Акча каражаттары. Архив

Акчаны кайда салып кантип көбөйтсө болот. Кыргызстандагы шарттар

1085
(жаңыланган 16:58 19.04.2021)
Айдан артып калган же топтогон тыйыныңызды жөн катпай эселентип алуу үчүн туура инвестициялоону өздөштүрүп алган дурус. Мындай процесс так билбегендиктен эле адегенде кыйын, дегеле кол жеткистей көрүнөт деп эсептейт Улуттук банктын өкүлдөрү.

Акчасын көбөйтүп алууну ким каалабасын. Ошондуктан кай багытка салуу пайда алып келет деген сууроо туулат. Улуттук банк инвестициялоонун багыттары боюнча кеңештерин берди.

"Акчаңыз сизге утуш алып келиши үчүн туура инвестициялоону билген оң. Процесс эң башында эле татаал жана мүмкүн эмес нерседей туюлат. Эң башкысы — болгон тыйыныңыздын баарын бир тармакка салбоо керектигин эске тутуп, инвестициялоонун инструменттерин ажырата билүү зарыл", — дешти өлкөнүн башкы банкындагылар.

УБ өкүлдөрү инвестициялоонун варианттарын санап, ошондой эле оң жана терс жактарын тизмектеп беришти.

Акциялар

Акция — бул акционердик коом тарабынан чыгарылган үлүштүк баалуу кагаз. Акцияны сатып алуу менен сиз компаниянын үлүшүндө энчиңиз болот. Акционер катары кирешеңиз аталган ишкана рынокто канчалык ийгиликтүү иш алып барарына жараша.

Акция жөнөкөй жана привелегиялуу (артыкча укуктуу) деп эки түргө бөлүнөт. Жөнөкөй акция жыйналыштарда добуш укугуна жана компаниянын кирешесине жараша дивиденд алуу укугуна ээ кылат. Артыкча укуктуу акциялардын "добушу" жок, бирок компания киреше алган-албаган күндө да белгиленген өлчөмдө дивиденд алуу укугу камтылат. Компания жоюлуп кеткен шартта жөнөкөй акционерлерге караганда булардын мүлктөн үлүш алууда артыкчылыгы болот.

Эгер акционердик коом киреше тапса, анда анын төрттөн кем эмес бөлүгүн ал жыл сайын дивиденд түрүндө акционерлерге төлөп берүүгө тийиш. Дивиденддердин өлчөмү компаниядагы сиздин үлүшүңүзгө пропорциялуу. Бирок ошону менен бирге эле акционерлер компания кыйраган учурда жабыр тартарын да эстен чыгарбоо абзел.

"Акцияга салынган каражат заматта пайда алып келбей турганын дароо такташып алган жакшы. Акцияга инвестициялоо — бул капиталга узак мөөнөттүү салым, андан пайданы сиз 2-3 жылдан кийин гана ала баштайсыз. Акцияга инвестициялоо менен баалуу кагаздын наркы жогорулап да, төмөндөп да кетерин түшүнүүгө тийишсиз. Дал ушул себептен акциялар тобокелдиктин жогорку деңгээлдеги салымдардын түрүнө кирет", — деп белгилейт Улуттук банктагылар.

Облигациялар

Облигация — бул карыздык баалуу кагаз. Аны сатып алуу менен сиз компанияга белгилүү бир убакка чейин белгиленген пайыз менен карыз берип турасыз. Облигациялар адатта 2-3,5 жылга чыгарылып, мөөнөтү келгенде компания сиз салган сумманы кайтарып берет. Бир облигациянын баасы миң сом турат. Корпоративдик облигацияларды акционердик жана жоопкерчилиги чектелген коомдор чыгарат.

"Облигация ээлери аны чыгарган компаниянын башкаруу иштерине аралашпайт. Бирок облигацияга ээлик кылуунун артыкчылыгы бар. Акциялардан айырмаланып компаниянын киреше алып-албаганына карабастан пайыздан түшкөн кирешеңиз сизге чегерилет. Облигациялардын оң жагы инвестор каалаган убагында баалуу кагаздарды экинчи рынокто сатып жиберип, башта салган акчасын кайтарып алат. Ошону менен бирге эле пайыздык пайдасын да жоготпойт", — деп белгиледи Улуттук банк.

Эгер баалуу кагаздар Кыргыз фондулук биржасында Blue Chips категориясы боюнча листинг жол-жобосунан өткөн болсо, инвесторлор киреше салыгын төлөөдөн бошотулат.

Мамлекеттик баалуу кагаздар

Мамлекеттик баалуу кагаздар ынанымдуулугу жогору деп эсептелгендиктен, тобокелдик дээрлик жок. Мамлекеттин атынан өлкөнүн Финансы министрлиги бул баалуу кагаздар боюнча төлөмдөрдү төлөп берүүгө кепилдик берет. Жыл сайын Кыргызстандын бюджетинде ички карызды, башкача айтканда, мамлекеттик баалуу кагаздардын төлөмүн төлөп берүүгө каражат бөлүнөт.

Здание Национального Банка Кыргызской Республики на проспекте Чуй
© Sputnik / Эмиль Садыров
Улуттук банк

Мамлекеттик баалуу кагаздардын кеңири тараган түрлөрү— Мамлекеттик казыналык векселдер (МКВ), Мамлекеттик казыналык облигациялар (МКО) жана Кыргызстандын Улуттук банкынын ноталары.

КР УБ ноталары — бул мамлекеттик кыска мөөнөттүү баалуу кагаздар. Улуттук банк тарабынан 10 миң сомдук нарк менен чыгарылат. Ноталар 7, 14, 28, 91, 182 жана 364 күнгө жайгаштырылат. Максималдуу кирешелүүлүгү 4-5 пайызга жетет.

МКВ — өкмөттүн кыска мөөнөттүү мамлекеттик баалуу кагаздары 100 сом менен чыгарылат. МКВ 3, 6 жана 12 айга созулат. Алардын жылдык орточо кирешелүүлүгү 6,5 пайызга жетет.

Мамлекеттик казыналык облигациялар — пайыздык кирешеси (купон) жана бир жылдан ашуун айлантылчу өкмөттүн узак мөөнөттүү мамлекеттик баалуу кагаздары. МКО документтүү жана документсиз формада чыгарылат. Мамлекеттик казыналык облигациялардын кирешелүүлүгү 12,5 пайызга жетиши мүмкүн. Мамлекеттик баалуу кагаздарды апта сайын Улуттук банк тарабынан өткөрүлүп турган аукциондорго жайгаштырылат.

Мамлекеттик баалуу кагаздарды каалаган юридикалык же жеке тараптар сатып ала алышат. Бул үчүн коммерциялык банкта эсеп ачып, банк аркылуу аукционго катышууга тапшырык берүү керек. Жеке жак жана юридикалык тарап мамлекеттик баалуу кагаздарды түз сатып ала албайт.

Ошондой эле мамлекеттик казыналык облигацияларды Кыргызстандын фондулук рыногундагы брокердик компаниялар аркылуу да сатып алууга болот.

Коммерциялык банктардын аманаттары (депозит)

Депозит — бул ишкана же жеке жактардан каражаттын банкка кабыл алынышы. Каражатыңызды пайдаланганы үчүн банк сизге пайыз төлөйт. Улуттук банк банкка салынган акча Кыргызстанда эркин капиталды салуунун эң жөнөкөй жана кеңири таралган түрү экенин белгилейт.

Женщина пересчитывает 1000-сомовые купюры
© Sputnik / Жоомарт Ураимов
Акча

"Аманат ачууга дейре өз киреше жана чыгымдарыңызды пландап алууңуз кажет, себеби банк депозитинен акчаны мөөнөтүнөн мурун алууда чегерилген пайыздарды көп учурда жоготуп алышыңыз ыктымал. Кирешенин көлөмү аманаттын мөөнөтү жана суммасына жараша. Мөөнөтү канчалык узагыраак жана суммасы канчалык көбүрөөк болсо, депозит боюнча пайыздык чен да ошончолук жогору болот", — деп айтылат маалыматта.

Ошондой эле баштапкы инвестициялык капиталды топтоо, кийин башка каржылык инструменттерге салуу үчүн да банкта эсеп ачууга болот.

Кыргызстанда аманаттык салымдар Депозиттерди коргоо агенттиги тарабынан корголот. Кепилденген учур келгенде аманатчыга 200 миң сомго чейин төлөнүп берилет.

Кыймылсыз мүлк

Мүлктүн бул түрүнө акча салуу эки ыкма менен капиталды эселентүүгө жол ачат. Биринчиси — нарк айырмасынан пайда көрүү, башкача айтканда, арзан сатып алып, кайра кымбатыраак сатуу. Экинчиси — ижарага берүүдөн маал-маалы менен пайда көрүү.

© Sputnik / Илья Питалев
Көп кабаттуу үй

"Кыймылсыз мүлккө акча салуу — капитал салуунун эң майнаптуу түрү деген пикир бар. Чындыгында андай деле эмес. Бул ыкманын өзгөчөлүктөрү бар, алардын бирине токтолсок, сиз инвестициялоонун бул багыты менен алектенүү үчүн баштапкы капиталыңыз кыйла көбүрөөк болушу шарт", — деп эскертет Кыргызстандын негизги банкы.

Дагы бир терс жагы — кыймылсыз мүлктү дайым эле заматта сатып жибере албайсың. Мүлктүн бул түрүнө инвестициялоо — капитал салуунун маанилүү түрү, бирок тыкыр мамилени, рынокту жана мыйзамдардын кылдаттыгын ийне-жибине чейин изилдөөнү талап кыларын эскертет КР УБ.

Алтын

Алтын куймалары — бул Кыргызстанда инвестициялоонун жаңы өндүрүмү. Улуттук банк 2015-жылдын 7-майынан тарта алтын куймаларын кайра сатып алуу укугу менен сатыкка чыгарган. Бул анын чоң артыкчылыгы жана салымдын ынанымдуулугунун кепилдиги. Бирок алтын куймалары абдан аяр мамилени талап кыларын эстен чыгарбаңыз. Металлдын үлгүсү (пробасы) абдан жогору — 999,9, ошол себептен ал абдан жумшак келет. Куйма кол, кездеме же салфетка тийсе, бузулуп калышы ыктымал.

Золотые мерные слитки Национального банка Кыргызстана
© Sputnik / Табылды Кадырбеков
Алтын куймалары

Эгер анын үстүндө чийик же манжа издери калып калса, баалуулугун дароо жоготот. Кийин аны сындырылган бөлүктөрдүн баасында, башкача айтканда, баалуу металлдын өз наркынан бир далай арзан сатууга гана болот. Ошондуктан Улуттук банк куйманы кутуча же корголгон таңгакта кармайт.

Алтын куймаларына анча ынанбай турсаңыз менчиктештирилбеген (жеке жактары көрсөтүлбөгөн) металл эсептерди да байкап көрсөңүз болот. Салымдын суммасы куйма өлчөмүнө тете болушун жана аяр мамилени талап кылынган куймаларга инвестициялоодон айырмаланып, бул ыкмада өзгөчө кам көрүү жана салымдын суммасына чектөө жок. Мындайда алтын колго берилбейт, ал виртуалдык, ошондой эле эсепте сакталат.

Эсептен акча алууда виртуалдык алтындарыңыздын санын баалуу металлдын ошол күнкү баасы менен эсептеп беришет. Башкача айтканда, капитал алтындын наркы өскөндө акчаны көбөйтүп алууга болот.

Иш жүзүндө бул баалуу металлдын баасы жай, бирок сезилерлик көтөрүлүп турат.

"Акчаны алтынга салууда инвесторлор бул узак мөөнөттүү инвестиция инструменти экенин эске алышы абзел. Ошондуктан кыска убак үчүн мындай операция жүргүзүүнүн кажети жок", — деп эскертет Улуттук банк.

Буга чейин Sputnik агенттиги кыймылсыз мүлккө акча салуунун артыкчылыгы менен кемчилиги тууралуу материал даярдаган.

1085
Белгилер:
киреше, инвестициялар, металл, алтын, акция, депозит, акча, Улуттук банк
Тема боюнча
Кыргызстандагы электрондук капчыктар. Колдонуу шарттары
Банкка салынган акчаны кантип көбөйтсө болот? Кыргызстандагы депозит тууралуу
Пенсия алып аткан кемпир. Архивдик сүрөт

Мамлекеттин көзүн карабай пенсияга кантип акча топтоого болот. Жол-жобосу

448
(жаңыланган 15:30 11.05.2021)
Улгайган убакта жалгыз пенсия менен жашоону каалагандар аздыр. Ошондуктан эксперттер пенсияны гана күтпөй, пассивдүү киреше алып келип, көнүп калган жашоону улантууга мүмкүнчүлүк берчү акча топтоого кеңеш беришет.

Бүгүн, мисалы, айына 30 миң сом айлык алсаңыз, эртең колуңузга болгону 10 миңден гана тиет. Көңүл чөгөртчү көрүнүшпү? Тилекке каршы, пенсияга чыкканда көпчүлүгүбүздү ушундай жагдай күтүшү мүмкүн. Ошондуктан карылыкта жалгыз пенсияны тиктеп калбаш үчүн алдын ала ойлонуп, пассивдүү киреше булагы боло тургандай тыйын жыйнап коюу дурус. Интернетте бул жаатында кеп-кеңештер ого эле арбын, ал эми биз аларды өзүбүздүн реалдуулукка ылайыктап карап чыктык.

Бул эмнеге мынчалык зарыл?

Кыргызстанда пенсия көлөмү аз экени жалпыга маалым. Эгер азыр жаш болуп, үч жумушта жан үрөп иштеп жүрсөңүз, улгайган куракта ден соолук да, күч-кубат да мурдагысындай болбойт. Анан да пенсионерлерге эмгек рыногунда талап жок. Ошондуктан эмитен эртеңкинин камын көрө жүргөн жакшы.

КР Улуттук банкынын "Финсабат" ресурсунда (өлкөнүн башкы банкынын каржылык сабаттуулук боюнча долбоору) 20 жаштан 45-50 жашка чейин кандай түрдө болсо да каражат жыйнай берүү керектиги белгиленет. Анткени ушул куракта адамдын акча табуу жана болушунча тыйын чогултуу үчүн тажрыйбасы да, билими менен күч-кубаты да болот.

"Эгер саякаттап, жашоодон ырахат алып жүргөн чет өлкөлүк менен дале иштеп, жалгыз пенсиясына ишенген биздин пенсионерлерди салыштырсак, жаштайынан каражат топтой берүүнүн маанилүү жана зарылдыгы айкын боло түшөт", — деп түшүндүрүлөт порталда.

Пенсиялык куракка канча акча топтоп койгон оң?

Биринчи критерий: улгайганда ай сайын алчу кирешеңиз азыркы чыгымдарыңыздан аз болбогону жакшы. 30 миң сарптайсыз дейли, демек, карыганда да колго тийчү каражат ушундан кем эмес болушу абзел.

Экинчи критерий — адатта карылыкта көбүрөөк каражат керек, себеби саламаттык жаш кездегидей болбогондуктан дарыланууга кеткен чыгым өсөт. Демек, зарыл сумманы көбөйтүү талап кылынат.

Үчүнчү фактор — инфляция, башкача айтканда, бир жылдан кийин 30 миң сомдун сатып алуу жөндөмдүүлүгү 3 миң сомго кыскарат (март айына карата жылдык инфляция 10,3 пайызды түзгөн). Ошол себептен бул факторду да эске алуу кажет. Балким 20 жылдан кийин сизге кеминде 60 миң сом керек болуп калат чыгар. 

Национальная валюта и очки. Архивное фото
© Sputnik / Табылды Кадырбеков
Эгер саякаттап, жашоодон ырахат алып жүргөн чет өлкөлүк менен дале иштеп, жалгыз пенсиясына ишенген биздин пенсионерлерди салыштырсак, жаштайынан каражат топтой берүүнүн маанилүү жана зарылдыгы айкын боло түшөт

Акчаны кайдан табуу зарыл?

Бул учурда үч кеңеш берилет, бирок аларды аралаш колдонуу абзел: азыраак коротуу, көбүрөөк табуу жана топтолгон каражатты инвестициялоо.

Кирешеңиз колго тиери менен эң оболу пенсиялык куракка чогулткан акчаны толуктоо маанилүү. Антпесе улам өкүнүп коюп, "эмки айдан тарта сөзсүз ошентем" деп жашай бересиз. Эксперттер мындай учурларда "адегенде өзүңө төлө" деп коюшат.

Топтоо үчүн кандай акча резервдери бар?

Улуттук банктын "Финсабат" долбоору жумушчу КР Социалдык фондуна өз маянасынын ондон бир бөлүгүн чегерерин эске салат.

"Ошону менен бирге эле сиз өз алдынча бул суммадан эки пайызды тескей аласыз. Пенсиялык фондду же тескөөчү компанияны таап, кийинки инвестицияны ошол жакка чегерүүгө болот", — деп жазылат ресурста.

Акчаны кайда салган оң?

Бардык каржылык инструменттердин тобокелдиктери болорун, тек гана алар чоң жана кичинелиги менен айырмаларын түшүнүү кажет. Башкача айтканда, алтын да, шарттуу каржылык пирамидалары да тобокелдүү, болгону баалуу металл менен куржалак калуу мүмкүнчүлүгү азыраак.

Каржылык сабаттуулукка жана пенсия курагына топтоочу жыйымга арналган ресурстардын баары акчаны консервативдүү булактарга салуу керектигин белгилешет. Анткен менен диверсификациядан тынымсыз коңгуроо кагат. Белгилүү болгондой, жумуртканын баарын бир себетке салуу кооптуу.

Карылыкка камылга көрүү үчүн каражатты кайда салуу керек деген сурообузга Улуттук банктагылар бул жааттагы бардык механизмдерди тизмектөө менен бирге алардын оң жана терс жактарын айтып беришти. 

Мужчина держит сомы в руке. Иллюстративное фото
© Sputnik / Жоомарт Ураимов
Кирешеңиз колго тиери менен эң оболу пенсиялык куракка чогулткан акчаны толуктоо маанилүү

Акциялар

Акция — бул акционердик коомчулук тарабынан чыгарылган үлүштүк баалуу кагаз. Акционер катары сиздин кирешеңиз компаниянын рынокто канчалык ийгиликтүү экенине жараша.

Эгер акционердик коом пайда алса, анда анын төрттөн бир бөлүгүнөн кем эмес көлөмү акционерлерге дивиденд түрүндө төлөнүүгө тийиш.

Дивиденддердин өлчөмү компания ээлигиндеги сиздин үлүшүңүзгө пропорционалдуу. Анткен менен компаниянын иши жүрүшпөй кала турган болсо, акционерлер тобокелге туш болорун да эстен чыгарбаңыз.

"Мында акцияга салынган каражаттан заматта киреше келбей турганын дароо так билип алуу дурус. Акцияга салынган инвестициялар — капиталдын узак мөөнөткө салынышы, андан пайданы сиз 2-3 жылдан кийин гана көрөсүз", — деп айтылат билдирүүдө.

Акцияга акча салган учурда баалуу кагаздардын наркы өсүп кетерин да, ошону менен бирге эле төмөндөп да кетерин түшүнүүгө тийишсиз. Дал ушул себептен акциялар тобокелдиги жогору салымдарга кирерин белгилешет Улуттук банктагылар. 

 Девушка считает на калькуляторе. Иллюстративное фото
© Sputnik / Жоомарт Ураимов
Каржылык сабаттуулукка жана пенсия курагына топтоочу жыйымга арналган ресурстардын баары акчаны консервативдүү булактарга салуу керектигин белгилешет.

Облигациялар

Облигация — бул карыздык баалуу кагаз. Сатып алганыңыз компанияга анык бир мөөнөткө белгилүү пайыз менен карыз бергениңизди туюндурат. Облигациялар адатта 2-3,5 жылга чыгарылат, аяктаганда компания сиз салган сумманы кайтарып берет.

Бир облигация баасы миң сомду түзөт. Корпоративдик облигацияларды акционердик жана жоопкерчилиги чектелген коомдор жайгаштыра алат.

"Облигация ээси аларды чыгарган компанияны башкаруу иштерине катышпайт. Анткен менен облигация алуунун артыкчылыктары да жок эмес. Акциялардан айырмасы — компания пайда көрүп-көрбөсө да сиз өз шыбагаңызды аласыз. Облигациялардын дагы бир жакшы жагы — инвестор каалаган убагында экинчи рынокто баалуу кагаздарды сатып жиберүү менен салган акчасын кайтарып алууга акысы бар. Мында ал пайыздык кирешесинен да куру калбайт", — деп белгиледи Улуттук банк.

Эгер баалуу кагаздар Кыргыз фондулук биржасынан Blue Chips (эң жогоркудан кийинки категория) боюнча листинг жол-жобосунан өткөн болсо, инвесторлор киреше салыгын төлөөдөн бошотулат. 

Мамлекеттик баалуу кагаздар

Мамлекеттик баалуу кагаздар абдан ишенимдүү деп эсептелинет, ошондуктан дээрлик тобокелдиги жок. Мамлекеттин атынан Каржы министрлиги бул баалуу кагаздар боюнча төлөмдөргө кепилдик берет.

Кыргызстандын бюджетине жыл сайын ички карызды жабууга, башкача айтканда, мамлекеттик баалуу кагаздар боюнча төлөмдөрдү берүүгө каражат каралат.

Эң кеңири таралгандары — мамлекеттик казыналык векселдер (МКВ), мамлекеттик казыналык облигациялар (МКО) жана КР Улуттук банктын ноталары. Алардын кирешелүүлүгү түрүнө жараша 4төн 12,5 пайызга чейин жетет. 

Одна тысячные сомовые купюры на фоне флага Кыргызской Республики
© Sputnik / Жоомарт Ураимов
Акцияга акча салган учурда баалуу кагаздардын наркы өсүп кетерин да, ошону менен бирге эле төмөндөп да кетерин түшүнүүгө тийишсиз. Дал ушул себептен акциялар тобокелдиги жогору салымдарга кирерин белгилешет Улуттук банктагылар.

Коммерциялык банктардагы аманаттар

Депозит (аманат) — ишкана же жеке жак банкка каражатын салганы. Банк ал акчаны пайдаланганы үчүн пайыз төлөп берет. УБ белгилегендей, банк салымдары — эң жөнөкөй жана Кыргызстанда эркин капиталды салуунун эң кеңири колдонулган ыкмасы.

"Аманатты ачууга чейин өз пайда жана чыгымдарыңызды пландап алганыңыз оң, себеби банктагы депозиттен мөөнөтүнөн мурун акчаңызды алсаңыз чегерилген пайыздардан көп учурда куру каласыз. Киреше өлчөмү аманаттын мөөнөтү жана суммасына жараша. Мөөнөтү канчалык узак жана суммасы көп болсо, депозит боюнча пайыздык чени да жогору чегерилет", — дешти Улуттук банктагылар.

Ошондой эле башка каржылык инструменттерге акча салуу үчүн баштапкы инвестициялык жыйым үчүн да банкта эсеп ачууга болот.

Кыргызстанда аманаттык салымдар Депозиттерди коргоо агенттиги тарабынан корголгон. Кепилдик учур жаралса, ал аманатчыга 200 миң сомго чейин төлөп берет. 

Знак процента в витрине.
© Sputnik / Наталья Селиверстова
Облигация — бул карыздык баалуу кагаз. Сатып алганыңыз компанияга анык бир мөөнөткө белгилүү пайыз менен карыз бергениңизди туюндурат. Облигациялар адатта 2-3,5 жылга чыгарылат, аяктаганда компания сиз салган сумманы кайтарып берет.

Кыймылсыз мүлк

Кыймылсыз мүлккө инвестициялоо капиталыңызды эки ыкма менен эселентүүгө мүмкүндүк берет. Наркындагы айырмадан пайда табуу, башкача айтканда, арзан сатып алып, кайра кымбат сатуу. Ошондой эле ижарага берип коюп маал-маалы менен каражат алуу жолу да бар. Кыймылсыз мүлккө акча салуу эң таасын түрү деген пикир бар. Чындыгында андай деле эмес.

Мүлктүн бул түрүнө акча салуунун өзгөчөлүктөрү бар. Инвестициялоонун бул багыты менен алектенүү үчүн баштапкы капиталыңыз болушу шарт", — деп эскертет Кыргызстандын Улуттук банкы. Дагы бир терс тарабы – кыймылсыз мүлк дайым эле тез сатылып кетпегенинде. Кыймылсыз мүлккө инвестициялар — капитал салуунун кыйла маанилүү түрү, бирок ал кылдат мамилени, рынокту тыкыр изилдөөнү жана мыйзамдардын оош-кыйышын так билүүнү талап кылат. 

Деньги и игрушечный домик.
© Sputnik / Нина Зотина
Кыймылсыз мүлккө инвестициялоо капиталыңызды эки ыкма менен эселентүүгө мүмкүндүк берет. Наркындагы айырмадан пайда табуу, башкача айтканда, арзан сатып алып, кайра кымбат сатуу. Ошондой эле ижарага берип коюп маал-маалы менен каражат алуу жолу да бар.

Алтын

Алтын куймалары — бул Кыргызстанда инвестициялоонун жаңы өндүрүмү. Улуттук банк 2015-жылдын 7-майынан тарта кайра сатып алуу укугу менен алтын куймаларын сатыкка чыгарып келет. Бул салымдын эң чоң артыкчылыгы жана ынанымдуулугунун кепилдиги. Анткен менен алтын куймалары өзгөчө аяр сакталууга тийиш. Металлдын үлгүсү (пробасы) абдан жогору, тагыраак, 999,9ду түзөт, ошондуктан абдан жумшак.

Эгер анын үстүндө чийик же манжа издери байкалса, дароо баасы түшөт. Кийин аны сындырылган бөлүктөрдүн баасында, башкача айтканда, баалуу металлдын өз наркынан бир топ арзан сатууга гана болот. Ошондуктан Улуттук банк куйманы кутуча же бекем корголгон таңгакта кармайт.

Алтын куймаларына альтернатива катары менчиктештирилбеген (жеке жактары көрсөтүлбөгөн) металл эсептерди да карап көрсөңүз болот. Салымдын суммасы куйманын өлчөмүнө тең болушун жана кылдат кароону талап кылган куймалардан айырмаланып, бул ыкмада өзгөчө кам көрүү жана салымдын суммасына чек коюлбайт. Мындай учурда алтын колго берилбейт, виртуалдык болуп саналып, эсепте гана сакталат.

Акчаңызды кайтарууда виртуалдык алтындарыңыздын саны бул баалуу металлдын ошол күнкү баасы менен эсептелет. Башкача айтканда, алтындын наркы өскөндө акчаңызды көбөйтүп алууга мүмкүндүк түзүлөт. Иш жүзүндө байкалгандай, бул баалуу металлдын наркы жай, анткен менен кыйла сезилерлик жогорулап отурат.

"Акчаны алтынга салган инвесторлор бул узак мөөнөттүү инвестиция инструменти экенин эске алышы абзел. Ошондуктан кыска мезгилге чактап мындай операция жүргүзүүнүн кажети жок", — деп эскертет Улуттук банк. 
Национальный банк Кыргызстана начал продавать золотые мерные слитки
© Sputnik / Табылды Кадырбеков
Алтын куймалары — бул Кыргызстанда инвестициялоонун жаңы өндүрүмү. Улуттук банк 2015-жылдын 7-майынан тарта кайра сатып алуу укугу менен алтын куймаларын сатыкка чыгарып келет. Бул салымдын эң чоң артыкчылыгы жана ынанымдуулугунун кепилдиги.

Корутунду

Пенсияга акча топтоо же чогултпоону, албетте, өзүңүз гана чечесиз. Эгер тыйын жыйнайын деп чечсеңиз, анда сизге салымдын бардык механизмдерин карап чыгып, эң коопсуз түрүн тандап алууга кеңеш бермекчибиз.

448
Белгилер:
кыймылсыз мүлк, облигация, акция, акча, курак, пенсия, Кыргызстан
Тема боюнча
Бензинди сыртка ташууга тыюу салуу бааны ооздуктай алабы. Талдоо
Токио шаарында орнотулган Олимпиада шакекчерели. Архив

Олимпиадага үч ай калды, Спорт агенттигинин 45 млн. карызы бар. Даярданып жетишеби?

378
(жаңыланган 13:18 16.04.2021)
Токио Олимпиадасына үч ай гана убакыт калды. Машыгуулар пандемия шартына туура келгенине карабастан кыргызстандык спортчулар ондон ашык жолдомо алды. Алдыда бир нече лицензиялык турнир бар.

Sputnik кыргызстандык спортчулардын маанилүү мелдешке даярдыгы жана Олимпиадада медаль алуу мүмкүнчүлүгү тууралуу билди.

Токио Олимпиадасы 

Мелдеш 2021-жылдын 23-июлунан 8-августуна чейин өтөрү пландалган. Япониянын борборунда жай айында өтүүчү оюндар чет элдик көрөрмансыз өтөт. Ага 200дөн ашуун мамлекеттин спортчулары катышары күтүлүп жатат.

Өлкө куржунунда азыр 12 лицензия бар

2019-2020-жылдары жолдомону балбандар Атабек Азисбеков менен Айсулуу Тыныбекова, жөө күлүктөр Мария Коробицкая, Дарья Маслова жана Юлия Андреева, ошондой эле суучул Денис Петрашов алган.

Ал эми жакында эле Казакстанда өткөн лицензиялык турнирден жолдомону Жоламан Шаршенбеков, Акжол Махмудов, Үзүр Жузупбеков, Айпери Медет кызы, Мээрим Жуманазарова жана Эрназар Акматалиев алды.

Лицензия алып жатабыз, каржылоочу?

Жогорку Кеңештин депутаты Шайлообек Атазов парламенттин жыйынында Олимпиада оюндарына даярданып жаткан спортчуларга каражат бөлүнбөй жатканына нааразы болгон.

Анын айтымында, өлкөнүн Олимпиадалык командасына 105 миллион сом каралса, бүгүнкү күндө анын 16 миллиону гана бөлүнгөн.

Депутат Жогорку Кенеша Шайлообек Атазов на заседании
© Фото / пресс-служба ЖК
Жогорку Кеңештин депутаты Шайлообек Атазов
"Бизде 40 жыл мурун Каныбек Осмоналиев Олимпиада чемпиону болгондон кийин эч ким биринчи орунга чыга элек. Быйыл Токио Олимпиадасында чемпион болуу мүмкүнчүлүгү бар. Деген менен командага каражат бөлүнбөй жатат. Муну Экономика жана финансы министрлигинин өлкө намысын коргоп, желегин желбиретүүчү спортчуларга кайдыгер мамилеси, шалаакылыгы деп бааласак болот. Олимпиадага үч ай калды, анан кантип даярданышат. Урматтуу төрага, ушул боюнча протоколдук тапшырма берип коюуңузду суранам", — деген Атазов.

Ошондой эле ал учурда Олимпиадага даярданып жаткандарга күнүнө 250 сом берилерин айтып, машыгууга барган жеринде мейманкана, авиакассага карыз болуп жатканын кошумчалады.

Спортчуларды даярдоодо көйгөйлөр болуп жатканын Жаштар иши, дене тарбия жана спорт агенттигинин директору Канат Шабданбаев да моюндады.

Директор Госагентства по делам молодежи, физической культуры и спорта (ГАМФКиС) Канат Шабданбаев
© Sputnik / Табылды Кадырбеков
Жаштар иши, дене тарбия жана спорт агенттигинин директору Канат Шабданбаев
"Олимпиадага даярданууга бардык шарттарды түзүп берип жатабыз. Бирок кемчиликтер менен көйгөйлөр жок эмес. Пандемияга байланыштуу көптөгөн мелдештер, окуу-машыгуу жыйындары жылып кетип же болбой калып, даярдыкка терс таасирин тийгизип жатат. Мындан тышкары, дары-дармек сатып алууда мыйзамга тиешелүү тоскоолдуктар бар. Тендер өткөрүү зарыл. Айрым дарылар өлкөдө жок, сырттан сатып алуу керек", — деди Шабданбаев.

Ал депутат айтып жаткан 105 миллион сомдун чоо-жайын да түшүндүрдү. Айтымында, жыл сайын олимпиадалык спорттун түрлөрүнө 55 миллион сом каралат, ал эми быйыл Олимпиада оюндары болот деп 50 миллион сом бөлүнмөк.

"Жалпы сумманын ичинен учурда 20 миллион сому гана берилди, 85 миллиону бөлүнө элек. Финансы министрлиги ушул айда калган каражат которула баштайт деди. Бирок даярдыктар үзгүлтүккө учураган жок, карыз болсок да машыгууга барып жатабыз. Спорт агенттигинин карызы 45 миллион сомго жетти. Мейманканаларга, пансионаттарга, спорт залдарга бересебиз бар. Мындай нерсе жыл сайын эле болуп келет экен. Себеби январь-февраль айларына каржылоо ачылбайт деп түшүндүрүштү. Бирок бул жылы андан да созулуп, толук бөлүнбөй жатат", — деди Спорт агенттигинин башчысы.

Экономика жана каржы министрлигинин маалымат кызматынын адиси Жоомарт Шайдылдаев Спорт агенттиги кайрылган смета боюнча каржылоо жүрүп жатканын билдирди.

Сотрудник пресс-службы Министерства экономики КР Жоомарт Шайдылдаев
© Фото / Элина Мамытканова
Экономика жана каржы министрлигинин маалымат кызматынын адиси Жоомарт Шайдылдаев
"Керектелүүчү чыгымдардын тизмесин беришет, биз приоритетке жараша каражат бөлүп жатабыз. Маанилүү иш-чаралар үчүн акча берилбей калбашы керек. Ошондой болсо арыз жазышса, тиешелүү бөлүмдөр тездеткенге жардам берет. Олимпиаданын акчасы кармалып жатат дегенден алыспыз", — деди Шайдылдаев.

Министрликтин адиси ушул апрель айында Спорт агенттигине 56 миллион сом бөлүнгөнүн билдирди. Ал эми аталган агенттиктин жетекчиси Канат Шабданбаев бул сумманын 47 миллиону айлык акы менен башка чыгымдарга, беш миллиону спорт түрлөрүнө, ал эми төрт миллиону Олимпиадага даярданууга бөлүнгөнүн түшүндүрдү. Ошондой эле ушул ай ичи оюнга камынууга дагы миллиондогон сом каражат сураганын кошумчалады.

Эл аралык олимпиада комитетинин камкордугу

Олимпиада оюндарын өткөргөн эл аралык комитет жолдомо алууга мүмкүнчүлүгү бар, келечеги кең деген спортчуларга 500 доллардан стипендия берип турат. Атлеттердин тизмеси оюнга чейин 3-4 жыл мурун аныкталып, каражат ай сайын машыгуусуна бөлүнөт. Учурда Кыргызстандан ЭОКтун стипендиясын 11 спортчу алат.

Алар дзюдочу Юрий Краковецкий менен Владимир Золоев, балбандар Улукбек Жолдошбеков, Эрназар Акматалиев, Айсулуу Тыныбекова, Атабек Азисбеков, Үзүр Жусупбеков, боксчу Азат Усеналиев, жөө күлүктөр Мусулман Жоломанов, Дарья Маслова жана суучул Денис Петрашов.

Мындан тышкары, эл аралык Олимпиада комитети спортчулардын кийим-кечегин, авиабилеттерин, оюнга барганда жашаган жерин, тамак-ашын жана башка чыгымдарын камсыздайт.

Өлкө 17 лицензия, 3 медаль алууну көздөп жатат

Спорт агенттигинин башчысы Канат Шабданбаев буга чейин Олимпиадага спорттун 13 түрү боюнча 21 лицензия алууну, ал эми оюндарда 3 медаль утуп алуу пландалганын, бирок ага өзгөртүү киргизилгенин айтты.

"Пандемияда мелдештер өтпөй калганына байланыштуу спорттун 9 түрүнөн 17 лицензия алабыз деп пландап жатабыз. Ал эми үч медаль — бирден алтын, күмүш, коло алуу оюбузда бар. Албетте, мындан көп болсо жакшы эмеспи, азыр минималдуу чекти айтып жатабыз", — деди Шабданбаев.

Ал эми паралимпиадалык спорттун түрлөрү боюнча үчтөн кем эмес лицензия жана Паралимпиада оюндарында бир байгелүү орунга жетүү пландалып жатканы кошумчаланды.

Кыргызстан Олимпиадага жолдомону грек-рим, эркин күрөш, аялдар күрөшү, бокс, дзюдо, оор атлетика, жеңил атлетика, сууда сүзүү, беш түрлүү көнүгүүлөрдөн турган спорттук мелдеш (пятиборье — ред.), жаа атуу, ок атуу, байдарка жана каноэ менен сүзүү, фехтованиеден алууну көздөп жатат. Учурда ар биринде кеминде бирден, айрымдарында эки-үчтөн лицензиялык турнири калды.

Бегалиев: балбандардын болуп-толуп турган учуру

Токио Олимпиадасына кыргызстандык балбандар сегиз жолдомо алды, алдыда лицензия бере турчу Дүйнө чемпионаты турганын белгилей кетели. Маселен, 2016-жылы өткөн Рио Олимпиадасына жети балбан лицензияга ээ болгон. Мындай улам Японияга көбүрөөк балбан барат деп айтууга болот.

Олимпиада оюндарынын күмүш байге ээси Канат Бегалиев спортчулардын даярдыгына жогорку баасын берди.

Серебряный призер Олимпийских игр в Пекине, борец греко-римского стиля Канатбек Бегалиев во время интервью
© Sputnik / Табылды Кадырбеков
Олимпиада оюндарынын күмүш байге ээси Канат Бегалиев
"Күрөш боюнча курама командага бул жолдомолор чек эмес. Олимпиадага балдардын даярдыгы көрүнүп калды. Тулпар тушунда дегендей, балдар менен кыздардын болуп-толуп турган маалы. Казакстандагы лицензиялык турнирге Иран, Корея, Япония сыяктуу мамлекеттер келген, биздикилер таза жеңиш менен утуп жатты. Жөн эле лицензия албастан финалдык беттештерде чемпион болушту, кубанып жатам. Мурун Олимпиададан бир-эки медалды көздөсөк, азыр үч-төрт медаль алууга толук мүмкүнчүлүк бар", — деди Бегалиев.

Ал балбандардын ийгилиги каржылоодон мурда өздөрүнүн аракетинен көз каранды деп эсептеп, спортчуларга кеңеш берип өттү.

"Мамлекетке, федерация кызматкерлерине ыраазычылык билдирем, балдарды абдан жакшы карап жатышат. Каржылоону мен биринчи маселе деп эсептебейм, балдардын өзүнүн каалоосу жана ишеними болушу керек. Балбандар Токиого чейин майрам, той-топур, түрдүү чакырууларды токтоткону оң. Адатта жолдомо алгандан кийин коноктойм дегендер көп болот, кыргызбыз да, көңүлүн кыя албайбыз. Уктаганда да, турганда да Олимпиада жана машыгуу деген гана ой болушу керек", — деди Бегалиев.

Ал жолдомо алган спортчулардын бардыгы кесипкөй экенин, бардыгында тең медаль алуу мүмкүнчүлүгү бар деп бирөөнү бөлүп көрсөткөн жок.

Оор атлетчи Улан Молдодосов: бир спортчубуздун мүмкүнчүлүгү чоң

Олимпиада оюндарына балбандар сыяктуу оор атлетчилер да лицензиядан куру калган учур болбойт. Быйыл эки спортчуга ишеним артылып жатканын Оор атлетика федерациясынын вице-президенти Улан Молдодосов билдирди.

Тяжелоатлет Уланбек Молдодосов из Кыргызстана во время Олимпийских игр 2008 года в Пекине. 15 августа 2008 года
© AFP 2021 / JUNG YEON-JE
Оор атлетика федерациясынын вице-президенти Улан Молдодосов
"Бакдөөлөт Расулбеков менен Эмил Молдодосов лицензиялык турнирге учуп кетти. Бул жолдомо ала турчу акыркы турнирибиз. Колдон келишинче даярдандык, каржылоо убагында эле болуп жатты. Расулбековго азиялык спортчулар көз салып, атаандаш катары көрөт. Анын жолдомо алууга мүмкүнчүлүгү көбүрөөк. Молдодосов да өзүн жакшы көрсөтүп келе жатат, бирок азыр жашыраак", — деди федерациянын өкүлү.

Ошондой эле Рио Олимпиадасына катышкан Иззат Артыковдун быйыл маанилүү мелдешке барар-барбасын да сурадык.

"Негизи Олимпиадага баруу үчүн алты турнирге катышып, упай топтоо керек. Иззат Артыков аларга бара албай калды. Бирок азыр машыгуусун улантып жатат. Бул жашоо да, бир гана Олимпиада менен чектелип калбайбыз. Андан кийин Азия оюндары, Ислам оюндары, дагы башка ири чемпионаттар бар", — деди Молдодосов.

Параспортчуларда даярдык кандай?

Спорт агенттигинин мурдагы жетекчиси, Бишкек мэриясынын теннис жана паралимпиада боюнча олимпиадалык резервдеги адистештирилген балдар-өспүрүмдөр спорт мектебинин директору Шейшенкул Бакиров Олимпиадага даярдык катары бөлүнөт деген 105 миллионду аз деп эсептейт.

Директор Государственного агентства физической культуры и спорта КР Шейшенкул Бакиров
© Sputnik / Асель Сыдыкова
Спорт агенттигинин мурдагы жетекчиси, Бишкек мэриясынын теннис жана паралимпиада боюнча олимпиадалык резервдеги адистештирилген балдар-өспүрүмдөр спорт мектебинин директору Шейшенкул Бакиров
"Спортчулар канчалык машыгууларды көп өткөрүп, чет өлкөдөн тажрыйба топтосо ошончолук жакшы жыйынтык болот эмеспи. Пандемия көп тармакты алсыратып, өлкө экономикалык жактан кыйналып жатканын билебиз, бирок маанилүү мелдешке олуттуу мамиле жасоо керек. Параспортчуларга Спорт агенттигинен тышкары мэрия да каражат бөлүп, болушунча даярдыгына көңүл буруп жатат. Жеңил атлетика менен парапауэрлифтингден жолдомо алып, оюнда жок дегенде коло медаль багындырабыз деген ишенимибиз бар", — деди Бакиров.

Ал жалпысынан спорт тармагынын каржылоосун көбөйтүү керектигин кошумчалады.

Новиков: Олимпиадага амбициялуу пландарды коюшубуз керек

Биринчи вице-премьер Артём Новиков өкмөттүн жыйынында быйылкы Олимпиадалык жана Паралимпиадалык оюндарда жеңишке жетүү үчүн спортчуларга бардык шарттарды түзүү керектигине токтолгон.

И. о. первого вице-премьер-министра Артем Новиков принял участие в очередном онлайн-заседании совета ЕЭК на уровне вице-премьер-министров. 30 января 2021 года
© Пресс-служба правительства / Алишер Алиев
Биринчи вице-премьер Артём Новиков
"Эгемендүүлүк жылдары бизде мыкты мүмкүнчүлүктөрүбүз болгону менен жогорку пробадагы олимпиадалык медалдарды жеңип ала алган жокпуз. Кыргыз спортунун тарыхы бай, мыкты ийгиликтерди багындырган инсандарыбыз да бар. Биз Токиодогу Олимпиадалык жана Паралимпиадалык оюндарда медаль жеңүү боюнча амбициялуу пландарды алдыга коюубуз керек. Андыктан спортчуларыбызды даярдоо үчүн бардык шарттарды түзүшүбүз зарыл", — деди Новиков.

Уюштуруу комитетинин кеңешмесинин жыйынтыгы боюнча төмөнкү чечимдер кабыл алынган:

  • спорттун түрлөрү боюнча федерациялар менен биргеликте спортчулардын алдыдагы Олимпиадалык жана Паралимпиадалык оюндарга даярдыгын жана катышуу шарттарын камсыздоо;
  • ШКУ эл аралык марафонун өткөрүүгө, ошондой эле алдыдагы Олимпиадалык жана Паралимпиадалык оюндарга курама командалардын спортчуларын даярдоо үчүн каражаттын өз учурунда бөлүнүүсүн камсыздоо;
  • Олимпиадалык жана Паралимпиадалык оюндардын жеңүүчүлөрү, сыйлануучулары жана алардын машыктыруучулары үчүн бир жолку акчалай сыйлыкты бекитүү тууралуу чечим долбоорун киргизүү;
  • Жайкы олимпиадалык жана Паралимпиадалык оюндарга даярдык алкагында Кыргызстандын курама командалары үчүн окуу-машыгууларынын өткөрүлүшүн жана алардын бардык лицензиялык турнирлерге катышуусун камсыздоо;
  • Кыргызстандын курама командасынын мүчөлөрү үчүн жайкы Олимпиадалык жана Паралимпиадалык оюндарга спорттун түрү боюнча катышуусуна параддык жана спорттук форманын дизайнын (эскиз) уюштуруу комитетинин кароосуна киргизүү;
  • спорттук-массалык иш-чаралардын спортчулары жана катышуучулары үчүн конкреттүү эсептер жана каржылоо булактарын эске алуу менен тамактануунун акчалай ченемин жогорулатуу боюнча сунуш киргизүү.
378
Белгилер:
медаль, турнир, даярдык, машыгуу, каржылоо, каражат, спорт, Олимпиадалык оюндар, Токио, Кыргызстан
Тема:
2021-жылы Токиодо өтө турган Олимпиада оюндары
Тема боюнча
Япония Олимпиадага карата кошумча чектөөлөрдү киргизмей болду
Жеңилип, кайра өзүн колго алган Мээрим да Олимпиадага жолдомо утту. Видео
 Чүйдүн Сокулук районундагы чарба жана курулушка керектүү материалдарды саткан дүкөндөн өрт чыкты

Сокулуктагы дүкөндүн өрттөнгөн видеосу

90
(жаңыланган 22:51 13.05.2021)
Тилсиз жоо менен күрөшүүгө ӨКМден эки бөлүм жана өрт өчүрүүчү-куткаруучулардын бир штабы тартылды. Ал саат 20:43тө чектөөгө алынды.

БИШКЕК, 13-май — Sputnik. Чүйдүн Сокулук районундагы чарба жана курулушка керектүү материалдарды саткан дүкөндөн өрт чыкты. Бул тууралуу ӨКМдин маалымат кызматы кабарлады.

Дүкөн Новопавловка айылынын Киров көчөсүндө жайгашкан. Тилсиз жоо менен күрөшүүгө саат 19:54тө эки бөлүм, ал эми саат 20:14тө өрт өчүрүүчү-куткаруучулардын штабы тартылган.

Өрт саат 20:43тө чектөөгө алынган. Учурда толук өчүрүү иш-чаралары жүргүзүлүгөн.

Ал эми саат 21:56да толугу менен өчүрүлдү.

90
Белгилер:
видео, дүкөн, өрт, Новопавловка
Тема боюнча
Алайда үй өрттөнүп, 56 жаштагы киши каза болду. Сүрөттөр