Айылдык бала. Архивдик сүрөт

Болочок кайнагалар! Ашыгыма араң жеткенде азапка салбагылачы...

2429
(жаңыланган 12:43 20.07.2018)
Кошуна айылдын кызына же жигитине ашык болуп көрдүңүз беле? Бөтөн айылдын кызы менен мамиле курганда айылдаш агалары тоскоолдук жараткан окуяларды угуп эле жүрсөңүз керек. Биздин колумнист Исмаил Мамытов дал ушул темага токтолуп, өзүнүн башынан өткөн окуя менен бөлүштү.

Июнь айы башталаары менен Өзгөндүн айылдарынын биринде сүйлөшкөн кызына жолукканы барган баланы жергиликтүү жигиттер сабап салганы боюнча маалымат тарады. Окуя 2-июнь күнү болуп, өзгөндүк жигиттер Кара-Суу районунан келген баланы таяктап аныкталды. Буга чейин эсиңиздерде болсо Ноокатта да ушундай эки окуя болуп, анын биринде жабырлануучу беш күн ооруканада жатып жан берген. Эми ал иш боюнча 19, 21 жаштагы эки бала камакта отурат. Эрезеге жетип, күчкө толуп турганда камалуу деген кандай жаман. Эң башкысы — эмне үчүн деген суроо туулат?

Негизи эле мен билгенден мындай окуялар көп болот. Ноокатта окуя өлүм менен аяктаганы үчүн коомчулукка чыгып кетти. Ал эми Өзгөндө дарыгерлер милицияга кабарлап коюшкан экен. Үч окуяда тең таякталган балдар милицияга өзүлөрү арыз жазган эмес. Мунун да себеби бар. Анткени чыныгы эр көкүрөк жигиттер маселени милициясыз эле чечип алат деген түшүнүк бар. Бирок бөтөн айылдан келген баланы көптөп сабап салган эркекчиликпи? Деги эле мындай кадамга кандай эркектер барат?

Жогорудагыдай окуя менин да башымдан өткөндүктөн бул теманы айланып өтө алган жокмун. Менимче көпчүлүк эле жигиттер ушундай жагдайга туш болсо керек. Мектепте окуп жүргөндө ар кыл маданий иш-чара, спорттук мелдештердин арты менен кошуна мектептерге барасың. Анан ал жактан теңтуштар менен таанышып, дос күтөсүң, кыздар менен таанышасың. Ошентип баягы достордун арты менен жактырып калган кошуна айылдын кызынын телефон номерин алып, акырын сүйлөшө баштайсың. Буга чейин сени көрбөгөн, тааныбаган кыздын жүрөгүн багынтуу оңойбу? Азыркыдай ал кезде интернет жок. Анан айла жок телефондо сүйлөшүүнүн, смс жазуунун өзгөчө ыкмаларын, сырларын үйрөнүүгө туура келет. Баса, ошол кезде телефондо сүйлөшүүнү ушунчалык мыкты өздөштүргөн балдарыбыз бар эле. Ал эле эмес, эки смс менен кыздардын жүрөгүн жибитип, "легенда" болгон досум бар. Ошол доско кошулуп алып кошуна айылдын кызына алгач смс жазып, бир апта өткөн соң акырын чалып, жакшылап таанышып, бир айча дос болуп жүрүп, анан гана сезимдерди билдирип, жолугушууга көндүрөсүң. Ал дагы дароо көнө койбойт. Айла түгөнгөндө кайсы бир майрамды күтөсүң. Ошенткиче эле эки ай өтөт. Анан араң дегенде жаңы жылдык кечеде жолугуп, биринчи ирет жекеме-жеке жалгыз калып сүйлөшөсүң. Ыр саптар менен коштолгон смс, таңга дейре телефондо сүйлөшүү, өз колуң менен жасалган өзгөчө белектер, ал кыздын классташ балдарынын сен жөнүндө жакшы сөздөрдү айтып жарнама кылганы акыры барып баягы чүрөктүн жүрөгүн жибитип, кыз-жигит доору башталат. Түн жамына ат минип алып кошуна айылга жөнөйсүң. Жамгыр жаайбы, кар жаайбы же таш жаайбы, айырмасы жок. Барып беш мүнөт жолугасың, кайра кайтасың. Бирок ошол беш мүнөт бүтүндөй өмүргө тете. Жүрөгүң толкуп-ташып, алгачкы махабатка мас болуп, көзүңө көрүнгөнү, кулагыңа угулганы бир гана сүйүү болуп, дал ушул сүйүү үчүн гана жаралгандайсың. Айлуу түндө асмандагы жылдыздар сүйүүңө суктанып, дал сен экөөң үчүн гана ай нуру төгүлүп тургандай. Жамгыр себелеп келгенде кучагыңа бекем кысып, маңдайынан сүйүп койсоң баягы периштеңдин көздөрү тимеле жымыңдап калат.

Ошентип канчалаган мээнеттин арты менен көздөгөнүңө жетип, апта узабай сүйгөн кызыңа жолугуу үчүн кошуна айылга каттап калганда баягы жергиликтүү эргулдар пайда болот. Тамакка такалган сөөктөй же нары эмес, же бери эмес болуп жаман жүдөтөт да. Анан тактай келсең баягы баатырлардын бирөөсү сенин кызыңды сыртынан жактырып жүргөн болот. Ошол кызга батынып барып сезимин билдирмек турсун жанына жакын жолой албайт да анан сенден кызганат. Жигит болсоң сезимиңди билдирип көңүлүн тап, болбосо тоскоол болбо да. Анан эле биздин айылдын кызына келбе дешип, көптөп баштайт. Жалгыз болсо го мейли дечи, сөзсүз жанында абалды курчутуп, кычытып турган куйту досу болот. Ошентип анан баары башталат. Кармалган күнү урушасың, кармалбай калсаң кудуңдап үйгө кайтасың. Эми эле бирөөсүнүн тилин таап достошсоң, экинчиси чыгат. Айтор, айлаңды алты кетирет.

Негизи элге аралашып, дос күтүп, бөтөн айылдын балдары менен катташып калган жигиттер мындайга барбайт. Алар, тескерисинче, бөтөн айылдын баласы келсе коноктоп, сый көрсөтүп узатып коет. Нагыз жигитчилик ушул. Аларды кыздар да сыйлап, мамиле курат. Бул мырзалар өз үйүндө эле эмес, башка айылга барса да конок болот. Ал эми башка айылдын балдарын көптөп сабап койгондор, силер да эртели-кеч алар жака барып калышыңар мүмкүн. А балким кошуна айылдын кызына ашык болуп калсаңарчы? Бул ирет билек жардам бербейт. Андыктан кыздар кызганыч үчүн эмес, сүйүш үчүн жаралган. Сүйбөсө, сүйкөнбөгүлө.

2429
Белгилер:
кыздар, колумнист, жигит, айыл, сүйүү
Тема боюнча
Кыз ала качуу — бүлө куруубу же адам уурдообу? 5 орчундуу пикир
Жаным көзүмө көрүнгөндө... Өмүргө тете бир күндүн баяны
Тун сүйүүм ай, сени кайра көрбөй эле койсом болмок экен...
Медициналык маскачан кыздар Бишкектеги Чүй проспектинде бара жатат. Архив

Ушундай абалда калам деп ойлогон эмесмин. Карантинсиз күндөрдүн кадыры...

1170
(жаңыланган 12:41 24.05.2020)
Биздин колумнист Абдыкерим Муратов учурда баарыбыздын көкүрөктөгү нерсебизди дал өзүндөй баяндап бериптир. Чын эле буга чейин эшикке чыккан эки кадам, кучакташып көрүшүү, бет капсыз заман бакыт экенин билбептирбиз да.

...Ушундай күндө калабыз деп үч уктасам түшүмө кирген эмес: же согуш эмес, же абадан чабуул эмес, же табияттын кырсыгы эмес. Болгондо да бүт Жер шары, биздин ажайып планета бир оорунун жайылышынан улам кыйсыпыр түшүп жатып калды...

Неберелерим кезектешип бир жумада сөзсүз бир келип, балдар аянтчаларына, балдар кинолоруна, балдар оюн-зоок жайларына, парктарга, коомдук тамактануу жайларына барып турчубуз, жаратылышка чыгып сейилдеп келер элек... Неберелеримдин ар бирин "тай-тайлап", "бас-бастап" адегенде бир кадам, анан эки кадам, анан үч кадам... жылып отуруп аяк шилтегенге көндүрөр элем. Анан мага жеткенге корстон болуп кучактап калышчу. Өзүнчө турган кызымдын кызы – эң кичине неберемдин кантип басып калганын көрбөй калдым, бир күнү эле видео келиптир, неберем басып жүрөт... Дагы бир кызымдын кызы түштө коляска менен сыртка чыгарып ары-бери сүйрөбөсө уктачу эмес. Эми ал эшикти көрсөтпөй балконду көрсөтүп калыптыр, көрсө ата-энеси балконго "эшик" жасап бериптир... Дагы бир неберем аны-муну айтып чулдурап калыптыр...

Ушул наристелер ушул күндө калышы керек беле?! Ушундай ширин учурларына мен — чоң атасы, таятасы катары күбө өтпөй калышым керек беле?! Ошол неберелерим менен тынч күндөрдү, карантинсиз күндөрдү сагынып жатабыз, кайсы бир кезде ушул учурларды жомок кылып айтып каларбыз дейм... Ошентели, ылайым...

Үйдөн чыга албай, атамдай болгон агайым, улуу устатым Исак агай Бекбоевичтин мүрзөсүнө жарым ууч топурак сала албай калдым. Алтындай көргөн ардактуу инилерим Элмирбек Иманалиевдин, Зайырбек Ажыматовдун тажияларына тура алган жокмун. Инимдин кайненеси, көптөн бери ажал тооруп жаткан Апипа кудагыйымды төрт баласы менен бир гана машинага салып узатып кала бердик. Анын карасуулук бир туугандары да эжесин узатканы Ноокатка өтө албай кайтып кетишиптир. Карантинсиз күндөр болгондо "өлгөндүн өз зыйнаты бар" деп каада-салты менен, кылкылдаган көпчүлүктүн катышуусу менен коштошуп калбайт белек...

Карантинсиз күндөрдө адамды бул дүйнөдөн аркы дүйнөгө узатуунун баркын да билбей, ага-буга шылтап, өлүм зыйнатына да, өз алаканыбызга уучтап туруп топо салганга да барбай койчу экенбиз. Эми болсо үйдөн чыга албай, өлгөн жерге да бара албай, ошол күндөргө зар болуп отурабыз.

Карантин күндөрү тамак-аштын баркын билдик; китептерди кайра колго алып окуп кирдик; абдан көп чыгым болчу тойлорсуз эле, аштарсыз эле жашоого болорун түшүндүк; кыздар үйдөн тамак жасаганды, сайма сайганды үйрөндү; үй-бүлөлөр эртеден кечке, түндөн таңга чейин бир болуп, бир ойноого, бир уктоого, чогуу баарлашууга көндүк...

Бүт дүйнө чакан, өтө чакан бир кыштак экенин аңдадык, ошол кыштактын бир жерине доо кетсе, бүт айыл азапка малынарын түшүндүк...

Дал ушул пандемия дүйнө боюнча кыргызстандыктарды бириктирди, алардын Ала-Тоодо жоктоп алар Ата Журту бар экендигин көрсөттү. Дүйнөнүн ири учак жайларында, чек араларында, элчиликтердин алдында, дагы башка жерлерде Кыргызстан көзүнөн учуп, Кыргызстанга кетүүнү эңсегендерди көрүп, мамлекет деген канчалык баалуу экенин, канчалык керек экенин түшүндүк. Канча каражат коросо да Кыргызстан кыргызстандыктарды колдон келишинче алып келип жатат, ошол келгендер тууган жердин топурагын тепсеп түшкөндө бүт кайгыларын унутуп, тууган жердин демин сезишкендир.

Карантин карантинсиз күндөрдү сагынтты: жумушка барчу элек; базарга барчу элек; бул күндөрдө тоолорго чыкчу элек; көлгө жөнөп калчубуз; тойлорго барчу элек; бири-бирибиз менен баарлашып отурчу элек; балдарды ойнотчу элек; туулган айылга барып, тууган-урук менен учурашып, сурашып, жыргап кайтчу элек; театрга, киного, парктарга барчу элек; мечиттерге намазга барар элек, дагы башка-башка... Эркиндик... Карантинсиз күндөр кандай керемет эле... Эми ошонун баасы, баркы билинип атат... Ошол күндөрдү сагындык... Тезирээк келишин тилейли...

1170
Белгилер:
балкон, небере, мүрзө, өлүм, адам, карантин, пандемия, коронавирус, Кыргызстан
Тема:
Коронавируска байланыштуу Кыргызстандагы кырдаал
Тема боюнча
Кызыбызды сагындык... COVID-19 менен күрөшкөн кызматкерлердин үй-бүлөсүнүн баяны
Гапар Айтиев атындагы көркөм сүрөт искусство музейи

Кайдан келгениңди унутпасаң кайда баратканыңды унутпайсың. Моюндагы аманат

552
Бүгүн Эл аралык музей күнү. Музейлер — бизге бай тарыхыбызды чагылтып берген күмүш күзгү, бабалар чыйыр салып, аталар улантып, азыркы күнгө жеткире курган улуу жолду таанытчу алтын ордо дейт колумнист Нуржигит Кадырбеков.

Музей аркылуу тээ илгери өткөн замандарга зыярат кылып, анын ичине сүңгүп, өзгөчөлүгүнө үңүлөсүң. Андагы экспонаттар, табылгалар, атайын жасалган композициялар өткөн доорлордун элестерин, оош-кыйыштуу окуяларын жаңыртып, бир жагынан кайдан келгенибиз тууралуу терең ойго чөмүлтсө, бир жагынан сыймыкка бөлөйт.

Кыргызстанда мамлекеттик, жеке, муниципалдык болуп бардыгы 117 музей бар. Анын 57си Маданият, маалымат жана туризм министрлигинин көзөмөлүндө. Негизинен мемориалдык, краеведдик, тарыхый, этнографиялык, археолого-архитектуралык, ачык асман астындагы жана көркөм-сүрөт тармактарына бөлүнүп иш алып барышат. Алардын элибиздин маданий-тарыхый мурасын сактап, кийинки муундагыларга табыштоодо жасап жаткан эмгеги эбегейсиз.

Өзгөчө ушул карантин шартында музей тармагынын каармандары кол куушуруп отуруп албай, эл-журт өз үйүнөн музейлердеги дөөлөттөр менен таанышкыдай чоң мээнет кылышты. Бөлүп-бөлүп видеого айлантып, социалдык тармактар аркылуу өз экспонаттарын калайманга сунуп жатышты. Албетте, мындай демилгелер үчүн кубанып да, сыймыктанып да турам. Бирок ушуларды кызыгып көргөндөр канча? Билим булагы катары бала тарбиялоодо колдонгондор көппү же азбы? Кеп мына ушунда! Кызыгып, талдап көрсөм, аттиң, бул жааттагы жагдай чеке жылытарлык эмес экен.

Болгону...

Атагы алыска кеткен "Сулайман-Тоо" музейинин бирин-бири улай чыккан көрсөтүүлөрүн эң көп дегенде 46 гана адам көрүптүр. "Манас" деп ураан чакырууга келгенде үнүбүздү аябаганыбыз менен "Манас эпосу" музейи ар бириңиздердин үйүңүздөрдө" деген тема коюп, Таластагы айтылуу Кыргыз улуттук "Манас Ордо" комплексинин баяндамачылары жасаган таанытым видеолоруна 134 гана адам назар салыптыр. КМШдагы эң абройлуу он музейдин катарына кирген Гапар Айтиев атындагы көркөм сүрөт искусство музейинин Facebook тармагындагы баракчасына болгону 3,5 миңдей гана адам катталыптыр. Андан тышкары, Курманжан Датка, Токтогул, Бурана, Токмок, Нарын, Ысык-Көл музейлери да онлайн форматта мыкты долбоорлорду жүзөгө ашырышты. Аларды көргөндөр, аттиң, мындан да аз.

Ошол эле мезгилде бүгүн дүң, эртең ким болору белгисиз корей жаштарынын BTS аттуу поп-группасынын клибин бир күн ичинде 4 миллиондой адам көрүптүр. Анын жок эле дегенде он миңдейи кыргыз жаштары болсо таңданбайм. Ал эми биздин маданиятыбызга, ийгилигибизге, келечек-бактыбызга кымындай пайдасы жок Месси менен Роналдонун соккон голдорун, Фергюсон менен Конордун мушташтарын да жүз миңдеген мекендештерибиз тирмейе тиктеп отурушканы да кашкайган чындык.

Алты миллиондон ашкан калктуу өлкөдө атактуу музейлеринин аземдеп көрсөткөн экспонаттарын аябай көп дегенде 134 адам көрүп жатса, анан кантип маданиятыбызды сактап, байытабыз? Өз тарыхыбыз, тамырыбыз өзүбүзгө кызык болбой жатса, анан кайсы арыбызга Элмирбектей тарыхый залкарларыбызды социалдык тармакта "чувак" дейсиң деп кийинки муундун өкүлдөрүн өкүртө сөгөбүз.

Айыптабай кечирим сурадым

Социалдык тармактарда ошол "чувак" деп жазган жигитти көпчүлүк иттен алып көргө салып, аябай талады. Деген менен анын пайда-батасы канча? Элмирбектин алтын сөзү акылына жетпеген немеге биздин соцтармак аркылуу чачкан заар сөзүбүз өтөр бекен? Кыскасы, мен ал жаш адамды эч айыптаган жокмун. Тескерисинче, улуттук аң-сезимибиздин азыркы мышык ыйларлык акыбалынын акыйкатын көзүбүзгө сайып көрсөтүп койгону үчүн ырахмат айттым. Анан башымды ийип кечирим сурагым келди. Эмне үчүн дегенде, кеп ал жана ал сыяктуу кабыгы калып, маңызы алмашкан кандаштарыбызда эмес, ошондой кайдан келгени, башат алган булагы жана көчөт байлаган тамыры менен кымындай иши жок, бир эмес бир нече муундун чыгышына жол берген, керек болсо атайылап шарт түзгөн өзүбүздө. Чоң ата билген кааданын, нарктын жарымын ата билбей, ата билгендин жок дегенде чейрегин биз үйрөнбөй, анан "атаңгөрү, заман ушундай болду" деп өзүбүздүн өлөсө жактарыбызды заманга шылтап, дүнүйө, байлык деген жеңил баа сулуу кыздай азгырыкка баш-отубуз менен киришип кетип, аталардан алган баягы каймак куйган идиштин түбүндөгү билгенибизди да кийинкилерге тапшырууга чолоо таппай, балдарыбыздын тарбиясын интернет, чөнтөк телефон жана телеге калтыргандын аянычтуу акыбети ушул. Бул окуя, болгону, "Элим, эсиңе кел! Артыңа бир кылчайып, акыл токтотуп, ой багып, анан барар багытыңды такта! Болбосо түбү жок жардан чегине жетип калдың!" деген ак ниеттүү эскертүүдөй эле туюлду мага.

Вирус апааты жана тарыхтын сабагы

Элди эл катары жок кылуу үчүн үстүнө атом бомбасын таштоо шарт эмес, болгону маданиятын унуткар, тилин чандыр, улуттун алтынын жез, алмазын таш көрсөтүп кой, бүттү. Октон кырылган элдердин көбү өмүр-жолун, сапарын улап кетишкен, бирок маданий геноцидге тушуккан шордуу калк эгерим кайра тикеленбесин тарых кайра-кайра тастыктап келет. Эсибизге келип, этегибизди жапсак, буюрса, жагдайды дале жакшыртып, али какшып, момолой чычкандар туш келди көзөй элек арыгыбыздан суу жүгүртүп кетсек болот. Бирок бул үчүн ар бирибиз жок дегенде өз балдарыбызга Элмирбек болуп, уккан, билген, окуган, үйрөнгөн улутубуздун улуу дөөлөттөрүн аманат кылып табышташыбыз шарт.

Таажывирусунун апааты, буюрса, аз күндөрдө өтүп кетер. Аны жугузгандын бир азы гана, Жараткандын ыракматына бөлөнсүн ылайым, акыретке аттанбаса, көбү дабаа таап, куландан соо болуп чыгып келишүүдө. Эми эбак эле кара түтүндөй каптап, чулгап, тамырдан аккан каныбызга чейин кирип келген маданиятты сактоого жана байытууга кошкөңүлдүк, шалаакылык жана кайдыгерлик вирусун кантебиз? Бул вирустун кесепети эки ай карантин менен эле бүтүп калбайт... Биздин маданият — биздин моюндагы аманат. Аны сактоого Батыш да, Чыгыш да милдеттүү эмес. Ойлонолу! Тыянак чыгаралы!

Ошон үчүн музейлерге зыярат кылып, тарыхыбыз жана тамырыбыз менен таанышып, уул-кыз, небере-чөбөрөлөрдү да тааныштыралы. "Кайдан келгениңди унутпа, ошондо кайда баратканыңды унутпайсың!" деген накыл бекер айтылбаган да.

552
Белгилер:
келечек, карантин, коронавирус, маданият, каада-салт, тарых, музей
Тема боюнча
Таш ыргыткандар аш алып кетсин. Алмадан алган сабагым
Суу каптаган жол. Архив

Сел жүрүшү мүмкүн. ӨКМ шашылыш билдирүү таратты

0
Дарыяларда суунун деңгээли көтөрүлүшү күтүлүп жатканы айтылган. Андыктан бул учурда адамдардын өзгөчө этият болушу керектиги эскертилди.

БИШКЕК, 3-июн. — Sputnik. Бүгүн жана эртең тоолуу, ошондой эле тоо этектериндеги райондордо күндүн ысышынан улам сел жүрүшү мүмкүн. Бул маалыматты Кыргызгидромет таратты.

"2020-жылдын 3-4-июнуна чейин республиканын тоолуу жана тоо этектериндеги райондорунда өзгөрүлмөлүү аба ырайына жана күндүн ысышына байланыштуу сел жүрүшү мүмкүн, дарыяларда суунун деңгээли көтөрүлүшү күтүлөт" , — деп айтылган маалыматта.

Мындан улам тиешелүү тараптар жарандарды этият болууга чакырды.

0
Белгилер:
суу ташкыны, дарыя, сел, аба ырайы, шашылыш билдирүү, ӨКМ
Тема боюнча
Сууга түшөрдө баланын жанынан карыш жылбаңыз! ӨКМдин ата-энелерге эскертүүсү