган, бирок бул процесстерди тездеткен киши жок", — деп эсептейт серепчи.

Крым 2014-жылдын мартындагы референдумдан соң россиялык регионго айланган. Анда Крым Республикасынын шайлоочуларынын 96,77 пайызы жана Севастополдун тургундарынын 95,6 пайызы Россиянын курамына кирүүгө макулдугун билдирген. Крым бийлиги референдумду Украинадагы 2014-жылдагы мамлекеттик төңкөрүштөн кийин өткөргөн. Украина мурдагыдай эле Крымды өзүнүкү санап, убактылуу оккупацияланган территория деп атайт.

РФ жетекчилиги Крым тургундары демократиялык жол менен эл аралык укуктарга жана БУУнун Уставына толук шайкеш түрдө Россияга кошулууга добуш беришти деп эсептейт. Россиянын президентинин айтымында, Крым маселесине "биротоло чекит коюлду".

Бедели төмөндөп...

Кетирген катачылыктарына жана коомго түшүнүксүз чечимдерине карабай, жакын арада шайлоо өтө турган болсо, Зеленский кайра эле утуп чыкмак. Акыркы социалдык сурамжылоолор боюнча потенциалдуу шайлоочулардын 40 пайыздан ашыгы аны шайлоого даяр.

Былтыр биринчи турдун жыйынтыгы боюнча ал бардык талапкерлердин ичинен эң жогору (30,24%) жана ошол убактагы президент Порошенкодон эки эсе көп добуш алган. Экинчи турда 73,22% менен шайлоодон утуп чыккан.

"Зеленскийдин партиясы он ай ичинде ар бир төртүнчү, ал эми Зеленский өзү шайлоочуларынын 30 пайызын жоготту. Буга карабай рейтинг жогору бойдон, анткени 73 пайыз – жетишерлик жогорку көрсөткүч", – дейт Бортник.

Анын көз карашында, көпчүлүк мындай электоралдык революция, системага салынбаган саясатчынын шайланышы саясий революцияга жана социалдык-экономикалык байланыштын трансформацияланышына алып келерин күткөн. Бирок эл күткөндөй болбоду, Зеленский мурунку президенттерден калган башкаруу тутумун гана башкарууда.

"Демократия үйү" борборунун саясий талдоочусу Анатолий Октисюк да ушундай ойдо.

"Бийлик алмашкандай болду, бирок эски эрежелер Порошенконун тушундагыдай топтоштурулган эмес. Менимче, Зеленский олигархтардан, өз беделин түшүрүп алгандан же кимдир бирөөлөрдүн жамандап жазып коерунан чочулайт. Баары алакан чаап колдоп туруусун каалаган актердук синдромдон арыла элек" – деп эсептейт саясат таануучу.

202
Белгилер:
шайлоо, өкмөт, бийлик, Украина, кадрлар, саясат, президент, Владимир Зеленский
Тема боюнча
"Соккуга даярдык". НАТО Түндүк Македонияны кошуп алуудан эмне пайда көрөт
Россиядагы Калининград шаарында мигранттар. Архив

Жогоруладыбы же түштүбү? COVID-19дун Россиядан которулган акчага таасири

40
(жаңыланган 02:05 30.05.2020)
Акча которуу системасы эл аралык агымдын көлөмү бул жазда азайып кеткендигин көрсөттү. Россиядан жакынкы чет өлкөлөргө жасалган которуулар апрелде кээ бир компанияларда 50 пайызга ылдыйлаган.

Мында көрсөткүчтөр көптөгөн эмгек мигранттары пандемиядан улам мекенине кайтып же Россияда ишсиз калганы менен байланыштуу болду. Sputnik учурда акча которуу рыногунда эмне болуп жатканына көз салып, кийинкиге божомол кылып көрдү.

Апрелдеги которуулар жарымына чейин азайды

Апрель айында рынокто Россиядан жакынкы мамлекеттерге жасалган эл аралык которуулар кадимкидей түштү. Эгерде мартта төмөндөө 5-10 пайыз (2019-жылдын март айына караганда) болсо, апрелде 50 пайызга жетти. Бул маалыматты "Золотая корона – Денежные переводы" кызматынын директору Иван Ситнов айтып берген. Азыр майдагы көрсөткүч 25-30 пайызда турат.

Денежные переводы в страны СНГ в 2019 году
© Sputnik
КМШ өлкөлөрүнө акча которуулар

Мындай абал "Юнистримде" да байкалган. Sputnik агенттигине Эл аралык которуулар кызматынын президенти Ксения Чернышева апрелде мартка караганда 34 пайызга түшкөндүгүн айтып берген. Майда апрелге карата 10 пайызга төмөндөө боолголонуп жатат.

Аналитик группы компаний Финам Алексей Коренев
"Финам" компаниясынын серепчиси Алексей Коренев
"Россиядан жакынкы мамлекеттерге которулган акчалардын көп бөлүгү мигранттардын мекенине, үй-бүлөсүнө жиберген каражаты. Мартта абал мынчалык курч болгон эмес, бир катар ишканалар иштеп жаткан. Апрелде алар токтоп калды. Көбү мекенине кайтканга мажбур болду же кырдаалдын жакшырышын күтүп отуруп калды. Тагыраагы, үйүнө жибергенге эч нерсеси калган жок", — деген "Финам" компаниялар тобунун серепчиси Алексей Коренев жаздагы которуулар көлөмүнө байкоо салып.

Western Union кызматынан апрелде мартка караганда которуулардын көлөмү азайганын айтышкан.

КМШ өлкөлөрүнүн экономикасына урулган сокку

Директор системы Золотая Корона – Денежные переводы Иван Ситнов на VI ежегодной церемонии вручения премии Банк года по версии портала banki.ru в Lotte Hotel Moscow.
© Sputnik / Валерий Левитин
"Золотая корона – Денежные переводы" кызматынын директору Иван Ситнов
"КМШ өлкөлөрүнүн көп бөлүгүнө Россиядан түшкөн акча – бюджетти кадимкидей эле толтурган каражат. Бул валюта андан аркы тышкы соода операцияларын жасоого көмөкчү болот. Андыктан ачка которуу Кыргызстан жана Тажикстан үчүн зор роль ойнойт. Алар үчүн күткөн акчанын түшпөй калышы чоң эле сокку", — деген Ситнов.

Тармактарды жандандырууга эмне жардам берет?

Иван Ситновдун пикирине караганда, акча которуу рыногунун кайра калыбына келишине эки фактор таасир этет. Алар — жеке адамдарды тейлеген жайлардын ачылышы жана эл аралык аба каттамдарынын иштеши.

"Биз май айында Москвада бир катар чектөөлөр алына тургандыгын көрүп турабыз. Бир катар пункттар иштеп, аз болсо да өсүү байкалды. Ал эми чек араларга келсек, эл Россияга акча тапканга учуп келе турган маалда жабылып калды. Чек ара кандай ачылары менен абал жакшырат. Бул Россияга иштөө үчүн эл учуп келгенде болот. Бирок мунун качан болорун билбейбиз. Балким, бир ай, балким, эки ай кетет. Алдын алып айтуу кыйын. Бардыгы коронавирустан улам абалга байланыштуу болот", — деп эсептейт "Золотая корона" кызматынын өкүлү.

Алексей Коренев болсо төмөнкүчө айтты.

"Азыр курулуш, жолдорду оңдоо иштерин башташат. Иштей турган кишилер керек, муктаждык болгон соң мигранттар Россияга кайрадан келет. Маселе башкада – эмгек рыногу өзгөрүшү мүмкүн", — деген аналитик.

Ал дагы бир пикири менен бөлүшкөн.

Эгерде пандемияга чейин Россиянын жарандарынын арасынан кара жумушка байланышкан, ачык абада, эшикте иштеген иштерге кызыгуу анчалык жаралбай мигранттарга тийсе, эми башкача болот. Келгендер атаандаштыкка кабылып, россиялыктар да ал иштерге, тагыраагы, мигранттардын жумушуна ыктай баштайт.

КМШнын экономикалык ишкер өнүгүү борборунун башкы директору Владимир Савченко да акча которуу өнөр жай активдүүлүгүнө байланыштуу деп эсептейт. Анын пикиринде, эгерде баары ойдогудай болсо, эки-үч айдан кийин калыбына келе баштайт.

40
Белгилер:
орун, иш, атаандаштык, Акча которуулар, коронавирус, Мигрант, Россия
Тема боюнча
Бир айдан кийин өлкөдөгү бардык май куюучу жайлар тыкыр көзөмөлдөнө баштайт
Асрандиев: КМШ аймагында жүктү тоскоолдуксуз ташууга шарт түзүшүбүз керек