Кыргызстандын желегин илип жаткан аскер кызматкери. Архив

Тоталитаризмден парламентаризмге… Эгемендиктин 27 жылдык сабагы

507
(жаңыланган 19:19 14.09.2018)
Чейрек кылымдан ашуун убакыттан бери белгиленип келе жаткан майрамдын тарых-таржымалы, турмуштан алган сабактар тууралуу колумнист Нуржигит Кадырбеков учкай кеп салды. Автор макаланын уландысы бар экенин эскертет.

Биринчи макала 

Өзгөчөлөнгөн жол

Эгемендик бизге үйгө айттырбай кирген кудайы коноктой капылет келген. Конокко коёр тамагы, жаяр дасторкону жок, болсо да даяр эмес үй ээси чый-пыйы чыгып, капсалаңга түшкөндөй бир топко чейин баш-аягыбызды таппай, айлабыз түгөнүп убара тарттык. Кыйналдык, кысталдык… 

Кыргызстандын пезиденти Сооронбай Жээнбеков. Архив
© Пресс-служба президента КР / Султан Досалиев
Бир жагынан ошол кыйынчылык сыноо бизди таштан-ташка урунган тоо дайрасындай бышырды, усталар уруп калыпка салган кызуу темирдей курчутту. Акырындап эсти жыйып, акылды пештедик. Өз жүгүбүздү өкмөткө, жоопкерчилигибизди Жогорку Кеңешке арткан кулк-мүнөздөн кутула баштадык. Базар мамилесинин катаал, бирок адилеттүү мыйзамдары тууралуу аз-аздан болсо да түшүнүк келип жатты. Жаңы жагдайга көнүштүк. 

Өз жолубузду издедик. Бирде тапсак, бирде жоготуп, тапкан күндө да кээде алдыга жылсак, кээде кедерге кетип далай убакытты укум кылдык. Жорткон жолубуз, баскан багытыбыз кошуналарыбыздыкына окшободу. Эки ирет ыңкылап болуп, эчен ирет эреже – Баш мыйзам алмашты. Төртөөнү шайлап, беш президенттүү болдук. Тоталитаризмден башталган жол акырындап парламентаризмге алып келди. Канча сабак алдык, канча ката кетирдик… 

Ошентип өлкөбүздүн өз алдынча түтүн булатканына отуз жылга чукулдады. Келечекке сапарыбыз ийгиликтүү уланыш үчүн мезгилдин бул үзүмүндөгү өлкөбүз басып өткөн жолго кайра саресеп салып, жакшылап талдап чыгуу кажет.

Күтүүсүз келген күнкорсуздук

Кыргыз өлкөсү 1991-жылы эгемендүүлүк алды. Эркиндик асмандан өзү түшкөндөй эле болду. Анча-мынча майда саясий кыймылдарды эсепке албаганда, жалпы жонунан элибизде СССРден күнкорсуз болобуз деген маанай жок эле. Бир жагынан советтик идеологиялык таалим-тарбия көпчүлүктү Кыргыз ССРи өзүнчө өлкө болушу мүмкүн деп таптакыр ойлонбогондой деңгээлге жеткирген. Советтер Союзунун элибиздин агарышына, саламаттыгынын бекем болушуна, 1916-жылкы үркүндөн кийин өз мекенибиздин сакталып калышына, айыл-шаарларыбыздын курулушуна, өндүрүш жана өнөр-жайдын өсүп-өнүгүшүнө кошкон эбегейсиз салымы, Кыргызстандын коопсуздугу үчүн мааниси ж.б. тууралуу маалыматтар мээбизге сиңип бүткөн. Азыркыдай ааламдашуу баштала элек болгондуктан дүйнө менен салыштыруу мүмкүндүгү жок боло туруп, СССРдин эң керемет өлкө экенине болгон ишеним күч эле. Ал тургай, бирөөдөн көз карандыбыз деген ой да көпчүлүктө жок болчу. 1991-жылдын 17-мартында өткөн жалпы союздук референдумда Советтер Союзунун 77,8 пайызы анын ичинде Кыргызстандын 96,4 пайыз калкы СССРдин сакталышы үчүн добуш берген. Андыктан башты канжыгага байлап, "эркиндик үчүн" күрөшкө чыккыдай шарт жарала элек эле. Ошентип, кечинде СССРдин атуулу болуп уйкуга кетип, эртең менен иш жүзүндө эгемен өлкөдө ойгондук. Россия, Украина жана Белоруссиянын жетекчилери Ельцин, Кравчук жана Шушкевич Беловеж токоюнда 1991-жылдын 8-декабрында Советтер Союзунун өмүрүнө чекит койгон чечим кабыл алгандан кийин Кыргызстанга эркин деп аталыш үчүн формалдуу түрдө гана суверендүүлүгүн жарыялап коюш калган. Эң оңой иш ошол болду. Маселенин баары кийин башталды.

Алгачкы ашуулар 

Кыргыз Республикасынын Конституциясы. Архив
© Пресс-служба президента КР / Султан Досалиев
"Эркиндикти бөбөккө берсең да болот, бирок ал ачкадан айласы курушу мүмкүн" деп ошол кездеги орустун бир билерманы айткан. Күтпөгөн жерден келген күнкорсуздук республика жетекчилигин жана элибизди жашы жетеле элек баланы "өз алдыңча турмуш кур" деп бөлүп койгондой абалда калтырды. Чү дегенде эле экономика кедеринен кетти. Анткени СССР менен кошо Кыргызстанда өндүрүлчү нерселер сатылчу чоң рынок кыйрады. Советтер Союзунда калыптанып калган алыш-бериш жана соода-сатык кылуу системасы бузулду. Башка өлкөлөргө соода-экономикалык алака түзүү дароо эле боло койчу нерсе эмес. Анын үстүнө биздин продукциялардын көпчүлүгү эл аралык рынокто атаандаштыкка жарамдуу эмес болчу. 80-жылдардын аягында СССР чыгарган продукциянын 8 пайызы гана эл аралык стандартка туура келчү. Натыйжада мурда иштеп турган завод-фабрикалар, ишканалар токтой баштады. Жумушсуздардын армиясы пайда болду. Каражат жетишпегендиктен кызуу жүрүп жаткан курулуштар массалык түрдө токтоду. Үй-жайга кезекке тургандардын үмүтү мокоду. Улуттук киреше эселеп азайды. Гипер болбосо да супер инфляция өкүм сүрүп, кымбатчылык күч алды. Башкасы мындай турсун, нан жетишпей, үй-бүлөлөр ченеп жеген заман келди. 1992-жылы өзүм да дүкөнгө эрте келип, кезек алып, кечке жуук эки бөлкө көтөрүп үйгө кайткан күндөрүм болгон. Бүткүл дүйнөлүк банктын маалыматы боюнча Кыргызстандын ички дүң продукциясынын (ИДП-ВВП) өсүшү 1990-жылдагы 5,7 пайыздан 1992-жылы 3,9 пайызга, 1994-жылы 20 пайызга төмөндөгөн. Бул элдин жашоосу бери дегенде беш эсе начарлады дегендик эле. Ички дүң продукциянын көлөмү 1990-жылдагы 2,67 миллиард АКШ долларынан 1994-жылы 1,68 миллиард АКШ долларына кыскарган. Мындай абалда жашап кетүү үчүн оңдон-солдон жардам алып, өлкөбүз карызга белчесинен батты.

Ошондой шартта кошуналарыбыз "Жаңы үйдү курбай туруп эски үйдү бузба" деп абайлап жатканда, кыргыз жетекчилиги шыр эле экономикалык реформаларды баштады. Реформалар экономиканы эркиндештирүү (либералдаштыруу) жол-жобосун үйрөткөн "Вашингтон консенсусундагы" принциптер менен батыштан келген билермандардын жетегинде жүрдү. Мамлекеттик мүлктү менчиктештирүү жараяны ашмалтайы чыккан абалда ишке ашты. Идея боюнча аукциондо, адилеттүү эрежелер менен сатылчу кымбат баалуу мүлктөр жең ичинен өз наркынын ондон, жүздөн, миңден бирине сатылды. Татыктуу ээсин тапса профилин өзгөртүп, иштеп, оожалып кетчү ишканалар, ошентип, таланып-тонолду. Заводдор базарларга айланды. Дат баскан шаймандары Кытайга ташылып, текейден арзанга кетти. Пионер лагерлеринин кыштарынан жеке үйлөр-короолор тургузулду. 

Мамлекеттин жери үлүшкө берилип, айыл эли дыйканчылык менен оокат кылууга өттү. XIX кылымдагы ыкма менен жер иштетип бутка туруп кетүү мүмкүн эмес экени тез эле айкын болду. Адамдардын бир даары соодага ыктады. Орусияга, Казакстанга агылып кеткен миграция же "улуу көч" ошентип башталды. 

Кыргызстан туш болгон шартта керек болгон тышкы түз инвестиция тартканга мыйзамдык да, моралдык да шарттар жок эле. Олуттуу инвесторлор кызыга турган аз гана тармактардын, маселен алтын өндүрүү тармагынын тагдыры да кууш чөйрөнүн кызыкчылыгына төп келгендей болуп жең ичинен чечилди. 

1996-жылдан тартып билинер-билинбес болсо да экономикалык алга жылыштар байкала баштады. Борбордук Азияда биринчи болуп өз улуттук валютабыз сомду айлантууга киргиздик. Ал өз кезегинде "региондун доллары" делинип стабилдүү валюта болду. Эл-журт да жаңы шарттарга ыңгайлашып тиричилик курганга аз-аздан үйрөнүп, мигранттардан алгачкы жардамдар келе баштаган. Негизгиси, керек товарлар тартыш болгон заман артта калган.

507
Белгилер:
тарых, майрам, Кыргызстандын эгемендүүлүк күнү, Кыргызстан
Тема боюнча
Кыргызстан Эгемендүүлүк күнүн майрамдап жатат. Учурда эмне болууда
Алмазбек Атамбаевдин эгемендүүлүк майрамына келер-келбеси анык болду
Кыз бетип жабып отурат. Иллюстративдик сүрөт

Карындашыңа кайдыгер болсоң күйөөсү кордойт. Агалар кызга таянар тоо бололу

5161
Журналист Эламан Карымшаков эркек таянар тоосу, сурап алар адамы жок аялдарды сабашы мүмкүн деп эсептейт. Мындан улам ал кыздарды күйөөсүнүн муштумуна салып бербеш үчүн агаларга жана ата-энелерге өз оюн сунуштоону эп көргөн.

"Жыгачтын жумшагын курт жейт, адамдын жумшагын адам жейт" деп кашкайган чындыкты айтышкан. Адам баласы ушундайбыз, алсыздарга кыйын болууга машпыз. Достордун арасында, окууда же жумушта болобу, эгер бирөө бир аз эле бош болсо, аны артка түртө салабыз. Менимче, үй-бүлөдө деле ушундай, аял таяк жесе да унчукпаса, күйөөсү урганын токтотпойт. Эгер бир кишини урууга алың жетпегенин аңдасаң, аны менен урушпай жай сүйлөшүүнүн амалын издейсиң да.

Менин оюмча, аялын алсыз эрекектер урушу мүмкүн. Жубайынын көңүлүн алгысы келбейт, бардык маселени муштум менен чечүүгө өтөт. Дагы бир мисал, көчөдө бараткан жигитти сабап койсоң, кайра ал достору менен келип бетиңди талкалап кетерин же түрмө азабына салып, акчаңды очойто аларын билесиң, мындан улам ал канча жиниңе тийсе дагы унчукпайсың.

Кечээ тараган видеодон аялдын артында таянар тоосу болуп бере турган адамдары жок экенин түшүндүм. Сурап алары болбогондон кийин эркек мыкаачылык кылуудан да кайра тартпай калган өңдүү. Адам канчалык өзүн жоготуп же жини келип турса дагы кесепетин ойлойт. Жөнөкөй эле мисал, мен курактуу жигиттер мас болгондо досторунун арасында тополоң салып, калжактап айланы кетирет. Бирок үйүнө келгенде түптүз басып эле ата-энесине көрүнбөй кирип кеткенге шашат.

Эгер тиги аялга ушунчалык жини келип бир-эки чаап жиберсе, ачуу менен жасалган иш катары түшүнсө болот. Муну салыштыруу үчүн гана айтып жатам, негизи аялга кол көтөрүүнү жактабайм. Анан колун артка байлап, мойнуна дүңгөлөктөрдү илип, башынан ылдый суу куюп, бетке чаап, анысын видеого тарттырып "башкаларга сабак болсун" дегенин аялды адам катары көрбөй калган деп сыпаттадым. Ал буга чейин деле сабап, тескерисинче анысына маашырканып, жазаланбаганын түшүндүм. Же аялынын туугандары алдында, же укук коргоо органдарына жооп берген эмес. Демек ал жөн эле сабаганга алымсынбай калган, ушунтип мазактап эрдемсингиси келген. Каны суюк жаш жигит болсо бир жөн, 52 жашка чыгып калган кишинин буга кантип дити барды? Аны көргөн балдары эмне болот? Эгер билсе, ал өзүнүн тегерегиндегилерге гана зыян келтирбестен, жаш муундун бир бутагын сындырды, бүт кыргыз эркектерине көө жапты. Жаш кыздар "күйөө деген ушул болсо, андан көрө жөн эле жүргөнүм жакшы" деп калды, эркектер зөөкүр, мыкаачы деген түшүнүктү таңуулап койду. Ооба, "бирөөнүн үй-бүлөсү башкага караңгы токой" дейт. Канткен күндө да бул окуя — коомдун трагедиясы.

Бул бир эле көрүнүш, ошол киши өлүм жазасына тартылса дагы маселе чечилип кетпейт. "Аялдардын укугу" деп көчөгө кыйкырып чыгуудан да натыйжа болбойт.

Мен үй-бүлөлүү эмесмин, турмуштун ачуу-таттуусун жон терим менен сезе элекмин. Ошентсе да көргөн-билгендериме таянып ой-туюмдарымды айтууну эп көрдүм.

Эркек досторума кайрыларым, карындашыңарга көңүл бургула, ачык сүйлөшкүлө. "Тиги менен жүрбө, бул жакка баспа" деп үйдө камап, ар бир кадамына тыюу сала бербегиле. Адамды эч качан күч менен кармап тура албайсың. Андан көрө аң-сезимин ойготуп, дүйнө таанымын кеңейтип, жашоодогу ак-караны айрый билишине жардам бергиле.

Менин эки карындашым бар, бири былтыр турмушка чыкты, кичүүсү 2-класста окуйт. Улуу карындашым менен баарын ачык сүйлөшөм. Ким менен мамиле куруп жатканы тууралуу да ачык эле айтып берчү. Ага кеп-кеңешимди айтам. Себеби өткөөл курактагы кыздарга кооз сүйлөгөндөр эле идеалдуу көрүнүп, чыныгы жүзүн биле албай калышат. "Жигиттер менен сүйлөшпө" деп чек койгон эмесмин. Артынан чуркагандарды көрсөтсө, ал кандай адам, максаты эмне, баарын териштирип көрүп өзүмдүн оюмду айтар элем. Баары эле сүйүүнүн отуна малынгысы келет, аны чектеп коё албайсың. Ошондуктан мен карындашымдын өзүнө татыктуу адамды тандашына жардам бергем.

Дагы бир жери, агасы же атасы таяныч тоо болуп бере албаган кыз ал сезимди башка эркектерден издейт. Коркунучтуусу — ал башын жөлөгөн эркектин максаты кандай экени караңгы. Ошондуктан, достор, калп эле олуттуу боло бербей карындашыңар менен достошкула. Анын бактылуу болушун кааласаң өз оюн ачык айткан, эркин болушуна шарт түзүп бергиле. Кагып-силкип уруша бергенден көрө аң-сезимин ойготуу керек. Мен карындашыма "сага ишенейин, биздин үй-бүлөнү уят кылба, сени жанындай көргөн чоң ата, чоң энебиз бар, алардын жүзүн жер каратпа" деп айтчумун. Ошондо кыз мен минтсем агам же атам урушат дебей, аларды уят кылбайын деп ойлонуп калат.

"Токчулук эркекти, жокчулук аялды бузат" деген сөз бар. Ошондуктан студент карындашыңарга жактырган көйнөгүн алып берип же жөн эле керегиңе жарат деп 1000-2000 сом берип койгон жакшы. Эгер сен кош көңүл болуп, кайдыгер мамиле жасап, баскан-турганын гана тескеп, ичинде эмне болуп жатканын билүүгө кызыкпасаң, сырын башка эркекке айтат. Анан башында айткандай "адамдын жумшагын адам жейт" болуп, кызды канчалык сүйүп турса дагы "артында таянар тоосу жок, эмне кылып алмак эле" деп орой мамиле менен башкарууга өтүшү мүмкүн.

Кээ бир үй-бүлөлөр кызы мектепти бүтөрү менен күйөөгө бергенге шашат. "Жүрө берсе жаман жолго түшүп кетпесин, кой, аманатын тапшырайын" дейт. Эмне үчүн алар жоопкерчиликтен качат? Эмнеге кызына үйдөн татыктуу тарбия берип, окутуп, бир кесипке үйрөтүп, коопсуздугун камсыздап бергиси келбейт? Айылда жүргөн баёо кыздар шаарга келгенден кийин эки жылда өзгөрөт. Жашоого башкача карап, адамдын ким экенин аз да болсо аңдап калат. Менимче, өз үйүнөн жакшы тарбия алган кыз шаарга келсе деле жаман жолго түшпөйт. Ар бир кадамы чектелип, коркуу менен чоңойгон кыз эркиндикке чыкканда өзүн жоготуп коюшу мүмкүн.

Эгер кызыңыздын кор болуп жашашын каалабасаңыз, билим алышына, дүйнө таанымынын кеңейишине шарт түзүп бериңиз. Кызыңызды өз алдынча болгонго, оюн ачык айтканга үйрөтүңүз. Ошондо гана кечээгидей окуялар азаят деген ойдомун.

"Бирөөнүн үй-бүлөсүнө киришпе" деген стереотип бар. Карындашың күйөөсү менен жаңжалдашса, ачуу үстүндө бир окуя болсо өз ара чечип алсын деген жакшы. Эгер катуу сабап жатса, анда киришиш керек деп эле айтам. Унчукпасаң дагы кайталанышы мүмкүн.

Негизи чымчыктын да уясынын бузулушун каалабайм. Бирок аялзатынын бир келген өмүрдүн жыргалчылыгына бата албай, күйөөсүнөн кордук көрүп баш көтөрө албай басынып жашашын да каалабайм. Биздин коомдо аялды алсыз бир адам катары эмес, балдарынын келечегине кам көргөн, улутту тарбиялаган асылзат айым катары көрүп сыйлаган эркектер толтура.

Ошол эле учурда эркектерге да жакшы тарбия берип, ыймандуу, нысаптуу, билимдүү кылып чоңойтуш керек. Караңгы болуп калса мурдунан алысты көрө албай, ар кандай иштерди жасай берет. Жеке эле өзүмдү айтайын, окуп, иштеп ар кандай адамдар менен пикир алышып, улуулардын кеп-кеңешин уккан сайын күндөн-күнгө жашоого болгон көз карашым өзгөрүүдө.

Соңунда эки сөз менен оюмду жыйынтыктайын.

Ата-энелер, бизге окшогон уул-кызыңарга татыктуу тарбия берип, билим алуусуна шарт түзүп бериңиздерчи. Өлкөдө билим берүүнүн деңгээли төмөн, мамлекеттен ушуга көңүл бурууну сурайм.

Акылы тунук асылзаадалар, кечээки окуяга муңайып, үмүт шамын өчүрбөңүздөр. Силерге тоодой бакыт тартуулай алчу жигиттер түгөнгөн жок, БИЗ БАРБЫЗ!

5161
Белгилер:
тарбия, билим, сабоо, ур-токмокко алуу, кордук, ата-эне, үй-бүлө, күйөө, аял
Тема боюнча
КРге донорлор үй-бүлөлүк зомбулук менен күрөшүү үчүн 200 миң доллар бөлдү
Кишилер китептерди окуп жатат. Архив

Жети элдин тилин бил. Тил үйрөнгөн адамдын артыкчылыгы жана ийгилиги

976
(жаңыланган 13:06 07.06.2020)
“Канча тил билсең – ошончо адамсың” деген кеп бар. Тил аркылуу биз бир элдин сүйлөгөнүн эле эмес, дүйнө таанымын, руханий дөөлөттөрүн, көөнөрбөс баалуулугун кошо үйрөнөбүз дейт колумнист Нуржигит Кадырбеков.

Тил билген адам эл жеткен ийгиликке ортоктош болуп, акыл жана рух казынасынын алтын ачкычын колго алат. Ошондон шыбага жана үлүш алууга мүмкүнчүлүк жаралат. Тилин өздөштүрүү менен ар бир калктын дилине сүңгүп кирип, алар тууралуу сырттан байкоо салганда көзгө урунбаган акыйкатты көрөбүз. Айтор элди, улутту таанып, түшүнүп, аңдоо үчүн анын тилин билүү аба менен суудай керек.

Ошон үчүн улуулардан “жети элдин тилин бил” деген накыл калыптыр. Бабаларыбыз бул насаатты тек гана айтып койбостон, жашап көрсөтүшүптүр. Кайсыл заман, кайсыл доор болбосун, элибиздин сөз баккан, илим-билимге кызыккан, кат тааныган, кыл калем кармаган акылдуулары бир эмес бир нече тилди өздөштүргөнүн тарых тастыктайт. Жусуп Баласагын, Махмуд Кашгари, Сарахси, Оши сыяктуу аалым бабаларыбыз эне тилибизден бөлөк жок эле дегенде фарсы жана араб тилдерин ийне-жибине чейин өздөштүрүшкөн. Кечээги эле Токтогул, Тоголок Молдо, Молдо Нияз, Жеңижок, Молдо Кылыч, Абдираим сыяктуу залкар акындар жана калемгерлер өзбек, казак, тажик тилдерин мыкты билишкени айтылат. Андан берки Касым Тыныстанов, Жусуп Абдырахманов, Баялы Исакеев, Төрөкул Айтматов, Исхак Раззаков сыяктуу мамлекеттик жана коомдук ишмерлердин бүтүндөй плеядасы болсо орус тилин терең үйрөнүшүп, ошол аркылуу дүйнөлүк илим-билимдин агымына аралашыптыр. Азыркы жаштардын арасында орус, англис, кытай, француз, алман, түрк, араб, фарсы, корей, жапон тилдерин жер жаңгактай жеңил чаккан көп тилдүүлөр көбөйүп барат. Бул өтө жакшы көрүнүш. Эне тилибиз, албетте, уюткулуу улутубуздун улуу уңгусу, акыл, маданият, билим көрөңгөбүздүн тарам-тарам тамыры, байманалуу пайдубалы, берекелүү башаты. Бирок биз үчүн дүйнөгө ар тараптан эшик-терезе ачкан дүйнөлүк тилдер, ар кандай элдер, мамлекеттер жана маданияттар менен байланыштырган алтын көпүрөнүн милдетин аткарууда жана аткара бермекчи.

Жеке өзүм да бир нече тилди үйрөндүм. Тил үйрөнгөнгө чейинки балалыгымда эне тилимди гана жетик билүү бир өмүрдүн ысык-суугу, оош-кыйышы, оомат-ийгилиги үчүн жетиштүү деп боолгочумун. Жогорку окуу жайда орус тайпасында окуп калып, кыргыз тайпасына которулууга айла-амал таппай кыйналгам. Көрсө, орусча окуп калганым тагдырыма буюрган Жараткандын өтө чоң белеги болгон экен. Тилди өздөштүргөн сайын анын даамы дагы да даана жана таттуу сезиле берди. Бара-бара кесибими терең үйрөнүүгө жана адам катары өсүшүмө себеп болгон китептерди биринин артынан бирин окуй баштадым. Пушкиндин, Толстойдун, Достоевскийдин, Есениндин, Тургеневдин түп нускасын окугандагы туйган жан дүйнө ырахатын сүрөттөө кыйын.

Англис тилин да кыргызча билбеген орус мугалимден үйрөндүм. Ал мезгилде түз эле кыргыз тилинен окуп өздөштүрүү үчүн даярдалган окуу-методикалык эмгектер жокко эсе болчу. Япон тилин болсо англис тили аркылуу акылыма сиңирдим.

Араб тили менен орус тилинин структурасы, грамматикасы оголе окшош. Араб тили менен жеңил-желпи таанышып кетишимдин башкы себептеринин бири ушул.

Ошентип ар бир тил өмүрүмдөгү орчундуу максаттарга алып барган чыйыр жол сыяктуу ак кызматын өтөп берди жана өтөп жатат. Теребелге, дүйнөгө бир тараптагы бир эле терезеден эмес, чоң-кичине, түркүн-түрдүү терезеден саресеп салган керемет болорун жон терим менен сездим. Ошон үчүн ушул күндөрү да жаңы тилдерди өздөштүрүү менен алпурушуп жүрөм.

Тил, бирок ишенимсиз дос. Бир аз көңүл бөлбөй койсоң таштай качат. Ошон үчүн аны унутта калтырбай, ар дайым пайдаланып, колдон келсе өнүктүрүп-өстүрүп, байытып отуруу керек. Бир тилдин зыяны башка тилге тийбегендей болсун. Чет өлкөлөрдүн биринде мурдагы СССРден көчүп кеткен Табакиндердин үй-бүлөсү менен таанышып калгам. Алардын кичүү кызы жергиликтүү тилди өздөштүрүүгө баш-оту менен киришип кетип, орус тилин унута баштаган экен. Ошондо ага апасы “кызым, жок болсо мейли эле. Колуңда турган бар улуу байлыгыңды жоготуп жатканың кандай? Канча адам жетпей жүргөн, жетем, үйрөнөм, билем деп умтулган эң сонун тилди унута баштаганың өтө чоң чекилик" дегендей кейип кеңеш айтып жатканын уккам. Эң туура ой. Ошондуктан жаңы тил менен алек болуп жатып, жаттаган тилиңди кароосуз калтыра көрбө. Барды сактай жана таптай билүүнүн өзү акылдуулук. Жылдап тер төгүп мээнет кылып үйрөнгөн тилиңди эс тутумдан өчүрүп алуу — узак убакытта кыйналып курган мунараны ураткандай эле кесирлик.

Эне тилибизди аздектейли, асырайлы, даңазалайлы. Башка тилди, балким, бир-эки жылда мыкты үйрөнсөң болот, бирок эне тилди өмүр бою өздөштүрөсүң. Чет өлкөгө кетип, ошол жакта отурукташып калгандардын бала-бакырасын айыптоо кыйын, бирок өз мекениңде жүрүп өз эне тилиңде чала-чарпыт сүйлөсөң, бул өз тамырыңа жана маданиятыңа кылган улуу кыянаттык.

976
Белгилер:
эне тил, маданият, тил
Тема боюнча
Кел, келе бер, Китеп майрамы! Быйыл сени жарык жүз менен тосуп алабыз
Ооруканадагы медик. Архивдик сүрөт

Ысык-Атанын ооруканасында эртеден бери дарыгерлер жокпу? Министрликтин жообу

0
(жаңыланган 17:40 12.07.2020)
Видеонун автору бейтаптар жаткан палаталарды көрсөткөн. Бул учурда бир дагы ак халатчан көзгө урунган эмес.

БИШКЕК, 12-июл. — Sputnik. Социалдык тармактарда Кант шаарында жайгашкан Ысык-Ата аймактык ооруканасында бир суткадан бери дарыгерлер менен медайымдар жок деген видео тарады.

Видеонун автору коридор менен басып бейтаптар жаткан палаталарды көрсөткөн. Бул учурда бир дагы ак халатчан көзгө урунган эмес. Ал коронавирус жана пневмония оорусу менен түшкөндөрдү дарылоо эмнеге токтоп калганын жана медиктер кайда кеткени боюнча эч ким түшүндүрбөй жатканын айткан.

Ал эми Саламаттык сактоо министрлигинин Чүй облусундагы координатору Бактыгүл Мамытова Sputnik Кыргызстанга видео ак халатчандар смен алмашып жаткан учурда тартылганын билдирди.

"Дарыгерлер душка түшүп, даярданып, жеке коргонуу каражаттарын кийгенге чейин убакыт талап кылынат. Ооба, чынында эле дарыгерлер жетишпей жатат. Алар өздөрү ооруп калууда. Бирок биз кошумча дагы медиктерди тартып жатабыз", — деди Мамытова.

Ысык-Атанын ооруканасында жарык өчүп, аппараттагы бейтап көз жумду

Ошондой эле ал Токмок медициналык училищесинен бир дарыгер, эки медайым, Чүй облустук тиш стоматология клиникасынан алты медайымды жөнөтүү пландалып жатканын кошумчалады.

Кыргызстанда коронавирус жугузуп алгандардын саны 10 629 адамга жетти. Анын ичинен 3387си айыгып, 132си каза болду. Мындан сырткары, пневмония менен кайрылгандар көп болууда. Март айынан бери бул оорудан 432 бейтап кайтыш болду. Алардын басымдуу бөлүгү Бишкекте.

0
Белгилер:
оорукана, медик, Ысык-Ата, коронавирус
Тема:
Коронавируска байланыштуу Кыргызстандагы кырдаал
Тема боюнча
№1 шаардык оорукананын медигинин кайрылуусу боюнча башкы дарыгер текшерилет
Апасынан айрылган кыз: "Гансиде" ачылды делген реанимациялык блок иштеген жок
Чүйдүн төрөт үйлөрү иштебей жатат деген маалымат төгүндөлдү