Ресторанда эт жеп жаткан аял. Архив

Тукумсуз болуп каласың! Кыргызстандыктар оңой жуктуруп алчу 5 дарт

(жаңыланган 13:50 23.06.2018)
Биздин медициналык колумнист Улугбек Жоомартов жаңы жыйынтыкталган статистиканы изилдеп көрүп, мекендештерди айрым жугуштуу оорулар туурасында кабардар кылууга милдеткермин деп чечкен!

Балким, ВИЧ же кургак учук жөнүндө билбеген адамды табыш кыйындыр. Бирок биздин жарандардын кулагы чалбаган, кооптулугу алардан кем калышпаган дарттар да бар.

1. А, В жана С гепатити

Саратан башталганы биздин ооруканаларга А гепатитине чалдыккандар түшө баштайт, болгону кыргызстандыктар жайында талаадан бадыраң үзүп же жуулбаган дарбызды анча таза эмес кол менен ооз тийгенди жакшы көрөт. Сиздер байкагандай, бул вирус тамак-аштан жугат. Мурда бул ооруну адам жеңил жеңе алчу: адам саргара түшүп, бир жумача ооруканада жатып, сакайып кетээр эле. Азыр бул вирус күчтөндү, бейтаптын көңүлү айныйт, алы кетет, башы айланат.

Гепатиттин бардык түрүн аныктоо оңой, окшош бир белгиси — теринин, көздүн саргарышы. А гепатитин жутуп алууга болсо, В же С организмге кан аркылуу же жыныстык жол менен жугат. Мындай кооптуулук сизди тиш доктурдун кабинетинде же татынакай бейтааныш кыздын батиринде күтүшү мүмкүн. Оорулардын бул түрлөрү абдан кооптуу жана дээрлик айыкпайт.

В гепатитинен жабыркаган адам 10-15 жылдан кийин боордун циррозу же рагына кабылышы ыктымал. С гепатити буга алпарары шексиз.

Кыргызстандыктардын бактысына жараша биздин дарыгерлер америкалык дары өндүрүүчүүлөр менен макулдашууга жетишкен. Дарынын бир таңгагынын баасы 400 доллардын тегерегинде, башкача айтканда, биз аны дээрлик өз наркында сатып ала алабыз. Эгер дарыны ичсе, боордун жабыркоо көрсөткүчү азаят.

2. Көк жөтөл

Бул жугуштуу дартты врачтар дароо аныктай албайт. Көк жөтөлгө чалдыккан бала бөлөкчө, короздун кыйкырыгындай жөтөлө баштайт. Андай бейтаптарга күчтүү антибиотиктер берилет. Тилекке каршы, алар дайым натыйжалуу боло бербейт, бирок организмге да таасир этпей койбос. Бактериялар формасын өзгөрткөндүктөн, улам күчтүү дары-дармектерди өндүрүүгө туура келет. Мурда андай ампула менен бир ротанын аскерлерин дарылоого болсо, балага андан эки же үч эсе өлчөмдө берилет! Кенедей ымыркайдын иммунитети кандай талкаланарын элестетиңиз!

Бир аз мурда эле биздин врачтар андай бейтаптарды эч кезиктирбеген болсо, азыр ооруканаларда "Карантин! Көк жөтөл" деген жазууларды көп көрүп жүрөбүз. Мунун баарына ата-энелердин балдарга эмдөө жасатуудан баш тартышы себеп.

3. Кызылча

Бейтаптын жүзүндө ортосунда ыйлаакчалары бар кызыл бүдүрлөр чыгат да, бүт денеге тарайт. Тилекке каршы, бейтап андай белгилери пайда боло электе эле жугуштуу болуп, айланасындагы бул дартка каршы эмделбеген адамдарга да жуктурууга үлгүрөт.

Кээде вирус ушундай күчтүү, заманбап медицина ага каршы алсыз болуп калат. Угандада, АКШда да балдар кызылчадан чарчап калышат. Кантип коргонуу зарыл? Эмдөө жасаткыла! Өзү кетип калат деп үмүттөнбөгүлө, себеби, жыл өткөн сайын иммунитети алсыз адамдардын саны артып барат.

4. Бруцеллез

Айыл-кыштактарыбыздын баш оорусу! Микробдор адамга үй жандыктарынан — эчки, кой, уйдан жугат. Мал баккандар да, эт бөлүп, тери иштеткендер да жабыркайт. Ошондой эле чийки сүт ичип же жакшы куурулбаган эт жегенде да жугушу мүмкүн.

Микробдор лимфа бездеринде жашынып, андан бүт организмге урат. Дарт жугузган киши бир-эки жумадан кийин эле бруцеллездун болгон белгилеринен азап чегет. Тарамыштар, нерв тутуму, жыныстык органдар жабыркайт. Бейтапты эң кыйнаганы дене табы 37,5 градуска көтөрүлүшү. Анын жүүнү бошоп, көңүлү суз, туталанат.

Козгогучтарды жок кылууга болот, бирок, дарттын кесепети майыптыкка алып келиши мүмкүн. Маселен, дарт чалган маалда басканда бут ооруса, кийин айыккыс өнөкөт артритке өтүшүп кетет. Адамдар тукумсуз да болуп калат, маселен, аялдын тукум улоо органдары биригип калышы да ыктымал.

Эмне кылуу керек? Жабыркаган малды убагында аныктап, жок кылуу зарыл. Совет маалында: "Кечиргиле, бул жандык союшка кетет" деп аныктап коюшчу. Малды андан кийин айылда эч ким көрчү эмес. Чабандар, жандыктар да жалпылап эмделишчү.

5. Эхинококкоз

Бул жалпак паразиттер көбүнесе үй жаныбарларынан жугат. Алардын жумурткалары ит менен мышыктардын жүнүндө болот. Адамдын ичегилерине кирип, кандын айланышы менен бүт организм боюнча айланышат.

Көбүнчө жумуртка боорго бекип алат. Ал жерде шишик пайда болот да жаңы паразиттер өсүп чыгат. Ал ыйлаакчаны хирург гана алып чыга алат. Операция маалында анын жарылып кетпеши өтө маанилүү, себеби паразиттер кайра жаңы үй таап алышы ыктымал.

Чакырылбаган коноктор сизди өлтүрбөйт, анткени, алар өз багуучусунан айрылып калгысы жок. Бирок кожоюнун жеңил эле арыктатып, жүдөтүп коет. Организмиңизде "дагы бир өмүр" жаралганын кантип аныктоого болот? Кошумча бир белгиси — бейтап түнкүсүн тиштерин кычырата баштайт. Ошондой эле тери да соолуп, кубарат, арткы тешик кычыша баштайт.

Белгилер:
бактерия, оору, Улугбек Жоомартов
Тема боюнча
Аялдардын согончогу эмне үчүн канабайт? 6 себеп
Эсембаев: бөйрөк оорулуу балдар гемодиализ менен көпкө жашай албайт
Эркиндик айкелинин дубалга тартылган сүрөтү. Архивдик сүрөт

АКШ санкциялары менен дүйнөгө болгон үстөмдүгүн кыйратууда

(жаңыланган 19:03 11.04.2021)
Батышта Россияга каршы санкциялар иши өз нугунда жүрүүдө: бири аларды иштеп чыгып киргизип жатса, башкалары жаңы санкциялардын кесепетин болушунча азыраак тартуунун жолун издөөдө.

Айрым учурда ролдору бири-бирине дал келбейт, башкача айтканда, адегенде чектөөлөр киргизилет. Кийин демилгечилер өздөрү ошол "саздан" чыга албай чабалактайт. Ал эми Россия элитасын улутташтыруудан технологиялык автономдуулукка дейре өзү пландагандай жаңы, бирок өз пайдасы үчүн бир өңчөй чараларды пайдаланат. Дал ушул жагдайга баам салган Ирина Алкснистин макаласы РИА Новости агенттигине жарыяланды.

Ушул тапта Вашингтон "Түндүк агым – 2" долбоорунун тагдыры боюнча сүйлөшүүлөрдү жетектей турган атайын өкүлдүн талапкерлиги аныкталат. Politico басылмасы америкалык Юстиция министрлиги курулуп жаткан газ түтүгүнө каршы кезектеги дагы эки санкцияны жактырганын жазып чыкты. Анын алкагындагы кара тизмеде газ түтүгүнүн курулушу жана кийинки пайдаланылышына жооп бере турган швейцариялык Nord Stream 2 AG компаниясы, анын жетекчиси Матиас Варниг да бар.

Чектөөлөрдүн долбоору келерки айда конгресстин кароосуна коюлуп, бекитилиши күтүлөт. Ачыгы бул так эмес, анткени газ түтүгүнө каршы жаңы чаралар боюнча акыркы чечим азырынча кабыл алына элек. Ал түздөн-түз сүйлөшүүлөргө жараша экени ачык. Бирок ал Россия менен эмес, Европа менен жүргүзүлмөкчү. Байдендин администрациясы үчүн башкы көйгөй дал ушунда. Конгрессте эки партиянын өкүлдөрү тең "Түндүк агым – 2" долбоорун эмне болсо да токтотууну талап кылып, ал эми Берлин айтканынан кайтпай газ түтүгүн коргоп көшөрүүдө. Сүйлөшүүлөрдүн натыйжасында Вашингтон стратегиялык объектисин коргогон Батыш Европанын бул маселеде жумшарышына үмүттөнөт. Анткен менен журналисттер улам эскертип тургандай, газ түтүгүнүн курулушу 96 пайызга аяктап калды.

Дээрлик бул менен катар эле Politico Bloomberg шайлоого кийлигишүү жана хакердик чабуулдар үчүн Россияны жазалоонун жаңы чараларынан баян салды. Кезектеги кара тизменин "Россиянын президенти Владимир Путинге жакын адамдар" менен толтуруудан тышкары, администрация "АКШда дипломатиялык вазийпаны жамынып иштеп жүргөн россиялык чалгынчыларды" өлкөдөн чыгаруу мүмкүнчүлүгүн кароодо. Ошентсе да Вашингтон үчүн анын "кыйыр таасирлери" да жок эмес. Жакында эле Россиянын АКШдагы элчиси Анатолий Антонов айткандай, Кошмо Штаттар РФ дипломаттарына каршы визалык согушту баштап, анын айынан эки миссия тең кызматкерлердин, анын ичинде техникалык адистердин тартыштыгына кабылууда. Анткен менен россиялык элчиликтин кызматкерлери бардык кыйынчылыктарга туруштук берүүдө.

Пандемия маалында видеоконференция кызматын көрсөтүп, иши өргө чыккан Zoom компаниясы Россия жана КМШ өлкөлөрүнүн мамлекеттик мекемелери жана компанияларын тейлөөгө тыюу салган. Бирок бир нече саат өткөн соң Zoom компаниясынын өкүлү "мамлекеттик, ошону менен бирге эле жаңы жана азыркы пайдалануучулар таратуучулар аркылуу эмес, сайт аркылуу түз кайрылып аккаунт сурай алышарын" тактаган. Компаниянын мындай кетенчиктегенин да түшүнүүгө болот, себеби былтыр россиялык мамлекеттик мекемелер, атап айтканда, жогорку окуу жайларына байланышкан кардарлары кыйла көп киреше алып келип турган. Эми алар жапырт жана шашылыш түрдө альтернативдик аянтчаларга кетүүдө.

Акыркы жылдары санкция темасы Россиянын ичиндеги процесстер да, эл аралык алакалар үчүн да кадыресе көрүнүшкө айланган. Глобалдык бир полярдуу дүйнөдө санкциялар – чындап эле азыркы тутумду бекемдөө инструменти.

Эң катаал чектөөлөр менен да жашоого болот, муну Иран да, Корея элдик-демократиялык республикасы тастыктап келет. Тек гана мунун куну чоң, калктын турмуш сапаты начарлайт, улуттук экономиканын жоготуулары көбөйөт, технологиялык жактан артта калат.

Санкциялар ал убакта өлкөнү заманбап өнүккөн цивилизациядан чийип салууну түшүндүргөн. Мейли бул жогорку технологиялык долбоорду ишке ашыруудагы кыйынчылык болсун, ал түгүл жөнөкөй эле жагдай, мисалы, SWIFT тутуму өчүрүлгөндүктөн жарандар дүкөндө да карта менен төлөй алышпайт. Жети жыл мурунку РФке каршы санкциялар да өлкөнү ушундай эле залалга батырган. Бирок бара-бара санкциялар батыш биримдигин да, АКШ үстөмдүк кылган жалпы дүйнөлүк тутумга да таасир этпей койбоду. Ал убакта өгөйлөнгөн өлкөлөрдү технологиялык жактан солгундатуу механизми болсо, азыр санкциялар, тескерисинче, алардын өнүгүшүнө өбөлгө болчу инструментке айланып отурат. Муну түшүнүп турса да, дүйнөдө Кошмо Штаттардын үстөмдүгүн кыйратып бүтүрсө да Вашингтондогулар бул кадамдан артка кайта албай турушат.

Белгилер:
экономика, КМШ, чектөө, санкциялар, Европа, АКШ, Россия
Тема боюнча
Батыш жаңы санкциялар менен темир көшөгөнү тартууда. Сереп
Климатты бетке кармап... АКШ кантип жашаш керектигин үйрөтүүгө өтчүдөй
Россиялык Белгород эксперименталдык субмаринасы. Архив

Россиялык "Посейдон" Тынч океанга карай камынууда

(жаңыланган 13:13 11.04.2021)
Тынч океандагы базалардын бири "Посейдондорду" ташуучунун дайымкы жайгашкан жайына айланмакчы. Ошону менен бирге эле суу түбүндөгү эксперименталдык кайык Дүйнөлүк океандын каалаган жеринде белгиленген милдеттерин аткара алат.

НАТОго мүчө-өлкөлөрдүн күчкө таянып Россия менен диалог куруу аракеттери мыйзам ченемдүү түрдө катуу каршылыктарга кабылат. Россиянын батыш чек араларына жакын жердеги АКШ армиясынын чагымчылдыктарынын күч алышы батыш, Кошмо Штаттардын тынч океандык чек араларына да чагылбай койбосу анык. Бул тууралуу РФтин "өнөктөштөрүнө" россиялык "Белгород" эксперименталдык субмаринасы жана "Посейдон" термоөзөктүк тутуму эскертип турарын белгилейт аскерий серепчи Александр Хроленко.

Жума ортосунда аскердик-өнөр жай комплексиндеги булактар деңиз учкучсуздарын ташуучу "Посейдон" – 09852 долбоорунун эксперименталдык "Белгород" суу түбүндөгү атомдук кайык сүзүүгө бет алганы турат (реактору кое берилген). Субмарина сентябрга чейин сыналып, океанда күзөт өтөйт. Шварттык сыноолору жүрүп, башкача айтканда кеменин курулуш сапаты, тетиктеринин топтоштурулушу жана жөнгө салынышы, жүк алдында энергетикалык орнотмосун, бышыктыгы жана коопсуздугу текшерилүүдө.

Тынч океандагы базалардын бири "Посейдондорду" ташуучунун дайымкы жайгашкан жайына айланмакчы. Ошону менен бирге эле суу түбүндөгү эксперименталдык кайык Дүйнөлүк океандын каалаган жеринде белгиленген милдеттерин аткара алат. 2027-жылга чейинки куралдануу боюнча мамлекеттик программасынын алкагында Россия ушундай үч субмарина курмакчы.

"Посейдон" тутумун иштеп чыгуу тууралуу РФ президенти Владимир Путин алгач ирет 2018-жылы айткан ("Белгород" сууга 2019-жылдын 23-апрелинде кое берилген). Буталарынын кеңири спектрин – болжолдуу душмандын абада ташуучу топтору, жээкти бекемдөө жана инфраструктурасы экенин белгилеген.

Мындай инструменттер менен Путин "тек полярдуу оюндун" эрежелерин өзгөртүүгө убада берген. АКШнын ошол туштагы расмий өкүлдөрү "техникалык жактан жасалма жана укмуш" деп россиялык жаңы куралды ачык эле жактырышкан эмес. Бүгүн Кошмо Штаттардын Мамлекеттик департаменти континенттер аралык 2М39 "Посейдон" өзөктүк торпедасынын пайда болгонуна өзгөчө тынчсызданып туру.

Жалпысынан РФтин "өнөктөштөрүн" аталган мамлекеттин улам өнүгүп жана бекемдеп бараткан Аскердик-деңиз флоту чочулатат. Business Insider басылмасынын маалыматына таянсак, анын курамында 360 чакты кеме, анын ичинде 59 субмарина (баллистикалык ракеталуу суу түбүндөгү 12 крейсер) иштейт.

Өзгөчө мүнөздөмөлөрү

09852 долбоорундагы суу түбүндөгү "Белгород" көп буталуу атомдук кайыгы – үчүнчү муундагы 949А долбоорунун "Антейдин" эксперименталдык кайра жаралышы. Эске салсак, бул "Посейдон" тутуму үчүн атайын ыңгайлаштырылган. Ал эми эң башта "Антейлер" ракетага каршы коргонуучу "Гранит" ракеталарын ташуучусу эле.

"Посейдон" – ооздуктоонун абдан олуттуу инструменти. Өзөктүк энергетикалык орнотмосу бар стратегиялык континенттер аралык терең суудагы аппарат 10 миң чакырымга чейинки аралыкка 1000 метрлик тереңдикте сүзө алат. Сыноолор аталган системанын "укмуштай" мүнөздөмөлөрүн жана ыраак аралыкты багындыра аларын чындап эле тастыктады. Автономдуу "Посейдон" болжолдуу душмандын колундагы азыркы жана келечектеги субмарина, торпеда жана ракеталары жете алгыс тереңдик жана ылдамдыкта жүрөт. Океанда ушундай "торпеданын" изин табыш оңой эмес, жай ылдамдыкта дээрлик дабышсыз сүзөт. Автономдук башкаруу системасы кайыктарга каршы чектерди, коргонуунун бөлөк тутумдарын таап, басып өтүп, таамайлыгын кепилдөөгө мүмкүндүк берет.

Узундугу 24 метр, диаметри 1,6 метрлик өзөктүк кыймылдаткычтуу аппарат кадимки жана мегатонналык ок бөлүгү менен жабдылган. Мындай куралга Россия гана ээлик кылат, дүйнөдө эч бир өлкөнүн "Посейдондон" коргонуу каражаты жок.

Мурдараак АКШ башында турган жамааттык Батыш Чыгыш Европада ракетага каршы коргонуунун глобалдык тутумун түзүп НАТОну чыгышка карай кеңейтүү менен РФтин стратегиялык өзөктүк күчтөрүнүн дараметин жок кылууга тырышкан. Россиянын чек араларына жакын аймактарга сокку уруучу "Томагавк" жана орточо ыраактыктагы башка ракеталарды жайгаштыруу ниетин көздөгөн. "Посейдон" континенттер аралык тутуму РФтин "өнөктөштөрүнө" агрессор сөзсүз жазасын ала турган көп полярдуу дүйнөнүн катаал чындыгына кайтууга түртөт.

"Кыямат күндүн торпедасы" Америкалык стратегиялык командачылыкты (STRATCOM) 2019-жылдын февралындагы сыноолордун башында эле тынчсыздандыра баштаганы тегин жерден эместир. Конгресстеги угууларда STRATCOM жетекчиси Жон Хайтен "Посейдон" жаңы курал тутуму катары СНВ-3 келишиминдеги чектөөлөргө кирбестигин, ошондой эле Кошмо Штаттарда аналогу иштелип чыга электигин билдирген. Континенттер аралык учкучсуздардын штаттык ташуучусунун топтомун 098531 долбоорундагы "Хабаровск" суу түбүндөгү атомдук кайыгы ачат.

Субмаринанын негизги мүнөздөмөлөрү купуя сыр. Ачык булактардагы маалыматтарга караганда, кеме жапжаңы өзөктүк энергетикалык түзүлүш менен жабдылып, "Кыямат күндүн учкучсуз торпедаларынан" алты бирдикти бортунда ташый алат.

Сыйымдуулугу – 10 миң тоннанын тегерегинде, суу түбүндөгү ылдамдыгы – 32 узелге дейре, чөмүлүү тереңдиги – 500 метр, автономдуулугу – 120 сутка, экипажы 100 кишиден кем эмес. Субмаринанын корпусу жаңы "Борей" стратегиялык ракета ташуучуну эске салат.

Мында учкучсуз Түндүк жарым шардын каалаган бурчунан АКШнын жээктеги чийиндерине жете аларын эске алуу зарыл, бирок ал РФке каршы агрессия жанданган күндө гана колдонулат. Эске салсак, Кошмо Штаттар орто жана кыска аралыкка багытталган ракеталарды жок кылуу боюнча келишимден жок шылтоо менен чыгып, былтыр аскердик бюджетин 750 миллиард долларга чейин (бул сумма дүйнөнүн калган бүт өлкөлөрүнүн жалпы коргонуу чыгымдарына барабар) өстүргөн.

Россиянын көп буталуу океандык тутуму – көзү түз эмес "өнөктөштөрүнө" кулак кагыш, Чыгыш Европада Пентагондун жана НАТОнун сокку уруучу дараметинин кооптуу топтоштурулушуна ассиметриялык жообу болмокчу.

Белгилер:
экипаж, суу, Дүйнө, АКШ, Россия, ракета, курал-жарак
Тема боюнча
"Циркон" Россиянын жээктеринен батыш кемелерин "кубалады"
F-35 өзүн-өзү кыйратып... Келтирген зыяны — 2,5 млн. доллар
Азык-Түлүк. Архив

Кыргызстандыктардын жашоо минимуму 760 сомго жогорулады

(жаңыланган 11:46 14.04.2021)
Кабыл алынган жаңы Конституцияда пенсия, жөлөк пулдарды 2023-жылдан тарта жашоо минимумунан кем эмес төлөө кепилденген.

БИШКЕК, 14-апр. — Sputnik. Үстүбүздөгү жылдын I кварталында кыргызстандыктардын жашоо минимумунун көлөмү 13 пайызга көбөйүп, 5 840,40 сомду түздү. Бул туурасында Улуттук статистика комитети маалымдады.

Жашоо минимумунун эң жогорку көлөмү Бишкекте, Ош шаарында жана Ош облусунда байкалган.

Жашоо минимуму — бир жаран ушунча акча менен бир ай жанын бага алат дегенди түшүндүрөт.

Белгилей кетсек, кабыл алынган жаңы Конституцияда пенсия, жөлөк пулдарды жашоо минимумунан кем эмес төлөө кепилденген. Бул мыйзам 2023-жылдын 1-январынан тартып күчүнө кирет.

Белгилер:
статистика, өсүү, Кыргызстан
Тема боюнча
Кыргызстанда баалардын өсүшү качан токтойт. ЕАӨБ божомолун айтты
Кумшекер бир айда 7,2 пайызга кымбаттады. Жер-жерлердеги баалар
Нан 11 сом. Өкмөт үч супермаркет менен азык-түлүктү арзан сатууга макулдашты