Нью-Йорк фондалык биржада трейдер жумуш учурунда. Архив

Кыргызстандагы бизнес кризиске туруштук бере алабы? Ишкерлердин ачык пикири

492
(жаңыланган 15:31 16.04.2020)
Коронавирус кыргызстандык бизнести да буттан чалды. Ишкерлер анын эбин кантип таап жатканы туурасында бул макаладан окуңуздар.

Жакында эле бийлик пандемия шартында ишкерлерди колдоого ниеткер экендигин билдирген. Бизнес коомчулуктун өкүлдөрү менен баарлашып, алардын өз иштерин сактап калуу камылгасы кандай экенин сурап көрдүк.

Алдын алууга далалаттандык — тажрыйбалуу ишкер каатчылык менен күрөш жөнүндө

Таалайбек Сагыновдун компаниясы отуз жылга чукул мезгилден бери суу өндүрүү жана жеткирүү менен алектенет. Ишкердин айтымында, жергиликтүү бизнес өз кезегинде эмнелерге гана тушукпаган. Далайын ишкер өз жон териси менен сезген.

Бизнесмен, депутат БГК Таалайбек Сагынов
© Фото / Бактыбек Мейманбеков
Таалайбек Сагынов, ишкер: биздин компания отуз жылдан бери суу өндүрүү жана жеткирүү менен алектенет
"Жоогазын революциясынын тушунда компаниябыз абдан жапа чеккен: үч жыл дегенде араң кайра калыбына келтирдим. Пандемиядан кийин быйылкы кыштагы сооданын көлөмүнө кайрадан чыгара албайбыз, кардардык базанын саны төмөндөп кетет. Экономикабыз бизнеске салык каникулун уюштуруп берерлик абалда эмес экенин түшүнүп турам. Салыкты бир жылга бөлүп төлөө мүмкүнчүлүгү да жергиликтүү ишкерлердин абалын оңдой албайт. Анан калса, Салык кодексине ылайык, ушундай шартта салыкты үч жылга чейин бөлүп төлөө шарты каралган", — дейт ишкер.

Оңой-олтоң болбосун сезсе да, Сагынов башынан алдын алууга кам урган: өлкөгө коронавирус кире электе эле ал кесиптештерин иш тартибинин өзгөрүшүнө даярдоого киришкен.

"Бул жугуштуу илдет эртеби-кечпи Кыргызстанга да жетерин түшүнгөм. Сооданын көлөмү ылдыйлашын туюп турсам да, жамаатты чогултуп, эч бир кишини иштен кетирбей турганымды айткам. Өзгөчө кырдаал, андан соң өзгөчө абал киргенге чейин эле канча кызматкер сырттан иштей ала турганы, кимдин интернетке туташууга шарты бар, компьютер, же жок дегенде ноутбуктары барбы же жокпу деген сурамжылоо даярдаганбыз. Материалдык базаны аныктап алган соң биз бардык зарыл нерселерди сатып алууга аракеттендик", — деп түшүндүрөт ал.

"Ички эрежелерди түзүп, коргоо каражаттары боюнча алдын ала кам көрдүк, ошондой эле жеткирүүдө эч кандай байланыш болбогудай ыкманы ойлоп чыктык. Экспедиторлорубуз үчүн бардык майда-чүйдөсүнө, ал тургай, кардарга калемди карматпоого чейин ойлонуштурулган алгоритмди киргиздик", — дейт ишкер.

Ошол нерселерди эсепке алуу менен компания накталай эмес төлөм жана электрондук капчыкка басым жасаган.

Эптештирүү режиминде коомдук тамактануу жайлары кантип иштөөдө?

Пиццерия түйүнүнүн башкы директору Эсен Жуманов да компаниясынын абалы анчалык эмес экенин жашырбайт. Үч түйүнүнөн экөө гана иштөөдө, кызматкерлерди иштен кетирбөө үчүн иштеп жаткан пиццерияларга бөлүштүрүү боюнча чечим кабыл алышкан.

Посмотреть эту публикацию в Instagram

Публикация от Есен Джуманов (@jumanoov)

"Буюртмалар азайды, орточо чек кичирейди. Кардарлар үчүн эмне жасай алдык? Бир нече ыңгайлуу акцияларды уюштурдук, алардын эсебинен баа 10-30 пайызга ылдыйлады. Азыркы тапта биз үчүн киреше табуу эмес, ижара акысы, кызматкерлердин маянасы жана башка чыгымдарды жаба алганыбыз маанилүү", — дейт ал.

Бирок Жумановдун пикиринде, кыргызстандыктар буюртманын наркына гана эмес, коопсуздук стандарттарына да көңүл бурат, көпчүлүк кардарлар үчүн бул көрсөткүч биринчи планга чыкты.

"Адамдар үчүн тамак-аш стерилдүү шартта даярдалганын билүү маанилүү. Биз мурдатан эле эрежелерди бекем сактап келгенбиз, ушул тапта баары кылдаттык менен даярдалганын тез-тез эскерте турган болдук. Кызматкерлер дезинфекцияны саат сайын өткөрүүдө", — деп билдирди ишкер.

Оор абалга кабылган туризм

"Жибек жолу" туризм биримдигинин төрагасы Владимир Комиссаров туристтик тармак оор абалга тушукканын айтат. Анын пикиринде, бул чөйрө 2021-жылы гана ирдене башташы ыктымал: пандемияны дүйнө жеңген күндө да адамдар туризм жана бөлөк көңүл ачуучу нерселерге чамасы жетпейт. Муну аңдаган Владимир өзүнүн туристтик фирмасынын ишин бир жылдык мөөнөткө токтотууну чечти.

Президент Ассоциации горных гидов КР Владимир Комиссаров во время беседы на радио
© Sputnik / Эркин Садыков
Владимир Комиссаров, "Жибек жолу" туризм биримдигинин төрагасы
"Биздин фирма альпинизм, ат жана тоо туризми менен алектенет. Аны биз убактылуу жапканы турабыз, бирок төлөмдөрдүн кайсы бир бөлүгүн баары бир төлөп берүүгө туура келет. Айрыкча кызматкерлерди коё берүү көңүлгө сыйбай турат, бирок бир жыл ким күтөт? Азыр туризмде кадрдык таңсыктык бар, каатчылык аны дагы курчутат", — дейт ал.

Комиссаровдун айтымында, өзгөчө мейманканаларга кыйын болот: аларды жөн гана жаап коюуга болбойт, кандайдыр бир абалда дайым калыбында кармап туруу зарыл. Серепчинин пикиринде, жок дегенде июль-августта жагдай жакшырып калса, ички туризмдин ыргагы жаман болбойт.

Бул тармактагы туңгуюк абалга карабастан, Комиссаровдун айтымында, бийликтин колунда бул чөйрөнү келечекте күчтүү деңгээлге чыгарууга мүмкүнчүлүгү жаралды. Маселен, аны өнүктүрүүнүн системалык документтерине реалдуу көйгөйлөрү жана аларды чечүү жолдорун ийне-жибине чейин жазуу абзел.

Машыгууларды онлайн түрүндө өткөрүүдөбүз. Спорттук бизнес кантип жатат?

Коронавирус ишкер Урмат Насыкуловду кыйын кезеңге кептеди: анын фитнес-клубунун иши жаңыдан жүрүшө баштаган. Бизнесмен белгилегендей, иши чыгымдуу болбосо да өтө кирешелүү деш кыйын. Бирок аргасыз жагдайга карабай, ал кардарлары жана кызматкерлер менен байланышты үзбөөгө тырышууда.

Директор общественного фонда Тонус Урмат Насыкулов во время беседы на радио Sputnik Кыргызстан
© Sputnik / Табылды Кадырбеков
Коронавирус ишкер Урмат Насыкуловду кыйын кезеңге кептеди: анын фитнес-клубунун иши жаңыдан жүрүшө баштаган
"Биз кардарлар менен байланышып, машыгууларды түз, онлайн өткөрүүдөбүз. Эксперимент ийгиликтүү болуп чыкты: адамдар биз менен бирге чын дилден машыгууда. Андан тышкары, кыргызстандыктар үйдө аткара ала тургандай көнүгүүлөрдүн комплексин жарыялап турабыз", — деп тажрыйбасынан бөлүштү.

Насыкулов азыркы кыйсыпыр кырдаал адамдардын саламаттыгына орчундуу көңүл бурууга түртөрүн белгиледи. Мунун натыйжасында спорттук индустриянын өнүгүшү өр алат.

Кийим-кече саткандар каатчылыкка каршы кантип күрөшүүдө?

Борбор калаадагы соода борборлорунун биринде ишкер Полина Гордиенконун кийим-кече саткан бутиги бар. Март айында СБ жетекчилиги кийимдерди чыгарып, бөлүмдөрдү жабуу керектигин жарыялаган. Ишкер айым алгачкы күндөр тынч өткөнүн, бирок көп өтпөй кардарлар да өздөрүнө келди көрүнөт, кийим-кечеге буюртма түшө баштаганын айтты. Ал соода борборлорунун көбү ижара акысынан бошотконун, бул ишкерлерге сезилерлик колдоо болгонун кошумчалады.

Предприниматель Полина Гордиенко в офисе Sputnik
© Sputnik / Жоомарт Ураимов
Борбор калаадагы соода борборлорунун биринде ишкер Полина Гордиенконун кийим-кече саткан бутиги бар
"Сооданын көлөмү жакшы эле түштү, бирок мындан да жаман болот деп күткөм. Товарларым бардар адамдарга ылайыкталгандыктан, каатчылык алардын сатып алуу жөндөмдүүлүгүнө анчалык катуу таасир этпеди", — деп белгилейт ал.

Гордиенко социалдык медиага басым жасоодо. Ишкер айымдын айтымында, ал улам сынамык кадамдарга барып, жаңы инструменттерди киргизип турат, ошондуктан ишинин жүрүшү жаман эмес. Бирок баары бир кыйынчылыктарга, маселен, товар ташуу жаатында көйгөйгө кабылды.

"Аба каттамы токтогонунан улам буюртма кылууга, алып келүүгө мүмкүнчүлүк жок, биз кызматташкан компания да ушул тапта ишмердигин токтотуп, кеңселерин жапкан. Азыр биз товар ташуунун башка жолдорун табуу жана уюштурууга аракет кылуудабыз", — дейт ал.

Тигүүчүлөр кантти? Жапырт токтогон өндүрүш

Амирбек Закиров 76 мүчөсү бар JIA ишкердик ассоциациясынын текстиль боюнча комитетин жетектейт. Аталган биримдик мүчөлөрүнүн басымдуу бөлүгүн чакан бизнес түзөт. Закировдун айтымында, учурда жеке коргонуу каражаттарын тигүү менен алектенгендер гана ишин улантууда.

Глава комитета по текстилю бизнес-ассоциации JIA Амирбек Закиров
© Фото / из личного архива Амирбека Закирова
Амирбек Закиров 76 мүчөсү бар JIA ишкердик ассоциациясынын текстиль боюнча комитетин жетектейт
"Ишканалар өз ишмердигин токтотушту, бирин-экин компания гана өлкөнүн ички керектөөсү үчүн жеке коргонуу каражаттарын өндүрүүдө. Экспорттун агымы токтогону го түшүнүктүү, ишкерлер товарларын түшүрө албай жана анын акчасы да колдоруна тийбей келет. Сырьё да көйгөй жаратууда, биз аны ташып келе албай жатабыз", — деп түшүндүрдү ал.

Коронавирус кырдаалы жана анын айынан чек аралардын жабылышынан сырткары, валюталык рыноктогу өйдө-ылдый жагдай да өнөр жайдын бул бутагын алсыратканын айтат Закиров.

"Сырье, мисалы, пахта Кыргызстанга Кытай жана Индиядан көп ташылат, ал эми даяр өндүрүм негизинен Россияга экспорттолот. Сомдун куну түшкөн сайын сырьё кымбаттайт. Бул дагы индустрияда белгисиздикти жаратат", — дейт ал.

Серепчи бул тармактын келечегине азыртан кам көрүү зарылдыгын, анын ичинде өнөр жайды баскыч-баскычы менен ишке киргизүү тартибин иштеп чыгуу керектигин кошумчалайт.

Бизнес тирдене алабы? Эксперттердин пикири

Базарлар жана соода борборлорунун абалы начарлоодо, адамдар былтыркы жылдын аягында эле сатып алган товар актуалдуулугун жоготкон. Бул тууралуу Базарлар, соода жана тейлөө тармагындагы ишканалар биримдигинин президенти, "Дордой" СБКнын профсоюзунун төрайымы Дамира Дөлөталиева айтты.

Президент Ассоциации рынков, предприятий торговли и сферы услуг, глава профсоюза ТРК Дордой Дамира Долоталиева
© Фото / из личного архива Дамиры Долоталиевой
Дамира Дөлөталиева, "Дордой" СБКнын профсоюзунун төрайымы
"Контейнерлер ачылган маалда сезон аяктап калат. Ишкерлер абалды түшүнүү менен кабыл алууда: канча болсо да үйдө отурууга даяр, аларга бул үчүн таазим. Бирок базарлардын, соода борборлорунун иши токтоп турган убакта эмнеге алар пайыз акча төлөшөт?" — деп суроо салат Дамира айым.

Дөлөталиеванын айтымында, ишкерлер бир орунда отурганы жок, алар жол издөөдө, өз ишмердигин кайра карап чыгууда, ассоциация жана профсоюздар да тынымсыз аракеттенүүдө.

"Биз бардык мүмкүн болгон конфликттердин алдын алуу үчүн ижарачы жана субижарачылардын ортосуна түшүп, жер ижарасын төмөндөтүү боюнча базарлардын ээлерине кайрылып жатабыз. Профсоюз пайыздык чендерди кайра карап чыгуу өтүнүчү менен салык структураларына кат жолдоду", — деп кошумчалады ал.

Өкмөттүн чаралары көбүнесе декларативдик мүнөздө деп эсептейт КР Соода-өнөр жай палатасынын чакан жана орто бизнести колдоо комитетинин төрагасы Авазбек Керимбаев. Анын пикиринде, азыркы шартта ишкерлерге терең ойлонулган кризис-менеджменттин да жардамы жетишсиз.

Председатель комитета по поддержке малого и среднего бизнеса Торгово-промышленной палаты КР Авазбек Керимбаев
© Фото / Аида Мамбеткулова, ТПП КР
Авазбек Керимбаев, КР Соода-өнөр жай палатасынын чакан жана орто бизнести колдоо комитетинин төрагасы
"Салык каникулун уюштуруу адилеттүү болмок, бул — бизнестин ирденип алышына дал өбөлгө болчу жол. Жыйынтыгында биз салыкты бөлүп төлөө боюнча уктук, бирок бул маселе боюнча Улуттук банктын сунуштары коммерциялык банктар тарабынан аткарылышы милдеттүү эмес. Бир суроо туулат: ишкерлерден коммерциялык банктар канча арыз алды, канчасы кабыл алынды, ал эми канчасы четке кагылды?" — деп суроо салат Керимбаев.

Чакан жана орто бизнес Кыргызстанда башынан эле отоо чөп сымал: бийликтин колдоосун көрбөй, өзү менен өзү өсүп келе жатат деп эсептейт Ишкерлер союзунун президенти Мелис Сатаров. Ишкерлер бул каатчылыктан эбин таап чыга аларына ал ишенет, анткени алардын башка аргасы жок.

Президент Союза предпринимателей КР Мелис Сатаров в офисе Sputnik
© Sputnik / Эркин Садыков
Мелис Сатаров, Ишкерлер союзунун президенти
"Көпчүлүк чакан жана орто бизнес 70-80 пайызга банкрот болорун айтышууда. Мындай билдирүүлөрдү түк түшүнбөйм, анткени калкыбыздын басымдуу бөлүгү чакан жана орто бизнес менен байланышкан. Кыргызстандыктардын башка акча табар жери жок, бул — алардын жападан жалгыз киреше булагы. Ооба, ишкерлер бизнесин калыптандырышы бир топ убакытты алат, анан да мамлекет болгону даректүү колдоо көрсөтүүдө. Кээ бир чөйрөлөрдүн кадыры артат, башкалары жаңы жагдайларга ыңгайлашат", — деп баса белгилейт серепчи.

Анын пикиринде, каатчылыктан чыгууда рынок онлайн-соода багытына оойт: кырдаал жергиликтүү бизнес санарип мейкиндикке катышпаганын, өлкөдө бир дагы маркетплейс жок экенин айгинеледи. Сатаров бир-эки ай аралыгында интернет-дүкөндөрдү өнүктүрүш мүмкүн эместигин, бирок жергиликтүү бизнес кача албай турган так көрүнүштөр азыртан түптөлүп жатканын кошумчалады.

492
Белгилер:
товар, акча, базар, экономика, туризм, коронавирус, кризис, ишкер, Кыргызстан, бизнес
Тема:
Коронавируска байланыштуу Кыргызстандагы кырдаал (1430)
Тема боюнча
Бюджет 30 млрд. сомго эңшерилет. Чет өлкөдөн насыялар кандай шартта алынууда
Өкмөт ишкерликти колдоонун кошумча чараларын иштеп чыгат
РФтин Аскер-деңиз флоту. Архивдик сүрөт

Крымда универсалдуу десанттык кеме курулат. Россиялык "Мистралдын" өзгөчөлүктөрү

88
(жаңыланган 10:41 27.05.2020)
Коргонуу жөндөмүн чыңдоо жана жогорку технологиялык курал-жарак куруу жаатында Россия четөлкөлүк өнөктөштөрүнөн көз каранды эмес. Аскер баяндамачысы Александр Хроленко ушул маселенин тегерегинде ой толгоду.

Россия Федерациясынын Коргоо министрлиги жана Керчтеги "Залив" кеме куруучу заводу алгачкы эки универсалдуу десанттык кеме куруу боюнча келишим түздү. Жалпыга маалымдоо каражаттарынын маалыматы боюнча, келишимдин суммасы 100 миллиард рублдин тегерегинде. УДКнын негизи ушул жайдын башында салынышы ыктымал. Долбоор Зеленодольскидеги долбоордук-конструктордук бюродо иштелип чыккан.

РФтин Аскер-деңиз флотунда мындай кемелер дегеле болгон эмес. Француз "мистралдарынын" россиялык аналогдору Аскер-деңиз флотуна Дүйнөлүк океандын алыскы райондорунда ыкчам жайгашуусуна жол ачат.

Негизги универсалдык десанттык кеме флоттун аскердик түзүмүнө 2026-жылга чейин кирүүгө тийиш, андан кийин курулуш көлөмүн көбөйтүү сунушталышы мүмкүн. Жалпысынан долбоордун тагдыры Куралдануу жаатындагы 2027-жылга чейинки мамлекеттик программа менен аныкталган.

Россия Федерациясынын Сириядагы согуштук операциясы 15000 – 25000 тонналык салмактагы ири десанттык кемелердин маанилүү экенин айгинеледи. Кеме куруунун бул тармагына чындап эле эң жогорку мамлекеттик деңгээлде көңүл бурулууда. РФ президенти Владимир Путин 2020-жылдын 9-январында Севастополдогу Нахимов атындагы Кара деңиз жогорку аскердик-деңиз окуу жайына барып, Аскер-деңиз флотунун өнүгүшүнө арналган экспозиция жана деңиздеги ыраак аймактардын УДКнын айрым мүнөздөмөлөрү менен таанышып чыккан. Ал эми РИА "Новости" агенттиги Коргонуу-өнөр жай комплексиндеги булагына таяна Керчте 2020-жылы бортунда 16 тик учак ташый алган эки универсалдуу десанттык кеменин курулушу башталарын маалымдаган.

Коргоо министрлигинин маалыматы боюнча, РФ УДКнын бортунда 20 оор тик учакты жайгаштырууну пландоодо. Кемелердин десанттык катерлер үчүн док (капталдарындагы)-камералары бар, штаттык куралданган 900 чакты жөө аскерди тийиштүү аймакка жеткире алат. Ар башкалыгы флоттун өнүгүшү үчүн бир нече татыктуу долбоордун күчтүү атаандаштыгы менен түшүндүрүлөт. 2014-жылы француз тарап Россия Федерациясынын Аскер-деңиз флоту үчүн "Мистраль" тибиндеги тик учак ташуучу эки кеме куруу келишимин бузгандан кийин россиялык долбоорчулар кесипкөйлүгүн арттырышты, бир топ машыгышты. Андыктан азыр параметрлери боюнча француздардан кыйла ашып түшөт.

Согуштук кеме

Мындай кеме абдан татаал. Универсалдуу десанттык кеме аскердик коштоочу тик учактардын (кемелик авиатоптун) катышуусундагы десанттык операциянын жүрүшүндө аскердик күчтөрдү жана техниканы деңиз аркылуу (миң милге) жабдылбаган жээктерге жеткирүүгө багытталган.

Кеме миналуу жана түйүндүү тосмолорду, душмандын субмариналарына байкоо салуу тутумунун гидроакустикалык калкымаларды кое алат. Технологиялык жактан десанттын горизонттун чегинен тыш жеткирилиши дээрлик мүмкүн эмес (жээк сызыгынан док-камералардан сууда сүзүү бронетехника деңизге кирет, ал эми сүзбөгөндөрү жээкке десанттык катерде жылат).

УДКнын бортуна күчтөрдүн ыкчам тобунун штабы, 1000 десантчы, сокку уруучу жана транспорттук тик учактар (ангардын үстүндө жана палубанын алдында), чабуулдук жана десанттык катерлер (кеменин бортундагы сызыктан өйдөңкү кургак каптал бетинде), 76 мм универсалдык артиллерия (жеке коргонуу жана душмандын десантка каршы коргонуу объектилерин кыйратуу үчүн), жеке коргонуу зениттик каражаттары ("Панцирь-МЕ" тибиндеги модуль), ошондой эле деңиз пехотасынын бронетехникасы (кеминде – 50 БМП жана 10 танк), бир кыйла арсенал (топтун баарынын согуштук аракеттеринин бир нече суткасына) жайгаштырылат. Эң башында россиялык УДК "Мистралдагыдан" да чоң авиатопко (16дан ашуун тик учак), жеке коргонуунун күчтүү каражаттарына (артиллерия жана абадан коргонуу күчтөрү) ээ болору пландалган.

Бул кеме үчүн Россиянын палубалык эң сонун учактары, анын ичинде сокку уруучу Ка-52К "Катран", кемеге каршы Ка-27, транспорттук-аскердик Ка-29 жана радиолокациялык чалгындоочу К-31 бар. Америкалык Military Watch басылмасы россиялык УДКнын бортунда Як-141дин ордун баса турган тик учма истребителдери пайда болушу мүмкүн экенин билдирген.

Кеме тактикалык аскердик башкаруунун интеграцияланган тутумуна жана оперативдик-тактикалык топторуна ээ болууга тийиш. УДК милдеттеринин ийгиликтүү аткарылышы үчүн заманбап радиолокациялык станциялар, навигациялык комплекс, радиоэлектрондук күрөш тутуму жана суу алдындагы диверсиялык күчтөрдү кармоо каражаттарынын болушу зарыл. Бул аталган функциялардын баары кыйла өлчөм жана салмакты, кубаттуу кыймылдаткыч орнотмолорун талап кылат. Крым кемелеринин так мүнөздөмөлөрү али белгисиз. Бирок атаандаштыкка жөндөмдүү долбоорлордун бири – Крылов мамлекеттик илимий борборунун "Прибой" универсалдуу десанттык кемеси. Анын корпусунун узундугу – 200 метр, сууга батпаган сызыгынын жазылыгы 34 метр жана салмагы 23 миң тонна. АКШдагы мындай типтеги "Америка" кемесинин толук салмагы – 45 миң тонна (авиаташуучулар менен бирдей).

Өндүрүштүк база

Керчтеги "Залив" заводу согуштук кеме курууда кыйла тажрыйба топтоду. Металлда "крымдык "Мистраль" долбоорун ишке ашыруу үчүн бардык технологиялык мүмкүнчүлүктөргө ээлик кылат. Кургак капталынын узундугу – 360 метр, туурасы – 60 метр, универсалдуу десанттык кеме үчүн ашыгы менен жетет. "Залив" 300 метрге чейинки узундуктагы 150 миң тоннага чейинки салмактагы кемелерди курууга жөндөмдүү. Бул – Европанын ири кеме куруучуларынын бири, тийиштүү жабдууларга жана жогорку класстагы кесипкөйлөргө ээ.

Сууга кое берилгенден кийин кеме жана суднолордун курулушу суунун түбүндөгү атайын кран менен жабдылган кеме токтотуучу эки жайда аягына чыгарылат. Бир аз мурдараак Крым бийлиги универсалдуу десанттык кеменин курулушунун долбоорун жайгаштырууга Керчтеги "Залив" заводунун даярдыгын билдирген.

Россиянын Аскердик-деңиз флотунун түзүмүндө чоң десанттык кемелердин (ЧДК) саны көп деле эмес, заман талабына да толук жооп бербейт. Мисалга, 775 жана 1171 ЧДК долбоору Польшанын Гданьск калаасындагы кеме куруучу жана оңдоочу жайларында курулган.

Бул багытта РФ Аскердик-деңиз флотунда технологиялык революция жакындап калганы шексиз. Куралдануу боюнча 2027-жылга чейинки Мамлекеттик программага 19 трлн рубль бөлүнөрү болжолдонууда. Ал эми заманга бап океандык Аскердик-деңиз флотунун курулушу РФ коргонуу жөндөмдүүлүгүн өнүктүрүүнүн негизги багыттарынын бири болуп саналат.

88
Белгилер:
курал-жарак, армия, коргонуу, деңиз, Суу, өндүрүш, Россия, кеме
Тема боюнча
Кара деңиз Россиянын толук көзөмөлүндө. НАТОнун аракетине жооп
НАТОну санаага салып... Россия "Борей-А" жана "Ясень-М" субмариналарын чыгарды
Украина президенти Владимир Зеленскийдин архивдик сүрөтү

Зеленскийдин тактыдагы бир жылы. Украина президентинин ишмердигине сереп

201
(жаңыланган 11:28 21.05.2020)
Кечээ Владимир Зеленскийдин Украина президенти болгонуна бир жыл толду. Эч кандай саясий тажрыйбага ээ болбой туруп ал мурдагы президент Петр Порошенкону экинчи турда аябагандай чоң айырма (73%) менен утуп чыккан.

Владимир Зеленскийдин бир жылдык ишмердигине серепчилердин баасын биздин өнөктөш РИА Новости агенттиги сапка салган.

Зеленский бул убакыт аралыгында шайлоо алдында берген убадаларынын айрымдарын аткарды, атап айтканда, депутаттык кол тийбестикти жойду. Бирок Донбассты убада кылган жай турмушка кайтара алган жок.

Эки чылбыр, бир тизгин колунда турса да, өлкөнү реформалоодо жана "жакырлык доорун" жеңүүдө олуттуу өсүш жарата алган жок. Ошондой эле күрөшөрүнө убада кылган кишилерин кайра кызматка дайындаганы үчүн да айыпташат. Кадрлардын таңсыктыгы да анын ишинин натыйжалуулугун аксатууда. Негизги кызматтарга талапкерлерди ал мурдагы аткаминерлердин арасынан да издөөгө аргасыз.

Россия менен мамиле да күтүлгөндөй жакшырып кетпеди. Зеленскийдин кеңсеси тараптан антироссиялык риторика кыйла азайганы менен жаңы президент РФти Украинанын чыгышындагы жаңжалга айыптаганын койбой, Москвага каршы санкцияларды күчөтүүгө чакырганын токтотпойт.

Серепчилердин баамында, Зеленский "ушунча убакыт бою президент болууну үйрөнүп келди, бирок дале бул кемени кантип айдоону аягына чейин аңдай элек". Мамлекет башчылык кызматындагы он эки айын баалап жатып Зеленский өзү ишенчээктиги калып баратканын, мурдагыдан катаал тартып, бирок жаңы ролуна дале көнө албай жүргөнүн билдирген.

"Турборежим"

Зеленскийдин бир жылдык башкаруусунда өлкөдөгү бардык өзгөрүүлөр "турборежимде" жүргөн. Бийликтин партиясы президенттин жана анын айланасындагылардын калыптанып калган эрежелерди жана аткаминерлерди чагылгандай тездик менен өзгөртүп жиберүү, ошондой эле Жогорку Радада чечимдерди кабыл алуу тилегин дал ушундай мүнөздөгөн.

Инаугурация күнүндө эле Зеленскийдин алгачкы чечими парламентти таратуу жана кезексиз шайлоону жарыялоо болгон. Былтыр өткөн шайлоодо президенттик партия 246 мандатка ээ болуп, коалицияны өз алдынча түзгөн.

"Эл кызматчылары" ("Слуги народа") партиясынын депутаттары жаңыдан ишин баштаганда өздөрү тексттери менен да тааныша элек мыйзамдарга күнү-түнү добуш беришкен. Бир жылдык ишмердигинде эле Рада 180ден ашуун мыйзам кабыл алууга үлгүргөн. Зеленскийдин тегерегиндегилер конституцияга депутаттардын кол тийбестигин алуу өңдүү өзгөртүүлөрдү киргизе алышты. Азыркы президент бийликке келгенче, бул демилге Радада бир топ жыл кармалып турган.

Ошол эле убакта өзгөртүүлөрдө депутатка каршы кылмыш ишин эми башкы прокурор гана козгой алары каралган. Башкы прокурордун талапкерлигин парламент президенттин сунуштоосу менен бекитет. Зеленскийдин демилгеси менен Радада импичмент жөнүндө мыйзам, ачык регионалдык тизмени караган жаңы шайлоо кодекси кабыл алынды.

Кадрдык тартыштык жана тааныш-билиштик

Зеленскийдин башкаруусу кадрдык саясаттан аксайт. Бийликке өлкөнү башкарууга командасы жок киши келди. Болушунча жаңы адамдарды алып келүү боюнча шайлоо алдындагы демилгеси да ишке ашпады.

"Зеленский менен шайлоочулары жаңы кишилерди бийликке алып келип эле баарын өзгөртүп жиберерин ойлошкон. Бирок ойлогондорундай болбоду. Татаал маселелер тез жана оңой-олтоң чечилбейт", — деп эсептейт украиналык саясат таануучу Владимир Фесенко.

"Эл кызматчылары" депутаттарынын арасындагы жаңы адамдар тез эле "эскилерге" айланды. Иш жүзүндө бийликтин партиясы таасир этүүнүн бейформал топторуна бөлүнүп, туруксуз иштей баштаганына бир топ болуп калды. Соңкуларынан негизгилери болгон жер рыногу жана "антиколомойский" (Украинанын олигарх депутаттарынын бири Игорь Коломойский жана "ПриватБанктын" тегерегиндеги маселе) мыйзамына добуш берүүлөр Радада Зеленскийдин бирдиктүү коалициясы эми жок экенин көрсөттү.

"Командасын шашылыш топтогондуктан, тартибинин да, ыкчамдыгынын да бирден-бир критерийи – жалгыз өзү. Ошондуктан идеологиялык же баалуулук факторлору жок. Зеленский болбосо, ал жараткан система да болбойт", — дедит Фесенко.

Натыйжасыз кадрдык саясат Украинанын экономикасында да көйгөйлөргө тушуктурду. Зеленскийдин Алексей Гончарук башында турган биринчи өкмөтү мамлекеттик бюджетке киреше түшүшүн үзгүлтүккө учуратып, бул социалдык төлөм боюнча көйгөйлөргө жана акыры министрлер кабинетинин отставкасына алып келген. Гончаруктун ордуна Денис Шмыгаль келген.

Өкмөттүн айрым мүчөлөрүнө талапкерлерди Зеленскийдин кеңсеси алигүнчө таба элек. Украина Радасында өкмөттүн бул курамы да отставкага кетип калышы ыктымал экенин жашырышпайт. Коронавирус эпидемиясы маалында экономикалык абалды турукташтыруу боюнча планын сунуштай албай келет.

"Кадрдык саясатта кызыктай окуялар болуп жатат. Бийликке мурункулар гана эмес, абдан шектүү саясий таржымалы бар адамдар кайтууда. Анан калса, бардык лагерлерден – Виктор Януковичтин да, Петр Порошенконун тобунан да бийликке кайра кадам жасашууда. Мындай көрүнүштөр кадрдык саясаттын жоктугун көрсөтөт", — деп жазат "Центр UA" коомдук уюмунун башчысы Олег Рыбачук "Новое время" басылмасына.

Саясат анализи жана менеджменти украиналык институтунун директору Руслан Бортниктин пикиринде, кадрдык саясаттын жаңылыш экени Зеленскийдин жарым жыл өтпөй өкмөттү, башкы прокурор жана президенттин кеңсесинин жетекчисин алмаштырганынан эле көрүнүп турат.

"Бул анын кадрдык саясаты системага салынбаганынан кабар берет, бийликке туура эмес кишилер келип калып, алардан тез эле арылууга туура келүүдө", — дейт эксперт.

Бийликке дос жана туугандарын жолотпоого берген убадасы да Зеленскийдин шайлоодон утуп чыгышына салым кошкон.

"Кам санабагыла. Таааныш-билиштикке жол берилбейт" деп жооп берген Зеленский Мамлекеттик кызматка кимдерди дайындай турганы боюнча журналисттердин суроосуна 2019-жылдын апрелинде. Жыл айланбай анын "Квартал 95" студиясынын катышуучуларынын дагы бирин мамлекеттик кызматка дайындаганында украиналыктар кол шилтешти.

Зеленский алгачкы чечимдери менен эле балалыктан берки досу Иван Бакановду Коопсуздук кызматынын жетекчилигине дайындаган. Буга чейин ал "Квартал 95" ЖЧКсын жетектеген. Бир топ жылдан берки досу, бизнес-өнөктөшү, "Квартал 95" студиясынын теңата кожоюну Сергей Шефирди өзүнө кеңешчи кылып алган.

Президенттик кеңсенин жетекчилигине "Кварталдын" юристи жана досу Андрей Ермак келген. "Квартал 95" студиясынан бийликке дайындалуулар эбак тамашага тема болуп калган. Аталган студиядан Лысый (Зеленскийдин жакын досу Евгений Кошевой) эмнеге дале кызматка келе элек деп шакаба чегип калышат. Украиналык журналисттер "кварталдыктар" бүткөндө аталган жамааттын концертинде кызуу алакан чаап, катуу күлгөндөрдөн кызматка дайындоого болорун да тамашалашат.

Жемкорлукка каршы күрөш жана "камайм" деген убадалар

Порошенко менен болгон дебатта Зеленский ага "мен – сиздин өкүмүңүзмүн" деген. Шайлоо алдындагы дагы бир ураандарынын биринде: "Жаз келсин, баарын камайбыз" деп жазылган. Жемкорлукка каршы турарын кайра-кайра жарыялап келгени менен Зеленскийдин тегерегинде жаңы жемкорлук жаңжал чыкты.

Март айынын аягында президенттик кеңсенин башчысы Ермактын бир тууганы мамлекеттик кызматтарга талапкерлерди тандап жатканын далилдеген видеолор жарыяланган, балким акча да алган болушу мүмкүн деп айтылган. Зеленскийдин кеңсеси бир аптадан кийин гана бул жаңжал боюнча үн катып, видеодогу кишилердин эч бири кызматка дайындалбаганын, бирок "келтирилген фактылардын баары кылдат текшерилүүгө тийиш" экенин белгилешкен. Кийинчерээк Мамлекеттик тергөө бюросу Ермактын бул материалдардын таралышына байланышкан арызы боюнча иш козгогон.

Антикоррупциялык прокуратура мамлекеттик бийлик органдарына кызматка дайындоодо таасирден кыянаттык менен пайдалануу фактысы боюнча иш козголгон. Кийин аны "Алдамчылык" беренесине алмаштырып коюшту.

Зеленский өзү бир жыл ичинде жемкорлорду камай албаганына укук коргоо органдарына түз таасир эте албаганын себеп катары көрсөтөт. Эң чуулгандуу иштердин алдыңкы сабында Порошенкого козголгон иштер турат. Ал 16 кылмыш ишинде фигурант. Арасында "Мамлекетке чыккынчылык", “Кылмыштуу жол менен табылган кирешелерди адалдаштыруу, "Бийлигинен кыянаттык менен пайдалануу" беренелери боюнча козголгон иштер да бар.

Донбасс маселеси да жарым жолдо

Зеленский Донбасстагы согуштук жаңжалды токтотууга көп көңүл бурду. Былтыркы жылдын аягында Франция, Германия, Украина жана Россиянын лидерлери үч жылдык тыныгуудан кийин "норманд форматында" сүйлөшүүгө чогулушту. Жолугушуунун жыйынтыгында Украинанын чыгышында бир катар пунктуларда күчтөрдү бөлүү башталып, өзүн мамлекет деп жарыялаган ДНР менен ЛНРдын РФ менен "кармалган" адамдарды алмашуусу жүрдү.

"Менин президенттик мөөнөтүмдө бул согушту токтотобуз деп ишенем... Бир жыл иштөөгө даярмын, эгер Минск келишиминен майнап чыкпаса, тактиканы өзгөртөбүз. Бир жыл өтө элек", – деп кайталап келген Зеленский.

Минскидеги Донбасс боюнча байланыш тобу "Штайнмайер формуласы" боюнча макулдашышкан. Бул аймактын өзгөчө макамы жөнүндөгү мыйзамдын күчүнө кирүү тартибин аныктайт. Формула Украинанын борбор калаасында, ошондой эле өлкөнүн бир катар шаарларында макулдашылган соң Киевдин мындай чечимине каршы чыккандардын митингдери өттү. Донбасстын макамы жөнүндөгү мыйзам алигүнчө Радага келип түшө элек.

Май айында Зеленский Минскидеги байланыш тобун күчтөндүрдү. Анын курамына вице-премьер, Украинанын убактылуу оккупацияланган аймактары боюнча министри Алексей Резников кирди.

"Норманд төрттүгүнүн" экинчи жыйыны өтпөй калды. Бирок коронавирустун буга тиешеси жок. Кептин баары биринчи жолугушуунун жыйынтыктарынын аткарылбаганында. Жакшы башталганына карабай, Донбасс боюнча татаал чечимдерди кабыл алуу зарыл болуп турганда Зеленский артка чегинди. Чечимдерди өлкө ичиндеги оңчул радикалдар пайдаланмак, бирок аларсыз реинтеграция мүмкүн эмес", — деди Бортник.

Тышкы саясаты

Тышкы саясатта Зеленский Киевдин евроинтеграциялык векторун сактап, НАТО менен кызматташтыгын улантууда. Ошентсе да президенттин кеңсесинде Украинанын тышкы саясаты дал кандай болушу керектиги боюнча так стратегия жок.

Келечектүү изилдөөлөр эл аралык борборунун эксперти Николай Капитоненконун пикиринде, Зеленскийдин командасында стратегиялык пландоо сезилбейт, эски көп вектордуулук уланууда. Өз кезегинде саясат таануучу Бортник көп вектордуулук саясатка кайтуудан кеп козгоштун кереги жоктугун белгилейт. Анын пикиринде, жаңы президент евроинтеграцияны Порошенкодой демилгелүү жүргүзгөн жок.

"Батыш Украинадан четтеп, өз көйгөйлөрүнө кайтты. ЕБ жана НАТОдогу курстан эч кимдин баш тартпады. Конституцияда бул жобо сакталган, бирок бул процесстерди тездеткен киши жок", — деп эсептейт серепчи.

Крым 2014-жылдын мартындагы референдумдан соң россиялык регионго айланган. Анда Крым Республикасынын шайлоочуларынын 96,77 пайызы жана Севастополдун тургундарынын 95,6 пайызы Россиянын курамына кирүүгө макулдугун билдирген. Крым бийлиги референдумду Украинадагы 2014-жылдагы мамлекеттик төңкөрүштөн кийин өткөргөн. Украина мурдагыдай эле Крымды өзүнүкү санап, убактылуу оккупацияланган территория деп атайт.

РФ жетекчилиги Крым тургундары демократиялык жол менен эл аралык укуктарга жана БУУнун Уставына толук шайкеш түрдө Россияга кошулууга добуш беришти деп эсептейт. Россиянын президентинин айтымында, Крым маселесине "биротоло чекит коюлду".

Бедели төмөндөп...

Кетирген катачылыктарына жана коомго түшүнүксүз чечимдерине карабай, жакын арада шайлоо өтө турган болсо, Зеленский кайра эле утуп чыкмак. Акыркы социалдык сурамжылоолор боюнча потенциалдуу шайлоочулардын 40 пайыздан ашыгы аны шайлоого даяр.

Былтыр биринчи турдун жыйынтыгы боюнча ал бардык талапкерлердин ичинен эң жогору (30,24%) жана ошол убактагы президент Порошенкодон эки эсе көп добуш алган. Экинчи турда 73,22% менен шайлоодон утуп чыккан.

"Зеленскийдин партиясы он ай ичинде ар бир төртүнчү, ал эми Зеленский өзү шайлоочуларынын 30 пайызын жоготту. Буга карабай рейтинг жогору бойдон, анткени 73 пайыз – жетишерлик жогорку көрсөткүч", – дейт Бортник.

Анын көз карашында, көпчүлүк мындай электоралдык революция, системага салынбаган саясатчынын шайланышы саясий революцияга жана социалдык-экономикалык байланыштын трансформацияланышына алып келерин күткөн. Бирок эл күткөндөй болбоду, Зеленский мурунку президенттерден калган башкаруу тутумун гана башкарууда.

"Демократия үйү" борборунун саясий талдоочусу Анатолий Октисюк да ушундай ойдо.

"Бийлик алмашкандай болду, бирок эски эрежелер Порошенконун тушундагыдай топтоштурулган эмес. Менимче, Зеленский олигархтардан, өз беделин түшүрүп алгандан же кимдир бирөөлөрдүн жамандап жазып коерунан чочулайт. Баары алакан чаап колдоп туруусун каалаган актердук синдромдон арыла элек" – деп эсептейт саясат таануучу.

201
Белгилер:
шайлоо, өкмөт, бийлик, Украина, кадрлар, саясат, президент, Владимир Зеленский
Тема боюнча
"Соккуга даярдык". НАТО Түндүк Македонияны кошуп алуудан эмне пайда көрөт
Коронавируска анализ жүргүзүп жаткан лаборатория кызматкери. Архив

Соль-Илецк менен Бузулуктан келген канча адамдан вирус табылганы айтылды

14
(жаңыланган 10:56 28.05.2020)
Россиянын Оренбург облусунун эки аймагынан жалпысынан 1000дей киши кайткан. Алардын арасынан күн сайын вирус жуктургундар аныкталып жатат.

БИШКЕК, 28-май — Sputnik. Оренбургдун Соль-Илецк шаарынан келген 101 кыргызстандыктан, ал эми Бузулук районунан кайткан сегиз кишиден коронавирус аныкталган. Бул тууралуу саламаттык сактоо министринин орун басары Нурболот Үсөнбаев брифинг учурунда билдирди.

Модератор андан Россиянын Оренбург облусунун эки аймагынан келген канча кишиден оору табылганын сураган.

"Учурда стационарларда жаткандар бар, алардан кошумча ПЦР-тесттер алынат. Лабораториялык тастыктоолор улантылып жатат. Бүгүнкү күндө Соль-Илецкиден кайткан 101 адам, Бузулук районунан келген сегиз киши вирус жуктурганы белгилүү болду. Мындан тышкары, 52 курсанттан илдет аныкталган. Арасында Санкт-Петербург эле эмес, Россиянын башка шаарларынан келгендер да бар", — деди Үсөнбаев.

Эске салсак, буга чейин Бузулуктан Бишкекке автобус менен 413 кыргызстандык алып келинген. Ал эми Соль-Илецкиден 541 жаран мекенине кайткан.

Кыргызстанда коронавирус жуктуруп алгандардын саны кескин өсүп, бир суткада 74 адамдан вирус табылды. Муну менен жуктургандардын жалпы саны 1594кө жетти. Коронавирустан 1066 бейтап айыгып чыгып, тилекке каршы, 16 адам көз жумду.

11-майдан тарта айрым аймактардагы өзгөчө абал режими алынып, ал эми өлкө боюнча киргизилген өзгөчө кырдаалдын мөөнөтү узартылды. Бишкек, Ош шаарларында, Ат-Башы районунда жана Чаткал районунун Каныш-Кыя айыл аймагында карантин жарыяланды. Бул жергиликтүү бийликке кырдаалга жараша чектөөлөрдү киргизүүгө укук берет.

Өлкөдөгү абал тууралуу Sputnik Кыргызстан тексттик баяндама жүргүзүүдө.

Кабарларды ыкчам, ыңгайлуу шартта окуу үчүн Telegram каналыбызга баш багыңыз.

14
Белгилер:
коронавирус, Соль-Илецк, Кыргызстан
Тема:
Кыргызстандагы коронавирус жуктуруп алгандар
Тема боюнча
Облустардагы COVID-19: сырттан келген бейтаптардын статистикасы
Мындай боло элек болчу! Бир суткада 27 медик коронавирус жуктурду
12 кишинин абалы оор, алтоо реанимацияда. Дарыланып жаткандардын абалы