Манас айкелинин сууда чагылышы. Архивдик сүрөт

Мазарга айланып баратабызбы? Эстеликтер эсти оодарганда

1197
(жаңыланган 15:34 30.05.2019)
Колумнист Нуржигит Кадырбеков Кыргызстанды кыдырып жүрүп жагымсыз көрүнүшкө туш болгонун жазды. Көпчүлүк кайдыгер калбай турган маселени окурман журчулугуна сунуштап турган чагыбыз.

Өлкөбүздү кыдырып жүрүп, аябай көп эстелик тургузганыбызды байкадым. Айыл-кыштактардан тартып баш калаабызга чейин жалаң жамы журтка таанымал тарыхый инсандарга эле эмес, аты-заты анчейин белгисиз адамдарга деле коюлган айкелдер жайнап кетиптир.

Айкелстанга айландыкпы?

Райборборлордогу ошол чөлкөмдөн чыккан мыктыларга кыдырата коюлган таш келбеттерди алгач көргөн адам “мазар го” деп ойлогудай. Өзүмө “Мунун кимге пайдасы бар? Кереги канча? Мааниси эмнеде?” деген суроолорду берип, бирок жарытылуу жооп таба албадым. Кылымдан-кылымга Манас атабыздын айкели жасалбай эле келбеди беле. Айкөл баатырыбыз балким ошонусу менен дагы да сырдуу болуп, дагы да аброю артып жүрүп отургандыр. Алтынга алмашкыс баалуу убакытты эстелигин таштан жасаганга кетиргенден көрө Манас тууралуу улуу дастанды жаттап, айтып, жазып, байытып, башкаларга жеткирүүгө арнаган үчүн ата-бабаларыбыз эпосту бизге сактап жеткирип берди. Демек, эстелик — бул азыркыдай адам келбетин айкелге айлантуу эмес, эстелүүгө татыктуу адамдардын калтырган руханий мурасын, берекелүү эмгегин үйрөнүп, жан дүйнөбүздүн, акылыбыздын жана адеп-маданиятыбыздын гүл азыгына айлантуу болуп жүрбөсүн.

Таттуу ниет жана ачуу чындык

Балким, кийинки муун унутпай, эмгегин эстеп, амалын аздектеп, таазим этип жүрсүн деген ниетте эл-жерине мээнети сиңген даңазалуу ата-апаларыбыздын элесин таштан жана темирден жасап жаткандырбыз. Бирок ошону менен эле алардын аттары жатталып, жүрөккө сиңип, көзгө сүртүлүп калса кана. Андай болбой жатпайбы. Маселен, Бишкектин чок ортосундагы Маданият министрлигинин маңдайындагы гүлбакта Кыргыз ССРин ийгиликтүү башкарган өкмөт жана республика жетекчилеринин, коомдук жана мамлекеттик ишмерлердин айкелдери каз катар тизилип турат. Ошол гүлбакта ары-бери өткөндөрдү көзүнө илбей кыналыша эзилишкен оголе көп жаштардын кимисинен болбосун “Мобу кимдин элеси? Тээтиги кайсыл залкар?” деп сурап көрүңүзчү. Бул Абдыкадыр Орозбеков, тигил Иманалы Айдарбеков, береги Баялы Исакеев, катарындагы Раззаков же Усубалиев деп так адашпай атап беришинен чоң күмөнүм бар. “Абды Сүйөркуловду таап берчи?” десең, “Аның ким эле? Тааныбайт экем” деп ийин куушурары турган кеп. Аларды көрүп, “ии, ушундай мыктылар өткөн экен, изилдеп окуп, билейинчи” дегендердин чыгышын дегеле элестете албай койдум. Ар бири бери эле дегенде бир нече жүз миң сомго жасалган айкелди тургузууга кеткен кайран убарагерчилик жана ысырапчылык...

Карга менен сагызган отурган асыл баштар

1937-жылы жалган жалаа менен атылган мекенчил аталарыбыздын айкелдеринин кыштын кычыроон чилдесинде муз каптап, кара кочкул болуп үшүгөн баштарына карга каркылдап же сагызган шакылыктап отурганын көрүп күйбөгөн жерим күл болот. Ал баштар кыргыз үчүн сайылып, кыргыз үчүн кыйылган эле, эл үчүн туулуп, эл үчүн жашап, эл үчүн окко тосулуп, баталгага коюлган эле. Ошол азиз баштарды канаттуунун эң эле кадыры жогу каркылдаган карга менен шакылыктаган сагызганга отургуч кылып берип кылыбыз кыйшайбай жүргөнүбүзгө нааразы болуп кетем... Ал аталарыбыз тирүүлүгүндө көргөн жан чыдагыс азаптарынын уландысын эми ушул айкелдери баштан өткөрүп жаткандай сезилип, ичим эңшерилет.

“Бир эле адам” же жакыр фантазия

Кээ бир жерлерде “баланча балбан”, “түкүнчө баатыр” деп жергиликтүүлөрдөн башка эч ким эгерим укпаган мырзалардын келбеттерин таштан чегип тургузуп, алдына жашаган доорун, учурун жазып коюшкан. Мындан эки-үч кылым илгери жашап өткөн адамдын келбетин ким көрүптүр да, ким эстеп калыптыр? Бул элди, туристтерди, ири алдыда өзүбүздү алдоо эмеспи? Ал адамдардын элестери — болгону сүрөтчүлөр менен айкелчилердин фантазиясы, ой чабыты. Фантазиялар да байыраак, кененирээк болсо мейли эле, бири-бирине өтө эле окшош болуп жатпайбы. Же эмне, баатыр деген куралын кармап, кармашууга камдуу абалда атчан туулабы? Ал деле шаймандарын чечип коюп эс алып жерде отурат, элге кайрылып сүйлөйт, жөө басып, жар жандап бала сүйөт, кеседен кымыз же максым ичет. Дегеним, бизде баатыр аттуунун дээрлик баарынын эстеликтери сакалчан, соот-тулга кийген, бир колунда найза же кылыч, бир колунда калкан кармап тулпарын алкынткан москоол, алибеттүү эркектердин образында. Жазууларынан гана бири Манас атабызга, бири Жайыл баатырга, бири Курманбек баатырга тургузулганын билбесек, баары окшош. Кыргыз тамгасын тааныбаган чет элдик турист  алардын баарын бир эле адам деп ойлосо, таң калуунун кереги жок.

Кыргыз өңү - Сүймөнкулдун өңүндөй

Аларды коюп биз менен бир заманда жашап өткөн айтылуу алптарыбызга арналып тургузулган айкелдерди көздөн өткөрөлүчү. Кыргыз жерине биринчи келген америкалыкка Бишкектин Чүй — Тыныстанов көчөлөрүнүн кесилишиндеги Сүймөнкул Чокморовдун эстелигин көрсөтүп, “Кыргыз өңү - Сүймөнкулдун өңүндөй” десең кандай пикирде калат? Карт кекирип коюп жоро бозодон келе жаткан кызымтал кулпендеге окшогон ал эстеликтен актердун талантынын чоң күйөрмандары мындай турсун, чейрек кылым кошо жашап жаны-каны аралашып калган аялы да Сүймөнкул атабызды тааныбаса керек.

"Ала-Тоо" аянтындагы Айтматовдун айкелин укмуш жасалган десем ким ишенет? Айтматов деген мухиттей чалкыган инсан эле. Басканынан, турганынан, өң-келбетинен Ала-Тоодой бийиктик, Ысык-Көлдөй тереңдик байкалып турчу. Нуру дагы, сыны дагы, сыры дагы, сүрү дагы башкача, сөзү сөөлөттүү, келбети келишкен, карааны калбааттуу залкар болчу. Ал эми эстелигин карасаң, костюмун көтөргөн катардагы эле 3-курстун студенти. 

Айтылуу беш жылдыздуу мейманкана менен Опера жана балет театрынын ортосуна орнотулган Бүбүсара Бейшеналиеванын айкелин карап “ушул кыргыз искусствосунун эң татынакай өкүлдөрүнүн бири” деп ким айтат?

Ташка адамдын жүзүндөгү ар бир тырышты, башындагы ар бир чачты эсептеп дал өзүндөй чегип чыккан менен тирүүнүн жүзүндөгү нурду, касиетти чагылдырып берүү мүмкүн эмес тура.

Куру намыстын акыбети

Эстеликтердин жайнап кеткени, менимче, баягы эле куру намыс менен атаандашуунун акыбети. “Түкүнчөлөр бабасына балбал, абасына айкел койду, биздин эмнебиз кем?” деген мактанчаак көр сезим жүрөккө уялаганда ушинтип пайдасыз убарага түшөт экенбиз. Президенттин аппаратында иштеп жүргөнүмдө "Баланча деген атактуу инсанга эстелик курууга Бишкектин чок ортосунан жай таап бергиле, болбосо ушунча укум-тукуму митингге чыгып көргүлүктү көрсөтөбүз" деген мааниде жазылып, жүздөгөн адамдын колу коюлган кат кароомо түшкөн. Атайын айтылуу тарыхчыларды топтоп кереге кеңеш курсам, ошол белгилүү инсандын аты дайын болгону менен ал тууралуу архивде бир да материал жок экен. Каңшаар же санжыра түрүндө айрым аңыздар гана айтылып жүрүптүр эл арасында. Бирөө баатыр болгон десе,  бирөө дыйкан деп, дагы бирөө ити чөп жеген соодагер болуптур деген “имиш” деңгээлиндеги божомолдорун ортого салып тим болушту. Ал тургай чыккан жери жана теги тууралуу да бирдиктүү пикир жок экен. Ошондо эгерде бабасын ушундай эле жакшы көрсө катка кол койгон ушунча урук-туугандарынын биринин короосуна алтынга жалатып ааламдагы эң кымбат айкелин тургуза бербейби, жөө жомокто аты калган каармандын баарына эстелик коё бергидей баш калаабыздын чордону асман алдындагы музей же «Ала-Арчадай» көрүстөн эмес да деп капалангам.

Сый-урмат деген - бул...

Кишиге сый-урмат көрсөтүү дегенди өлгөндөн соң атын бир көчөгө же мекемеге ыйгарып коюп, затын бетондон жасай салганды түшүнгөн деңгээлден өтсөк экен. Түбөлүк калтыралы деп канча чыгаандардын аттарын көчөлөргө, болгондо да борбор калаанын эң чоң жана кенен проспектилерине бергенден эмне чыкты? Бөкөнбаев - «Баканбаева», Токомбаев  - «Такамбаева», Осмонов – «Асмонова», Тоголок Молдо – «Тагалок Малда», Абдымомунов – «Абдымамынов» болду да калды. Ушинтип адамдын азан чакырып коюлган аттарын кылы кыйшайбай өзгөртүп айткандар ушул залкар таланттардын жок дегенде бирден чыгармасын атап бере алабы? 

Көрсө, сый-урмат — бул тирүүлүктө жылуу учурашып, салам жолдошуп, кабар алышып, кубанычты бөлүшүп, кайгырганда көңүл көтөрүшүп, ооруганда зыярат кылышуу сыяктуу адамдык алака экен. Өлгөндөн соң маркумдун рухуна бейпилдик, саламаттык тилеп бата кылып, эмгегин эскерип туруу да чыныгы сый-урматтын белгиси. Таштан келбетин чегип, бир жерге тургуза салып, ошону менен озуйпадан кутулдук дегендин ордуна чыгаан таланттын же кыраан баатырдын кылган эмгегин элге таанытуу, кийинкилерге үйрөтүү аракетин көрсөк, анын атын урпактарга таанымал кылууга көбүрөөк салым кошмокпуз. Жусуп Баласагынды биз Кыргыз улуттук университетинин алдында турган узун сакалдуу айкели үчүн эмес, “Төрдөн орун тийип калса нааданга, улагада калганыңа арданба», «Тил — арстан, босогоңдо комдонгон, бошоп кетсе өзүңдү да жеп койгон” деген сыяктуу укканды муютуп, окуганды ойго салчу нарктуу насааттары, керемет ыр саптары үчүн эстейбиз, урматтайбыз жана сүйөбүз.

Токтогулду Токтогул кылган Оштогу гүлбактын кире беришиндеги комуз кармаган эстелиги эмес, “Бычак берсең кындап бер, кындап берсең чындап бер. Берекесиз байлардан, пейил менен кун кетер. Жумуш кылсаң мудаа кыл, иштей көрбө илдекер. Кара санап бирди алсаң, колуңуздан миң кетер” деген сыяктуу санат саптарынан билебиз.

Манас атабызды Улуттук филармониянын алдындагы жана "Ала-Тоо" аятындагы бири-бирине таптакыр окшобогон айкелдеринен эмес, “Курама топтоп журт, кулаалы таптап куш кылган” кеменгерлиги үчүн туу тутуп сыйлайбыз, сыймыктанабыз.

Эстелик эмес, эмгек менен...

Ушундай эле маркумга эстелик койгубуз келсе, кыймылсыз таш айкелге кетчү миллиондогон акчаларды ал тууралуу даректүү же көркөм фильм тартууга жумшайлы. Же каармандын үй-музейин, болбосо китепканасын уюштуралы. Ташка адам келбетин чеккенден көрө “Адам үчүн эң кыйыны – күн сайын адам болуу. Ч. Айтматов”, “Өзүң салган тамдан мурда кулайсың, өмүр кыска бычагыңдын сабынан. Т. Үмөталиев”, “Өмүр бизден өтүп кетсе, эл эмгектен эскерсин. А. Токомбаев” деген сыяктуу жазууларды чегип орнотолу. Адам окуп, акыл-рухуна азык алсын. Же какыраган дың жерлерди оодарып, көчөттөрдү тигип, гүлдөрдү жайнатып, гүлбакка айлантып ошого берели залкарлардын аттарын. Айтор, ат берүү расмиси эл-журтка, адеп-ыйманга, акыл-рухка пайдалуу иш-аракеттер менен коштолсо, эстелик ташка же темирге эмес, акыл менен жүрөккө чегерилмек...

1197
Белгилер:
Токтогул, Жусуп Баласагын, Манас, Бишкек, айкел, эстелик
Тема боюнча
Көз, ой жана мээнин мегабайты. Өргө жетелечү өнөргө орун калбай калбасын...
Мекениң кайда, бир боорум?.. Улутчул менен мекенчил тууралуу
Боз үйдүн жанында турган бала. Архив

"Эс ообо, эсиңе кел!" Эс тууралуу эки ооз сөз

278
(жаңыланган 15:47 08.08.2020)
Табиятынан сабырдуу кыргыз, кандай кырдаал болбосун сабыр сактап, узакты болжогон. Кандай кырдаал болбосун эсин жоготкон эмес. Бүгүн биздин колумнист эс тууралуу жазууну чечти.

Тизгин жаяр

Адамзатты каптаган алааматтан адам аттуунун эси ооп турган учуру. Эчендеген асылдарыбызды, эсилдерибизди колдон учуруп, эсеңкиреп турабыз. Эстүүлөрүбүз деле эс болгондун ордуна нес болуп калган өңдөнөт. Мындай учурда эзелтен уланган улуу "Эсти" кайра жаңылоого кез келгендир. Эчендеген доорлордо элдин кутун сактап, урпактан урпакка улап, бузулганын курап келген эстүүлөр болгон. Эстүүлөр деген ким болот, эсиргендер ким болот, эс кеткенде не болот, эссиз деген ким болот? Акылгөйлөрдүн айтканын улап, анча-мынчасын өзүбүз курап, эс деген сөздүн өзөгүнө үңүлүп көрөлү.

Эс кайдан келет, кайда болот? Эс менен акылдын айырмасы не?

Эс бул – Эгемден жалганып, туюмга байланып, көкүрөктө тунган чындыктын устуну. Ал жүрүм-турумдан баштап, жүйөөлүү акылга чейин нускап турган чайпалбас тараза. Адам болуп жерге жаралып келе электеги жанда турган жогорку аң-сезим, улуу уңгу. Теңирдин бир учкуну менен кошо жанга уюп, жараткандын деми менен кошо жанга жалганган тууралыктын туусу.

Акыл – адам болуп жаралгандан баштап, таанып билип алган нерсе болсо, жат ошол илимди, тирүүлүктөгү алган бардык маалыматтарды сактаган казына. Мунун баары адамдын мээси менен байланыштуу. Акыл калчоо, акылга салуу, акылды иштетүү, демек, жадыбызда сакталган турмуш тажрыйбадан топтолгон, окуп, угуп, көрүп өздөштүргөн башыбыздагы маалыматты иштетүү. Ал эми эс андан да тереңирээк. Ал жараткандан жалганган киши жанында сакталган ааламдык аң-сезим.

Караңгы түндүн артында жаркырап тийчү күн бар... Өмүр-өлүм ортосу

Эс түшүнүгү тууралуу кыргызда

Ааламдык аң-сезимдеги бардык маалыматтардын, керек билимдердин, улуу чындыктардын топтому эс тутумда сакталат. Ал эс тутумдун учугу ар бир жанда болгону менен аны улай билгендер, түрүп отуруп түбүнө жеткендер аздыр. Андай кишилерди эстүү дейт.  Эстүүлөр ак-караны айырбаштап, тирүүлүктөн тирликке түшкөн пендеден айырмаланып, аалам чындыгын тааныйт, өзүндөгү өзөктү ойготот. Бала тили чыгып, сөзгө түшүнүп, табиятты, ааламды тааный баштаганда эселек болот, кирди-чыкты эси бар, билип-биле элек кези. Анан эси кирди, эсине кирип калды дешет. Демек, балага жогорку ааламга жол ачылат. Өзүнөн-өзү табият, жер-суу, жашоо, жакшы-жаманды түшүнүп баштайт. Өз ою, өз дүйнөсү менен өтө акылга салып аңдап билбесе дагы, эс тутуму менен өсүп жүрүп отурат. Анан дүйнө жыргалчылыгын аңдап, жашоо кызыгына батып, азгырыктарга алдырып баштаганда эле, айрымдар эсирип башташат. Башкача айтканда, жогору жактан келген байланыш үзүлүп, эсирип, б.а. эси ирип калат. Киши кирдейт. Эсирип калган адамды эстүүлөр эсиңе кел дешкени менен, кырсыктап, кыйынчылык болмоюн эсине келүүсү кыйын. Эсирип жүрүп отуруп, дүйнөнүн кызыгына батып эс-мас абалга келип, манчыркап кетет. Эсиргендин куту учат, анткени ал эсирип отуруп кутурат да. Анан, тирегинен, дымагынан ажырайт, ишенген байлыгынан ажырайт, тооруган кыйынчылыктан эси кетет. Ошентип барып айрымдар эсин жоготот. Түйшүктөн эси ооп, эсеңкиреп калат. Айрымдар эсине келет. Кызыгы, жан болуп жаралганда бар эсибизди, киши болуп калыптанганда эсибизден чыгарып койгонубуз. Албетте, аны кайра эстөө керек. Ал үчүн эс алышыбыз зарыл. Айрымдар эс алуу десе эле шапар тээп-сайрандоону, табият койнун булгап көңүл ачууну ойлошот экен, чыныгы эс алуу бул жаратканга жакын болуу, үзүлүп калган байланышты улап, жашоо чындыгын аңдоо, анүчүн кайра эле өзүбүздү таануу. Башка түйшүк түшкөндө кимдин-ким экендиги билингенде, жашоо өйдө-ылдый болгондо киши эсине келет, көр оокаттын масы тарап соолугат. Албетте, кыйынчылыктан эсибиз кетет, кооптуу жагдайда эсибиз чыгат, керек болсо таптакыр эсибизди жоготуп коюшубуз да мүмкүн. Ошондуктан ар дайым эс-акыл тең салмакта болушу керек. Кичинекей баланы эси жок десе, кудайды тааныбаган, тирүүлүктүн сабагын албаган кишини эссиз дейт. Эстүү жакыныңды эсилим деп жоктойсуң, эстүү кишини эсил кайран дейсиң. Анткени анын улуулугу, билгилиги эсибизге илинип калат тура. Анткени алар жашоонун калпыстыктарында билип-билбегендерибизге эс болгон. Андай адамдар өмүр өтөлгөсүнө чыккандар, ар дайым эскерилгендер, түбөлүк эстелик калтыргандар.

Кайдан келгениңди унутпасаң кайда баратканыңды унутпайсың. Моюндагы аманат

Акылыбыз өмүрдөн топтогон, тирүүлүктөгү тажрыйбабыз болсо, эсибиз тээ түпкүрдөгү, асман-жер чеги ажырап бөлүнө элек кездеги, ай-күн дагы жаркырап көрүнө элек кездеги улуу билимдер. Акыл башыбызда сакталса аалам чындыгы эсибизде сакталат, эс жан менен кошо жаралат. Акыл мээде болсо, эс жүрөк менен байланыштуу болор.

Платондун эстөө теориясы

Эсиңе кел, эсиңди тааны, эс ал, деген түшүнүктөрдүн баары жаныбыз менен кошо жаралган эс тутумду ойгот дегени экен. Платондун "Эстөө" деген теориясы бар. Анда "Киши болуп жерге жаралып келгенге чейин, жан кудайлардын жанында болгон. Жерге келген соң тирүүлүктүн, тирликтин, дүнүйөнүн, дүйнөнүн азгырыгына арбалат да, жан кезиндеги жашоосун унутат. Аны менен катар аалам чындыгы, жогорку эс тутум эстен чыгат. Беш-алты тилди жат билүү мүмкүн эмес, ал акылга сыйгыс нерсе, же болбосо, илим жаатында улуу ачылыштарды жасоо да акылдын жыйынтыгы эмес. Мындай адамдар эс тутумун ойготуп, кудайлардын доорундагы жашоосун эстегендер. Ийгиликке жетүү үчүн эстөө гана керек" деп айтылат.

Чындыгында адам акылына сыйбаган шумдук жагдайларга түшүндүрмө берүү кыйын. Тээ бир аң сезимдин түпкүрүндө гана "болушу мүмкүн" деген бүдөмүк ой турат. 72 тил билген Аль Фарабини алалы, же болбосо, миллион сапты жатка айткан манасчылар болсун, чымын-чиркей болбосо адамзатты өлбөс кыла алат элем деген Улукман Акимди алалы, булардын деңгээли адам акылына сыйгыс. Кишиден артык жаралган, дарамети кудайдын бир учкуну ичине кирип кеткенби деген ойго кептейт. Балким, Платон айтмакчы, бул жандар жана булар сындуу улуу инсандар эстегендир, эс тутумун ойготкондур, ким билет...

Топудай кыргыздын башына тоодой кайгы үйүлбөсө дейм. Сейдакматова менен дил маек

Тизгин жыяр

Барчылык жашоодон, түгөл дүйнөдөн манчыркап, ыксыз шапар тээп, жосунсуз сайран куруп эсирип кеттик эле, дүйнөнү түгөл каптаган улуу тумоо эсибизди оодарды. Боо түшүп кырылган апааттан эстен танып кала жаздадык. Эсил кайран деп эчендерди жоктодук. Балким, бул асман ээлеринин жерге түшүп, эсиңе кел деген чакырыгыдыр. Эсибиз барында этегибизди жаап, балким, эс тутумду ойготуп, андагы улуу аң-сезимди эстейбиз. Ошондо эсибизге келебиз, ар кимибиз аалам чындыгын билген, салабат сабыр күткөн эстүү болобуз. Кудайдын буйругун көкүрөк менен туюп, аяндарын алып, белгилерин аңдап асылдыкты ойготобуз. Сиз кандай ойлойсуз, окурман, дүнүйөгө эс-мас болуп, эсибизди жоготуп койдукпу, эс менен байланыш үзүлө элек болду бекен, эсин тааныган, эстүү боло алабызбы?

278
Белгилер:
жоготуу, адам, философия, акыл, тутум, Кыргызстан
Тема боюнча
Караңгы түндүн артында жаркырап тийчү күн бар... Өмүр-өлүм ортосу
Биз байларга шайланарда керекпиз. Шайлообек Дүйшеевдин нускасы
Айт намазын окуп жаткан карыя. Архив

Азыркы азалуу Ата Журт, эртеңки айт... Бул күндөрдүн артында улуу жакшылыктар бар

360
(жаңыланган 14:39 30.07.2020)
Колумнист Нуржигит Кадырбеков аза күтүү күнүнө улаш келген Курман айт майрамына токтолуп, бул эки күндүн бири-бирине байланышы, мааниси тууралуу ой калчады.

Адамзаттын башына келген апаат кыргыз жерин да кыйгап өткөн жок. Таажы вирус тумандай басып, түтүндөй каптады. Канча адамдарыбыз бул дарттын торуна чалдыкты. Көбү, ылайым жамандык көрбөй, өздөрү эле эмес укум-тукуму оожалып, оомат тапкыр дарыгерлердин алтын колдору жана ападай камкордугу себеп болуп, ал тордон кутулуп чыгышты. Аттиң, бирок канчалары үчүн бул оору ажалдын айдагына салган тирүүлүктүн эң акыркы азабы жана сыноосу болуп калды. Арасында жашы да, карысы да, байы да, кедейи да, аалымы да, илимпозу да, калемгери да, киночусу да, сахна чебери да, карапайымы да, бий, төбөлү да бар...

Адам — аалам

Суу бөксөрсө, жер оюлса бир себеп болуп кайра толор, дайра ташыса бир күн нугуна түшөр, бирок дарттан айыга албай өлүм даамын таткан мекендештерибиздин ордун ким толтурат? Көрсө, ар бир адам өзүнчө кайталангыс бир аалам тура. Бүгүн ошол маркум шейиттерди эскерип бүтүн эли-журтубуз аза күтүүдө. Дүйнө боюнча желбиреген кызыл туубуз түшүрүлүп, капалыкта тунжурап турабыз. Аза учурунда көзү өтүп кеткендер үчүн көңүл айтышып, аларга бата багыштап гана тим болбостон, өлүмдү ойлондурат. Анын айбалтасы акыры ар бир моюнга шилтенерин, мейли падыша бол, бай бол, дыйкан же дубана бол, азыр сен тебелеп баскан чөптөрдүн бир күнү үстүңдө өсүп турмайы барын эсте жаңылайт экен. Ошол себептүү жашоонун маңызын, маанисин, максатын ой элегинен өткөрүп, жүрөгүң эзилип да, жумшарып да чыкканын сезесиң.

Ар бир көз жумган мекендешим сай-сөөгүмдү сыздатып кетти… Жээнбеков элге кайрылды

Аза күтүү ким үчүн?

Адам кандай кымбат... Болбосо пандемиянын таасири тийбеген бир дагы тармак калган жок. Өндүрүш аксады, экспорт жана импорт кыскарды, тыштан инвестиция агымы кан буугандай токтоду, канча ишканалар сызга отуруп, соода айлануусу соолуй жаздаган дайрадай азайды. Булар себеп болуп түмөндөгөн адамдар жумуш орундарынан кол жууду. Натыйжада өлкө казынасына миллиарддаган акча түшпөй, экономикалык абал кедерге кетти. Музейлер жабылды, китепканалар ишин токтотту. Тартылчу кинолор, коюлчу спектаклдар жана концерттер кийинкиге жылып, маданият тармагы өтө өксүдү. Мектептердин, окуу жайлардын, бала бакчалардын стол-парталарын чаң басып, билим берүү айдыңы кыйынчылыкка кептелди. Жергиликтүү шайлоолордун мөөнөтү жылып, саясий система башаламан. Чынында бул көрүнүштөрдүн баары — өлкө үчүн өтө ачуу сыноо жана ого эле чоң жоготуу. Бирок түшпөй калган киреше, тайыздаган казына жана үзгүлтүккө учураган маданий-гуманитардык иш-чаралар үчүн эч ким эч качан аза күтпөйт. Кудайдын алдында дүнүйө-байлыктын чымындын канатынча да кадыры жок деп бекер жерден айтпаса керек. Кечээги селсаяк бүгүн чириген байга айлангандай, буюрса, бүгүн кемисе, эртең кайра кемелине келет бул тармактар. Жамандыкты амандык жеңет дейт акылман кыргыз.

Бирок өлгөн адамды тирилтүүгө ушунча илимий жетишкендиктери менен бүткүл адамзат алсыздык кылат экен. Ошон үчүн пандемиянын кесепетинен көзү өткөн миңдеген мекендештерибизди эскерип, азалуу муңайып турат, кайран Ата Журтубуз. Адам — чыныгы байлык. Адам болбосо кайдагы экономика, кайдагы маданият жана кайдагы мамлекет. Белди бекем бууйлу! Оңололу! Жаман адаттарды таштап, жакшы амалдарды баштайлы! Элибиз адептүүлүгү, уяттуулугу, бекем ынтымагы жана күжүрмөн эмгеги менен ааламга атагы чыксын. Балким, маркумдарга ошонун сообу тиер. Ошону менен алардын арбактарын ыраазы кыларбыз.

Коронавирустан көз жумгандар "Ата-Бейитте" эскерилип, куран окулду

Дарт берген дарс

Алтын менен күмүштүн, ак сарай менен кымбат автоунаанын эмес, ден соолуктун чыныгы байлык экенин ооруп сакайган жан билет тура. Апааттын эпкини тийип, эки өпкөсү кагынып, ооруканада жаткан апам менен видео байланыш аркылуу баарлашсам: "Айыгып чыксам алтын шакек-сөйкөлөрүмдү тагынбайм. Аларың байлык эмес экен. Чыныгы байлык жана бакыт — оорубай соо жүргөнүң тура. Эч кимди сындабайм, урушпайм. Адамдын даражасын ыйманы, топугу жана кичи пейилдиги көтөрөт экен. Бизди караган өзбек мээрман айымдын илбериңки мамилесине көңүлүм көлкүлдөп, ушундай тыянакка келдим. Эгер бирөө мени урушса сүйүнөм, анткени тирүү болгонум үчүн урушуп жатат", — дейт. Аны угуп, оору жүрөктү жумшартып, жан дүйнөнү тазалап, боорукерликти күчөтөт деп бекер айтылбасына дагы бир жолу ынандым. Ошондон улам Жараткан бул кара тумоону элибиздин ынтымагын арттырып, бир туугандык сезимин жылуулап, чыныгы дөөлөт-баалуулук эмне экенин аңдатыш үчүн атайын жибергенби деген ой кылт этти мага. Демек, ушул апаат сыноосунан ден соолугубуз жабыркап, канча асыл адамдарыбыздан ажыраган менен өтмүш-келечегибизге дагы бир жолу көз чаптырып, акыл калчап, айып-күнөөлөрүбүз үчүн тообо, аманчылыгыбыз үчүн шүгүр келтирип, анык байлык-бакыт эмне экенин түшүнүп, руханий жактан жетилип, байып чыгалы.

Караңгы түндүн артында жаркырап тийчү күн бар... Өмүр-өлүм ортосу

Артка канчалык кылчактабайлы, өмүрдө өткөн күнүңдүн, саатыңдын, ал тургай көз ирмемиңдин пардасы дароо кайра ачылбас болуп жабылат. Демек, кетирген каталыктардан таалим алып, кемчилдиктерди кайталабай, мындан да көбүрөөк жигер, кайрат менен алга кадам шилтейли. Оорунун жайылышына негиз болгон алешемдиктерди жашоонун берген эң маанилүү сабагы катары кабылдайлы да, ал үчүн ар кимди айыптап, кылдан кыйкым издеп, ансыз да ачышып турган көңүлдөрдү, муңканып турган жүрөктөрдү жаралабай, бири-бирибизге арка-бел болуп, баштарды, жүрөктөрдү бириктирип, ынтымак менен сыноо тоскоолдуктарын сындырып өтөлү.

Өзгөчө Курман Айт

Улуттук аза күнүн утурлап Курман Айт майрамы келет. Бул күн мүмкүнчүлүгү барлардын эчки, кой, уй же төөнү курмандыкка чалып, этин жиликтеп таркатып канчалаган муктаждардын, бей-бечаралардын, тууган-туушкандардын, кошуна-колоңдордун жана жакшы санаалаштардын көңүлүн көтөрүүсүнө себеп. Ошол аркылуу адамдар арасындагы алака бекемдеп, мамилелер жылуулайт. Таарынышкандар табышып, кектешкендер кечиришет. Байлардын берешендиги болбосо жардылар мукурайт, жардылардын батасын албаса байлар жарыбайт дегендей, бул күнү алуучулар берүүчүлөргө ак баталарын арнайт. Ошентип маанай көтөрүлөт, ынтымак-ырашкердик чыңдалып, береке артат. Ушундай улуу мааниси бар бул ыйык майрам – эл-жерибиз үчүн аза-муңду аз да болсо унуткарып, көңүл-сезимдерге жакшылыкка карата үлкөн үмүттүн үрөнүн сепкен, бакытка, бейпилдикке жана сак-саламатыкка карай бурулуштун ак жолтой учуру болуп калгай.

Бизге позитив керек! Жашоону оң нукка бура турган 8 кадам

Азалуу зайыптын ак кийдисин элестеткен быйылкы Курман айт майрамынын дагы бир өзгөчө мааниси бар. Кыргыз кырсыктан сак болуу же кутулуу үчүн мал союп, түлөө өткөргөн. Башына балакет, оору же башка азап келген адам адегенде кой-короосунан токтуларынын семизин карматып, Кудайымдын жолуна деп курмандык чалып, этин эзилте бышырып, устукан-шорпосун атайын жайылган дасторкон үстүнө чакырылган конокторго тартып, алардын жүрөгүн жылытуу менен ак батадан шыпаа жана жакшылыкка жол издеген. Ушул Курман айт майрамында курмандыкка чалынган жандыктардын баары, ылайым, калкка каран түн болгон касиетсиз апааттын алыстап, артын карабай кетишине чабылган садага, арналган түлөө болгой.

Ойлоп көрсөк, курмандыксыз дегеле ийгилик да, жеңиш да болбойт экен. Бизнестеби, илимдеби, чыгармачылыктабы, же саясат багытындабы, бийиктикти багынтуу үчүн канча күч, убакыт жана каражат курмандыгы талап кылынат. Ата-бабаларыбыз элибиздин маданиятын, салтын, наркын сактап, кийинки муунду ыйман-адепке тарбиялаш үчүн да малын, жанын, убактысын аябаптыр. Согушта же азыр биз баштан кечирип жаткандагыдай апаат учурунда күч, убакыт жана байлык эле эмес, өмүр курмандыгысыз жеңиш келбейт экен. Фашизмдин мизин майтарыш үчүн мурдагы СССР отуз миллионго жакын адамынан ажыраганы мунун таасын мисалы.

Ылайым, эртеңки кылчу курмандыктарыбыз бүгүнкү күткөн аза туманын таркаткан керимсел шамал сыяктуу болгой. Келчү балакеттердин алдын тосуп, оор-жеңил дарттардын шыпаасына айлангай. Жеңиштерибизге жана ийгилигибизге жол ачууга себеп болгой.

Караңгыдан кийин күтүп таң турат,
Капалыктан кийин күтүп шаң турат, — демекчи, азанын артынан рухий тазаруу жана ийгилик жылоолгон кез келсин. Бул күндөрдүн артында, буюрса, улуу жакшылыктар бар. Караңгы түндүн эң коюу учуру — таң атар алды болот.

360
Белгилер:
оору, түлөө, майрам, курман айт, курмандык, аза күтүү күнү
Тема боюнча
Эргешов: карантин тууралуу Мухаммед пайгамбардын айтканы бар
Ош облусунда жер-жерлерде куран окулуп пандемиянын курмандыктары эскерилди
Стационардагы койка. Архивдик сүрөт

Киши келбей калган. Бишкекте дагы үч стационар жабылды

0
(жаңыланган 20:54 10.08.2020)
Ордо калаада күндүзгү жана түнкү стационарлар ачылгандан бери 90 миңден ашуун киши медиктердин жардамын алган. Соңку кезде оорулуулардын саны кескин азайды.

БИШКЕК, 10-авг. — Sputnik. Бишкекте коронавируска жана курч респиратордук вирустук инфекцияга чалдыккан бейтаптарды тейлеген дагы үч стационар жабылды. Бул тууралуу мэрия билдирди.

Маалыматка ылайык, оорудан айыккандардын саны улам азайып, айрым стационарларда бейтап аз болсо, кээ бирөөнө такыр киши келбей калган.

Маселен, кечээ күндүзгү стационарлар ушул убакка чейин эң аз деп эсептелген 733 бейтапты кабыл алган, ал эми 9-августтан 10-августка караган түнү 42 киши баш баккан. Соңку убакта каза болгондор жок.

Баатырбеков: күз-кышта ооруканалардын жылуу болушуна өзгөчө көңүл бурулууда

Мындан улам чыгым менен адам ресурстарын үнөмдөө үчүн кишилер аз келген стационарлар убактылуу жабылган. Тагыраагы, Аламүдүн-1 кичирайонундагы №38 мектептеги күндүзгү стационар жана "Консул" рестораны менен "ДСК" спорт залындагы түнкү стационарлар ишин жыйынтыктады.

"Бардык медициналык жабдыктар, койка жана оокаттар кылдаттык менен сакталып, имараттардын ичи-тышы дезинфекцияланды", — деп айтылат маалыматта.

Ал эми 12-кичирайондогу муниципалитеттин карамагында турган наабайкана күнү-түнү иштегенге өткөн. Ошондой эле калган стационарлар штаттык режимде иштеп жатканы, кайрылгандарга карап байкоо жүргүзүлүп жатканы айтылды.

Ордо калаада күндүзгү жана түнкү стационарлар ачылгандан бери 90 миңден ашуун киши медиктердин жардамын алган. Тилекке каршы 14 киши көз жумду.

Жээнбеков: ооруканалардын курулушуна 100 млн доллар салчу адамдар бар

Эске сала кетсек, буга чейин мэрия жети стационардын иши токтоткон.

0
Белгилер:
бейтап, стационар, Бишкек мэриясы, Бишкек
Тема:
Коронавируска байланыштуу Кыргызстандагы кырдаал
Тема боюнча
Өкмөт "Семетей" стационарын жугуштуу илдеттер ооруканасына айлантууну пландап жатат
Бейтаптар азайып... Оштогу беш стационардын бири ишин жыйынтыктады