Улуттук кийим кийген кыз. Архив

Көрөөр көзүм көз жарды... Адамдын сырын жашыра албаган көз тууралуу

3124
(жаңыланган 15:04 25.12.2018)
"Кишинин көркүн көз ачат" деген кеп бар. Дал ушул көз тууралуу көөнө кептен колумнист Шаакан Токтогул азыраак кеп салды.

Тизгин жаяр

Кишинин беш сезүү органынын бири болгон көз тууралуу сөз кылып, ой тизгинин жая тарттым. Сулуунун көркүн бөз ачат да, кишинин көркүн сөз ачат, ал эми Ааламдын көркүн көз ачат. Бали, кеп эмес бекен. Бери жагы жарыкчылык дүйнөнүн, табияты кооз айлананын, тоо-токойдун, жер-суунун, чаңкайган көктүн, толгон айдын, миң сан жылдыздардын, чети көрүнгөн он сегиз миң ааламдын кереметин көз көрбөсө, кантип сезмек элек. Аңдап отурсак көз көргөн чоң кубаныч, чоң ырахат тура деп ой жоруй келип, көз тууралуу жазууну эп көрдүм.

Көздүн түрлөрү

Көздүн түскө карай бөлүнүшүн баарыбыз билебиз, көрүнүшүнө карай бөлүнүшү тууралуу айта кетели.

Бакыраң көз — бакырайган сурмалуу чоң көз;

Тосток көз — көздүн алмасы көз чанагынан бир аз чыгып тургандай болгон көз;

Жапкак көз — үстүңкү кабагы артылып, салаңдап турган көз;

Жымшык көз — сурмасы жок көз;

Бадам көз — орточо чоңдуктагы сурмалуу көз.

Көзгө карай кишини баалоо

Кыргызда кишинин көзүнө карап баа берүү тээ байыркы илимдерден. Адеп кишини тааныгандан "көзү тик экен — жалтанбас, өжөр тура", "көзү оттуу экен — жүрөгүндө жалыны бар, дем-дымагы күчтүү турбайбы" деп баалашкан. Бет келген кишини тиктебей жер карап турса айыптуу экенин билип, анан калса жер тиктеген кишинин колунан жакшылык деле келбейт деп санашкан. Көзү алаңдап турган кишини ууру, колу туткак, көзү кызарып турган кишини мыкаачы, уурданып караган көздүүнү арамза деп билишкен. Көзү кымыңдап, жымыңдап турган кишини ойноок, шайыр, тамашакөй деп баалашкан.

Ал эми кыздардын, аялзатынын келбетинин сулуулугу көзүндө дешип, сулууларга көзүнө карап баа беришкен. Ошондон улам кара көздүү кыздарды карагат көз, моймолжуган, балбылдаган чоң көздүүлөрдү бото көз, тик, узун кирипиктүүлөрдү жалжылдаган мончок көз дешип сыпатташкан.

Көзгө байланыштуу айтымдар

Кыргызда кишинин баамчылдыгына карай "көзү жоктун катканын көздүү таппайт", "тегерегиңерге көз сала жүргүлө" деп нускасын айтса, жалгыз уулун же кызын, сыңар буюмун көзгө басарым деп аспиеттеген. Адис мергенди көзгө атаар деп маашырланган. Көптүн көзүнчө келген оокаттан, дүнүйөдөн карап тургандарга көз акы берип, ырымдашкан. Алыс-жакындардын жакшылык-жамандыгында көз көрсөтүп, улгайып калгандарына көзү барда учурашып калайын деген. Тун баласын "көз ачып көргөнүм" деп аяр мамиле жасаган. Эң керек нерсесин көздөй буюм деп көрүнөө жерге койгон. Аярлаган буюмун же уул-кызын көздөн далдоо асыраган. Көзүгүп кетпесин деп жакшылыгын да артыкча жарыя кылган эмес. Ич-ара таарынычтарды көздөшүп чечип, туугандык, элдик байланыштагы маанилүү нерселерди көз жаздымда калтырган эмес. Наристе жарык дүйнөгө келсе көз жарды деп, маңдай тери кайтса көзгө сүртүп, жаратканга ыраазычылыгын билдирген. Кыз-кыркындан бойго жеткенин "көздүү мончок жерде калбайт" деп өз баасын берип өтүшкөн. Жакындарын "арай көз чарай" деп, эң жакынын (жарын) "көрөөр көзүм" деп кастарлаган. Келечекти көрө билгенди көрөгөч деп баалап, көрөгөчтүккө умтулуп жашаган. Эл-жерин сүйүп көздүн карегиндей сактаган, көз жоосун алган кереметине суктанган. Өмүр өткүн экенин билип, убакыттын көз ирмемин баалап, келечекке көз болжой билип, өмүр өтөлгөсүнө көз жүгүртүп жашаган.

Көз — кишинин күзгүсү

Жогоруда айтылгандай, кишинин ички сырын көз жашыра албайт. Ошондуктан бет келген кишинин көзүнө карайт. Таанып-билгиси келсе көзүн үйрөнөт, назар салат. Кишинин көзү алдабайт. Оозу башканы айтканы менен көз чындыгын билдирип турат.

Тизгин жыяр

Эл арасында "кандай көз сулуу десе, жалаң жакшы нерсени көргөн көз сулуу болот" деген кеп бар. Тегерегибизде маалымат булактары арбын, анын ичинде терс көрүнүштөр тууралуу маалыматтар жайнайт. Анын баарын көрө берип кайран көздөрүбүз сулуу болбой калды го. Көздүн милдети — көрүү, бирок сулуулукту, жакшылыкты, тууралыкты, тазалыкты көрө билүү кишиликтин белгиси, көрө албаган көз — өз милдетин аткара албаган көз.

3124
Белгилер:
Шаакан Токтогул, илим, көз
Россиялык Су-35С истребители

Россиялык Су-35С истребители авиаташуучуларды "соо калтырбайбы"?

177
(жаңыланган 10:45 03.12.2021)
Х-35У канаттуу ракетасы менен 4++ муундагы Су-35С оор истребители коё берилген жерден 500 чакырым аралыктан деңиздеги буталарынын бардык түрүн жок кылат. Кара деңиз аймагы, Балтика, Заполярье жана Ыраакы Чыгышта Россиянын чек арасындагы коргоо тутумун бекемдейт.

Бир катар сыноолордон соң таамай тийчү Х-35У канаттуу ракетасы бүгүнкү күндөгү эң күчтүү россиялык истребителдин арсеналына расмий түрдө кирди. Аскерий баяндамачы Александр Хроленко эриш-аркак иштей турган россиялык куралдардын мүнөздөмөлөрүнө токтолгон.

Ракетаны конструкциялоо жана программалык камсыздоонун айрым элементтерин өзгөртүү менен Х-35У Су-35С комплексине интеграцияланды. Бул оңойго турган жок, ракета чакан эмес. Узундугу – 4 метрдин тегерегинде, салмагы – 550 кг. Болжолдуу душмандын радарларына анча байкалбаган Х-35У менен суу түбүндөгү россиялык ракеталык кемелер, сокку уруучу учактар долбоорлору куралданган, ошондой эле жээктеги "Бал" ракеталык комплексинин курамында пайдаланылат.

Болуп көрбөгөндөй мүмкүнчүлүктөрү бар Су-35С менен интеграция – өнүгүүнүн жана аскердик колдонуунун таптакыр жаңы баскычы. Кубаттуу Х-35У канаттуу ракеталарынын жана "космостук" Су-35С истребителдеринин аскердик шериктештиги Россия, анын союздаштарынын коопсуздугун кыйла чыңдайт.

Канаттуу "көзгө көрүнбөс"

Х-35У ракетасы жээктеги "Бал" ракеталык комплексине пайдаланылары маалым. Жакшыртылган, ыраакка ылайыкталган Х-35У модификациясынын сыноолору 500 чакырымдан ашуун аралыктан суу бетиндеги буталарын кыйратууга жөндөмдүү. Анан калса, жаңы мээлөөчү тутуму душмандын кургактагы да бекем корголгон объектилерин жок кылууга мүмкүндүк берет.

Жаңы модификациясынын мүнөздөмөлөрү "Бастион" жээк комплексинин 800 чакырым аралыкка сүзө ала турган үндөн ыкчам П-800 "Оникс" ракетасынын күчүнө караандады. Ыкчам ылдамдыгы, күчү, көзгө көрүнбөстүгү жана таамайлыгынын айкалышы менен Х-35 "дүйнө чемпиону" атыгууга татыктуу.

Мээлөөчү тутуму аралаш жана баштапкы салмагы жарым тоннадан ашуун бул кемеге каршы канаттуу ракета бутасына карай секундасына 300 метр ылдамдыкта суу бетинен төрт чакырым бийиктикте учат. Соңку тилкеде душмандын абадан коргонуу тутумдарына көрүнбөс зонада 2 метрге чейин ылдыйлайт.

145 килограммдык салмактагы ок бөлүгү эсминец же фрегатты суу түбүнө чөктүрүп, ал эми мындай бир нече ракета бир сокку менен авиаташуучунун да таш-талканын чыгарып коё алат. Канаттуу Х-35 тобу Баренц, Кара, Охота, Япон деңиздериндеги ок атууларда дайым майнаптуулугун көрсөтүп келет.

Россиянын Аскер-деңиз флотунда бүгүнкү күндө өзү жүрүүчү "Бал" орнотмолорунан ар биринде 8 ракета коюлган 40 бирдик бар. Бул РФтин 38 миңден ашуун чакырымга созулган деңиз чек араларынын коопсуздугунун кепили.

Бортуна Х-35У канаттуу ракетасынын куру дегенде эле элүү чакты Су-35Стин бортуна

кошумча жайгаштырылышы Россиянын Аба-космостук күчтөрүнүн кубаттуулугун кыйла арттырып, Дүйнөлүк океандагы ордун ырастайт.

Согуштук аракеттер кырдаалында шарттуу душмандын авиа ташуучу сокку уруучу топтору россиялык жээктерге (палубалык авиацияны пайдалануу аралыгында) жакындай албайт.

"Жерден тышкаркы" истребитель

Көп буталуу Су-35С истребители – технологиялык жактан Россиянын Аба-космостук күчтөрүнүн бешинчи муундун астанасындагы эң жакшыртылган машинасы. Күчү боюнча Су-57ге өтө окшош. Учактардын плазмалык от алгычы бар, 14,5 тонна күчү, жогорулатылган ресурстары, башкаруунун санарип тутуму, жалпы ракурстук тартылуу вектору бар АЛ-41Ф1С кыймылдаткычтары бирдей. Мындай күч түзүлүштөрү форсаждык режимди пайдаланбастан үндөн ыкчам ылдамдыкка жетүүгө мүмкүндүк берет.

Су-35С истребители ылдамдык, маневрдүүлүгү боюнча жакынкы атаандаштарынан алда канча артык, бортунда 8 тоннага дейре аскердик жүк, атап айтканда, узак аралыкка багыт алчу "Калибр-А" жана "аба – жер бети" тибиндеги ракеталарын ташый алат. Максималдык ылдамдыгы – саатына 2500 чакырым. Күйүүчү май бактары илинбесе, 1800 чакырымдык радиуста түз функциясын аткарат.

Чет өлкөлүк адистер истребителдин радиолокациялык комплексин айрыкча белгилешет, ал душмандын учактарын 400 чакырымга чейинки аралыктан байкайт. L диапазонундагы радар америкалык F-22 жана F-35 "көзгө көрүнбөстөрүнө" каршы Су-35тин уникалдуу мүмкүнчүлүктөрүн камсыздайт.

"Ирбис" радиолокациялык станциясы 30 аба бутасын коштоп, бир убакта алардын сегизине чабуул коюуга жөндөмдүү. Ири деңиз объектилери радиолокациялык станция жана Су-35Стин курал-жарагынан кескин айырмаланат жана алсыз. Маселен, бешинчи муундагы F-22 Raptor истребителинин абадагы буталарын кармоо аралыгы болгону 225 чакырымды түзөт. Сирия аба мейкиндигинде Су-35 бута катары Raptor учагын кармай алмак, ошол эле учурда америкалык истребитель "россиялык платформанын" изин аныктай алган эмес.

Истребителдин учкучуна кырдаалдан так кабардар болушун оптикалык-электрондук жана радиотехникалык чалгындоо системалары камсыздайт. Учуш тууралуу маалымат эки суюк кристалдуу экранда чагылдырылат. Маалыматтык-тескөөчү системасынын "интеллектуалдык колдоосу" аскердик тапшырмаларды аткарууну жеңилдетет. Автоматташтырылган маалымат алмашуу жана буталарды бөлүштүрүү менен 16га чукул Су-35тин абадагы топтук аракеттерин уюштурууга болот.

Жогоруда айтылгандай, Су-35Стин "аскердик тушоосу" Сирияда кесилген. Катаал шарттарда жогорку майнаптуулугун, ынанымдуулугун тастыктаган. Россиянын Аба-космостук күчтөрүнүн катарында бүгүн 60тан ашуун машина бар. Ошондой эле чет элдик буюртмачылардын кызыгуусу күч. Алжир менен Египетти эсептебегенде, Кытай Су-35тен 24 бирдик, Индонезия 11 учакка буюртма берген.

Ле-Буржа эл аралык авиасалонунда бийиктигин төмөндөтпөстөн жеринде жапыз айлануудагы аракеттеринен кийин россиялык Су-35С истребителин таанылбаган учуучу аппарат (НЛО) менен салыштырган.

Аскерий баяндамачы Александр Хроленконун Telegram каналына жазылыңыздар.

177
Белгилер:
истребитель, Россия, Кара деңиз, Чабуул, чек ара, станция, учак
Тема боюнча
Талибдер учканды үйрөнүүдө: Түндүк Афганистандагы машыгуу кимге каршы багытталган?
Афганистандын Балх районундагы МиГ-21 учагы. Архив

Талибдер учканды үйрөнүүдө: Түндүк Афганистандагы машыгуу кимге каршы багытталган?