Бата берип жаткан апалар. Архив

Бата алуунун миң жолу. Сөзсүз эле эл чакырып той бериш керекпи?

3227
(жаңыланган 21:10 15.11.2018)
Кыргызда "Бата менен эл, жамгыр менен жер көгөрөт" деген жакшы, мааниси терең сөз бар. Колумнист Нуржигит Кадырбеков баталуу болуунун миң жолун санап берди.

Бул дүйнө — себептердин дүйнөсү. Ийгилик — бул жыйынтык. Ийгиликтин себеби — тынымсыз иш-аракет, алга умтулуу жана жакшылыкта жарышуу. Билимдин себеби — окуу. Байлыктыкы — адал соода. Ал эми бактылуулуктун себеби — бул бата.

Ал эми бата алууга эмне себеп? Батага арзыш үчүн сөзсүз эле жылкы союп, дасторкон жайып, түмөн элди чакырып той-топур өткөрүү шарт эмес. Бата алуу деп тойго келгендердин ичээрин ичип, жээрин жеп, дасторкондо арткан даамдын калганын калтырбай желим баштыктарга салып, анан "тапканың тойго буюрсун, омиин" деп алакан жайып компоюп отурганын гана түшүнбөө керек. Бата алуунун жолу сансыз, эсепсиз. Эгер той менен шаан-шөкөткө эле байланса, анда бата алуу жалаң колунда барларга гана насип болмок.

Тойлор да болуп турсун, ылайым. Бирок ар бир иште аша чабуу жарабайт. Кыргыздар, негедир, той-топурга жакын келебиз. Башкалар кантип Марска учабыз, кантип смартфондун жаңы үлгүсүн чыгарабыз, уча турган автомашина жасайбыз же космосто согушуучу аскер түзөбүз деп пикир кылып жаткан доордо, энтеңдеп араң баскан эки жашардын урматына дүңгүрөтүп тушоо той өткөзүп, элдин баарын дүрбөтүүнү чоң ийгилик көргөн биз эле калдык окшойт.

Азыркы замандын көп тойлору ресторандар менен кафелерге гана киреше алып келишпесе, той ээсин ысырапчылыкка, ал эми конокторду чыгашага гана туш кылат. "Түкүнчө зыяпат кылат имиш" деп ал жагы Америкадан, бул жагы Россиядан атайын ат арытып келгендерди, бери эле дегенде өлкөбүздүн бир бурчунан экинчи бурчуна зыярат кылгандарды далай көрдүк. Берер белегин, салар сарпайын жана кошор кошумчасын айтпаганда да жолго эле канча акча кетет.

Андан да чоң чыгаша — бул убакыттын укум болгону. Аманчылык болсо акча табылат, а убакытчы?

Анан да, демейде, тойлордун ырынан чыры көп. "Мага жакшы көңүл бөлбөдү", "Сөздү акырында берди", "Четке отуруп калдым", "Конкурста бир белек албадым", "Атайын алыстан келсем кондурарга жайы жок", "Устукандын улугу тийбеди" деген сыяктуу болор-болбос шылтоо менен таарынып, ал тургай жүз карашпай калгандар канча.

Ошон үчүн бата алуунун башка миллиондогон жолдорун үйрөнөлү, билели жана билгенибизге жараша амал-аракет кылалы.

Бата алуунун миң жолу

Бата алуу – бул бирөөнүн сага алакан жайып, ак тилек айтышы эле эмес. Бата алуу — бул адамдын жүрөгүн жылытуу. Бир да жан күбө болбогон сооптуу ишиң деле жүрөктөргө сөзсүз кубаныч алып келет. Оң колуң кылган жакшылыкты сол колуң билбей калган менен Жараткан баарын көрүп турат. Ошон үчүн "Жакшылыкты жаса да деңизге ыргыт, балык билбесе Калык билет" дейт акылман кыргыз. Калык деген Жараткандын бир аты, бир сыпаты. Ошондуктан, мейли, адам сени билсин же билбесин, уксун же укпасын, таанысын же тааныбасын, сен кылган адал, берекелүү иш-аракеттин акыбетине кубанып, ичи элжиресе, сага берген батасы ошол.

Кайрымдуулук кылуу, жол жана көпүрө салуу, мектеп, медресе куруу, садака, зекет, үшүр берүү, арык казып суу чыгаруу, чаңкаганга суусундук, ач калганга тамак сунуу, ооруганга зыярат кылуу, жакындарга белек берүү сыяктуу иштер батанын соолбос мүрөгү менен такыр жерди сугарып, жашылдандыруунун сыңары экендиги айтпаса да түшүнүктүү.

Булардан тышкары биз байкабаган, маани бербеген, майда деп эсептеген канча амалдар ак бата алуу бактысына себеп. Мисалы, жаман адатыңды таштасаң — бата алганың. Тааныганга да, тааныбаганга да жылмайып салам айтсаң — бата алганың. Жолдо жаткан буюмду алып койсоң — бата алганың. Жетимдин башынан сылап, муңдууну күлдүрсөң — бата алганың. Таш менен урганды аш менен сыйласаң, оройго кичи пейилдик, акмакка адептүүлүк, жалганчыга чынчылдык менен жооп кайтарсаң, душмандарды достоштурсаң, бирөөнүн айып-кемчилдигин жашырсаң — бата алганың. Күнөөдөн өзүңдү тыйып, напсиңди жеңгениң — бата алганың. Бүгүнтөн баштап эл көзүнчө түкүргөндү, чылым же таштанды ыргытканды таштаганың — бата алганың. Аркадан ушактагыча таттуу тил менен кемчилдикти бетке айтканың — бата алганың. Бурадарды жакшылыкка чакырып, жамандыктан кайтарганың — бата алганың.

Бак тиксең же үрөн сепсең адам тургай айбанаттардын да батасын аласың, анткени чачылган үрөндүн бир бөлүгүн курт-кумурскалар менен канаттуулар жесе, эгилген даракка куштар конуп, макулук көлөкөлөйт…

Айтор, батага бап, бактыга чак болчу амал-аракеттердин чеги жок. Ошондуктан адамдын батасын ал, тууганым. Өзгөчө ата-эненин, кары-картаңдын, оору-сыркоонун, муктаждардын, мусапырдын, кор болгондордун, жетим-жесирлердин батасын ал. Адам тургай өсүмдүк менен айбанаттын батасын ал.

Бата менен эл, жамгыр менен жер көгөрөт!

3227
Белгилер:
бата, той, каада-салт, Нуржигит Кадырбеков, Кыргызстан
Тема боюнча
Бата берүүгө байланыштуу 6 "болбойт"
Адамдын кандай экени сунган аякты алганынан билинип... Кымыз ичүү салты
Кыз бетип жабып отурат. Иллюстративдик сүрөт

Карындашыңа кайдыгер болсоң күйөөсү кордойт. Агалар кызга таянар тоо бололу

5195
Журналист Эламан Карымшаков эркек таянар тоосу, сурап алар адамы жок аялдарды сабашы мүмкүн деп эсептейт. Мындан улам ал кыздарды күйөөсүнүн муштумуна салып бербеш үчүн агаларга жана ата-энелерге өз оюн сунуштоону эп көргөн.

"Жыгачтын жумшагын курт жейт, адамдын жумшагын адам жейт" деп кашкайган чындыкты айтышкан. Адам баласы ушундайбыз, алсыздарга кыйын болууга машпыз. Достордун арасында, окууда же жумушта болобу, эгер бирөө бир аз эле бош болсо, аны артка түртө салабыз. Менимче, үй-бүлөдө деле ушундай, аял таяк жесе да унчукпаса, күйөөсү урганын токтотпойт. Эгер бир кишини урууга алың жетпегенин аңдасаң, аны менен урушпай жай сүйлөшүүнүн амалын издейсиң да.

Менин оюмча, аялын алсыз эрекектер урушу мүмкүн. Жубайынын көңүлүн алгысы келбейт, бардык маселени муштум менен чечүүгө өтөт. Дагы бир мисал, көчөдө бараткан жигитти сабап койсоң, кайра ал достору менен келип бетиңди талкалап кетерин же түрмө азабына салып, акчаңды очойто аларын билесиң, мындан улам ал канча жиниңе тийсе дагы унчукпайсың.

Кечээ тараган видеодон аялдын артында таянар тоосу болуп бере турган адамдары жок экенин түшүндүм. Сурап алары болбогондон кийин эркек мыкаачылык кылуудан да кайра тартпай калган өңдүү. Адам канчалык өзүн жоготуп же жини келип турса дагы кесепетин ойлойт. Жөнөкөй эле мисал, мен курактуу жигиттер мас болгондо досторунун арасында тополоң салып, калжактап айланы кетирет. Бирок үйүнө келгенде түптүз басып эле ата-энесине көрүнбөй кирип кеткенге шашат.

Эгер тиги аялга ушунчалык жини келип бир-эки чаап жиберсе, ачуу менен жасалган иш катары түшүнсө болот. Муну салыштыруу үчүн гана айтып жатам, негизи аялга кол көтөрүүнү жактабайм. Анан колун артка байлап, мойнуна дүңгөлөктөрдү илип, башынан ылдый суу куюп, бетке чаап, анысын видеого тарттырып "башкаларга сабак болсун" дегенин аялды адам катары көрбөй калган деп сыпаттадым. Ал буга чейин деле сабап, тескерисинче анысына маашырканып, жазаланбаганын түшүндүм. Же аялынын туугандары алдында, же укук коргоо органдарына жооп берген эмес. Демек ал жөн эле сабаганга алымсынбай калган, ушунтип мазактап эрдемсингиси келген. Каны суюк жаш жигит болсо бир жөн, 52 жашка чыгып калган кишинин буга кантип дити барды? Аны көргөн балдары эмне болот? Эгер билсе, ал өзүнүн тегерегиндегилерге гана зыян келтирбестен, жаш муундун бир бутагын сындырды, бүт кыргыз эркектерине көө жапты. Жаш кыздар "күйөө деген ушул болсо, андан көрө жөн эле жүргөнүм жакшы" деп калды, эркектер зөөкүр, мыкаачы деген түшүнүктү таңуулап койду. Ооба, "бирөөнүн үй-бүлөсү башкага караңгы токой" дейт. Канткен күндө да бул окуя — коомдун трагедиясы.

Бул бир эле көрүнүш, ошол киши өлүм жазасына тартылса дагы маселе чечилип кетпейт. "Аялдардын укугу" деп көчөгө кыйкырып чыгуудан да натыйжа болбойт.

Мен үй-бүлөлүү эмесмин, турмуштун ачуу-таттуусун жон терим менен сезе элекмин. Ошентсе да көргөн-билгендериме таянып ой-туюмдарымды айтууну эп көрдүм.

Эркек досторума кайрыларым, карындашыңарга көңүл бургула, ачык сүйлөшкүлө. "Тиги менен жүрбө, бул жакка баспа" деп үйдө камап, ар бир кадамына тыюу сала бербегиле. Адамды эч качан күч менен кармап тура албайсың. Андан көрө аң-сезимин ойготуп, дүйнө таанымын кеңейтип, жашоодогу ак-караны айрый билишине жардам бергиле.

Менин эки карындашым бар, бири былтыр турмушка чыкты, кичүүсү 2-класста окуйт. Улуу карындашым менен баарын ачык сүйлөшөм. Ким менен мамиле куруп жатканы тууралуу да ачык эле айтып берчү. Ага кеп-кеңешимди айтам. Себеби өткөөл курактагы кыздарга кооз сүйлөгөндөр эле идеалдуу көрүнүп, чыныгы жүзүн биле албай калышат. "Жигиттер менен сүйлөшпө" деп чек койгон эмесмин. Артынан чуркагандарды көрсөтсө, ал кандай адам, максаты эмне, баарын териштирип көрүп өзүмдүн оюмду айтар элем. Баары эле сүйүүнүн отуна малынгысы келет, аны чектеп коё албайсың. Ошондуктан мен карындашымдын өзүнө татыктуу адамды тандашына жардам бергем.

Дагы бир жери, агасы же атасы таяныч тоо болуп бере албаган кыз ал сезимди башка эркектерден издейт. Коркунучтуусу — ал башын жөлөгөн эркектин максаты кандай экени караңгы. Ошондуктан, достор, калп эле олуттуу боло бербей карындашыңар менен достошкула. Анын бактылуу болушун кааласаң өз оюн ачык айткан, эркин болушуна шарт түзүп бергиле. Кагып-силкип уруша бергенден көрө аң-сезимин ойготуу керек. Мен карындашыма "сага ишенейин, биздин үй-бүлөнү уят кылба, сени жанындай көргөн чоң ата, чоң энебиз бар, алардын жүзүн жер каратпа" деп айтчумун. Ошондо кыз мен минтсем агам же атам урушат дебей, аларды уят кылбайын деп ойлонуп калат.

"Токчулук эркекти, жокчулук аялды бузат" деген сөз бар. Ошондуктан студент карындашыңарга жактырган көйнөгүн алып берип же жөн эле керегиңе жарат деп 1000-2000 сом берип койгон жакшы. Эгер сен кош көңүл болуп, кайдыгер мамиле жасап, баскан-турганын гана тескеп, ичинде эмне болуп жатканын билүүгө кызыкпасаң, сырын башка эркекке айтат. Анан башында айткандай "адамдын жумшагын адам жейт" болуп, кызды канчалык сүйүп турса дагы "артында таянар тоосу жок, эмне кылып алмак эле" деп орой мамиле менен башкарууга өтүшү мүмкүн.

Кээ бир үй-бүлөлөр кызы мектепти бүтөрү менен күйөөгө бергенге шашат. "Жүрө берсе жаман жолго түшүп кетпесин, кой, аманатын тапшырайын" дейт. Эмне үчүн алар жоопкерчиликтен качат? Эмнеге кызына үйдөн татыктуу тарбия берип, окутуп, бир кесипке үйрөтүп, коопсуздугун камсыздап бергиси келбейт? Айылда жүргөн баёо кыздар шаарга келгенден кийин эки жылда өзгөрөт. Жашоого башкача карап, адамдын ким экенин аз да болсо аңдап калат. Менимче, өз үйүнөн жакшы тарбия алган кыз шаарга келсе деле жаман жолго түшпөйт. Ар бир кадамы чектелип, коркуу менен чоңойгон кыз эркиндикке чыкканда өзүн жоготуп коюшу мүмкүн.

Эгер кызыңыздын кор болуп жашашын каалабасаңыз, билим алышына, дүйнө таанымынын кеңейишине шарт түзүп бериңиз. Кызыңызды өз алдынча болгонго, оюн ачык айтканга үйрөтүңүз. Ошондо гана кечээгидей окуялар азаят деген ойдомун.

"Бирөөнүн үй-бүлөсүнө киришпе" деген стереотип бар. Карындашың күйөөсү менен жаңжалдашса, ачуу үстүндө бир окуя болсо өз ара чечип алсын деген жакшы. Эгер катуу сабап жатса, анда киришиш керек деп эле айтам. Унчукпасаң дагы кайталанышы мүмкүн.

Негизи чымчыктын да уясынын бузулушун каалабайм. Бирок аялзатынын бир келген өмүрдүн жыргалчылыгына бата албай, күйөөсүнөн кордук көрүп баш көтөрө албай басынып жашашын да каалабайм. Биздин коомдо аялды алсыз бир адам катары эмес, балдарынын келечегине кам көргөн, улутту тарбиялаган асылзат айым катары көрүп сыйлаган эркектер толтура.

Ошол эле учурда эркектерге да жакшы тарбия берип, ыймандуу, нысаптуу, билимдүү кылып чоңойтуш керек. Караңгы болуп калса мурдунан алысты көрө албай, ар кандай иштерди жасай берет. Жеке эле өзүмдү айтайын, окуп, иштеп ар кандай адамдар менен пикир алышып, улуулардын кеп-кеңешин уккан сайын күндөн-күнгө жашоого болгон көз карашым өзгөрүүдө.

Соңунда эки сөз менен оюмду жыйынтыктайын.

Ата-энелер, бизге окшогон уул-кызыңарга татыктуу тарбия берип, билим алуусуна шарт түзүп бериңиздерчи. Өлкөдө билим берүүнүн деңгээли төмөн, мамлекеттен ушуга көңүл бурууну сурайм.

Акылы тунук асылзаадалар, кечээки окуяга муңайып, үмүт шамын өчүрбөңүздөр. Силерге тоодой бакыт тартуулай алчу жигиттер түгөнгөн жок, БИЗ БАРБЫЗ!

5195
Белгилер:
тарбия, билим, сабоо, ур-токмокко алуу, кордук, ата-эне, үй-бүлө, күйөө, аял
Тема боюнча
КРге донорлор үй-бүлөлүк зомбулук менен күрөшүү үчүн 200 миң доллар бөлдү
Кишилер китептерди окуп жатат. Архив

Жети элдин тилин бил. Тил үйрөнгөн адамдын артыкчылыгы жана ийгилиги

996
(жаңыланган 13:06 07.06.2020)
“Канча тил билсең – ошончо адамсың” деген кеп бар. Тил аркылуу биз бир элдин сүйлөгөнүн эле эмес, дүйнө таанымын, руханий дөөлөттөрүн, көөнөрбөс баалуулугун кошо үйрөнөбүз дейт колумнист Нуржигит Кадырбеков.

Тил билген адам эл жеткен ийгиликке ортоктош болуп, акыл жана рух казынасынын алтын ачкычын колго алат. Ошондон шыбага жана үлүш алууга мүмкүнчүлүк жаралат. Тилин өздөштүрүү менен ар бир калктын дилине сүңгүп кирип, алар тууралуу сырттан байкоо салганда көзгө урунбаган акыйкатты көрөбүз. Айтор элди, улутту таанып, түшүнүп, аңдоо үчүн анын тилин билүү аба менен суудай керек.

Ошон үчүн улуулардан “жети элдин тилин бил” деген накыл калыптыр. Бабаларыбыз бул насаатты тек гана айтып койбостон, жашап көрсөтүшүптүр. Кайсыл заман, кайсыл доор болбосун, элибиздин сөз баккан, илим-билимге кызыккан, кат тааныган, кыл калем кармаган акылдуулары бир эмес бир нече тилди өздөштүргөнүн тарых тастыктайт. Жусуп Баласагын, Махмуд Кашгари, Сарахси, Оши сыяктуу аалым бабаларыбыз эне тилибизден бөлөк жок эле дегенде фарсы жана араб тилдерин ийне-жибине чейин өздөштүрүшкөн. Кечээги эле Токтогул, Тоголок Молдо, Молдо Нияз, Жеңижок, Молдо Кылыч, Абдираим сыяктуу залкар акындар жана калемгерлер өзбек, казак, тажик тилдерин мыкты билишкени айтылат. Андан берки Касым Тыныстанов, Жусуп Абдырахманов, Баялы Исакеев, Төрөкул Айтматов, Исхак Раззаков сыяктуу мамлекеттик жана коомдук ишмерлердин бүтүндөй плеядасы болсо орус тилин терең үйрөнүшүп, ошол аркылуу дүйнөлүк илим-билимдин агымына аралашыптыр. Азыркы жаштардын арасында орус, англис, кытай, француз, алман, түрк, араб, фарсы, корей, жапон тилдерин жер жаңгактай жеңил чаккан көп тилдүүлөр көбөйүп барат. Бул өтө жакшы көрүнүш. Эне тилибиз, албетте, уюткулуу улутубуздун улуу уңгусу, акыл, маданият, билим көрөңгөбүздүн тарам-тарам тамыры, байманалуу пайдубалы, берекелүү башаты. Бирок биз үчүн дүйнөгө ар тараптан эшик-терезе ачкан дүйнөлүк тилдер, ар кандай элдер, мамлекеттер жана маданияттар менен байланыштырган алтын көпүрөнүн милдетин аткарууда жана аткара бермекчи.

Жеке өзүм да бир нече тилди үйрөндүм. Тил үйрөнгөнгө чейинки балалыгымда эне тилимди гана жетик билүү бир өмүрдүн ысык-суугу, оош-кыйышы, оомат-ийгилиги үчүн жетиштүү деп боолгочумун. Жогорку окуу жайда орус тайпасында окуп калып, кыргыз тайпасына которулууга айла-амал таппай кыйналгам. Көрсө, орусча окуп калганым тагдырыма буюрган Жараткандын өтө чоң белеги болгон экен. Тилди өздөштүргөн сайын анын даамы дагы да даана жана таттуу сезиле берди. Бара-бара кесибими терең үйрөнүүгө жана адам катары өсүшүмө себеп болгон китептерди биринин артынан бирин окуй баштадым. Пушкиндин, Толстойдун, Достоевскийдин, Есениндин, Тургеневдин түп нускасын окугандагы туйган жан дүйнө ырахатын сүрөттөө кыйын.

Англис тилин да кыргызча билбеген орус мугалимден үйрөндүм. Ал мезгилде түз эле кыргыз тилинен окуп өздөштүрүү үчүн даярдалган окуу-методикалык эмгектер жокко эсе болчу. Япон тилин болсо англис тили аркылуу акылыма сиңирдим.

Араб тили менен орус тилинин структурасы, грамматикасы оголе окшош. Араб тили менен жеңил-желпи таанышып кетишимдин башкы себептеринин бири ушул.

Ошентип ар бир тил өмүрүмдөгү орчундуу максаттарга алып барган чыйыр жол сыяктуу ак кызматын өтөп берди жана өтөп жатат. Теребелге, дүйнөгө бир тараптагы бир эле терезеден эмес, чоң-кичине, түркүн-түрдүү терезеден саресеп салган керемет болорун жон терим менен сездим. Ошон үчүн ушул күндөрү да жаңы тилдерди өздөштүрүү менен алпурушуп жүрөм.

Тил, бирок ишенимсиз дос. Бир аз көңүл бөлбөй койсоң таштай качат. Ошон үчүн аны унутта калтырбай, ар дайым пайдаланып, колдон келсе өнүктүрүп-өстүрүп, байытып отуруу керек. Бир тилдин зыяны башка тилге тийбегендей болсун. Чет өлкөлөрдүн биринде мурдагы СССРден көчүп кеткен Табакиндердин үй-бүлөсү менен таанышып калгам. Алардын кичүү кызы жергиликтүү тилди өздөштүрүүгө баш-оту менен киришип кетип, орус тилин унута баштаган экен. Ошондо ага апасы “кызым, жок болсо мейли эле. Колуңда турган бар улуу байлыгыңды жоготуп жатканың кандай? Канча адам жетпей жүргөн, жетем, үйрөнөм, билем деп умтулган эң сонун тилди унута баштаганың өтө чоң чекилик" дегендей кейип кеңеш айтып жатканын уккам. Эң туура ой. Ошондуктан жаңы тил менен алек болуп жатып, жаттаган тилиңди кароосуз калтыра көрбө. Барды сактай жана таптай билүүнүн өзү акылдуулук. Жылдап тер төгүп мээнет кылып үйрөнгөн тилиңди эс тутумдан өчүрүп алуу — узак убакытта кыйналып курган мунараны ураткандай эле кесирлик.

Эне тилибизди аздектейли, асырайлы, даңазалайлы. Башка тилди, балким, бир-эки жылда мыкты үйрөнсөң болот, бирок эне тилди өмүр бою өздөштүрөсүң. Чет өлкөгө кетип, ошол жакта отурукташып калгандардын бала-бакырасын айыптоо кыйын, бирок өз мекениңде жүрүп өз эне тилиңде чала-чарпыт сүйлөсөң, бул өз тамырыңа жана маданиятыңа кылган улуу кыянаттык.

996
Белгилер:
эне тил, маданият, тил
Тема боюнча
Кел, келе бер, Китеп майрамы! Быйыл сени жарык жүз менен тосуп алабыз
Ачытылган капуста. Архив

Окумуштуулар: ачытылган капуста коронавирустун кесепетин жеңилдетет

84
(жаңыланган 09:17 15.07.2020)
Илимпоздор белгилегендей, капустанын түрүн колдонгон өлкөлөрдө коронавирустан каза болгондор көп катталган эмес.

БИШКЕК, 15-июл. — Sputnik. Франциянын Монполье университетинин окумуштуулары ачытылган капуста, кимчи жана кычкыл сүт азыктары коронавирустан коргоого жардам берерин аныкташты. Бул тууралуу "Известия" The Sun басылмасына таянып кабарлады.

Илимпоздор белгилегендей, капустанын түрүн колдонгон өлкөлөрдө коронавирустан каза болгондор көп катталган эмес. Мисалы, Германия менен Түштүк Кореянын тургундары ачытылган капуста менен кимчини дайыма жешет.

"Бул азыктардын курамында иммунитетти бекемдеген антиоксидант бар. Ал коронавирустун оор түрүнө кабылуу тобокелчилигин да азайтат. Ошондуктан аталган мамлекеттердеги адамдар коронавирус жуктуруп алса дагы андан бат айыгып кетишет. Греция, Болгария, Түркияда дагы коронавирустан көз жумгандар аз. Бул жактын тургундары йогуртка басым жасашат. Аталган кычкыл сүт азыгында да антиоксидант бар. Бирок ачытылган капустага салыштырмалуу аз", — деп айтылат маалыматта.

Коронавирус боюнча өлүм аз катталган мамлекеттерде жашагандар көп учурда ачытылган капуста, йогурт, кефир сыяктуу ферменттелген тамактарды көп ичип, жешери аныкталды.

Окумуштуулар: COVID өпкөдөн башка органдарды да жабыркатат

Буга чейин испаниялык диетолог Алехандро Кановас дем алуу органдарын жана организмди бекемдөө үчүн жумуртка сыяктуу жөнөкөй эле азыктарды колдонуу керектигин айткан.

84
Белгилер:
тамак, иммунитет, коронавирус, Түштүк Корея, Германия
Тема:
Дүйнөгө жайылган коронавирус
Тема боюнча
Дүйнөдө COVID-19 жуктургандардын саны 13 миллиондон ашты