Советтик Армия менен Аскер-деңиз флоту кантип түптөлгөн. Майрамдын башаты

711
(жаңыланган 16:45 23.02.2019)
Бүгүн Кыргызстанда Ата Мекенди коргоочулардын күнү белгиленелет. СССРдин учурунда Советтик Армия жана Аскер-деңиз флотунун күнү делчү. Ал эми Кыргызстан эгемендик алгандан кийин 23-февралды Ата Мекенди коргоочулар күнү деп атаган. Эң кызыгы — бул күн расмий майрам катары постсоветтик мейкиндикте Россия, Белоруссия, Кыргызстан жана Тажикстанда гана белгиленет.

1917-жылы Россияда бийликке келген большевиктер кыска убакыттын ичинде өзүнүн армиясы менен аскер флотунун пайдубалын түптөп, жарандык согушта ак гвардиячылар деп аталган күчтүү оппозицияны жана чет элдик баскынчыларды жеңип алган. Дал ушул тарыхый ирмем тууралуу колумнист Алмаз Батилов сөз кылмакчы.

Советтик Армия менен Аскер-деңиз флотунун түптөлүшү

© Sputnik / Анатолий Гаранин
Празднование Дня Военно-Морского флота СССР

Бүгүнкү күндө айрым орус жана батыш тарыхчылардын пикиринде 1917-жылы ноябрь айында бийликке келген большевиктер жарандык согушта душмандарына каршы ар түрдүү амалдарды колдонуп аёосуз репрессиялап, бул күрөштө жеңип чыккан. Ал эми Россиянын мурдагы аскердик элитасынын бардыгы Лениндин саясатын колдогондон баш тарткан дешет. Бирок тарыхый фактыларды карасак, жогорудагы пикир чындыкка көп коошпойт.

Убактылуу Өкмөттү 1917-жылы 7-ноябрда кулаткан большевиктерди Балтика аскер-деңиз флоту колдоп чыгат. Бул флоттун аскер башчысы контр адмирал Александр Развозов экени, анын штабы Октябрь революциясына чоң салым кошкону көпчүлүккө маалым эмес. Ошол учур Биринчи дүйнөлүк согуш жүрүп, батыш фронтто Россия Германия менен Австро-Венгриядан жеңилип жаткан маал эле. Абалдан пайдаланып Россиянын мурдагы өнөктөштөрү, анын кээ бир аймактарын басып алууга умтулган. Анын үстүнө мамлекеттин ичинде социалдык жана саясий абал абдан курч эле. Ошондуктан ак сөөк офицерлердин басымдуу бөлүгү Ата Мекенди сактап калыш үчүн большевиктер менен идеологиялык жактан көз караштары дал келбесе да Совет өкмөтүнө ант берип, чын дили менен кызмат кылат. Дал ушул себептен улам 1917-жылы 19-ноябрда большевиктер башкы кол башчынын штаб жетекчилигине теги ак сөөк, падыша армиясынын генерал-лейтенанты, жогорку даражадагы офицерлеринин бири Михаил Бонч-Бруевичти дайындайт. 10 айдын ичинде ал Советтик Армиянын пайдубалын түптөйт.

1918-жылы 21-февралда немис армиясы өлкөнүн борбору Петроградды басып алмакчы болот. Эң кызыгы, ошол учурда Германиянын армиясынын мындай чабуулун орус коомчулугунун айрым бир бөлүгү ачык эле колдогон. Совет бийлиги Петроградды коргоп, Нарва жана Ямбург шаарынын жанында немис аскерлерине каршы туруу үчүн мурдагы орус армиясынын генерал-лейтенанты Дмитрий Парскийге буйрук берет. 23-февралда Парский бул тапшырманы ийгиликтүү иш жүзүнө ашырат. Анын жетекчилиги астында Кызыл гвардия Германия армиясынын чабуулун токтотот. Ошонтип 23-февраль СССРде Советтик Армия менен Аскер-деңиз флотунун күнү деп белгиленип калган.

Советтик Армиянын катарына өткөн элиталык жоокерлер

Жарандык согуш учурунда Россия империясынын мурдагы 150 миң офицеринин ичинен 75 миң офицери Кызыл Армиянын тарабына өткөн. Буга мурдагы аскер-деңиз штабынын офицерлери толук курамы менен большевиктердин тарабына өтүп кеткени далил. Ал эми Ак армиянын катарына болгону 35 миң офицер өтүп, калганы жарандык согушка катышканды каалаган эмес. Анын үстүнө Совет бийлиги үчүн согушкан офицерлер тууган-достору жана мурунку санаалаштары менен элдешкис душманга айланган. Анткени Ак гвардияга каржы жана аскердик жактан чет өлкөлөр абдан көмөк көрсөткөн. Ошондуктан Советтик армиянын катарындагы офицерлер буларды Ата Мекендин башына оор күн түшкөндө сатып кеткендер деп жек көрчү. Ак армиянын желдеттери карапайым калкка зордук-зомбулугу менен ого бетер кыжырды кайнаткан.

Советтик Армиянын катарына өткөндөрдүн арасында падышанын генерал-лейтенанты барон Александр фон Таубе бар эле. 1918-жылы аны большевиктер Сибирдеги Кызыл Армиянын башкы штабынын жетекчиси кылып дайындайт. Тилекке каршы, бир аз убакыттан кийин ал Ак армиянын туткунуна түшөт. Ак гвардиянын жетекчилиги Таубеге "Совет өкмөтүнө берген антыңан тайып биз тарапка өтсөң, жогорку даражадагы кызмат беребиз" деген убада беришет. Бирок Таубе бул сунушту кабыл албайт, аны Ак гвардия өлүм жазасына тарткан.

Кызыл Армияда кызмат өтөгөн кыргыз

Кызыл Армиянын катарына кыргыз элинин алгачкы офицерлеринин бири Сулайман Күчүков да өтөт. Белгилей кетсек, кандашыбызды башкыр эли да өзүнүн уулу деп эсептейт. Алайдан Ташкенттин базарына атасын ээрчип келген кичинекей Сулайман адашып, аргасыздан көчөдө күн кечирет. Баланын зээндүүлүгүн байкаган башкыр көпөс Юнус Күсүков же кыргызчага которгондо Күчүков асырап алып, Башкырстанга чогуу алып кетет. Жердешибизди асырап алган соодагердин баласы жок болгондуктан Юнус Сулайманга өз фамилиясын берип тарбиялап, Оренбург калаасындагы белгилүү Неплюев атындагы аскер окуу жайына өткөрөт. Сулайман ушул окуу жайында тил үйрөнүп, аскердик жактан терең билим алат. Окууну ийгиликтүү аяктап, ага "подпоручик" наамы берилет. 1914-жылы Сулайман "поручик" наамын алат. Биринчи дүйнөлүк согуш башталганда Күчүков биринчи Түркстан аткычтар дивизиясынын атчандар тобунун командири болгон. 1915–жылы өзгөчө эрдик көрсөткөнү үчүн IV класстагы "Ыйык Георгий" медалы менен сыйланат. Ошол эле жылы Күчүковго "штабс-капитан" наамы берилет. Мындан сырткары, жердешибизди Англиянын падышасы Георг-Vнин Россиядагы элчиси Улуу Британиянын эң жогорку "Викториянын Крести" ордени менен сыйлайт. Октябрь революциясынан кийин Сулайман өзү жетектеген полку менен Совет өкмөтүнүн тарабына өтөт. 1920-жылы Күчүков Кара кыргыз полку менен Бухаранын өкүмдарын тактан кулатканга катышат. Бул эрдиги үчүн Сулайман алтын саат менен сыйланган. Даңазалуу жердешибиз Михаил Фрунзе Күчүковдун төшүнө өзүнүн Кызыл Туу орденин таккан деген маалымат бар.

2 млрд. доллар берип...

Падышалык Россиянын Франциядагы мурдагы аскер атташеси, орус армиясынын генерал-майору граф Алексей Игнатьев мамлекетке таандык 225 миллион алтын рубль же азыркы курс менен эсептегенде 2 миллиард долларынын бир тыйынын да албай, 1924-жылы СССР менен Франциянын ортосунда дипломатиялык мамиле түзүлгөндө совет элчилигине өткөзүп берген. Ага чейин биринчи дүйнөлүк согуштун учурунда падышалык Россия Франциядан курал-жарак сатып алганга ири каражат жумшачу. Октябрь революциясынан кийин бул каражатты Игнатьев банкка өзүнүн атына салып, Советтик Россияга гана өткөрүп берем деп жар салган. Бирок Игнатьевден расмий Париж менен Ак армиянын өкүлдөрү каражатты аларга өткөрүп берүүсүн талап кылган. Игнатьев буга макул болбойт. Орус эмигранттары Игнатьевдин мындай кадамына кыжыры кайнап, аны чыккынчы деп жарыялайт да өлтүрүүгө чечим чыгарат. Игнатьевди өлтүрөм деп өзүнүн бир тууган иниси Павел ыктыярчы болот да аткан огу Алексейдин шляпасына тийет. Атүгүл Игнатьевдин энеси да баласынан кечип жиберет.

Президент Сооронбай Жээнбеков. Архивдик сүрөт
© Пресс-служба президента КР / Султан Досалиев
Игнатьев СССРге кайткандан кийин чалгын кызматында иштейт, Совет бийлиги ага "генерал-лейтенант" наамын берет. Мындан сырткары, 1943-жылы ал СССРдин жетекчеси Иосиф Сталинге Суворов атындагы училищелерди түзүү сунушун айтат. Анын аркасы менен өлкөдө 9 училище түзүлөт.

Белгилей кетчү жагдай, Советтик Армия кыргыз элинен да офицерлердин чыгуусун шарттаган. Алардын бири — Аден Истанбеков. 1922-жылы Аденге 19 жашында "кызыл комиссар" наамы берилген. Истанбеков Борбордук Азия аймагындагы көрүнүктүү мамлекеттик жана коомдук ишмер деп айтсак болот. Жердешибиз Борбордук Азиядагы эгемен өлкөлөрдүн бүгүнкү күндөгү армиясынын пайдубалын түптөгөн. Ага кошумча, 53-кыргыз атчандар полкунун тунгуч аскер комиссары болгону маалым.

Ошентип Совет өкмөтү дүйнө жүзүндөгү эң кубаттуу армия менен аскердик деңиз флотун түзгөн.

711
Белгилер:
мекен, армия, жарандык согуш
Тема боюнча
Кеменин түбүн тешпе, бир боорум. Мекен менен соодалашпа!
Француз легионундагы жоокер Болот Курманбеков: шарт мыкты, бирок мекен көздөн учат
Кыз бетип жабып отурат. Иллюстративдик сүрөт

Карындашыңа кайдыгер болсоң күйөөсү кордойт. Агалар кызга таянар тоо бололу

5016
Журналист Эламан Карымшаков эркек таянар тоосу, сурап алар адамы жок аялдарды сабашы мүмкүн деп эсептейт. Мындан улам ал кыздарды күйөөсүнүн муштумуна салып бербеш үчүн агаларга жана ата-энелерге өз оюн сунуштоону эп көргөн.

"Жыгачтын жумшагын курт жейт, адамдын жумшагын адам жейт" деп кашкайган чындыкты айтышкан. Адам баласы ушундайбыз, алсыздарга кыйын болууга машпыз. Достордун арасында, окууда же жумушта болобу, эгер бирөө бир аз эле бош болсо, аны артка түртө салабыз. Менимче, үй-бүлөдө деле ушундай, аял таяк жесе да унчукпаса, күйөөсү урганын токтотпойт. Эгер бир кишини урууга алың жетпегенин аңдасаң, аны менен урушпай жай сүйлөшүүнүн амалын издейсиң да.

Менин оюмча, аялын алсыз эрекектер урушу мүмкүн. Жубайынын көңүлүн алгысы келбейт, бардык маселени муштум менен чечүүгө өтөт. Дагы бир мисал, көчөдө бараткан жигитти сабап койсоң, кайра ал достору менен келип бетиңди талкалап кетерин же түрмө азабына салып, акчаңды очойто аларын билесиң, мындан улам ал канча жиниңе тийсе дагы унчукпайсың.

Кечээ тараган видеодон аялдын артында таянар тоосу болуп бере турган адамдары жок экенин түшүндүм. Сурап алары болбогондон кийин эркек мыкаачылык кылуудан да кайра тартпай калган өңдүү. Адам канчалык өзүн жоготуп же жини келип турса дагы кесепетин ойлойт. Жөнөкөй эле мисал, мен курактуу жигиттер мас болгондо досторунун арасында тополоң салып, калжактап айланы кетирет. Бирок үйүнө келгенде түптүз басып эле ата-энесине көрүнбөй кирип кеткенге шашат.

Эгер тиги аялга ушунчалык жини келип бир-эки чаап жиберсе, ачуу менен жасалган иш катары түшүнсө болот. Муну салыштыруу үчүн гана айтып жатам, негизи аялга кол көтөрүүнү жактабайм. Анан колун артка байлап, мойнуна дүңгөлөктөрдү илип, башынан ылдый суу куюп, бетке чаап, анысын видеого тарттырып "башкаларга сабак болсун" дегенин аялды адам катары көрбөй калган деп сыпаттадым. Ал буга чейин деле сабап, тескерисинче анысына маашырканып, жазаланбаганын түшүндүм. Же аялынын туугандары алдында, же укук коргоо органдарына жооп берген эмес. Демек ал жөн эле сабаганга алымсынбай калган, ушунтип мазактап эрдемсингиси келген. Каны суюк жаш жигит болсо бир жөн, 52 жашка чыгып калган кишинин буга кантип дити барды? Аны көргөн балдары эмне болот? Эгер билсе, ал өзүнүн тегерегиндегилерге гана зыян келтирбестен, жаш муундун бир бутагын сындырды, бүт кыргыз эркектерине көө жапты. Жаш кыздар "күйөө деген ушул болсо, андан көрө жөн эле жүргөнүм жакшы" деп калды, эркектер зөөкүр, мыкаачы деген түшүнүктү таңуулап койду. Ооба, "бирөөнүн үй-бүлөсү башкага караңгы токой" дейт. Канткен күндө да бул окуя — коомдун трагедиясы.

Бул бир эле көрүнүш, ошол киши өлүм жазасына тартылса дагы маселе чечилип кетпейт. "Аялдардын укугу" деп көчөгө кыйкырып чыгуудан да натыйжа болбойт.

Мен үй-бүлөлүү эмесмин, турмуштун ачуу-таттуусун жон терим менен сезе элекмин. Ошентсе да көргөн-билгендериме таянып ой-туюмдарымды айтууну эп көрдүм.

Эркек досторума кайрыларым, карындашыңарга көңүл бургула, ачык сүйлөшкүлө. "Тиги менен жүрбө, бул жакка баспа" деп үйдө камап, ар бир кадамына тыюу сала бербегиле. Адамды эч качан күч менен кармап тура албайсың. Андан көрө аң-сезимин ойготуп, дүйнө таанымын кеңейтип, жашоодогу ак-караны айрый билишине жардам бергиле.

Менин эки карындашым бар, бири былтыр турмушка чыкты, кичүүсү 2-класста окуйт. Улуу карындашым менен баарын ачык сүйлөшөм. Ким менен мамиле куруп жатканы тууралуу да ачык эле айтып берчү. Ага кеп-кеңешимди айтам. Себеби өткөөл курактагы кыздарга кооз сүйлөгөндөр эле идеалдуу көрүнүп, чыныгы жүзүн биле албай калышат. "Жигиттер менен сүйлөшпө" деп чек койгон эмесмин. Артынан чуркагандарды көрсөтсө, ал кандай адам, максаты эмне, баарын териштирип көрүп өзүмдүн оюмду айтар элем. Баары эле сүйүүнүн отуна малынгысы келет, аны чектеп коё албайсың. Ошондуктан мен карындашымдын өзүнө татыктуу адамды тандашына жардам бергем.

Дагы бир жери, агасы же атасы таяныч тоо болуп бере албаган кыз ал сезимди башка эркектерден издейт. Коркунучтуусу — ал башын жөлөгөн эркектин максаты кандай экени караңгы. Ошондуктан, достор, калп эле олуттуу боло бербей карындашыңар менен достошкула. Анын бактылуу болушун кааласаң өз оюн ачык айткан, эркин болушуна шарт түзүп бергиле. Кагып-силкип уруша бергенден көрө аң-сезимин ойготуу керек. Мен карындашыма "сага ишенейин, биздин үй-бүлөнү уят кылба, сени жанындай көргөн чоң ата, чоң энебиз бар, алардын жүзүн жер каратпа" деп айтчумун. Ошондо кыз мен минтсем агам же атам урушат дебей, аларды уят кылбайын деп ойлонуп калат.

"Токчулук эркекти, жокчулук аялды бузат" деген сөз бар. Ошондуктан студент карындашыңарга жактырган көйнөгүн алып берип же жөн эле керегиңе жарат деп 1000-2000 сом берип койгон жакшы. Эгер сен кош көңүл болуп, кайдыгер мамиле жасап, баскан-турганын гана тескеп, ичинде эмне болуп жатканын билүүгө кызыкпасаң, сырын башка эркекке айтат. Анан башында айткандай "адамдын жумшагын адам жейт" болуп, кызды канчалык сүйүп турса дагы "артында таянар тоосу жок, эмне кылып алмак эле" деп орой мамиле менен башкарууга өтүшү мүмкүн.

Кээ бир үй-бүлөлөр кызы мектепти бүтөрү менен күйөөгө бергенге шашат. "Жүрө берсе жаман жолго түшүп кетпесин, кой, аманатын тапшырайын" дейт. Эмне үчүн алар жоопкерчиликтен качат? Эмнеге кызына үйдөн татыктуу тарбия берип, окутуп, бир кесипке үйрөтүп, коопсуздугун камсыздап бергиси келбейт? Айылда жүргөн баёо кыздар шаарга келгенден кийин эки жылда өзгөрөт. Жашоого башкача карап, адамдын ким экенин аз да болсо аңдап калат. Менимче, өз үйүнөн жакшы тарбия алган кыз шаарга келсе деле жаман жолго түшпөйт. Ар бир кадамы чектелип, коркуу менен чоңойгон кыз эркиндикке чыкканда өзүн жоготуп коюшу мүмкүн.

Эгер кызыңыздын кор болуп жашашын каалабасаңыз, билим алышына, дүйнө таанымынын кеңейишине шарт түзүп бериңиз. Кызыңызды өз алдынча болгонго, оюн ачык айтканга үйрөтүңүз. Ошондо гана кечээгидей окуялар азаят деген ойдомун.

"Бирөөнүн үй-бүлөсүнө киришпе" деген стереотип бар. Карындашың күйөөсү менен жаңжалдашса, ачуу үстүндө бир окуя болсо өз ара чечип алсын деген жакшы. Эгер катуу сабап жатса, анда киришиш керек деп эле айтам. Унчукпасаң дагы кайталанышы мүмкүн.

Негизи чымчыктын да уясынын бузулушун каалабайм. Бирок аялзатынын бир келген өмүрдүн жыргалчылыгына бата албай, күйөөсүнөн кордук көрүп баш көтөрө албай басынып жашашын да каалабайм. Биздин коомдо аялды алсыз бир адам катары эмес, балдарынын келечегине кам көргөн, улутту тарбиялаган асылзат айым катары көрүп сыйлаган эркектер толтура.

Ошол эле учурда эркектерге да жакшы тарбия берип, ыймандуу, нысаптуу, билимдүү кылып чоңойтуш керек. Караңгы болуп калса мурдунан алысты көрө албай, ар кандай иштерди жасай берет. Жеке эле өзүмдү айтайын, окуп, иштеп ар кандай адамдар менен пикир алышып, улуулардын кеп-кеңешин уккан сайын күндөн-күнгө жашоого болгон көз карашым өзгөрүүдө.

Соңунда эки сөз менен оюмду жыйынтыктайын.

Ата-энелер, бизге окшогон уул-кызыңарга татыктуу тарбия берип, билим алуусуна шарт түзүп бериңиздерчи. Өлкөдө билим берүүнүн деңгээли төмөн, мамлекеттен ушуга көңүл бурууну сурайм.

Акылы тунук асылзаадалар, кечээки окуяга муңайып, үмүт шамын өчүрбөңүздөр. Силерге тоодой бакыт тартуулай алчу жигиттер түгөнгөн жок, БИЗ БАРБЫЗ!

5016
Белгилер:
тарбия, билим, сабоо, ур-токмокко алуу, кордук, ата-эне, үй-бүлө, күйөө, аял
Тема боюнча
КРге донорлор үй-бүлөлүк зомбулук менен күрөшүү үчүн 200 миң доллар бөлдү
Кишилер китептерди окуп жатат. Архив

Жети элдин тилин бил. Тил үйрөнгөн адамдын артыкчылыгы жана ийгилиги

898
(жаңыланган 13:06 07.06.2020)
“Канча тил билсең – ошончо адамсың” деген кеп бар. Тил аркылуу биз бир элдин сүйлөгөнүн эле эмес, дүйнө таанымын, руханий дөөлөттөрүн, көөнөрбөс баалуулугун кошо үйрөнөбүз дейт колумнист Нуржигит Кадырбеков.

Тил билген адам эл жеткен ийгиликке ортоктош болуп, акыл жана рух казынасынын алтын ачкычын колго алат. Ошондон шыбага жана үлүш алууга мүмкүнчүлүк жаралат. Тилин өздөштүрүү менен ар бир калктын дилине сүңгүп кирип, алар тууралуу сырттан байкоо салганда көзгө урунбаган акыйкатты көрөбүз. Айтор элди, улутту таанып, түшүнүп, аңдоо үчүн анын тилин билүү аба менен суудай керек.

Ошон үчүн улуулардан “жети элдин тилин бил” деген накыл калыптыр. Бабаларыбыз бул насаатты тек гана айтып койбостон, жашап көрсөтүшүптүр. Кайсыл заман, кайсыл доор болбосун, элибиздин сөз баккан, илим-билимге кызыккан, кат тааныган, кыл калем кармаган акылдуулары бир эмес бир нече тилди өздөштүргөнүн тарых тастыктайт. Жусуп Баласагын, Махмуд Кашгари, Сарахси, Оши сыяктуу аалым бабаларыбыз эне тилибизден бөлөк жок эле дегенде фарсы жана араб тилдерин ийне-жибине чейин өздөштүрүшкөн. Кечээги эле Токтогул, Тоголок Молдо, Молдо Нияз, Жеңижок, Молдо Кылыч, Абдираим сыяктуу залкар акындар жана калемгерлер өзбек, казак, тажик тилдерин мыкты билишкени айтылат. Андан берки Касым Тыныстанов, Жусуп Абдырахманов, Баялы Исакеев, Төрөкул Айтматов, Исхак Раззаков сыяктуу мамлекеттик жана коомдук ишмерлердин бүтүндөй плеядасы болсо орус тилин терең үйрөнүшүп, ошол аркылуу дүйнөлүк илим-билимдин агымына аралашыптыр. Азыркы жаштардын арасында орус, англис, кытай, француз, алман, түрк, араб, фарсы, корей, жапон тилдерин жер жаңгактай жеңил чаккан көп тилдүүлөр көбөйүп барат. Бул өтө жакшы көрүнүш. Эне тилибиз, албетте, уюткулуу улутубуздун улуу уңгусу, акыл, маданият, билим көрөңгөбүздүн тарам-тарам тамыры, байманалуу пайдубалы, берекелүү башаты. Бирок биз үчүн дүйнөгө ар тараптан эшик-терезе ачкан дүйнөлүк тилдер, ар кандай элдер, мамлекеттер жана маданияттар менен байланыштырган алтын көпүрөнүн милдетин аткарууда жана аткара бермекчи.

Жеке өзүм да бир нече тилди үйрөндүм. Тил үйрөнгөнгө чейинки балалыгымда эне тилимди гана жетик билүү бир өмүрдүн ысык-суугу, оош-кыйышы, оомат-ийгилиги үчүн жетиштүү деп боолгочумун. Жогорку окуу жайда орус тайпасында окуп калып, кыргыз тайпасына которулууга айла-амал таппай кыйналгам. Көрсө, орусча окуп калганым тагдырыма буюрган Жараткандын өтө чоң белеги болгон экен. Тилди өздөштүргөн сайын анын даамы дагы да даана жана таттуу сезиле берди. Бара-бара кесибими терең үйрөнүүгө жана адам катары өсүшүмө себеп болгон китептерди биринин артынан бирин окуй баштадым. Пушкиндин, Толстойдун, Достоевскийдин, Есениндин, Тургеневдин түп нускасын окугандагы туйган жан дүйнө ырахатын сүрөттөө кыйын.

Англис тилин да кыргызча билбеген орус мугалимден үйрөндүм. Ал мезгилде түз эле кыргыз тилинен окуп өздөштүрүү үчүн даярдалган окуу-методикалык эмгектер жокко эсе болчу. Япон тилин болсо англис тили аркылуу акылыма сиңирдим.

Араб тили менен орус тилинин структурасы, грамматикасы оголе окшош. Араб тили менен жеңил-желпи таанышып кетишимдин башкы себептеринин бири ушул.

Ошентип ар бир тил өмүрүмдөгү орчундуу максаттарга алып барган чыйыр жол сыяктуу ак кызматын өтөп берди жана өтөп жатат. Теребелге, дүйнөгө бир тараптагы бир эле терезеден эмес, чоң-кичине, түркүн-түрдүү терезеден саресеп салган керемет болорун жон терим менен сездим. Ошон үчүн ушул күндөрү да жаңы тилдерди өздөштүрүү менен алпурушуп жүрөм.

Тил, бирок ишенимсиз дос. Бир аз көңүл бөлбөй койсоң таштай качат. Ошон үчүн аны унутта калтырбай, ар дайым пайдаланып, колдон келсе өнүктүрүп-өстүрүп, байытып отуруу керек. Бир тилдин зыяны башка тилге тийбегендей болсун. Чет өлкөлөрдүн биринде мурдагы СССРден көчүп кеткен Табакиндердин үй-бүлөсү менен таанышып калгам. Алардын кичүү кызы жергиликтүү тилди өздөштүрүүгө баш-оту менен киришип кетип, орус тилин унута баштаган экен. Ошондо ага апасы “кызым, жок болсо мейли эле. Колуңда турган бар улуу байлыгыңды жоготуп жатканың кандай? Канча адам жетпей жүргөн, жетем, үйрөнөм, билем деп умтулган эң сонун тилди унута баштаганың өтө чоң чекилик" дегендей кейип кеңеш айтып жатканын уккам. Эң туура ой. Ошондуктан жаңы тил менен алек болуп жатып, жаттаган тилиңди кароосуз калтыра көрбө. Барды сактай жана таптай билүүнүн өзү акылдуулук. Жылдап тер төгүп мээнет кылып үйрөнгөн тилиңди эс тутумдан өчүрүп алуу — узак убакытта кыйналып курган мунараны ураткандай эле кесирлик.

Эне тилибизди аздектейли, асырайлы, даңазалайлы. Башка тилди, балким, бир-эки жылда мыкты үйрөнсөң болот, бирок эне тилди өмүр бою өздөштүрөсүң. Чет өлкөгө кетип, ошол жакта отурукташып калгандардын бала-бакырасын айыптоо кыйын, бирок өз мекениңде жүрүп өз эне тилиңде чала-чарпыт сүйлөсөң, бул өз тамырыңа жана маданиятыңа кылган улуу кыянаттык.

898
Белгилер:
эне тил, маданият, тил
Тема боюнча
Кел, келе бер, Китеп майрамы! Быйыл сени жарык жүз менен тосуп алабыз
Кишинин температурасын текшерип жатышат. Архив

Окумуштуу: коронавирустан айыккандан кийин деле өпкө жакшы иштебей калат

0
Адистер вирус кайсы органдарды жабыркатарын кенен изилдөө менен анын кесепеттерин алдын алууга жардам берген препаратты даярдоону пландап жатат.

БИШКЕК, 5-июл. — Sputnik. Коронавирустан айыккандан бир нече айдан кийин деле симптомдору кала бериши мүмкүн. Бул тууралуу Charite медициналык комплексинин жана Гарвард университетинин профессору Тобиас Курт айтып чыкканын "Известия" жазды.

Анын айтымында, алсырап, өпкөсү начар иштеп, дем алуусу бузулгандар көбөйөт. Бул вируска чейин ден соолугу чың, өнөкөт оорулары жокторго дагы тиешелүү.

Коронавирустун экинчи толкуну: кышында аны грипптен айырмалоо кыйын болот

"Учурда дагы кайсы органдарды жабырката турганын изилдеп, бейтаптар менен иштешип жатабыз. Ошого жараша ооруну жеңгенден кийин анын кесепеттерин алдын алуу боюнча препаратты даярдоого болот", — деген профессор.

Буга чейин британиялык адистер вирустун кесепетинен кийин адамдын психологиясы бузуларын айтышкан.

0
Белгилер:
өпкө, оору, айыгуу, коронавирус
Тема:
Дүйнөгө жайылган коронавирус