Устукан тартуу. Архив

Кыргыздын эң чоң душманы эмне? Ашказандан башказанга карай жол

1414
(жаңыланган 15:41 12.03.2019)
Колумнист Нуржигит Кадырбеков кесепеттүү ысырапкерчилик тууралуу ой толгогон.

"Тий десең тийбей, тийбе десең тийген эрин" сыяктуу, тонун тескери кийип, акыйкатка сыртын салган адам напсиси көбүнесе буйрукка, насаатка тескери иш жасайт. Кылар ишти кылдырбай, кылбас ишке кызыктырат. Ошону аңдаган соң адамдын шайтандан да чоң душмандары — бул жаман досу менен өз напсиси дегенге кантип ишенбейсиң.

Убайымдуу окуя

Адегенде атасы өтүп, артынан бир айга жетпей апасы кетиптир. Байкуш баласы элден кем калбай, алардын кара ашын өткөзөм деп жайчусун жайып, сойчусун союп, чаччусун чачып, ошонун айынан карызга белинен эмес, кекиртегинен батып калыптыр. "Эл караган бетибиз жер карабасын. Бодо мал союш керек. Ар бейшембилигин, кыркын, жылдыгын татыктуу өткөзөлү. Антпесек уят болобуз, намысыбыз тепселет" деп торгойдой тил безеп жатып аны ашыкча чыгым кылууга ынандыргандар карызды төлөөгө келгенде капылет көздөн кайым болчу таңкы жылдыздай караандарын ала качыптыр. Жардам бер деп кайрылган абалары менен таякелери "өзүң билесиң, бала-бакыра багыш керек, болсо бермекпиз, эптеп бирдеме кыларсың" деген таризде ийин куушуруп, куру колдорун эки жакка жая тил эмизип жылуу-жумшак узатып коюшкан көрүнөт.

Карыз доолагандар алка-жакадан эмес кекиртектен ала баштаганда, байкуш жигит бала-чакасын, үй-бүлөсүн Аллага аманатка тапшырып, жумуш издеп Москва тарапка жол тартыптыр. Ошол бойдон капсалаң сала караңгы түн болуп келген карыздын куйругун үзө албай көңүлүн чарыктай өйүп, жүрөгүн мыкчымадай мыжыгып кыйнаган санаанын түбүндө саргайып жашап жатат дешет. Жашап жатабы же жашоо үчүн өлбөстүн күнүн көрүп көптүн катарында тирүү сөлөкөт болуп жүрөбү, аны бир Жараткан билет... Аман-эсен келгей. Эгерде санаага уугуп бирдеме болуп кетсе, ошончо карыз үчүн Кудай алдында кантип жооп берет? Аны ошол абалга кириптер кылып кылтыйып карап турган биздин абалыбыз кантет?

Азаматтардын арышы жана эң чоң душман

Ушундай убайымдуу окуялар огеле көбөйүп бараткандан улам жер-жерлердеги жүрөгүндө ыйманы, элим деген кам-пикири бар эр-азаматтар өлкө боюнча бир катар аймактарда, анын ичинде өзүм туулуп чоңойгон 1-Май айылымда ыгы жок ыгым-чыгымдарды кыскартуу демилгесин көтөрүп, канча тагдырлардын талакаланышын, бешенелердин бейсаз болушун алдын алуу аракетин башташыптыр. Ушундай башталыш, жылжып агып, бирок дайрага кошулганча кумга сиңип жок болгон мөлтүр булактай максатына жетпей калбаса экен деген тилекте айылымдагы элдик жыйынга мен да катыштым.

Көпчүлүктүн көздөрүнөн "туура, колдойм" деген ой бадырайган жазуудай даана окулганы менен ысырапчылыкка жол жоктугун амал аркылуу көрсөтүп, ашыкча союш сойгонду, пайда-батасыз жалтырак-жултурактарды, эч качан кийилбес көргөзмө көйнөк-калпактарды таркатууну токтотууну мен баштап берейин деген чечкиндүүлүк анчейин сезилбейт. Арасында, балким, "мунуңар болбогон кеп, ата-бабаларыбыз кылып келген салттан баш тартпайм, өзүм тапкан малды кайда айдап, кайда камап, качан кимге союшту силерден сурамак белем" дегенчелик кепке кербездене кулак салгандар да жок эмес чыгар. Бирок мындай ойду ашкере айтууга эч ким батынган жок, ошого канымет. Атайын Ош облусунун казыятынан келген аалымдарды сый-урмат менен муюп угуп, айтканыңарда калет жок дегенчелик баштарын ийкеп отурду көпчүлүк. Аалымдар ысырапчылык сооп эместигин, тескерисинче күнөөгө себеп болорун, кара ашта майланышып жеп алган эт, казы, чучук, балким маркумдун чиедей жетимдери менен эми аларды багуу аманатын аркалар бейбак жесирдин акыркы ую, кою же жылкысыныкы болуусу мүмкүндүгүн айтышты. Жетим-жесирдин акысын жеш — бул кыйратуучу кыянаттыктын туу чокусу болорун, өлбөстүн күнүн көрүп жүргөн колу жукалардын куру намысын козутуп, жайганын жалап-жуктап, талап жеп кетүү андан кем эмес оор айып экенин, дегеле, ансыз да жакынын жоготуп кан жута кайгырып тургандарга көңүл айтканы келгендерди тойгузуу озуйпасын артып арманына арман кошуу адамдыктын ченемине сыйбас адепсиздик, ал тургай жапайычылык болорун түшүндүрүштү.

Бирок "тий десең тийбей, тийбе десең тийген эрин" сыяктуу, тонун тескери кийип, акыйкатка сыртын салган адам напсиси көбүнесе буйрукка, насаатка тескери иш жасайт. Кылар ишти кылдырбай, кылбас ишке кызыктырат. Ошону аңдаган соң адамдын шайтандан да чоң душмандары — бул жаман досу менен өз напсиси дегенге кантип ишенбейсиң.

Салтпы же жалаабы?

Ата-бабалардан келе жаткан салтты таштап кара ашка бодо мал сойгонду кантип токтотобуз? Малымды маркум жакынымдын урматына сойбогондо мүрзөмө ала кетмек белем? Малды ушундай жамандык-жакшылыкка соёлу деп багып жатабыз да... Демилгеге каршылардын шыпырта айткан шылтоосу ушундай...

Буларга биздин жооп мындай... Биринчиден, Жаратканга жакпас, жарыбагыр сапаттарыбызга, адаттарыбызга ата-бабаларды автор кылуу — бери эле дегенде жалган жалаа. Элибиз Борбордук Азиядагы эң байыркы эл. Биздин кылымга чейинки жазма булактарда аты аталып, сыймыктуу тарыхы бар. Кийинчерээк, кубаттуу держава куруп, айга карай алкынып, күнгө карай күүлөнгөн доорду башынан өткөрдү. Анан мамлекеттүүлүгүн жоготуп алып миң жылдай ар дөөлөттүн курамында баш ийип жашады. Элибиздин алдынан тагы кеткен менен, башынан багы тайбаптыр. Кылымдар сыноосунан кырчылдашып өтүп, кайра өз туусуна, гербине, гимнине, эгемен өлкөсүнө ээ болду. Ушунча узун жана улуу тарыхтын жаратманы болгон ата-бабаларыбызды билмек мындай турсун, кечээ эле ураган СССР учурундагы өз акыбалыбызды түзүктөп эстей албай калдык. Мындай өтө кыска эс тутум, тайыз билим менен миң жылдардын барактарында бадырая жазылган бабаларыбыздын атынан бирдеме айтууга акыбыз барбы? Табакташ, ырысташ, замандаш болгон өз аталарыбыздын өмүр баянын тыңгылыктуу айта албай жатып, ары жактагы бабаларыбызга тил тийгизишти бизге ким коюптур? Кантип эле курама жыйып журт кылган, кулаалы таптап куш кылган Манас атабыз жетим менен жесирдин акысын уялбай "ап" деп коюуга үндөсүн? Кантип эле Барсбек ажо жакыны өлгөн кедейдин акыркы коюн союп жегиле деп керээз айтсын? Кантип эле канча медресе, мектеп салган Алымбек датка, Шабдан баатыр тапкан каражатыңды илим-билимге эмес, кара ашты төгүп-чачып өткөрүүгө жумша деп кеңеш берсин? Курманбек баатыр менен Тайлак баатыр же көлдүк акелер ысырап кылып ыгым-чыгымды көбөйтүү өрнөгүн көрсөтүп кетти дейсиңби? Кантип эле Калыгул, Арстанбек, Жеңижок, Токтогул, Барпы аталарыбыз куру намыска кул болуп итке минип калууну, карыпты карызга батырып болсо да кара курсакты кампайтууну насаат кылсын?

Бабалар тууганды карыз алдырып, ошону төлөтүү үчүн жер кездирип дербиш кылган эмес, тескерисинче, чогулуп келип жетим менен жесирдин муктаждыгын чечип, ажатын ачкан нарктуу-намыстуу болушкан. Ошон үчүн алардан бизге "жетимге желек, жесирге жөлөк бол" деген накыл кеп жетип отурат. Бабалар акыркы коюн жакынынын өлүмүнө сактап отурбай, бейтааныш болсо да "кудайы конок" деп жол кезген мусапырга союп берген айкөл жана берешен болгон. Чоң атабыздын чолок, бубабыздын булгаары тонун талаша кийгенсип, болбогур адаттын баарын алардын мурас кылган "салтына" айлантып жаныбызды жебейли. Жакшы тарыхты жасап, жакшы өрнөктөрдү калтырып, жарыкка жол аччу акылман насааттарын айткан ата-бабаларга бардык балакеттин ана башында тургандай жалаа жаппайлы.

Кул кулдай болгой...

"Өз малымды сойсом-койсом өз эрким" деген көр түшүнүктөгүлөргө айтарыбыз, Жараткандын берип-алар жакшылыктарына, сыноолоруна ээ чыкпайлы. Мал да, жан да биздики эмес. Биздики болсо бир жерден экинчисине көчкөндө таштабаган байлыгыбызды, малыбызды акыретке алып же айдай кетмекпиз, жаныбызды сактап, өлбөс болмокпуз. Акыретке жетпей эле кечээ өлүгүн ит жебес бай болуп, бүгүн үйү жок селсаякка айлангандар канча. Азыр меники деген алтын-күмүшүң, жайнаган төрт түлүк малың түндөн аман чыгар-чыкпасын билесиңби? Бир сааттан кийин дале өзүңдө болобу же түгөл башканын колуна өтөбү, бу да белгисиз. "Меники, мен билем" деген текебердик адамга эч жарашпайт. Эмнеден жаралдык, кайра эмнеге айланабыз? Дүйнөгө кантип келдик, эми кантип кетебиз? Ушул эки суроого эле жооп тапсак, жылаңач төрөлүп, жылаңач көмүлчү дүйнөдө дегеле үлүшүбүз жоктугун түшүнөбүз. Кудайдын кулу болуп туруп өзүн кожоюн сезүү — аттиң, бир гана адам баласына мүнөздүү акылсыздык...

Берем десең...

Кыргызстандын желегин көтөргөн жоокер. Архив
© Пресс-служба президента КР / Султан Досалиев
Тирүүсүндө сыйлап жарытпаган эне-атаңдын өлүмүнө арнап элге мактанганы катар-катар сойгон малыңды, а көрөкчө, көрүнгөндүн көзүн жана колун күдөрлүү караган жакырларга, жетимдерге жедир. Ушундай берешен болсоң операцияга мынча миң доллар керек деп сенин бир аз эле мээримдүүлүгүңө, кайрымдуулугуңа үмүт артып, күн сайын интернетке, телеге жарнама берип жаткан байкуш оорулууга бер, ошол малыңды. Билим алууга, спорт менен машыгууга, тигил же бул спорт боюнча дүйнө биринчилигине катышууга, мектеп, медресе курууга каражат издегендер канча, ошолорго бер. Канча жолдорубуз жамгыр жааган сайын топурагы белден келчү баткакка, ой-чуңкурлары чалчыкка айланып турат. Бирден торпок сатып топтой коюп ошолорду оңдо. Бала бакча, мектеп, спорт зал жетишпейт, өкмөт салып бериш керек деп тилин кайрагандар кара аш менен той-топурга сойгон бодо малынын акчасын жыйнай койсо, жалпы коомго жарык чачкан ошол мекемелер бүтүп калмак заңгырап.

Болбосо, сапаттуу касапканаларды уюштуруп, этибизди туруктуу экспортко чыгарсак, өлкөбүздүн казынасына, экономикасына зор салым кошкон болот элек. Айтор, малды, байлыкты сарптоого кара аш менен шаан-шөкөттү күтүп отуруу кажет эмес. Алардан башка да пайдалуу максаттар, долбоорлор толтура. Ошондуктан ойду өзгөртөлү. Ой жүргөн жол менен бой да жүрөт экен. Ой чындыкты чакырат экен. Өлгүчө иштеп тапканыбызды өлүктү көмүүгө гана багыштасак, кантип өнүгөбүз? Кантип дүйнөнүн бакубат дөөлөттөрүнүн катарында туубузду бийик кармап жүрөбүз? Башкалар Марска спутник учуруп, ойду окуган роботторду чыгарып жаткан учурда ашказандын айгайын кылып, устукан талашып жүрө берсек, ата-бабалар башын сайып, өмүрүн арнап куруп берген мамлекетибиздин аманат жүгүн каерге чейин көтөрүп бара алабыз?

Оптимисттик нота

Биз өзгөрөбүз. Мен ишенем. Анүчүн баш бийикте, жүрөк ортодо, курсак эң төмөндө турганына карабай, курсакты биринчи орунга койгон аң-сезимден арылып акыл менен рухка азык топтоону баштообуз керек. "Китепкөй улут" долбоорун ишке ашырып эң көп окуган эл болуу менен бирге Адеп державасын куруп алсак, буюрса, биз ысырапчылыкта айыптап жалаа жапкан ата-бабаларыбыздын адам суктанарлык ири ийгиликтерин кайра кайталайбыз. Акыл өскөн жерде асыл амалдар көп болот. Пикирден — ниет, ниеттен — аракет, аракеттен — берекет... Ысырапчылыкты токтотуу аракетин аягына чыгаралы. Буюрса, бул жакшы кадам жаркын келечегибиздин, бакубат акыбалыбыздын кепилдиги...

1414
Белгилер:
той, зыйнат, мал, каада-салт, Кыргызстан
Тема боюнча
Баарың болсоң бир ооздуу, душманың кантип былк этер. Ынтымактын 14 эрежеси
Бишкектеги кафеде той өткөрүү канча турат? Дарек, телефон жана баалар
Айт намазын окуп жаткан карыя. Архив

Азыркы азалуу Ата Журт, эртеңки айт... Бул күндөрдүн артында улуу жакшылыктар бар

324
(жаңыланган 14:39 30.07.2020)
Колумнист Нуржигит Кадырбеков аза күтүү күнүнө улаш келген Курман айт майрамына токтолуп, бул эки күндүн бири-бирине байланышы, мааниси тууралуу ой калчады.

Адамзаттын башына келген апаат кыргыз жерин да кыйгап өткөн жок. Таажы вирус тумандай басып, түтүндөй каптады. Канча адамдарыбыз бул дарттын торуна чалдыкты. Көбү, ылайым жамандык көрбөй, өздөрү эле эмес укум-тукуму оожалып, оомат тапкыр дарыгерлердин алтын колдору жана ападай камкордугу себеп болуп, ал тордон кутулуп чыгышты. Аттиң, бирок канчалары үчүн бул оору ажалдын айдагына салган тирүүлүктүн эң акыркы азабы жана сыноосу болуп калды. Арасында жашы да, карысы да, байы да, кедейи да, аалымы да, илимпозу да, калемгери да, киночусу да, сахна чебери да, карапайымы да, бий, төбөлү да бар...

Адам — аалам

Суу бөксөрсө, жер оюлса бир себеп болуп кайра толор, дайра ташыса бир күн нугуна түшөр, бирок дарттан айыга албай өлүм даамын таткан мекендештерибиздин ордун ким толтурат? Көрсө, ар бир адам өзүнчө кайталангыс бир аалам тура. Бүгүн ошол маркум шейиттерди эскерип бүтүн эли-журтубуз аза күтүүдө. Дүйнө боюнча желбиреген кызыл туубуз түшүрүлүп, капалыкта тунжурап турабыз. Аза учурунда көзү өтүп кеткендер үчүн көңүл айтышып, аларга бата багыштап гана тим болбостон, өлүмдү ойлондурат. Анын айбалтасы акыры ар бир моюнга шилтенерин, мейли падыша бол, бай бол, дыйкан же дубана бол, азыр сен тебелеп баскан чөптөрдүн бир күнү үстүңдө өсүп турмайы барын эсте жаңылайт экен. Ошол себептүү жашоонун маңызын, маанисин, максатын ой элегинен өткөрүп, жүрөгүң эзилип да, жумшарып да чыкканын сезесиң.

Ар бир көз жумган мекендешим сай-сөөгүмдү сыздатып кетти… Жээнбеков элге кайрылды

Аза күтүү ким үчүн?

Адам кандай кымбат... Болбосо пандемиянын таасири тийбеген бир дагы тармак калган жок. Өндүрүш аксады, экспорт жана импорт кыскарды, тыштан инвестиция агымы кан буугандай токтоду, канча ишканалар сызга отуруп, соода айлануусу соолуй жаздаган дайрадай азайды. Булар себеп болуп түмөндөгөн адамдар жумуш орундарынан кол жууду. Натыйжада өлкө казынасына миллиарддаган акча түшпөй, экономикалык абал кедерге кетти. Музейлер жабылды, китепканалар ишин токтотту. Тартылчу кинолор, коюлчу спектаклдар жана концерттер кийинкиге жылып, маданият тармагы өтө өксүдү. Мектептердин, окуу жайлардын, бала бакчалардын стол-парталарын чаң басып, билим берүү айдыңы кыйынчылыкка кептелди. Жергиликтүү шайлоолордун мөөнөтү жылып, саясий система башаламан. Чынында бул көрүнүштөрдүн баары — өлкө үчүн өтө ачуу сыноо жана ого эле чоң жоготуу. Бирок түшпөй калган киреше, тайыздаган казына жана үзгүлтүккө учураган маданий-гуманитардык иш-чаралар үчүн эч ким эч качан аза күтпөйт. Кудайдын алдында дүнүйө-байлыктын чымындын канатынча да кадыры жок деп бекер жерден айтпаса керек. Кечээги селсаяк бүгүн чириген байга айлангандай, буюрса, бүгүн кемисе, эртең кайра кемелине келет бул тармактар. Жамандыкты амандык жеңет дейт акылман кыргыз.

Бирок өлгөн адамды тирилтүүгө ушунча илимий жетишкендиктери менен бүткүл адамзат алсыздык кылат экен. Ошон үчүн пандемиянын кесепетинен көзү өткөн миңдеген мекендештерибизди эскерип, азалуу муңайып турат, кайран Ата Журтубуз. Адам — чыныгы байлык. Адам болбосо кайдагы экономика, кайдагы маданият жана кайдагы мамлекет. Белди бекем бууйлу! Оңололу! Жаман адаттарды таштап, жакшы амалдарды баштайлы! Элибиз адептүүлүгү, уяттуулугу, бекем ынтымагы жана күжүрмөн эмгеги менен ааламга атагы чыксын. Балким, маркумдарга ошонун сообу тиер. Ошону менен алардын арбактарын ыраазы кыларбыз.

Коронавирустан көз жумгандар "Ата-Бейитте" эскерилип, куран окулду

Дарт берген дарс

Алтын менен күмүштүн, ак сарай менен кымбат автоунаанын эмес, ден соолуктун чыныгы байлык экенин ооруп сакайган жан билет тура. Апааттын эпкини тийип, эки өпкөсү кагынып, ооруканада жаткан апам менен видео байланыш аркылуу баарлашсам: "Айыгып чыксам алтын шакек-сөйкөлөрүмдү тагынбайм. Аларың байлык эмес экен. Чыныгы байлык жана бакыт — оорубай соо жүргөнүң тура. Эч кимди сындабайм, урушпайм. Адамдын даражасын ыйманы, топугу жана кичи пейилдиги көтөрөт экен. Бизди караган өзбек мээрман айымдын илбериңки мамилесине көңүлүм көлкүлдөп, ушундай тыянакка келдим. Эгер бирөө мени урушса сүйүнөм, анткени тирүү болгонум үчүн урушуп жатат", — дейт. Аны угуп, оору жүрөктү жумшартып, жан дүйнөнү тазалап, боорукерликти күчөтөт деп бекер айтылбасына дагы бир жолу ынандым. Ошондон улам Жараткан бул кара тумоону элибиздин ынтымагын арттырып, бир туугандык сезимин жылуулап, чыныгы дөөлөт-баалуулук эмне экенин аңдатыш үчүн атайын жибергенби деген ой кылт этти мага. Демек, ушул апаат сыноосунан ден соолугубуз жабыркап, канча асыл адамдарыбыздан ажыраган менен өтмүш-келечегибизге дагы бир жолу көз чаптырып, акыл калчап, айып-күнөөлөрүбүз үчүн тообо, аманчылыгыбыз үчүн шүгүр келтирип, анык байлык-бакыт эмне экенин түшүнүп, руханий жактан жетилип, байып чыгалы.

Караңгы түндүн артында жаркырап тийчү күн бар... Өмүр-өлүм ортосу

Артка канчалык кылчактабайлы, өмүрдө өткөн күнүңдүн, саатыңдын, ал тургай көз ирмемиңдин пардасы дароо кайра ачылбас болуп жабылат. Демек, кетирген каталыктардан таалим алып, кемчилдиктерди кайталабай, мындан да көбүрөөк жигер, кайрат менен алга кадам шилтейли. Оорунун жайылышына негиз болгон алешемдиктерди жашоонун берген эң маанилүү сабагы катары кабылдайлы да, ал үчүн ар кимди айыптап, кылдан кыйкым издеп, ансыз да ачышып турган көңүлдөрдү, муңканып турган жүрөктөрдү жаралабай, бири-бирибизге арка-бел болуп, баштарды, жүрөктөрдү бириктирип, ынтымак менен сыноо тоскоолдуктарын сындырып өтөлү.

Өзгөчө Курман Айт

Улуттук аза күнүн утурлап Курман Айт майрамы келет. Бул күн мүмкүнчүлүгү барлардын эчки, кой, уй же төөнү курмандыкка чалып, этин жиликтеп таркатып канчалаган муктаждардын, бей-бечаралардын, тууган-туушкандардын, кошуна-колоңдордун жана жакшы санаалаштардын көңүлүн көтөрүүсүнө себеп. Ошол аркылуу адамдар арасындагы алака бекемдеп, мамилелер жылуулайт. Таарынышкандар табышып, кектешкендер кечиришет. Байлардын берешендиги болбосо жардылар мукурайт, жардылардын батасын албаса байлар жарыбайт дегендей, бул күнү алуучулар берүүчүлөргө ак баталарын арнайт. Ошентип маанай көтөрүлөт, ынтымак-ырашкердик чыңдалып, береке артат. Ушундай улуу мааниси бар бул ыйык майрам – эл-жерибиз үчүн аза-муңду аз да болсо унуткарып, көңүл-сезимдерге жакшылыкка карата үлкөн үмүттүн үрөнүн сепкен, бакытка, бейпилдикке жана сак-саламатыкка карай бурулуштун ак жолтой учуру болуп калгай.

Бизге позитив керек! Жашоону оң нукка бура турган 8 кадам

Азалуу зайыптын ак кийдисин элестеткен быйылкы Курман айт майрамынын дагы бир өзгөчө мааниси бар. Кыргыз кырсыктан сак болуу же кутулуу үчүн мал союп, түлөө өткөргөн. Башына балакет, оору же башка азап келген адам адегенде кой-короосунан токтуларынын семизин карматып, Кудайымдын жолуна деп курмандык чалып, этин эзилте бышырып, устукан-шорпосун атайын жайылган дасторкон үстүнө чакырылган конокторго тартып, алардын жүрөгүн жылытуу менен ак батадан шыпаа жана жакшылыкка жол издеген. Ушул Курман айт майрамында курмандыкка чалынган жандыктардын баары, ылайым, калкка каран түн болгон касиетсиз апааттын алыстап, артын карабай кетишине чабылган садага, арналган түлөө болгой.

Ойлоп көрсөк, курмандыксыз дегеле ийгилик да, жеңиш да болбойт экен. Бизнестеби, илимдеби, чыгармачылыктабы, же саясат багытындабы, бийиктикти багынтуу үчүн канча күч, убакыт жана каражат курмандыгы талап кылынат. Ата-бабаларыбыз элибиздин маданиятын, салтын, наркын сактап, кийинки муунду ыйман-адепке тарбиялаш үчүн да малын, жанын, убактысын аябаптыр. Согушта же азыр биз баштан кечирип жаткандагыдай апаат учурунда күч, убакыт жана байлык эле эмес, өмүр курмандыгысыз жеңиш келбейт экен. Фашизмдин мизин майтарыш үчүн мурдагы СССР отуз миллионго жакын адамынан ажыраганы мунун таасын мисалы.

Ылайым, эртеңки кылчу курмандыктарыбыз бүгүнкү күткөн аза туманын таркаткан керимсел шамал сыяктуу болгой. Келчү балакеттердин алдын тосуп, оор-жеңил дарттардын шыпаасына айлангай. Жеңиштерибизге жана ийгилигибизге жол ачууга себеп болгой.

Караңгыдан кийин күтүп таң турат,
Капалыктан кийин күтүп шаң турат, — демекчи, азанын артынан рухий тазаруу жана ийгилик жылоолгон кез келсин. Бул күндөрдүн артында, буюрса, улуу жакшылыктар бар. Караңгы түндүн эң коюу учуру — таң атар алды болот.

324
Белгилер:
оору, түлөө, майрам, курман айт, курмандык, аза күтүү күнү
Тема боюнча
Эргешов: карантин тууралуу Мухаммед пайгамбардын айтканы бар
Ош облусунда жер-жерлерде куран окулуп пандемиянын курмандыктары эскерилди
Медкызматкер фотографка бармагын көрсөтүүдө. Архивдик сүрөт

Бизге позитив керек! Жашоону оң нукка бура турган 8 кадам

644
(жаңыланган 20:32 26.07.2020)
Колумнист Нуржигит Кадырбеков азыркы кырдаал баркы билинбеген бакыт-таалайдын кадырын сездиртип турган учур экенине токтолду.

Пандемия биз үчүн бир жагынан оор сыноо болсо, бир жагынан жөн-жайда таназар албас бактыбызды жана байлыгыбызды түшүндүргөн даанышман мугалим болду.

Баркы билинбеген бакыт-таалай

Адам менен кол алышып же кучакташып көрүшүүнүн өзү чексиз береке экенин түшүнгөнсүдүк. Азыр эми бөлөк-бөтөндөр мындай турсун, жандай көргөн жакындарыңдан боюңду жаа бою ала качып, жолукса буйтап өтчү заман болуп турат. Анткени аты жаман илдеттин жайылышына ким себеп болорун эч ким билбейт. Ар бир адам шектүү, ар бир адам коркунуч булагы.

Өзүбүз төрөлгөн, чоңойгон, сүйгөн калаабызда же айылыбызда жалаң жырткычтар менен жапайы жандыктар мекендеген чытырман токойдо адашып, коркконунан эки жакты элеңдей караган карыптай алаңдап, көңүлдөр уйгу-туйгу. Аалам гүлистан болсо да, жүрөгүңдү кандайдыр кысылуу, кооптонуу эзгилеп турса, кайдагы бакыт, кайдагы кубаныч, кайдагы эргүү? Тапканың көзгө көрүнбөй, татканыңдын даамы сезилбей, ичиңден кыжалатчылык кемирет. Ташынган дүнүйөң, ашынган бийлигиң болбосо да күнүмдүк оокатыңа шүгүр айтып, тек гана жан дүйнөңдө санаа жок жашаган кандай зор бакыт экенин эми аңдадык окшойт.

Караңгы түндүн артында жаркырап тийчү күн бар... Өмүр-өлүм ортосу

Үйүбүзгө коноктун келип турганы да чексиз таалай экен. Азыр оорунун тарашынан кооптонуп башкалар баш бакпай калган канча үйлөр берекеси качып, суз тарта сурданган мазарды элестетип калды. Көрсө, үй да адам менен үй экен. "Бут менен кошо кут кирет" деп кыргыз бекер айтпаптыр.

Атаң айтпас, энең эскертпес тарбия

Аяштар, классташтар, курсташтар, кесиптештер ж.б. менен өбүшүп учурашпаса деле болорун үйрөттү бул акыбал. Кийинки мезгилде элибизде аял-эркектин бири-бирин өөп саламдашуусу кадыресе көрүнүштөй жайылып бараткан. Жакынсып өбүшүү адепке сыйбайт десең, акыл үйрөтпөй ары турчулап аңырая карагандардын канчасы азыркы күндө өз неберелерин же кыздарын беттен сүйүүдөн айбыгып отурушат. Ар бир элдин өз салты, маданияты жана адеби бар. Кыргызда беттен өбүү бул ата-эне баштаган жакын туугандарга жана Кудай кошкон өмүрлүк жарга гана уруксат берилген өзгөчө укук болуп келген. Ошол үчүн кыргыз акындары "Апаңдан башка өппөгөн, анда сен он беш жашта элең" деген сыяктуу ыр саптарын кошушкан. Каныкей энени өбүү анын жакын аяштары Алмамбет, Чубак, Сыргак баатырлардын үч уктаса түшүнө кирбеген. Анткени Каныкей энебиздин ыйбаа-ыйманы жана Манас атабыздын ар-намысы, ошол эле мезгилде баатыр аталарыбыздын такыбалыгы жана уяты мындайга эч качан жол бермек эмес. Ошондой асыл адат-баалуулуктарыбызды батыштын сериалдары менен Голливуд фильмдеринен үйрөнгөн табиятыбызга жат кылыктарга көөлөп, ашмалтайын чыгарып баратканда пандемия бизге атаң айтпас, энең эстетпес акылды үйрөттү.

Пандемия бизге тарыхтагы кыйын-кезеңдерде бабаларыбыз баштан кечирген ачуу сезимдердин даамын таттырды. Элестетсеңиз, али канчага созулуп, качан бүтөрү белгисиз Улуу Ата Мекендик согуштан күн сайын шойкомдуу кабар күтүп, жүрөк-жүлүнү жыйрылып, сар-санаада отурган апалардын жана кары-картаңдардын абалын. Биз да ошентип, эртең менен ойгонуп эле канча адам ылаңга кабылып, канчасы ошондон кайтыш болгонун билгени интернетке үңүлүүдөбүз. Жакындарыбызды, айтылуу адамдарыбызды жоготкондо колуна кара кагаз тийип, кан какшаган шордуулардын армандуу акыбалын аңдап жатабыз. Жаман кабар болбогой эле, көзгө тикендей сайылган суук көрсөткүчтөр кескин азайса экен деп жүрөк безилдейт.

Адамдан эс алган табият. Карантин кыялды чындыкка айландырганда

Пандемия себеп болуп чыныгы баатырларыбызды таптык жана тааныдык. Жай күндөрү кыйкым таап, сындап турчу дарыгерлерибиздин, тартип сакчыларыбыздын, аскерлерибиздин жана журналисттерибиздин эрдигин билип, кадырын түшүндүк. Кол куушуруп, тагдырга наалып коюп жата бербестен, белди бекем бууп, башына каран түн түшкөн Мекенибизге жан аябай кызмат кылган ыктыярчылык дух жанданды. Кайрымдуулуктардын саны өстү. Жарандар жок эле дегенде өз айылындагы эзели каралбай жүдөө абалга келген бейтапканалар менен медпункттарды оңдоп-түзөп, керектүү жабдыктарды алып берүү үчүн уюшуп каражат топтой баштады.

Эмки маанилүү кадам

Эми ушул апааттан мүмкүн болушунча аз жоготуу менен чыгуубуз керек. Кантип? Элди дары жана дарыланчу жай менен камсыздап, дарыгерлерге мыкты шарттарды түзүп, алардын маяналарын эселеп төлөп, жаңы ооруканаларды тургузуп, керектүү жабдыктарды алып келип, ыктыярчыларды уюштуруп, зарыл болсо кээ бир аймактарга карантиндик тартип киргизип, элдин баарына бет кап кийгизип, аламан иш-чараларга жол бербей көйгөйдү чечүү аракеттери ансыз деле болуп жатат. Бирок булардан да зарылыраак, мыкты түшүмүн берчү бир усул, ыкма бар. Ал — жарык маанайда болуу.

Албетте, азыркыдай ылаң ырбап, жаман кабар тумандай тумчуктуруп турган күндөрү шаттанып жүрүү кыйын. Бирок ошого умтулуубуз керек. Анткени азыркы күндө аты жаман вируска чалдыккандар отуз миңден ашыгыраак болсо, анын кайгысына ууланып, кыжалатчылык менен ооругандар алты миллионго чукул. Акыл токтото элек бөбөктөрдөн башка ар бир жан ушул санаага уугуп, кабатыр, капа.

Жаман маанай да — чыныгы дарт. Анткени ал жаңы ооруларга астана-эшик ачып, андан башка ичте бугуп, тынч жаткан миңдеген дарттарды козгойт. Эгерде көп маселени көңүлгө албай, шатыра-шатман жүргөнүбүздө, иммунитет баралына келип, анча-мынча вирустарды капка салып сабаган кургак жүгөрүдөй таш-талканын чыгармак. Кыжалатчылык деген ошол денени зыяндан коргоочу табигый иммунитетти чүнчүтүп, мокотуп, ар кандай ооруларга ыңгайлуу бута кылып берип жатат. Ошондуктан төмөндөгү шарттарды аткарып, көңүл көтөрүүнүн аракетин кылалы.

Түндүн миссиясын билесизби? Өзгөчө абалдын пайдасы

1. Күндү күлүп баштайлы. Эртең менен көздү ачып эле интернеттен жаңылыктарды издеп, соцтармактагы пикирлерди окуп кирбеңиз. Антсеңиз, ар кандай жаман кабарлар кыжалатчылыктын сазына салып, акылыңызга, жан дүйнөңүзгө таажы вирусунан кем эмес зыянын тийгизет. Азыр интернеттен позитивдүү жаңылык табуу өтө кыйын. Ошондуктан туруп эле жуунуп-тазаланып келип, алакан жайып жакшы тилектерди айтыңыз. Жеңил-желпи көнүгүүлөрдү жасап, денеге кан жүгүртүңүз. Жакындарыңыздын ден соолугун сурап, жылмайып жылуу сөз багыштаңыз. Жакшылап тамактаныңыз.

2. Жүзүңүздөн жылмаюу кетпесин. Эриндин эки учун бир эли көтөрүп коюу анча деле кыйын иш эмес. Бирок түрүңдөгү бул өзгөрүү дилиңе да оң таасирин тийгизет. Ошондой эле жылмаюу аркылуу башкалардын да ичтеги кыжалатчылыгын шамал үйлөгөн булуттай таркатууга себеп болушуңуз ажеп эмес. Бактылуу адам гана бакыт шооласын тарката алат. Каражат жагынан кайрымдуулук кылуу байлар менен жоомарттардын шыбагасы болсо, жылмаюу аркылуу жагымдуу маанай тартуулоо ар кимдин колунан келет.

3. Азыркы оор жагдай үчүн ар кимди айыптоодон алыс бололу. Айыптоонун артынан ызырынуу, ачуулануу, алда кимге тиш кайроо сыяктуу ыйманды ыдыратып, ден соолукту талкалачу жагымсыз сезимдер коштой келет. Ачуудан улам тилиңден чыккан сөз далай адамдын жүрөгүн жаралайт, көөнүн суутат.

4. Комедия көрүңүз, кызыктуу анекдотторду айтып маектешиңизди күлдүрүңүз. Жашоодогу күлкүлүү окуяларды эстеңиз. Айтор, "күлкү — ден соолуктун мүлкү" деген айныксыз чындык экенин далилдей турган учур мына азыр. Бирок чектен ашпаңыз. Ашыкча күлүү адамдан абройду, жүздөн нурду кетирет дейт.

5. Кандай гана жагдай болбосун жакшылыкка жоруйлу. Адамга үмүт тартуулаңыз. Азыр аты жаман илдеттен күнүнө миңдеген адамдар куландан соо болуп айыгып чыгып жатканын эстетиңиз. Эгер шагын сындырып, ындынын өчүрүп, күмөнсүй берсеңиз соону да оору кыласыз. Өлүмдү күтүү өлүмдөн да оор деген сөз бекер айтылбаса керек. Күйүт күйгүзүп күл кылат. Үмүт болсо деңизде чөгүп бараткан адамга ыргытылган куткаруучу кемсел сыяктуу.

Таш ыргыткандар аш алып кетсин. Алмадан алган сабагым

6. Оорунун да пайдалуу пазилеттерин биле жүрөлү. Оору аркылуу адамдын күнөөлөрү кечирилет, жан дүйнөсү тазаланып, жүрөгү жумшарат дейт. Оорунун кадырын ооруган билип, кайрымдуулук, мээримдүүлүк сезимдери күчөйт. Адам такыр оорубаса башка түгүл Жаратканды да унутуп, мүнөзү таш боор, мерез тартып, жүрөгү карайып-катып, ар кандай күнөөлөрдү жасоодон артка кайтпай калмак.

7. Тилди жаман, пайдасыз сөздөн тыйып, жакшы жана жагымдуу гана нерселерди сүйлөйлү. Анткени адамдын тили менен жүрөгү түздөн-түз байланыш. Эч ким жок жерде сөгүнүп алсаң деле жүрөгүңдүн бушайман болгону ошондон. Тескерисинче, маанайды асмандатчу сонун сөздөрдү айтсаң, маектешиңден мурда да өзүңдүн жүрөгүң кубанат. Анткени өз жүрөгүң өз тилиңе алда канча жакыныраак. Сөзү болот, анан өзү болот дегендей, жакшы сөз жакшылыкты, жаман сөз жамандыкты чакырганга тете.

8. Интернеттен көрүп, окуп, кызык деп ойлогондун баарын эле бөлүшө бербейли. Азыр интернетте ачуу сөз, агрессия, зордук-зомбулук, адепсиздик, жалган-жашык аябай көп. Вирустан бет кап тагынып, аралыкты сактап, көпчүлүккө аралашпай аман калуу мүмкүн, бирок интернеттеги "негатив" аттуу вирустан антип кутула албайсың. Негативдүү маалымат жаткан, баскан, отурган жериңе телефонуң аркылуу заматта жетип, убактыңды уурдап, маанайыңды бузуп, кыжырыңды кайнатып, духуңду түшүрүп, стресске чейин алып барууда. Адал менен арамды, чындык менен жалганды айырып, аныктап отурбай, укканына уккандай ынанган биздей баёо, ишенчээк элди ушундай сезимтал абалынан пайдаланып, удургуган ушак, карандай калпты таркатуу менен кандайдыр капсалаңга кабылтып, алааматка түртүп аласалтышпаса экен деп тилейм. Ошондуктан жаман, жагымсыз кабарларды, пикирлерди жок дегенде таркатпайлы. Жаманды айтпай жоёлу.

Эшекти дос тутсаң, арстан болсоң да кадырың түшөт. Чөйрөнүн мааниси тууралуу

Айтор, "өсөр эл бири-бирин колдойт, кесир эл бири-бирин кордойт" дегендей, азыр бири-бирибизди кордоп, бири-бирибизге орой сөз айтып, кылдан кыйкым таап кыжалат кылчу учур эмес. Колдон келишинче бири-бирибизге дем берели! Улуттук духту көтөрөлү! Дух көтөрүлмөйүн иммунитет көтөрүлбөйт. Дух бийиктемейин, пандемия аттуу жалпы жоонун мизин майтарып, чабуулун кайтаруу оңойго турбайт. Апаатты алдын алуунун да, аны жеңип чыгуунун да жолу — жакшы маанайды сары майдай сактоодо. Жакшы сөз болот, андан соң, буюрса, жакшы кез болот!

644
Белгилер:
сөз, оору, маанай, интернет, коронавирус, пандемия
Тема:
Дүйнөгө жайылган коронавирус
Тема боюнча
Караңгы түндүн артында жаркырап тийчү күн бар... Өмүр-өлүм ортосу
Премьер-министр Кубатбек Боронов. Архив

Рентген аппараттарын алуу маселеси чечилген эмес. Боронов министрликти сындады

0
(жаңыланган 15:20 06.08.2020)
Республикалык ыкчам штабдын кезектеги жыйынында үймө-үй кыдыруу иш-чарасын күчөтүү тапшырмасы берилген.

БИШКЕК, 6-авг. — Sputnik. Премьер-министр Кубатбек Боронов рентген-аппараттарын сатып алуу маселеси жетиштүү деңгээлде иштелип чыкпаганы үчүн Саламаттык сактоо министрлигинин башында тургандардын ишин сынга алды. Бул туурасында өкмөттүн маалымат кызматынан кабарлашты.

Республикалык ыкчам штабдын кезектеги жыйынында Ысык-Көл, Нарын облустарындагы саламаттыкты сактоо мекемелериндеги медициналык жабдуулардын, дары-дармектердин, жеке коргонуучу каражаттардын жетиштүүлүгү боюнча мониторингдин жыйынтыгы талкууланган.

Коронавирус жуктургандар көбөйүүдө! Штаб себебин айтып, эскертүү берди

"Боронов рентген аппараттарын сатып алуу маселеси жетиштүү деңгээлде иштелип чыкпаганы үчүн Саламаттык сактоо министрлигинин жетекчилигинин ишин сынга алды. Өкмөт башчы жогоруда айтылган маселени ыкчам тартипте чечип, сатып алуу процессин тездетүүнү тапшырды", - деп айтылат маалыматта.

Тармактык мамлекеттик органдарга, жергиликтүү бийлик органдарына баштапкы медициналык-санитардык жардам чөйрөсүндө адистердин дараметин көтөрүү, үймө-үй кыдыруу иш-чарасын күчөтүү тапшырмалары берилгени айтылды.

0
Белгилер:
сын, маселе, аппарат, рентген, коронавирус, Кыргызстан
Тема:
Коронавируска байланыштуу Кыргызстандагы кырдаал
Тема боюнча
Боронов эмдөө жана аймактарда ооруканаларды кеңейтүү боюнча тапшырма берди