Автобазар. Архивдик сүрөт

4 миң долларга арзандаган машиналар! Кыргызстандын унаа базарындагы жагдай

7218
(жаңыланган 10:25 09.02.2019)
Бажы пайыздары арзандаганы автомобилдердин баасы өзгөрдүбү, гибрид унааларды, ошондой эле электр менен жүрчү машиналарды сатып алуу ыңгайлуубу? Жаңы машиналарды саткан диллердик борборлордун жагдайы кандай? Бул суроолорго жоопту Sputnik Кыргызстандын макаласынан табыңыздар.

Былтыр жайында өкмөттүн чечими менен өлкөгө сырттан ташып келинген автомобилдерден бажы алымдары 2014-жылдагыдай деңгээлге дейре төмөндөтүлгөн. Муну менен бийлик элди экологиялык, энергия үнөмдөөчү стандарттарга төп келген машиналарды тандоого шыктандыруу аракетин кылган.

Серепчилер мындан улам 2008-жылдан баштап эски автолордун баасы түшөрүн айтышкан. Бирок жарым жылдан кийин деле эски унаалардын баасы дээрлик ошол бойдон. Экономикалык серепчи Искендер Шаршеев мындай абал дагы узакка созуларын айтат. 

Исполнительный директор Ассоциации иностранных инвесторов, экономист Искендер Шаршеев
© Sputnik / Азамат Тотубаев
Экономикалык серепчи Искендер Шаршеев

"Базардагы баа өзгөргөн жок, себеби өлкөдө экономикалык өсүш боло элек. Биздин экономика инфляциянын эсебинен өсүүдө, ал эми өлкөдөгү кырдаал эч кандай өзгөрүүнүн жоктугун айгинелеп турат. Эл машина сатып албай калды дебейм, калктын кайсы бир катмары сатып алууда, бирок көпчүлүгү рыноктон чоң сунуш күтүп жаткан чагы", — деп түшүндүрдү серепчи.

Шаршеев сатып алууга дарамети барлардын ыңгайлуу жагдайды күтүүсүн 2014-жылдагы окуяларга байланыштырат.

"ЕАЭБге кирердин алдындагы абал буга таасын мисал, базар жык-жыйма болчу, көбү автомобилдерин текейден арзан саткан. Дал ушул себептен сатып алуучулар да, сатуучулар да болушунча токтоо болуп турган чагы", — деп боолголоду Шаршеев.

РИОМ автомобилдик базарынын башкы директору Бактыбек Түмөнбаев автомобиль баасына бажы пайыздарынын төмөндөтүлүшү дээрлик таасир этпегенин тастыктайт. 

Автомобили на продажу в авторынке РИОМ
© Sputnik / Табылды Кадырбеков
РИОМ автомобилдик базары

"Тез арада сатууга аргасыз кишилер автомобилдерин эң төмөнкү баага карматышууда. Башкалар бааны жогору кармап турушат. Мисалы, 2003-жылы чыккан Honda Fit 4,5 миң доллар турат, ошол баа үч жылдан бери бир калыпта. Биздин элде япон өндүрүшүндөгү унааларга болгон мамилеси өзгөчө, дал ошол себептен алар дайым бааланат", — деп айтып берди ал.

Унаа базардын директорунун баамында, 2014-жылдын деңгээлиндеги бажы пайыздары коюлгандан бери айрым автолордун наркы аздыр-көптүр арзандады.

"2006-жылкы Toyota Camry бажы алымдары өскөндө өтө кымбаттап кеткен. Төмөндөтүлгөндө баа түшүп кетти. 2017-жылы андай машина 10-11 миң долларга сатылса, азыркы тапта 6-7 миңге да тапса болот", — деп салыштырды ал.

Базарлар, соода жана тейлөө ишканалар биримдигинин президенти Сергей Пономарев баанын кескин төмөндөшү күтүлбөй турганын, бирок бир жыл аралыгында айдалган унаалардын баасы түшө баштарын болжолдойт. 

Президент Ассоциации рынков, предприятий торговли и сферы услуг КР Сергей Пономарев во время беседы на радио Sputnik Кыргызстан
© Sputnik / Табылды Кадырбеков
Соода жана тейлөө ишканалар биримдигинин президенти Сергей Пономарев

"Жаңы тарифтер менен ташып келинген машиналар мурдагы пайыздар менен базарга кирген унааларга бир топ атаандаш болушат. Жагабы же жакпайбы, андайда рыноктун оюнчулары автону арзан сатууга мажбур", — деп белгиледи ал.

Кыргызстандыктар үчүн гибриддик унаалар пайдалуубу?

Министрлер кабинети гибриддик автомобилдерге бажы алымдары жана салыктын өбөлгөлөөчү пайыздарын киргизген (бир куб сантиметрине 0,5-0,6 долларга чейин). Электромобилдер таптакыр эле нөл пайыз менен өткөрүлөт. Бирок РИОМ унаа базарынын башкы директору Бактыбек Түмөнбаев андай жагымдуу шарттардын жаралганына деле карабастан, кыргызстандыктар жаңы муундагы машиналарды сатып алууга ашыкпай турганын айтат.

"Бизде гибриддик автолор сатылат, өтө көп эмес, анан да алар кымбат. Машинанын баасы 16-25 миң долларга чейин чыгат. Бул экинчи колдо сатылган авто үчүн өтө эле жогору баа. Балким, ошол себептүү да аларга талап азырынча көп эместир", — деп түшүндүрдү ал.

"Автопарк" ишканасынын өкүлү Айбек Букашев андай машиналар кыргызстандыктар үчүн экзотика деп эсептелерин айтат. 

Единственный в России новейший подключаемый гибридный автомобиль BMW X5 xDrive40e во время зарядки на открывшийся 22 апреля элекрозарядной автомобильной станции на улице Большая Бронная в центре Москвы.
© Sputnik / Евгений Биятов
Гибриддик автоунаа

"Гибриддик унааларды жарым жыл ичинде беш ирет алып келишти, рыноктун ченеми боюнча бул өтө аз. Колунда бар кишилер бул типтеги машиналардын артыкчылыгы жана кемчилигин байкап көрүү үчүн сатып алышты. Наркы орточо 6-20 миң долларга чейин жетет. Айдалган чакырымы канчалык аз, чыккан жылы жаңыраак болсо, баасы да ошого жараша жогору", — дейт ишкана өкүлү.

"Аукцион Авто" компаниясынын кызматкери Василий Грэм келечекте гана тургай, гибриддик автомобилдер рынокту азыртан эле ээлей баштарына ынанат.

"Гибриддик автомобилдерге буюртмалардын саны арбын. Базардан гибриддик Toyota менен Lexus унаасын көргүлөрү келет. Мунун себептери бар: биринчиден, бул машиналар өзгөчө бааланат, экинчиден, алар үчүн бажы алымдары аз, үчүнчүдөн, сарамжалдуу келет. Бажы төлөмдөрү менен кошо орточо алганда Toyota 10 миң доллар, ал эми Lexus 15 миңге чыгат", — деп далил келтирди ал.

Электр унаалары да, анын айтымында, сатып алуучулардын кызыгуусун жаратууда. Грэмдин маалыматы боюнча 2013-14-жылкы электрдик унаанын орточо баасы 10 миң долларды түзмөкчү.

"Машинаны кадимки токко сайып эле кубаттоого болот. Толук кубаттоо үчүн алты сааттай убакыт сарпталат. Автонун батареялары болжол менен 160 чакырым жолго жетет", — деди Грэм.

Кыргызстанда машина качан арзандайт?

Экономикалык серепчи Искендер Шаршеев жакынкы жылдары Кыргызстанда автомобилдердин арзандар-арзандабасын болжолдоо абдан татаал деп эсептейт.

"Япониядан келген арзан машинага көнө түшкөнбүз, келечекте да ошондой эле болорун күтөбүз. Бирок мурда айдалган, антсе да абалы дурус арзан машиналардын доору аяктады. Бүгүн автолордун наркы өскөнү өскөн, себеби рынокто аздыр-көптүр талап бар", — деди ал.

Серепчи белгилегендей, гибриддик жана электрдик автолорго түзүлгөн ийкемдүү шарттар да рынокко таасирин тийгизген жок.

"Биздин эл андай машиналарга али даяр боло элек, балким бир нече жылдан соң жагдай алмашаар. 2020-жылдан кийинки баа кандай болорун божомолдоо кыйын. Жыл айланып экономисттер 2008-жылдагыдай жаңы кризисти болжоп чыгышат. Андай шартта будуң-чаң түшпөстөн, окуялар өтө жай нукта өнүгөт", — деди Шаршеев.

Автомобиль сатуучу Айбек Жумашев быйыл көктөмдө машиналар адаттагыдай эле арзандай турганына ишенет.

"Жазында унаасын сатыкка чыгаргандардын саны артат, кээси ошол убакка чет өлкөдөн машина ташып келишет. Дал ошондон улам авто арзаныраак болот, соңку жылдары рынок ушундай схемада иштөөдө", — деп түшүндүрдү ишкер.

Экономист Кубат Рахимов экинчи кол рыногундагы автомобиль баасы жаздын ортосу же аягында арзандарына ишенет. 

Председатель комитета Торгово-промышленной палаты КР Рахимов Кубат на пресс-конференции в мультимедийном пресс-центре Sputnik Кыргызстан
© Sputnik / Табылды Кадырбеков
Экономист Кубат Рахимов

"Жакын арада Кыргызстанда машина көбөйөт. Кырдаал ЕАЭБге кирердин алдындагы абалды эске салышы ыктымал. Баа негизинен күн жылып, ашуулар ачылган маалда түшөт. Бирок жагдай эмгек мигранттары жөнөткөн каражаттын келишине жараша болот. Ошондо да жалпы абал арзандоого карай нук алат", — деп түшүндүрдү ал.

Ошентсе да серепчи айдоочуларга темир тулпарын алмаштыруу үчүн жылдын бул убагын күткүлө дегенден алыс.

"Эгер автомобиль алууга белсенип турсаңыз, бүгүн издеп баштоо оң. Чет өлкөдөн алдырып же жергиликтүү базарлардан табабы, ар кимдин өз эрки. Мен, маселен, 2004-жылы чыккан эски унаамды сатып, акчасын жаңы авто алдырууга жумшадым. Жакында эле 2014-жылкы машина келди", — деп жеке тажрыйбасынан бөлүштү серепчи.

Рахимовдун пикирине таянсак, жазында машина сатуу бир аз көйгөйлүү, себеби экинчи кол рыногунда атаандаштык күч болот. Ошондой эле серепчи кайра сатуу ниетинде авто алуу же өзү үчүн унаа сатып алуунун айырмасын мындай түшүндүрдү: "Өзүңүзгө автомобиль алууда сиз сапат жана коопсуздугуна карайсыз. Алып сатуучу арзан алып, кымбат сатуу ниетин көздөйт, автомобиль аларда ушуну эстен чыгарбаңыз".

Кыргызстанда жаңы автолор рыногу кыйрайбы?

Экономисттердин пикири боюнча Кыргызстанга авто ташууга бажы төлөмдөрүнүн төмөндөтүлүшү жаңы автомобилдерди сатуу борборлорунун ишине терс таасир этти.

Кубат Рахимов 2018-жылдын жыйынтыгы боюнча Белоруссия 50 миң, ал эми Россиянын тургундары 2 миллион жаңы авто сатып алган. Кыргызстан бул жаатта союздаш өлкөлөрдөн алда канча артта. 

Стоянка автомобилей у предприятия Renault, расположенного на территории бывшего АЗЛК, в Москве.
© Sputnik / Максим Блинов
Автоунаа токтотуучу жай

"Негизинен биз да ушул жол менен багыт алууга тийиш элек. Бирок биз мурда айдалган автолорго көнүп алганбыз, чындыгында кепилдиги бар, эч айдала элек, экологиялык жактан коопсуз унааларды айдашыбыз керек. Биз бөлөк жолду тандадык, ал кадамыбыз менен ынанымдуу автодиллерлердин Кыргызстанда иштөө үмүтүн өчүрдүк", — деди серепчи.

KIA Motors ишканасынын маркетологу Нурзат Октябрь алардын компаниясы өз ишмердигин Кыргызстанда 2018-жылдын апрелинен тарта баштаганын айтат.

"Авто сатууну баалоо азырынча кыйын, биз бул ишке киришкенибизге жыл айлана элек. Бажы төлөмдөрүнүн азайышы жаңы автомобиль рыногуна терс таасир этти. Мындай жеңилдиктер жеке адамдар үчүн гана жасалды, юридикалык тараптарга эч тиешеси болгон жок. Кыргызстандыктар эски унааларды сатып алат, бул жаңы автолорду саткан фирмалардын ишине терс таасирин тийгизет", — деди ал.

Бишкектеги BMW борборунун өкүлү Элита Каниметова жаңы автомобилдерди сатуу рыногундагы жагдайга баа берүү менен алардын ишканасы унаа сатуу көйгөйүнө кабылбаганын айтат. 

Работа автосалонов в Омске
© Sputnik / Алексей Мальгавко
Автосалон

"Жаңы автомобилдер мурда да бааланган, аларга азыр да талап күч. Орточо эсеп менен жылына жүздөй унаа сатылат, бир нече жылдан бери бул көрсөткүч кармалып турат. Биздин борбордо автомобиль сатууга бажы төлөмдөрүнүн жаңы тартибинин таасири тийген жок", — деди ал.

Ravon ишканасындагылар автомобиль сатууга азырынча баа бере алышкан жок, себеби бишкектик бөлүмгө дээрлик бир жылдан бери автомобиль алып келине элек.

"Ушул тапта машина сатуу жагдайын баалоо татаал, себеби сатыкта жок. Азырынча баа саясаты боюнча сүйлөшүүлөр жүрүүдө. Тек гана машиналар 100 пайызга кымбаттай турганын айта алабыз. Бишкекте машина куроо заводун ачуу маселеси белгисиз мөөнөткө жылдырылды", — деп түшүндүрүштү компаниянын өкүлчүлүгүнөн.

Эске салсак, 2020-жылдын 1-январынан тарта бажы операцияларын жүргүзүүдө Бажы союзунун талаптарына ылайык түзүлгөн бажы алымдары жана салыктар күчүнө кирет. Алар 2010-жылдын 18-июнунда кол коюлган Бажы союзунун чек арасы аркылуу жеке пайдалануу үчүн жеке адамдар тарабынан товар ташуу тартиби жөнүндөгү келишиминде каралган.

7218
Белгилер:
баа, Кыргызстан, базар, унаа
Тема боюнча
Бишкек: жаңы батирлердин баасы, алуу шарты, төлөө мөөнөтү. Тизме
Шекенов: Мамлекеттик ипотекалык компания өз максатына жеткен жок
Талибан тобунун мүчөлөрү. Архив

Афганистан: талибдештирүүдөн кийин Америка баскынчылыгы бейиштей көрүнө баштайт

137
(жаңыланган 20:17 08.08.2020)
Кандуу кагылыштар жана террордук актылар коштогон катаал жолдо Афганистан америкалыктарсыз жаңы жашоосуна баратат. Бул жаңы жашоо жаңы куралдуу кагылыштарды жаратып, кошуна өлкөлөрдөгү абалды курчутушу мүмкүн.

Александр Хроленко, аскердик серепчи

Афганистандагы абал жарашуу тууралуу билдирүүлөрдөн бир топ эле айырмаланып турат. АКШ менен келишимге кол коюлганына беш айдын жүзү болсо да "Талибан" Кабул менен ок атышууну токтотуу боюнча макулдашууга жете албады. Жоочулар жаңы калктуу конуштарды өз көзөмөлүнө алганга аракеттенип, аскердик жана полицейлик блокпостторго, аскердик базаларга, бир катар аймактардагы полицейлердин имараттарына кол салып жатышат. Августтун башында 37 аскер жана полиция кызматкери, 61 жоочу жана 43 жергиликтүү тургун каза болду.

Жолго коюлган минадан 5-августта түндүктөгү Баглан аймагында 12 адам курман болду. Бир күндөн соң Баглан – Саманган жолунда талибдер эки бензин ташуучу автоунааны өрттөп, бензин ташуучу жети автокөлүктү карактап, андагы майды Пули-Хумриде литрин 20 афганиден сатышкан. Бул "бизнеске" афгандык коопсуздук күчтөр менен болуп жаткан атышуулар да жолтоо боло алган эмес. Өз кезегинде акыркылар Кандагар жана Газни аймактарында гана бир аз ийгиликке жетише алышкан.

Талибдер бийликке умтулууда. Кабул курчоодобу?

"Ислам мамлекетинин" жоочулары "жандана" башташты – Желал-Абаддагы (чыгыштагы Нангархар аймагы) түрмөгө 2-августтагы чабуул учурунда 29 адам (алардын 10у террорчулар) каза болуп, 800 камакта отургандар – "Ислам мамлекетинин" мүчөлөрү, талибдер жана кылмышкерлер – качып кетишкен.

Жарашуу боюнча кадамдар кыйынчылык менен жүрүүдө. Камактагы талибдер жана туткундагы аскерлер менен алмашуу боюнча татаал жана көп суроону жараткан иш-аракеттер Афганистанда дээрлик аяктап калды. Жалпысынан күч органдарынын 1005 кызматкери бошотулуп, 4750 талиб түрмөдөн чыгарылды. Эркиндикке чыгарылган жоочулар биз эми мындан ары согушпайбыз деп убада беришип, тийиштүү кагазга кол коюшканы менен, алардын көбү убадасына турбай, кайра колдоруна курал алышкан.

Афганистандын президенти Ашраф Гани талибдер берген тизмедеги 400 ашынган террорчуну түрмөдөн бошотууга каршы чыгып, бул маселе боюнча эл менен кеңешүү керектигин билдирген. Бирок "Талибан"* кыймылы 5-августта расмий бийликтин Лойя Жирганы (эл өкүлдөрүнүн жыйыны) өткөрүү тууралуу чечимине каршы чыкты. Кыймылдын пикиринде, бул жыйындын укуктук статусу жок жана "баскынчылык бүткөндөн кийин" ал элдин мүдөөсүн чагылдыра албайт. Ошентип, талибдер өздөрүн өлкөнүн конституциясынан жана кылмыш-жаза кодексинен жогору коюп, чындык алар тарапта гана дегендей белги берип, Кабулдагы "коллаборациялык" өкмөттү мыйзамсыз деп баалашууда. АКШ болсо өзүңөр чечишип алгыла дегендей мамиле кылууда.

Түндүктөгү көйгөйлүү аймак

Ооганстандын түндүгүндө тынчтык жок. Тажикстан менен Өзбекстанга чектеш Балх аймагы июлдун аягында өкмөттүн аскерлери менен талибдердин ортосундагы катуу кагылыштарга байланыштуу эң кооптуу аймакка айланды.

АКШнын "Талибан* менен "туугандашуусунун" аягы эмне болот?

Афганистандагы абал оор, чаташ болуп турган кезде ооган-тажик чек арасындагы кырдаал дагы курчуй түшкөнүн Душанбе билдирүүдө. Бул аймакка ондогон жоочулар топтоло баштаган, алардын арасында Тажикстандын да тургундары бар. Президент Эмомали Рахмон Тоолуу-Бадахшан автономдуу областтагы чек ара тилкесин бекемдөөгө буйрук берди. Тажикстан шериктеш өлкөлөр жана эл аралык уюмдар менен сүйлөшүүлөрдө тажик-ооган чек арасындагы коопсуздук маселесин такай көтөрүп келет.

Окуялардын өнүгүү логикасы мындай, эгер талибдер жеңе турган болсо Америка Кошмо Штаттары менен келишимге ылайык кошуна Борбордук Азия өлкөлөрдөн келген жоочуларга Ооганстандын аймагынан чыгып кеткиле деген талап коюлушу мүмкүн. Катуу даярдыктары бар жүздөгөн жоочулардын Тажикстанга жана Өзбекстанга кайтып келиши бул өлкөлөрдөгү абалды радикалдаштырып да, татаалдаштырып да жибериши ыктымал. ЖККУ жана Москва менен биргеликте чогуу иш алып барган учурда гана окуянын бул нукта өнүгүүсүнүн алдын алса болот. Андан кийинчи?

Бул жерде "Талибан", башына кайрылсак – элдин муктаждыгынан жаралган кыймыл эмес эле Пакистандын ачык мүнөздөгү долбоору экенин, ал "борбор азиялык жаз" идеясын Тажикстан менен Өзбекстандын жана башка коңшу мамлекеттердин аймагына таратышы мүмкүн экендигин түшүнүшүбүз керек. "Талибандын" жоочулары – сырткы оюнчулар үчүн согуштун жана талкалап бузуунун ыңгайлуу куралы болуп эсептелет. Курамы жана көз караштары боюнча бир кылка болбогон бул террористтик уюмду эл аралык коомчулук тараптан мыйзамдаштыруу өтө опурталдуу кадам болот.

"Талибан" экинчи жолу бийликке Кошмо Штаттардын макулдугу менен келген учурда да ал афган эли жана коңшу өлкөлөр үчүн көп коркунучтардын булагы бойдон кала берет – бул диний экстремизм, баңгизат трафиги, куралдуу террорчулук (булар кыймылдын негизин түзөт). 32 миллион калкы бар Афганистандын "талибандаштырылышы" бул: диний эмес билим алууга, маданиятка, телеберүү менен кинотеатрларга тыюу салынышы, мектептер менен университеттердин көбүнүн жабылышы, конституциянын ордуна шариат сотторунун чечимдеринин колдонулушу, аялдардын коомдук жашоодон обочолонушу, кылган кылмышы үчүн орто кылымдарга мүнөздүү жанын кыюу, колу-бутун кесүү сыяктуу жазалардын кеңири колдонулушу (1996-жылы талибдер бийликке келгенде ушул нерселер байкалган эле).

Афганистанда бир нече теракт болуп, анын жоопкерчилигин "Талибан" алды. Видео

Жамандыктын чордону

"Талибан" жеңишке жетеринен күмөн санабайт, мыйзамдуу ооган өкмөтүн "тазалаганга" даяр. Талибдердин жетекчиси Мавлави Хибатулла Ахундзада өткөн аптада мындай билдирүү кылды: "Жихадыбыздын максаты өзгөргөн жок – баскынчылыкты токтотуу жана Афганистанда нукура исламдык өкмөттү түзүү". Ошондуктан АКШ жана эл аралык коомчулук "мындан ары да маселелерди жаратуусун токтотушу керек".

Катуу билдирүү. Ал эми маселелерге кайрыла турган болсок, учурда талибдердин бийлигинин алдында 15 миллионго жакын адам, Афганистандын калкынын дээрлик жарымы, жашап келет. Алар эртең менен үйдөн чыгып жатканда, аман-эсен кайтып келишеби же жокпу так айта алышпайт. БУУнун Баңгизаттар жана кылмыштуулук боюнча башкармалыгынын (UNODC) маалыматы боюнча, Афганистанда апийимди өстүрүү 2017-жылы 87 пайызга өсүп, 9000 тоннаны түзгөн, ал эми америкалыктардын аскерлери өлкөгө киргизилгенден бери баңгизат чийки затын өндүрүү 40 эсе өскөн, афган апийиминин бир жылдык аткезчилигинин көлөмү 3 млрд долларга бааланат.

Ошондой болсо да "Талибандын" идеологиясын, эгер бар болсо планын жана программасын кабыл албай талибдер менен кантип жарашса болот? Мурдараак Афганистан сенатынын төрагасы Мохаммад Алам Изидьяр Sputnik агенттигине берген интервьюсунда мындай деген эле: "Афган эли үчүн Афганистандагы талибдер – террордук топ экенин түшүнүү өтө маанилүү. Кайсы гана өлкө болбосун талибдерди колдоого алуусун биз кабыл албайбыз... Биз үчүн "Талибан" менен "Исламдык мамлекет" топторунун террорчуларынын ортосундагы айырмачылык анчалык деле чоң эмес". Таасирдүү афшан саясатчысы жана "можахеддер" кыймылынын ардагери Изидьяр кошумчалагандай, "Талибанга" түзмө-түз же кыйыр түрүндө колдоо көрсөтүү туруксуздукту Борбордук Азиядагы кошуна өлкөлөргө жылдырууга негиз түзөт.

Туура жана таамай сөздөр. Ооганстанда эч нерсе өзгөргөн жок. Бир гана америкалыктар Афганистандагы саясатын өзгөртүп, террорчулар менен көп жылдык кандуу тирешүүнү уланткандын ордуна Пентагондун аскерлерин тез жана коопсуз жол менен өлкөдөн чыгарып кетүү планын (бизден кийин эмне болсо, ошол болсун дегендей) кабыл алышты. Жакында АКШ Афганистандын Гильменд, Урузган, Пактика жана Лагман аймактарындагы дагы беш аскердик базасын жапты. Америкалыктардын куралдуу күчтөрүнүн саны 4 миң аскерге чейин кыскарат, ал эми 2021-жылдын май айына чейин аскери толугу менен чыгарылып кетет. Эми Дональд Трамптын президенттик администрациясына, мамкатчы Майкл Помпеонун сөзү боюнча, Афганистандагы абалды турукташтыруу үчүн Кремлдин колдоосу керек. Бирок келечекте абалды турукташтырса болобу, бул талаштуу маселе.

"Курулай күнөөлөө". Россия ТИМи NYT жазган макалага жооп берди

Россия Афганистандын тынч, туруктуу, көз карандысыз, экономикалык жактан өнүккөн, террорчулардан жана баңгизаттардан арылган өлкө катары өнүгүүсүнө көмөк көрсөтүү саясатын ырааттуу түрдө жүргүзүп келет. Россиянын жана ЖККУнун курамындагы башка өлкөлөрдүн афган багытында иш алып баруусуна талибдерге карата жумшак мамиле тоскоолдук кылууда. Ал эмес Афганистандын тышкы иштер министри Ханиф Атмар кечээ эле "моюнга алгандай" билдирүү кылды: "Жарашуу тууралуу башында эле ойлонуп, талибдерге татыктуу тандоо кылганга шарт түзүшүбүз керек болчу... Биз аларга жарашуунун татыктуу жолун сунуштай албай, алардын Афганистандан чыгып кетүүсүн талап кылып туруп алдык. Бул туура эмес саясат эле" (балким, Ханиф Атмар жаңы "таза" өкмөттүн курамына кирем деп жаткандыр). Ошол эле кезде ЖККУнун "Талибанга" карата нааразычылыктарынын көбү өзгөрүүсүз калды. Кыймыл мыйзамдуу өкмөткө карата куралдуу кысым көрсөтүүнү дагы эле жетекчиликке алат, "Аль-Каида" менен байланыштарын үзө элек, баңгизат трафигин колдоп келет, бул тизмектин башы гана.

137
Белгилер:
"Ислам мамлекети" террордук тобу, Талибан, Геосаясат, Афганистан, АКШ
АКШнын Вашингтондогу Ак үй имараты. Архив

"Кара схема": ички душманы АКШны соо койбой, Россияны сактап калышы мүмкүн

237
(жаңыланган 11:45 31.07.2020)
Бүгүн АКШнын Демократиялык партиясынын конвентинде (онлайн форматта өтө турган) мурдагы вице-президент Жо Байден Кошмо Штаттардын болочок президентин, тагыраак, президент айымын жеке өзү шайлашы ыктымал.

Бир нече ирет өткөн сурамжылоолор боюнча Байден ушул тапта өз атаандашынан — азыркы америкалык президент Дональд Трамптан эки, төрт, сегиз же ал түгүл он пайызга озуп чыкты. Сурамжылоого катышкан америкалыктардын басымдуу бөлүгү Трамптын ишине канааттанбаганын улам билдирип келет деп жазат РИА Новости.

Ал эми негедир эл алдына интернет жана теле аркылуу да чанда чыккан, көп учурда сөзүнөн адашкан, андан улам көпчүлүк тарабынан анын акыл саламаттыгынан шек саналган 77 жаштагы Байдендин кийинки президент болушу кепилденген сыяктуу.

"Сыяктанат" дегенибиз – Хиллари Клинтондун да президент болушу кепилденген, бирок реалдуулук өз түзөтүүлөрүн бул божомолго киргизбей койбоду. Жо Байден президенттик ант бере турган болсо да, ал убакка чейин 78 жашка чыгып калат. Кабинетти (АКШ президентинин иш бөлмөсү — ред.) ээлей турган эң карыя президент гана болбостон, рекорд койгон 70 жаштагы Дональд Трампты да караандатпай калат. Мурдагы президенттердин өмүр жолун эске алуу менен демократиячыл талапкердин эмгек милдеттенмелерин аткаруу маалында дүйнө алмаштырып кетиши да мүмкүн экенин баары түшүнүп турат. Кокус андай болуп кетсе, "милдетин аткаруучу" гана эмес, АКШнын чыныгы, жүз пайыз президенти болуп Байдендин төрт жылдык мөөнөтүнүн эң аягына чейин вице-президент калат. Байден президенттик тактыга отургандын эртеси эле өтүп кетсе, эл тарабынан шайланбаса да толук мыйзамдуу президент 2025-жылга дейре батыштагы ири өзөктүк державаны башкарат. Байден саналуу күндөр ичинде дал ошол кишинин ысымын атамакчы. Алдын ала белгилүү бир нерсе бар: бул кызматка аял киши келет, Байден бул туурасында тээ көктөмдө эле убада кылган. Кайсы айым келери эң башкы америкалык саясий конвентти утурлай күндемине айланды.

Трамп ноябрга белгиленген президенттик шайлоону жылдырууну сунуштады

Эң кеңири белгилүү талапкерлердин арасында жыл башында Демократиялык партиянын ички ат салышуусунда Байденге өз добуштарын алдырган сенатор Элизабет Уоррен; Мичиган штатынын губернатору Гретхен Уитмер (48 жашка келип калса да "жаш жана таза кан" деп саналат); Ирактагы согуштун ардагери, сенатор Тэмми Дакворт (Иракта эки бутунан ажыраган, тай кытайлар тегинен); конгрессвумен Вэл Демингс (кызыл терилүү жана мурдагы полиция кызматкери); Карен Басс (кара тору жана баңгизатка каршы күрөшчү); Сьюзан Райс (кызыл терилүү жана улуттук коопсуздук боюнча Обаманын мурдагы кеңешчиси); Камала Харристин (жарым-жартылай кызыл терилүү, индиялык жана Калифорниянын мурдагы башкы прокурору) ысымдары аталууда. Баса, демократиячылардын ички жарышында вице-президенттикке булардын соңку экөөнө басым жасалууда.

Boston Globe өңдүү басылмалар Байден вице-президенттикке дал кызыл терилүү айымдардан тандоого тийиш деген тейде ачык эле жазып чыкты. Кара тору вице-президент тандоо менен республикачылардын жана Трамптын расисттик жүзүн көрсөткүсү – азчылыкты куугунтуктоо саясатынын бетин ачуу аракети жасалып, ал эми Байден Обаманын тушунда коомдо мындай болбогонун, анын вазыйпасы өлкөнү бириктирүү болгонун баса белгилегиси келет. Бирок мындай тандем деле элди бириктире албай турганын, ал түгүл Трамптын убагынан да жаман болорун белгилегендер бар.

Коннектикут университетинин профессору Петр Турчин мындан он жыл оболу эле быйыл АКШда саясий туруксуздук башталарын жоромолдогон. Ага негизги факторлордун бири катары коом каймактарынын кайра жаралышын атаган. Бул – бай адамдардын пайызынын жогорулашы. Биз ойлоп келгендей, байлар менен жакырлардын ажырымынын чоңдугу мында анчалык кооптуу болбой калат окшобойбу. 1970-жылы калктын 62 пайызын түзгөн орто класстын болжолдуу үчтөн эки бөлүгү жакырланбастан, дал коом каймактарына айланган. Ал тургай, ашкере байлардын да саны экиден ашык пайызга артты. Он миллиондон ашуун доллар (1995-жылкы наркында) байлыгы бар үй-бүлөлөр 1983 жана 2010-жылдар ортосунда беш эсеге жогорулаган. Азыр андан да көп болушу ыктымал. АКШда ушул тапта "камкаймактар" чындап толтура, миллионерлерден эле дээрлик 19 миллион (бул бүтүндөй Румыния же Казакстандай бар), децимиллионерлер — жарым миллиондой, ал түгүл миллиардерлерден эле 650 чакты киши чыгат.

НАТОну соода менен алмаштырып алды. Россия эмнеге "Чоң жетиликти" каалабай турат

Бул жагымдуу көрүнүш катары сезилгени менен терс жагы да жок эмес. Адамдар байыганда алар табигый түрдө бийликке умтула башташат. Экономикалык күчүн сезет, аны саясий күчкө айландыргысы келет. Шаар жетекчилиги, штат, конгресс, Ак үйдөн орун алууга ашыгышат. Бирок бийликтеги орундардын саны көбөйүп кеткен жок. 450 орундуу конгресс бардык миллионерлерди да батыра албайт. Мындан улам элитанын арасындагы шериктештик жоюлат да, кыл чайнашкан күрөш башталат. Айтмакчы, ага байлар гана катышат деп ойлоого болбойт. Башкалар да жөн калбайт.

Газ жана Израиль: Европа дагы бир жол таптыбы?

Натыйжада соңку жылдары АКШда калктын санынан да кыйла ашкан юрист, саясат таануучу жана "коомдук илимдер боюнча адистер" ушунчалык тездик менен көбөйдү. Башкача айтканда, теориялык жактан кийин саясий карьераны баштап кете турган бардык адистиктердин ээлери арбыды. Алардын көпчүлүгү саясатта чыйыр гана салып тим болбостон, бул багытта ийгиликке жетери да турулуу иш. Алар кыжырданган, ызалангандар, анан азыркы Американын жалбыртташына да каршы эмес. Анткени бирөөнө каатчылык – башкасына мүмкүнчүлүк. Планетанын эң олуттуу державаларынын бири болгон Американын азыркы жана кийинки тагдыры дүйнөдөгү бир топ өлкөлөрдүн, анын ичинде Россиянын каймактарына да ачык сабак болор. Анткени дүйнөнүн кай мамлекети болбосун, элиталар бири-биринен эч айырмаланбайт эмеспи.

237
Белгилер:
президент, Дональд Трамп, шайлоо, АКШ
Тема боюнча
Трамп ноябрга белгиленген президенттик шайлоону жылдырууну сунуштады
Сабакка даярданып жаткан мугалим. Архивдик сүрөт

Бишкектин мугалимдери 1-сентябрга даярдык көрүп жатышат

0
(жаңыланган 14:34 10.08.2020)
Педагогдор жана мектеп жетекчилери үчүн онлайн-сабактар Билим берүү жана илим министрлигинин адистери тарабынан өткөрүлөт.

БИШКЕК, 10-авг. — Sputnik. 5-августтан тарта 25-августка чейин Бишкектин бардык жалпы билим берүү мекемелеринде "Санарип мугалим" аталышындагы онлайн-вебинар өткөрүлөт. Бул тууралуу мэриянын маалымат кызматы билдирди.

"Биз мугалимдер менен интернет аркылуу сабак берүүнүн ыкмасын, жетишкендиктерди баалоо, балдар менен иштөөнү уюштуруу жана окуучулар, мугалимдер арасындагы психологиялык кризистин алдын алуу максатында талкууларды жүргүзүп жатабыз", — деп айтылат мэриянын билдирүүсүндө.

Бишкек мэриясы калаадагы мыкты мектептерди атады

Педагогдор үчүн онлайн-сабактар Билим берүү жана илим министрлигинин адистери тарабынан эки этапта өткөрүлөт.

Сабактар 5-августтан 16-августка чейин жетекчилер үчүн өтсө, экинчиси 17-августтан 25-августка чейин жалпы билим берүү мекемелеринин бардык педагогдору үчүн болот.

0
Белгилер:
онлайн, мугалим, педагог, билим берүү
Тема боюнча
Германиядагы мугалим Бүбүйна: Кыргызстандын алыскы мектебинде иштегим келип кетет
Бүгүндөн тарта мугалимдер аралыктан окутууга даярдык көрө баштайт