Аялдамадагы адамдар. Архив

"Буура болуп кеткендер" бушайман кылып... Чынында 5500 сом аздык кылат

1903
(жаңыланган 21:04 20.01.2019)
Башканы кой, тартип менен эрежени өзүңдөн башта. Шилекейиң чачыраганча бирөөнү сындабай, өзүңө сырттан туруп көз сал. Бул сапаркы колумнистикада коомдогу жоопкерчилик, айлана-чөйрөгө болгон жарандардын мамилеси жана көп сөздүн башы болуп жаткан 5500 сомдук айып пул туурасында кеп жүрөт.

Былтыр күзгө жуук мезгил болчу.

— Алдагыны алып койгонуңуз жакшы го.
— Ыя?
 — жактырбаган тейде мени суроолуу карады кара күрмөчөн жигит.

— Таштаган кабыкты тээтиги жерге салып коюңуз, — дедим кайталап.
— Сизге эмне, кете бериңиз да,
 — деп күңк этти. Эңкейейин деген түрү жок.

— Алып коюңуз! — дедим.

"Кириешки" деген жазуу бар, айрылган кызгылтым жалтырак кагаз жерде жатты. Мен да тырышып туруп алдым. Тигил жигит ылаалап же аны алып койбойт. Кыязы ошол жерде бирөөнү күтүп жаткан окшойт.

— Алып коюңуз деп жатам! — деп өктөм чыгып кетти үнүм капыстан. Өткөн-кеткендер бурулуп карап калды.

Киев көчөсү. "Военторг" аялдамасы кол сунса жеткидей жерде. Басып баргандан эриндиби, билбейм. Менин да "оорум кармап" калды. Бир топ сөз айтып, сайрадым. Кызаңдап урушуп кете жаздадым.

Тигил улан акыры чуулуу кагазды алып барып, челекке салганга эрки жетти.

Муну менен эмне айткым келди? Жакындан бери баарыбыз "көчөдө жүрүп түкүрсө, 5500 сом айып салат экен" деген кабарга кызыл чеке болуп жатабыз.

Колумнистиканын алдында кесиптешим Жыргалбек Касаболотовдун болбогон нерселерди жазганга кеткен кайран өмүр деген тейде жазган постун эстедим… Эми аны түшүнгөн түшүнөөр…

Башталды! "Түкүргөндөргө 5500 сом айып салынат!" деген кабардан соң аны билгенибиз, билбегенибиз, түшүнгөнүбүз, түшүнбөгөнүбүз деле талкуулап, билерманбыз. Социалдык тармактын күнү тууду. Колубуздан келгенибиз ар кыл видео менен аудиороликтерди жасап мыскылдасак, артыбыз пост жазып сындаганга үлгүрдүк.

Кимди сындап жатабыз, кимди мыскылдап жатабыз? Өзүбүздү эмеспи…

Айып салганга жеткирбей эле түкүрбөй койгонго, өзүбүздү өзүбүз тарбиялаганга болбойт беле. Шаар аралап бассаң, жогорку окуу жайлардын алдына келсең, аялдамада турсаң, көчөдө бара жатып, жагымсыз көрүнүшкө күбө болуп, "баары эле буура болуп кеткенби" деген ой келет. Кылкылдап автоунаа каз катар тизилген жолдо бара жатсаң, алдыңдагы киши токтото калып, кабинасын ачып, эңкейе "шалп" эттирип, насвайын түкүрөт!?..

Бишкек "кудайга шүгүр" кир шаар. Өлгөндүн үстүнө көмгөн кылып, сиз кадам сайын какырынып турсаңыз… анан кандай болот?

Моюнга алалы, түкүрүнүү — биздин эң жаман, уяла турган сапаттарыбыздын бири. Түкүрүк аркылуу оору жуга тургандыгын, илдетке кабылуу коркунучу бардыгын билип туруп жасайбыз. Өзүбүз эмес, башкалардын жоопкерчилигин карабайбыз, ээ бурадар, дегиң келет.

Албетте, чет өлкөгө барсак, түкүрбөйбүз, кымбат отелдерге кирсек, түкүрбөйбүз. А эмнеге өзүбүздүн шаарыбызга чоочундай мамиле жасап, башкалардай кымбат деп карабайбыз. Бишкек, шаар, көчө, кыргыз коому — сиздики жана меники. Бөтөн эмес, өз үйүбүз, өз калаабыз, өз коомубуз.

Түкүрбө дегендерди түктүйө карайбыз.

Акылдуусунбачы, андай болсо бийлик шарт түзсүн, таштанды челек койсун дегендер четтен табылар. Албетте, бул жактан да аксап жатышыбыз мүмкүн. Анткени менен тазалыкты сактайм деген киши челексиз эле ченемсиз маданияттуу боло алат.

Өз түкүрүгүңүздү өзүңүз тазалайт белеңиз?

Чайнаган сагызын кадимки эле асфальтка, Бишкектеги "Ала-Тоо" аянтына шалп этип түкүрүп баса бергендерди кантебиз. Ошол маданиятсыздардын шилекейи менен катып калган сагызын "Тазалыктын" кызматкерлери жерди тытып, тазалап жатканына кандай карайсыз, замандаш? Сиз бирөөнүн эмес, ошол жерден өз түкүрүгүңүздү кырат белеңиз?

Тилекке каршы, айып пул салуу боюнча айтылганы менен анын ишке ашыруу механизми так эмес. Азырынча чийки. Бул тиешелүү тараптын кемчилиги. Түкүргөн киши кантип, кандай жагдайда, канча мезгилден кийин ошол 5500 сом айыпка жыгыларын ташка тамга баскандай айтып бериши керек эле…

10 мүнөттө бир киши көзгө илинбей…

Шилекейин жөндөй албагандар үчүн атайын айып пул салынары туурасындагы маалымат желдей тараган соң түкүрүнгөндөрдүн саны азайды.

Хайп темадан пайдаланып калам дегендерден же болбосо капыстан кайырмакка илинген милиционерлерден башкасын албаганда, эл кадимкидей тартипке келе баштап, жок дегенде тартынып, саксактап калганын көрүүгө болот.

Кызыгы, биздин оператор "Ош" базарында он мүнөттөй туруп, түкүрүнгөндөрдү видеого тартуу үчүн киши таппай келгенин айтты. Ылайым эле ошондой болсун.

Сөзсүз эле айыпка жыгып, күч колдонуп, кайтарып, карап туруу керек экен, демек бизге ошол жарашат.

5500 сомго чычалагандын ордуна өзүбүздү да, өзгөлөрдү да тартипке салганга аракет кылбайлыбы, кандай дейсиз, мекендеш?

1903
Белгилер:
түкүрүк, айып пул, Бишкек
Тема:
Түкүргөндөргө салынган айып пул (22)
Тема боюнча
Көчөдө түкүрүнгөн дагы эки милиционер видеого түшүп калды
Кыргызстанда жыл башынан бери түкүрүк үчүн эч ким айыпка жыгыла элек
Тойго бараткан колукту. Архивдик сүрөт

Жашырынып тойлогон "генийлер" жана акылга сыйгыс ушактар. Пандемиядан алган сабак

904
(жаңыланган 18:31 20.09.2020)
Ааламды алаамат каптап алапайыбызды таппай жатканда да коомдо адамдын кыжырын келтирген окуялар болуп турду. Колумнистибиз Шабдан Абылгазы уулу кайсы жагдайга жини келгенин санап чыкты.

Дүйнөнү коронавирус каптап, ал илдет көп өтпөй биздин өлкөгө дагы кирип келди. Мындай апаатка өлкөбүздөгү дээрлик бардык тармак даяр эмес болуп чыкты. Экономика, медицина, билим берүү, туризм жана башка тармактын баары вирустун айынан келген кыйын күндөргө туруштук бере албай калды. Өзгөчө Кыргызстанда "казанда эмне болсо, чөмүчкө ошол чыгат" дегендей эле болду. Бардык жааттагы кемчиликтерди коронавирус көзгө сайып көрсөтүп жатты. Акыркы убактарда оору жуктургандардын саны азайып үмүттүн шооласын жандырганы менен адистер бул вирустун экинчи толкуну боло турганын боолголошууда. Мындан улам биринчи толкунда кандай сабактарды алдык, кайсы кемчиликтерибизди моюндап, аны жок кылууга аракет кылышыбыз керек деген мыйзам ченемдүү суроо келип чыгууда.

Пандемияда оорудан мурда ойдон чыгарылган кептер кууратты

"Дүйнөдө коронавирус аныкталууда" деген күндөн баштап, ар кандай ушактардын, божомолдордун арты тыйылбай келүүдө. Алар "бул атайын уюштурулган өнөктүк" дегенден башталып "биологиялык согушка" келип такалат. Албетте, мындай ой жүгүртүүгө кандайдыр бир себептер болгон чыгар. Ал эми такыр эле абсурд делген коомдогу аңыз кептерге саресеп сала турган болсок, таң калып эле отуруп каласың. Алардын айрымдары логикага дагы сыйбайт. Адегенде эле социалдык тармактар аркылуу "5G түйүнү коронавирусту күчөтөт экен", "дезинфекциялоо өпкөнүн кагынуусуна алып келет экен", "вертолет менен дары чачат экен, ал оорунун көбөйүшүнө алып келет" деген сыяктуу ушактар тарап, адистер, расмий органдар жалганга чыгарууга жетишпей жатты. Булардын ичинен "оору жок, бул жөн гана бийликтин оюну" деген таризде айтылган кепке ишенгендердин көбү санитардык талаптарды аткарбай, натыйжада илдет тез жайылып, канчалаган адам бул дүйнө менен кош айтышты.

Азыркы азалуу Ата Журт, эртеңки айт... Бул күндөрдүн артында улуу жакшылыктар бар

Буларды абсурд деп четке кагуунун деле себеби бар. Маселен "5G түйүнү коронавирусту күчөтөт" деген кеп логикага деле сыйбайт. Анткени коронавирус илдети бай, кедей, мусулман, мусулман эмес дебестен бардык өлкөнү каптады. Мындай жагдайда адамдын ден соолугуна зыян келтире турган түйүндүн ишке берилиши мүмкүн эмес. Мындан тышкары, өлкөнүн масштабында алсак, аталган түйүн Кытайдын айрым аймактарында гана иштеп баштаганы маалымат булактарында жазылууда. Ал эми Кыргызстандын технологиялык, экономикалык өнүгүүсүн эске алсак, дүйнөгө тарай элек түйүн алгач бизде орнотулуп калса кызык эле болмок.

"Вертолет менен дары чачат экен" деген аңыз кепке коментарий деле бербей койсок болот эле. Көптөрдү ынандырууга аракет кылгандар башка планетадан келгенби деп кетесиң. Себеби мындан бир канча убакыт мурда чет жактан келген туристтер тоо башында калып кетип, аны куткарууга вертолет таба албай карайлаганбыз. Анан кайдагы өлкөнү кыдырып дары чача турган тик учак табыла калат? "Өзү өлкөдө канча вертолет бар" деген суроо салып көрсөк эле бул кептин калпы чыгып калып жатпайбы.

Аза күтүү "аралыктан" жасалып, тойлордо топурагандар...

Карантин бүтүп, оору азайып медиктердин көзөмөлүнө алына баштаган учурда Нарын облусунун райондорунун бирине барып калдым. Бардык жердегидей эле вирустун таасири жана кесепеттери тууралуу кеп салып отурдук. Биз барган айылда жана аларга коңшу айылда коронавирустан үч-төрт адам каза болуптур.

Караңгы түндүн артында жаркырап тийчү күн бар... Өмүр-өлүм ортосу

"Башында кичине барып, кол-кабыш кылып, көз көрсөтүп жатканбыз. Анан оору күчөп жатканда ылдыйкы айылдан бирөө каза болуп калды. Баралы десек, медиктер телевизордон барбагыла деп үгүттөшөт. Жуктургандардын саны күн санап өсүп жатат. Аз эле адам барган. Ошондо каза болгон адамдын жакын тууганы "кошуналары келе беришпейби, эмне оорудан коркуп жатышабы" деп нааразы болуп ыйлап жаткан. Кийин ошол киши өзү вирус жугузуп алып кайтыш болуп калды. Анын жаназасына эч ким деле барган жок. Доктурлар эле жерге берди. Башында айылдагылар кантип ошондой болсун деп жатышкан. Кийин баары эле түшүнүп калды", – деди бир айылдашы.

Негизи маркумду жерге берүүнүн өз зыйнаты болот. Жакындары, туугандары чогулуп жоктоп, аза күтүлөт. Бирок "өлгөндүн артынан өлмөй жок" деп тегин жерден айтылбаса керек. Андыктан айылдарда абалды түшүнүү менен кабыл алып, аза күтүүнү да "аралыктан" жүргүзүп калышыптыр. Бул күндөр дагы өтөр.

Сөзүбүздү куру какшык менен улайлы. Антпесек, "акыл айтып жатат" деген токонаалатка калабыз. Жашырганда эмне, арабызда "генийлер" толтура жашап жүрүптүр. Мамлекеттик органдар жарандарга жөнү жок үйдөн чыкпоосун улам-улам эскертип, медиктер топтолууга тыюу салып, коомдук жайлар иштебей турганда да жолун таап, топуратып той бергендер болду. Кантип ыңгайын тапты? Ким билсин...

Бизге позитив керек! Жашоону оң нукка бура турган 8 кадам

Тойго жарашыктуу кийинип алып, жаркылдаган унаа менен барып, ал жерден 200-500 адам топтолуп, айрымдары мас болуп алып шоктонуп, кубалашып тилдешип, кучакташып бийлешип... Анан ушунун баарын коомго да, тийиштүү органдарга байкатпай "жашыруун" жасаган адамдарды "гений" дебегенде ким дейбиз? Социалдык тармактарда анча-мынча адамдардын тойдогу сүрөттөрү карантин убакта да чыга калып турду...

Негизи пандемия бир топ эле жүрөктүн үшүн алып койду. Оорунун күчү бир аз басаңдап баратты эле, жаңы статистика вирус илештирип алгандардын саны көбөйүп жатканын көрсөтүүдө. Экинчи толкун болот деп боолголоп, күн суук тартып сасык тумоо менен кошулуп айлабызды алты кетирет деп жатышат. Жакшы эле сабак алгыдай болдук, дүрбөлөңгө түшпөйлүчү. Сактаналы, дарыгерлердин айткан-дегенин аткарып, жардам берели. Өзүбүздү өзүбүз аяйлычы...

904
Белгилер:
ушак, айыл, той, карантин, коронавирус
Тема боюнча
Түндүн миссиясын билесизби? Өзгөчө абалдын пайдасы
Адамдан эс алган табият. Карантин кыялды чындыкка айландырганда
Кишилер шайлоо участкасында. Архив

Шайлоодон кийин депутаттар кантип "жыргашат". Келечек үчүн элде эки тандоо бар

568
(жаңыланган 16:15 15.09.2020)
Саясий жарышка аттанган 16 партиядан 1 952 талапкер депутаттыкты арзып турган чагы. Эмне үчүн мандатты мелжегендер көп? Кыргызстанда парламенттин укуругу канчалык узун да, депутаттын таасири кандай? Учурда эл эки тандоонун ортосунда калды.

Журналист Эламан Карымшаков шайлоонун шарапаты кызып турган маалда эл эске алчу эки нерсени айткысы келген.

Аз күндөн кийин парламенттик шайлоо өтөт. Бул күнү биз жөн гана добуш бербейбиз, келечегибизди тандайбыз, колубуздагы бийликти бирөөгө ишенип тапшырабыз. Буга өзүбүзгө жар тандап жаткандай эле мамиле кылуу зарыл деп эсептейм. Себеби шайлоодон кийин депутаттарга беш жыл, алар түзгөн системага бери жагы 10 жыл чыдашыбыз керек. Бизди эр кылган да, кара жер кылган да ушулар болот.

Парламент кандай укукка ээ?

Жогорку Кеңештин депутаттары мыйзам чыгарып эле отурат деп ойлогон жоксузбу? Эгер андай десеңиз мандат мынчалык талаш болмок эмес. Мандаттын жыргалчылыгы башкада...

Шайлоодон уткан депутаттар жаңы өкмөттү бекитет. Ал үчүн ар бир партияга квота берилет, мисалы, менин партиям сунуштаган адам айыл чарба министри кызматына, сиздин партияңыздыкы Бажынын башчылыгына дайындалат. Ошентип өкмөттүн курамын түзүп, премьер-министрди дайындашат. Ошол өкмөт анан өлкөнүн тагдырын чечет. Ниети түз болсо өргө тартат, болбосо "өгүз өлбө, араба сынба" принциби менен эптеп иштейт.

Карыз жөнүндө көп кеп кылабыз. Өкмөт чет өлкөдөн насыя алып жатканда бир тыйынына чейин парламент менен макулдашат. Депутаттар карыз кандай максатта алынып, качан төлөнөрүн билген соң ратификациялайт.

Мындан сырткары, партиялар Борбордук шайлоо комиссиясы, Жогорку сот, Конституциялык палата сыяктуу органдарга өзүнүн адамдарын коё алат.

Байыркы бабам кандай эле?.. Эл энчисиндеги эгемендик тууралуу эки ооз сөз

Парламенттин күчүн ушундан байкасаңыз болот, жада калса бир дагы министр депутаттардын макулдугусуз кызматка отура албайт. Жыл сайын өкмөт аткарган иши тууралуу отчёт берет. Эгер аны парламент жактырбай койсо отставкага кетет. Сапар Исаковду дал ушундай жол менен ээрден алып түшүшкөн. Эсеп палатасы менен Улуттук банк дагы парламентке баш иет.

Кыргызстандын мамлекеттик түзүлүшү — парламенттик-президенттик башкаруу. Демек, сиз шайлаган депутаттардын ичинен бирөөсү төрагалыкка шайланат да, президенттен кийинки эле өлкөнүн экинчи адамы болуп калат.

Кыскасын айтканда, бизде парламенттин ролу абдан чоң, кыбыр эткендин баары депутаттар аркылуу чечилет. Азыр сиздин колуңузда опол тоодой бийлик турганын түшүнүп жатасызбы? Ал каалайсызбы-каалабайсызбы 4-октябрдан кийин күчүн жоготот. Мен сизди максаттуу пайдаланууга чакырам.

Сизде эки тандоо бар

Биринчи тандоо:

VI чакырылыштын 100дөн ашуун депутаты кайра мандат алууга ашыгып жатат. Арасында буга чейин эки-үч жолу депутат болгондору бар. Кээ бирлери канча жыл иштесе да жыйынтык көрсөтүүгө жарабаган, галстугу бар, бирок калыстыгы жок оомо депутат катары эсте калды. "Башкасына баш оорутпайм, бизнесимди гүлдөтсөм болду" деп келе жаткандар да бар. Болбосо бир мандат үчүн 500 миң долларды (39,4 миллион сом) ким эле садага чапсын.

Талапкерлердин ооз көптүрүп айткан убадаларын угуп жатканда баскан жолуна да көз чаптырып коюңуз. Баарына көз жумуп, кайра эле ушулар бийликке келишин каалап турсаңыз, биринчи тандоо сиздики болот.

Ошол учурда сизге бир нерсени эскерте кетейин...

Кайсы партияда жогорку билимдүү талапкерлер көбүрөөк? Рейтинг

Парламент өлкө тагдырын ишенип тапшырган өкмөттүн дараметин пандемия башталганда көрдүк. Бюджетте кошумча акча жок, карыз менен жан баккан мамлекет экенибизди түшүндүк.

Июлдагы апаатта саламаттык сактоо системасынын таш-талканы чыкканын жоон терибиз менен сездик. Чекеден кырылып калабызбы деген коркунуч жаралбады беле. Миңден ашуун үй-бүлө жер кучактап отуруп калганын унуткан жоксузбу? Адистер өз убагында медицина тармагына көңүл бурулбаганын айтышууда. Мунун кесепетинен учурда замандаштарыбыз мээрим төккөн энесинен, таянар тоо болчу атасынан, боор тарткан бир тууганынан, чырактай уул-кызынан жана бир жаздыкка башын жөлөгөн жубайынан ажырап, кан жутуп отурушат.

Экинчи тандоо:

Өлкөгө азыр тайманбас, курч, реформатор, сабаттуу жана саясий эрки бар адамдар керек. Агымга каршы сүзө алгандарды тандоо да сиздин эркиңиз. Жаңыланууга карай кадам таштасак, жаркын жашоону кура алабыз.

Мени күйдүргөнү, элдин жашоосун жакшыртууга жарабагандар, калктын жакырчылыгынан пайдаланып колундагы бийлигин 2000 сом менен сатып алууга аракет кылууда. Муну элди шылдыңдоо катары сыпаттайт элем.

Кээ бирлери карантин маалында тараткан жардамын бетине кармап, үгүт ишин аткарууда. Анысына рахмат, бирок билип коюңуздар, биз кайрымдуулук фондунун директорун эмес, мамлекеттин тагдырын чече турган адамдарды шайлап жатабыз.

"Өзүбүздүн бала" деген түшүнүктөн арылып, айылга эки машина шагыл төгүп бергендерге алданбай, "тууганым суранды эле" дегенди жыйыштырып, өз эркибиз менен тандоо жасайлы.

Кайсы партия жаштарды көбүрөөк чогултту? Жаш курак боюнча инфографика

Эч качан кайдыгер болбоңуз, шайлоого барып, колуңуздагы бийликти ишенимдүү адамга тапшырып бериңиз. Ошондо андан талап кыла аласыз. Азыр эч кимге добуш бербей койсоңуз, кийин бийликке нааразы болууга моралдык укугуңуз жок.

Адам сатып алган буюмун каалагандай колдонорун билесиз. Ошол сыңары эле добушуңузду сатып алгандан кийин өз билгениндей бийлик жүргүзөт. Андыктан ойгонуп, активдүүлүктү көрсөтүүгө убакыт келди.

"Элине жараша бийлиги" дейт, мен сиздерге аябай ишенип, үмүт артып турам. Бир күндүк оокат менен эмес, келечек үчүн күйөлүчү!

P.S: Мен эч бир партиянын курамында жокмун. Жөнөкөй жаран жана журналист катары пикиримди жазууну чечтим.

Автордун пикири редакциянын көз карашы менен дал келбей калышы мүмкүн.

568
Белгилер:
келечек, укук, парламент, депутат, тандоо, үгүт, шайлоо
Тема:
Шайлоо-2020
Тема боюнча
Бир эле телеканалга 3 млн. сом берип... Партиялар акчасын кайда чачып жатат
Катарында жумушу жок талапкерлер басымдуулук кылган партиялар. Инфографика
Кайсы учурда депутат мандат ала албай калат. Маалымдама
Сан-Сальвадордогу коронавирустан каза болгондор үчүн даярдалган көрүстөн. Архивдик сүрөт

ДССУ: коронавирустан дагы миллион адам ажал табышы мүмкүн

0
(жаңыланган 17:57 26.09.2020)
ДССУнун өкүлү бүгүнкү күндө вакцинаны каржылоо, өндүрүү жана ага баа берүү негизги көйгөй болуп жатканын белгилеген.

БИШКЕК, 26-сен. — Sputnik. Дүйнөлүк саламаттык сактоо уюму коронавируска каршы вакцина калың элге жеткиликтүү болгонго чейин бул оорудан дүйнө боюнча эки миллион адам көз жумат деген маалыматты четке кага албайт. Бул туурасында ДССУнун саламаттык сактоо жаатындагы өзгөчө кырдаалдар программасынын директору Майкл Райан брифингде билдирди.

Ал ушул тапта вакцинаны каржылоо, өндүрүү жана ага баа берүү негизги көйгөй болуп жатканын белгилеген.

"Албетте, муну элестетүү кыйын, бирок андан кача албайбыз. Себеби биз тогуз айда миллион адамды жоготтук, вакцинанын калың элге жайылышына дагы тогуз ай кетерин болжоп жатабыз", — деди Райан "вакцина жалпы массага жеткенге чейин өлгөндөрдүн саны эки миллионго жетиши мүмкүнбү?" деген суроого жооп берип жатып.

ДССУ COVID-19га каршы чыгарылып жаткан вакциналардын санын айтты

Ошондой эле ал ооруканага жаткырылган бейтаптардын арасында каза болгондор азайып калганын белгиледи. Дүйнө эли массалык өлүмгө жол бербөө үчүн артта калган тогуз айдан сабак алышы керектигин кошумчалады.

0
Белгилер:
өлүм, коронавирус, вакцина, Дүйнөлүк саламаттыкты сактоо уюму
Тема:
Дүйнөгө жайылган коронавирус
Тема боюнча
Вирус боюнча тараган жалган маалымат менен күрөшөлү. ДССУ жана БУУнун чакырыгы
Европада эпидемиологиялык абал эмнеге начарлап баратат. ДССУнун түшүндүрмөсү