Студенттер. Архив

"Для галочки" окубагыла, жаштар! Мойнунан байлаган иттей болосуңар

1239
(жаңыланган 19:45 07.07.2019)
Колумнист Бегимай Бакашева абитуриенттерге өзүнө жакпаган кесипти тандоонун таптакыр кереги жок экенин түшүндүрүүгө аракет кылды.

Он чакты күндөн бери редакцияда бир кыз практикадан өтүп жүрөт. Негизи студенттен "майнап" чыгаар-чыкпасы алгачкы эле күндөрү билинет. Ал кыздыкы деле эптеп күн өткөрмөй экенин байкагам, бирок ишке аралашса кызыгып кетер деп ойлогом.

Анан ал мага кечээ жазды:

— Эже, мен сиздин убактыңызды алып күн сайын келип отурбай, жумасына бир эле жолу "для галочки" келип койсом болобу?

— Эмнеге?

— Мен баары бир журналист болбойм.

— Анда убактыңды коротуп эмнеге окуп жатасың?

— ...

Достор, өзүңөр кызыкпаган, шык-жөндөмүңөр жок, акыры иштебейм деген кесипти эмнеге тандайсыңар? Кимге кереги бар? Буга мындай жооптор болушу мүмкүн.

  • Ата-энем сунуштаган, жок, тагыраагы, тандаган;
  • ЖРТда алган баллым ушул окууга өткөнгө гана жеткен;
  • Классташтардан калбай эптеп окууга өтүш керек болчу;

Жооптордун дагы башка варианттары болушу ыктымал, бирок биздин коомдо окууга өткөн жаштардын көбү ушундай шарттар менен кесип тандагандай сезиле берет.

Баласына бир кесипти таңуулаган ата-энени бир четинен түшүнсө болот. Алар "балам жерде калбай, тыңгылыктуу жан багып кетсин" деп ойлойт. Өздөрү акылы жеткен, кирешелүү, иш бат табылат деп уккан же ойлогон жумуштарды сунуштайт.

Бирок кээ бирлер баласына өзү жетпей же өтөсүнө чыкпай калган кесиптерди таңуулаган учурлар болорун психологдор көп айтат.

Мисалы, Гуля эже жаш кезинде дарыгер болгусу келген дейли. Бирок дарамети фармацевтикке гана жеткен. Азыр Бишкектеги дарыканалардын биринде иштеп, кыялындагыдай күн сайын оорулууларды айланчыктап жүрбөй, аларга дары сатуу менен гана чектелет. Ичинен быйыл 11-класска көчкөн кызын келечектеги кыйын хирург элестетип, күндө анын мээсин жейт.

Анысы болсо адамдын этин кескенди эмес, кездеме кескенди жакшы көрөт. Кийин Кыргызстанга гана эмес, бүтүндөй Азияга аты чыккан модельер болом деп эртели-кеч оюндагы эскиздерди кагазга түшүрөт. Кээде аларды кескилеп отуруп, сөөмөйүн тилип алса, үч тамчы канды көрүп, коркконунан эсин жоготуп коё жаздайт...

Бул эми менин фантазиямдагы ойлор бир жерден чыкпаган эне-баланын образы. Бирок бизде мындай мисалдар толтура.

Балалык менен кошо кеткен дипломатия

Балага өз оюн таңуулаган ата-энелердин дагы бир категориясы — өзү иштеген тармакта кадыры бар, сөзүн эки кылбаган тааныштары көптөр. Булар баласын каалаган учурда ишке орноштуруп коём деп ойлойт.

Бир эле мисал, тоо-кен тармагында иштеген тууганыбыз бар. Уулу кичинесинен эле дипломат болом деп мектептен тышкары англис тилин үйрөнүп жүрчү. Киши менен бат тил табышкан сылык-сыпаа, улам жаңы нерсе үйрөнүүгө дилгир өспүрүм болчу. Теледен жаңылыктарды көрсөткөндө президенттин чет өлкөгө сапарларын, документтерге кол коюу учурларын көзүн албай, талып карап калчу. Ошолордун катарына кошулсам деп кыялданса керек.

Бирок азыр Тоо-кен институтунда окуйт. Жакында сырттан окуу бөлүмүнө которулуп, Россияга кеткени жатыптыр.

Балким, ал өзү каалаган окуусуна тапшырса, чын эле мыкты дипломат болмоктур. Мүмкүн бир өлкөгө элчи болуп, Кыргызстан деген кооз өлкөнү, кыргыз деген меймандос элди таанытмактыр. Эми азыр Москвада такси айдайт экен. Мейли бир күнү кайтып келди дейли, атасы тааныштары аркылуу жумушка киргизет. Бирок таксист тоо-кенин кантип кыйратат?

Кесип тандоо

Достор, бала кезде кайсы ролго көп ыктачу элеңер? Мисалы, мен кошуна кыздар-балдар менен концерт коюп ойногондо, кийин мектептеги ар кандай иш-чараларда дайыма алып баруучу болчумун. Менден башка эч ким муну кыла албачудай сезилип, дайыма жоопкерчиликти мойнума алчумун. Азыр алып баруучу эмесмин, бирок кесибим ошого жакын, журналистмин. Сиңдим 4-5-класста окуп жүргөндө эле кездемелердин калдыктарынан төшөк курай берчү. Азыр өзүнүн тигүү цехи бар, заказ менен кийим тигет.

Жакшылап эстеп көрсөңөр, бирөөңөр бакага "операция" жасаганды жакшы көрчүсүңөр. Дагы бирөөгө таяктан жасалган тапанчаны көтөрүп алып, баарын тартипке салган жакчу.

Мунун баары бекеринен болбосо керек. Анткени азыр көпчүлүк өнүккөн өлкөлөрдө мектеп программасына оюн аркылуу кесип тандоочу сабактар киргизилген экен. Анда мугалим балдарды ар кандай оюндарды ойнотуп, жыйынтыгында кимдин эмнеге жөндөмү бар экенин аныктайт.

Эң негизгиси, "окубай калгандан көрө" же "классташтарга уят болбоюн" деп кез-келди окууга тапшырып албагыла. Андан беш жылдык өмүр жана ата-эненин акчасын текке кетиргенден башка пайда жок. Быйыл болбосо, жакшылап даярданып алып келерки жылы тапшырасың.

Кызмат — адамды адам кыла турган жашоонун маанилүү бөлүгү. Жумуш аркылуу адам өзүн таанытат, дос күтөт, кадыр күтөт, каражат табат, элине кызмат кылат...

Андыктан өзүңөргө жакпаган, шык-жөндөмүңөр жок ишке убакыт коротпогула. Жашоо бир гана жолу келет!

1239
Белгилер:
Кыргызстан, тандоо, окуу, кесип, абитуриент
Тема боюнча
Топу кийбегендерди чокуга эле чабыш керек... Күйгөндөн айтам бир сабак
Жоругуңар желкени жонуп бүттү! Мага окшогон бир байкуш журналисттин баяны
Кыз бетип жабып отурат. Иллюстративдик сүрөт

Карындашыңа кайдыгер болсоң күйөөсү кордойт. Агалар кызга таянар тоо бололу

5111
Журналист Эламан Карымшаков эркек таянар тоосу, сурап алар адамы жок аялдарды сабашы мүмкүн деп эсептейт. Мындан улам ал кыздарды күйөөсүнүн муштумуна салып бербеш үчүн агаларга жана ата-энелерге өз оюн сунуштоону эп көргөн.

"Жыгачтын жумшагын курт жейт, адамдын жумшагын адам жейт" деп кашкайган чындыкты айтышкан. Адам баласы ушундайбыз, алсыздарга кыйын болууга машпыз. Достордун арасында, окууда же жумушта болобу, эгер бирөө бир аз эле бош болсо, аны артка түртө салабыз. Менимче, үй-бүлөдө деле ушундай, аял таяк жесе да унчукпаса, күйөөсү урганын токтотпойт. Эгер бир кишини урууга алың жетпегенин аңдасаң, аны менен урушпай жай сүйлөшүүнүн амалын издейсиң да.

Менин оюмча, аялын алсыз эрекектер урушу мүмкүн. Жубайынын көңүлүн алгысы келбейт, бардык маселени муштум менен чечүүгө өтөт. Дагы бир мисал, көчөдө бараткан жигитти сабап койсоң, кайра ал достору менен келип бетиңди талкалап кетерин же түрмө азабына салып, акчаңды очойто аларын билесиң, мындан улам ал канча жиниңе тийсе дагы унчукпайсың.

Кечээ тараган видеодон аялдын артында таянар тоосу болуп бере турган адамдары жок экенин түшүндүм. Сурап алары болбогондон кийин эркек мыкаачылык кылуудан да кайра тартпай калган өңдүү. Адам канчалык өзүн жоготуп же жини келип турса дагы кесепетин ойлойт. Жөнөкөй эле мисал, мен курактуу жигиттер мас болгондо досторунун арасында тополоң салып, калжактап айланы кетирет. Бирок үйүнө келгенде түптүз басып эле ата-энесине көрүнбөй кирип кеткенге шашат.

Эгер тиги аялга ушунчалык жини келип бир-эки чаап жиберсе, ачуу менен жасалган иш катары түшүнсө болот. Муну салыштыруу үчүн гана айтып жатам, негизи аялга кол көтөрүүнү жактабайм. Анан колун артка байлап, мойнуна дүңгөлөктөрдү илип, башынан ылдый суу куюп, бетке чаап, анысын видеого тарттырып "башкаларга сабак болсун" дегенин аялды адам катары көрбөй калган деп сыпаттадым. Ал буга чейин деле сабап, тескерисинче анысына маашырканып, жазаланбаганын түшүндүм. Же аялынын туугандары алдында, же укук коргоо органдарына жооп берген эмес. Демек ал жөн эле сабаганга алымсынбай калган, ушунтип мазактап эрдемсингиси келген. Каны суюк жаш жигит болсо бир жөн, 52 жашка чыгып калган кишинин буга кантип дити барды? Аны көргөн балдары эмне болот? Эгер билсе, ал өзүнүн тегерегиндегилерге гана зыян келтирбестен, жаш муундун бир бутагын сындырды, бүт кыргыз эркектерине көө жапты. Жаш кыздар "күйөө деген ушул болсо, андан көрө жөн эле жүргөнүм жакшы" деп калды, эркектер зөөкүр, мыкаачы деген түшүнүктү таңуулап койду. Ооба, "бирөөнүн үй-бүлөсү башкага караңгы токой" дейт. Канткен күндө да бул окуя — коомдун трагедиясы.

Бул бир эле көрүнүш, ошол киши өлүм жазасына тартылса дагы маселе чечилип кетпейт. "Аялдардын укугу" деп көчөгө кыйкырып чыгуудан да натыйжа болбойт.

Мен үй-бүлөлүү эмесмин, турмуштун ачуу-таттуусун жон терим менен сезе элекмин. Ошентсе да көргөн-билгендериме таянып ой-туюмдарымды айтууну эп көрдүм.

Эркек досторума кайрыларым, карындашыңарга көңүл бургула, ачык сүйлөшкүлө. "Тиги менен жүрбө, бул жакка баспа" деп үйдө камап, ар бир кадамына тыюу сала бербегиле. Адамды эч качан күч менен кармап тура албайсың. Андан көрө аң-сезимин ойготуп, дүйнө таанымын кеңейтип, жашоодогу ак-караны айрый билишине жардам бергиле.

Менин эки карындашым бар, бири былтыр турмушка чыкты, кичүүсү 2-класста окуйт. Улуу карындашым менен баарын ачык сүйлөшөм. Ким менен мамиле куруп жатканы тууралуу да ачык эле айтып берчү. Ага кеп-кеңешимди айтам. Себеби өткөөл курактагы кыздарга кооз сүйлөгөндөр эле идеалдуу көрүнүп, чыныгы жүзүн биле албай калышат. "Жигиттер менен сүйлөшпө" деп чек койгон эмесмин. Артынан чуркагандарды көрсөтсө, ал кандай адам, максаты эмне, баарын териштирип көрүп өзүмдүн оюмду айтар элем. Баары эле сүйүүнүн отуна малынгысы келет, аны чектеп коё албайсың. Ошондуктан мен карындашымдын өзүнө татыктуу адамды тандашына жардам бергем.

Дагы бир жери, агасы же атасы таяныч тоо болуп бере албаган кыз ал сезимди башка эркектерден издейт. Коркунучтуусу — ал башын жөлөгөн эркектин максаты кандай экени караңгы. Ошондуктан, достор, калп эле олуттуу боло бербей карындашыңар менен достошкула. Анын бактылуу болушун кааласаң өз оюн ачык айткан, эркин болушуна шарт түзүп бергиле. Кагып-силкип уруша бергенден көрө аң-сезимин ойготуу керек. Мен карындашыма "сага ишенейин, биздин үй-бүлөнү уят кылба, сени жанындай көргөн чоң ата, чоң энебиз бар, алардын жүзүн жер каратпа" деп айтчумун. Ошондо кыз мен минтсем агам же атам урушат дебей, аларды уят кылбайын деп ойлонуп калат.

"Токчулук эркекти, жокчулук аялды бузат" деген сөз бар. Ошондуктан студент карындашыңарга жактырган көйнөгүн алып берип же жөн эле керегиңе жарат деп 1000-2000 сом берип койгон жакшы. Эгер сен кош көңүл болуп, кайдыгер мамиле жасап, баскан-турганын гана тескеп, ичинде эмне болуп жатканын билүүгө кызыкпасаң, сырын башка эркекке айтат. Анан башында айткандай "адамдын жумшагын адам жейт" болуп, кызды канчалык сүйүп турса дагы "артында таянар тоосу жок, эмне кылып алмак эле" деп орой мамиле менен башкарууга өтүшү мүмкүн.

Кээ бир үй-бүлөлөр кызы мектепти бүтөрү менен күйөөгө бергенге шашат. "Жүрө берсе жаман жолго түшүп кетпесин, кой, аманатын тапшырайын" дейт. Эмне үчүн алар жоопкерчиликтен качат? Эмнеге кызына үйдөн татыктуу тарбия берип, окутуп, бир кесипке үйрөтүп, коопсуздугун камсыздап бергиси келбейт? Айылда жүргөн баёо кыздар шаарга келгенден кийин эки жылда өзгөрөт. Жашоого башкача карап, адамдын ким экенин аз да болсо аңдап калат. Менимче, өз үйүнөн жакшы тарбия алган кыз шаарга келсе деле жаман жолго түшпөйт. Ар бир кадамы чектелип, коркуу менен чоңойгон кыз эркиндикке чыкканда өзүн жоготуп коюшу мүмкүн.

Эгер кызыңыздын кор болуп жашашын каалабасаңыз, билим алышына, дүйнө таанымынын кеңейишине шарт түзүп бериңиз. Кызыңызды өз алдынча болгонго, оюн ачык айтканга үйрөтүңүз. Ошондо гана кечээгидей окуялар азаят деген ойдомун.

"Бирөөнүн үй-бүлөсүнө киришпе" деген стереотип бар. Карындашың күйөөсү менен жаңжалдашса, ачуу үстүндө бир окуя болсо өз ара чечип алсын деген жакшы. Эгер катуу сабап жатса, анда киришиш керек деп эле айтам. Унчукпасаң дагы кайталанышы мүмкүн.

Негизи чымчыктын да уясынын бузулушун каалабайм. Бирок аялзатынын бир келген өмүрдүн жыргалчылыгына бата албай, күйөөсүнөн кордук көрүп баш көтөрө албай басынып жашашын да каалабайм. Биздин коомдо аялды алсыз бир адам катары эмес, балдарынын келечегине кам көргөн, улутту тарбиялаган асылзат айым катары көрүп сыйлаган эркектер толтура.

Ошол эле учурда эркектерге да жакшы тарбия берип, ыймандуу, нысаптуу, билимдүү кылып чоңойтуш керек. Караңгы болуп калса мурдунан алысты көрө албай, ар кандай иштерди жасай берет. Жеке эле өзүмдү айтайын, окуп, иштеп ар кандай адамдар менен пикир алышып, улуулардын кеп-кеңешин уккан сайын күндөн-күнгө жашоого болгон көз карашым өзгөрүүдө.

Соңунда эки сөз менен оюмду жыйынтыктайын.

Ата-энелер, бизге окшогон уул-кызыңарга татыктуу тарбия берип, билим алуусуна шарт түзүп бериңиздерчи. Өлкөдө билим берүүнүн деңгээли төмөн, мамлекеттен ушуга көңүл бурууну сурайм.

Акылы тунук асылзаадалар, кечээки окуяга муңайып, үмүт шамын өчүрбөңүздөр. Силерге тоодой бакыт тартуулай алчу жигиттер түгөнгөн жок, БИЗ БАРБЫЗ!

5111
Белгилер:
тарбия, билим, сабоо, ур-токмокко алуу, кордук, ата-эне, үй-бүлө, күйөө, аял
Тема боюнча
КРге донорлор үй-бүлөлүк зомбулук менен күрөшүү үчүн 200 миң доллар бөлдү
Кишилер китептерди окуп жатат. Архив

Жети элдин тилин бил. Тил үйрөнгөн адамдын артыкчылыгы жана ийгилиги

951
(жаңыланган 13:06 07.06.2020)
“Канча тил билсең – ошончо адамсың” деген кеп бар. Тил аркылуу биз бир элдин сүйлөгөнүн эле эмес, дүйнө таанымын, руханий дөөлөттөрүн, көөнөрбөс баалуулугун кошо үйрөнөбүз дейт колумнист Нуржигит Кадырбеков.

Тил билген адам эл жеткен ийгиликке ортоктош болуп, акыл жана рух казынасынын алтын ачкычын колго алат. Ошондон шыбага жана үлүш алууга мүмкүнчүлүк жаралат. Тилин өздөштүрүү менен ар бир калктын дилине сүңгүп кирип, алар тууралуу сырттан байкоо салганда көзгө урунбаган акыйкатты көрөбүз. Айтор элди, улутту таанып, түшүнүп, аңдоо үчүн анын тилин билүү аба менен суудай керек.

Ошон үчүн улуулардан “жети элдин тилин бил” деген накыл калыптыр. Бабаларыбыз бул насаатты тек гана айтып койбостон, жашап көрсөтүшүптүр. Кайсыл заман, кайсыл доор болбосун, элибиздин сөз баккан, илим-билимге кызыккан, кат тааныган, кыл калем кармаган акылдуулары бир эмес бир нече тилди өздөштүргөнүн тарых тастыктайт. Жусуп Баласагын, Махмуд Кашгари, Сарахси, Оши сыяктуу аалым бабаларыбыз эне тилибизден бөлөк жок эле дегенде фарсы жана араб тилдерин ийне-жибине чейин өздөштүрүшкөн. Кечээги эле Токтогул, Тоголок Молдо, Молдо Нияз, Жеңижок, Молдо Кылыч, Абдираим сыяктуу залкар акындар жана калемгерлер өзбек, казак, тажик тилдерин мыкты билишкени айтылат. Андан берки Касым Тыныстанов, Жусуп Абдырахманов, Баялы Исакеев, Төрөкул Айтматов, Исхак Раззаков сыяктуу мамлекеттик жана коомдук ишмерлердин бүтүндөй плеядасы болсо орус тилин терең үйрөнүшүп, ошол аркылуу дүйнөлүк илим-билимдин агымына аралашыптыр. Азыркы жаштардын арасында орус, англис, кытай, француз, алман, түрк, араб, фарсы, корей, жапон тилдерин жер жаңгактай жеңил чаккан көп тилдүүлөр көбөйүп барат. Бул өтө жакшы көрүнүш. Эне тилибиз, албетте, уюткулуу улутубуздун улуу уңгусу, акыл, маданият, билим көрөңгөбүздүн тарам-тарам тамыры, байманалуу пайдубалы, берекелүү башаты. Бирок биз үчүн дүйнөгө ар тараптан эшик-терезе ачкан дүйнөлүк тилдер, ар кандай элдер, мамлекеттер жана маданияттар менен байланыштырган алтын көпүрөнүн милдетин аткарууда жана аткара бермекчи.

Жеке өзүм да бир нече тилди үйрөндүм. Тил үйрөнгөнгө чейинки балалыгымда эне тилимди гана жетик билүү бир өмүрдүн ысык-суугу, оош-кыйышы, оомат-ийгилиги үчүн жетиштүү деп боолгочумун. Жогорку окуу жайда орус тайпасында окуп калып, кыргыз тайпасына которулууга айла-амал таппай кыйналгам. Көрсө, орусча окуп калганым тагдырыма буюрган Жараткандын өтө чоң белеги болгон экен. Тилди өздөштүргөн сайын анын даамы дагы да даана жана таттуу сезиле берди. Бара-бара кесибими терең үйрөнүүгө жана адам катары өсүшүмө себеп болгон китептерди биринин артынан бирин окуй баштадым. Пушкиндин, Толстойдун, Достоевскийдин, Есениндин, Тургеневдин түп нускасын окугандагы туйган жан дүйнө ырахатын сүрөттөө кыйын.

Англис тилин да кыргызча билбеген орус мугалимден үйрөндүм. Ал мезгилде түз эле кыргыз тилинен окуп өздөштүрүү үчүн даярдалган окуу-методикалык эмгектер жокко эсе болчу. Япон тилин болсо англис тили аркылуу акылыма сиңирдим.

Араб тили менен орус тилинин структурасы, грамматикасы оголе окшош. Араб тили менен жеңил-желпи таанышып кетишимдин башкы себептеринин бири ушул.

Ошентип ар бир тил өмүрүмдөгү орчундуу максаттарга алып барган чыйыр жол сыяктуу ак кызматын өтөп берди жана өтөп жатат. Теребелге, дүйнөгө бир тараптагы бир эле терезеден эмес, чоң-кичине, түркүн-түрдүү терезеден саресеп салган керемет болорун жон терим менен сездим. Ошон үчүн ушул күндөрү да жаңы тилдерди өздөштүрүү менен алпурушуп жүрөм.

Тил, бирок ишенимсиз дос. Бир аз көңүл бөлбөй койсоң таштай качат. Ошон үчүн аны унутта калтырбай, ар дайым пайдаланып, колдон келсе өнүктүрүп-өстүрүп, байытып отуруу керек. Бир тилдин зыяны башка тилге тийбегендей болсун. Чет өлкөлөрдүн биринде мурдагы СССРден көчүп кеткен Табакиндердин үй-бүлөсү менен таанышып калгам. Алардын кичүү кызы жергиликтүү тилди өздөштүрүүгө баш-оту менен киришип кетип, орус тилин унута баштаган экен. Ошондо ага апасы “кызым, жок болсо мейли эле. Колуңда турган бар улуу байлыгыңды жоготуп жатканың кандай? Канча адам жетпей жүргөн, жетем, үйрөнөм, билем деп умтулган эң сонун тилди унута баштаганың өтө чоң чекилик" дегендей кейип кеңеш айтып жатканын уккам. Эң туура ой. Ошондуктан жаңы тил менен алек болуп жатып, жаттаган тилиңди кароосуз калтыра көрбө. Барды сактай жана таптай билүүнүн өзү акылдуулук. Жылдап тер төгүп мээнет кылып үйрөнгөн тилиңди эс тутумдан өчүрүп алуу — узак убакытта кыйналып курган мунараны ураткандай эле кесирлик.

Эне тилибизди аздектейли, асырайлы, даңазалайлы. Башка тилди, балким, бир-эки жылда мыкты үйрөнсөң болот, бирок эне тилди өмүр бою өздөштүрөсүң. Чет өлкөгө кетип, ошол жакта отурукташып калгандардын бала-бакырасын айыптоо кыйын, бирок өз мекениңде жүрүп өз эне тилиңде чала-чарпыт сүйлөсөң, бул өз тамырыңа жана маданиятыңа кылган улуу кыянаттык.

951
Белгилер:
эне тил, маданият, тил
Тема боюнча
Кел, келе бер, Китеп майрамы! Быйыл сени жарык жүз менен тосуп алабыз
Газ өндүрүү. Архивдик сүрөт

Атаандаштыкка чыдабай... Европа менен Азия АКШнын суюлтулган газынан баш тартууда

0
(жаңыланган 21:50 09.07.2020)
Европа жана Азияда көгүлтүр оттун баасы көп жылдык төмөнкү чекке жетти. Ушул тапта америкалык суюлтулган газды сатып алуу кажетсиз. Ал түгүл муну АКШнын Энергетика министрлиги да моюнга алды.

Кардарлар бул жайга пландалган жүздөн ашуун газ ташуудан баш тартты. Натыйжада экспорт 63,6 пайызга кулады. Эмнеге океан ар жагындагы газдын эч кимге кереги жок болуп калышынын себебин биздин өнөктөш – РИА Новости агенттиги тактап көргөн.

Баа түштү

Былтыр АКШда жаратылыш газынын нетто-экспорту 54,7 миллиард куб метрге жеткен, бул 2018-жылдагыга караганда 20,7 миллиардга көбүрөөк. Эң ири суюлтулган газ өндүрүүчү Cheniere Energy компаниясынын маалыматына таянсак, биринчи кварталда дүйнөлүк рыноктогу соода көлөмү 100 миллион тоннага чыккан, бул 2019-жылга салыштырмалуу он миллион тоннага көп. Мындай өсүштү негизинен америкалыктар камсыз кылган.

Пландар да абдан дымактуу эле: 2020-жылы — 67,2 миллиард кубометр, 2021-жылы — 79,5... Мындай көрсөткүчтөрдү АКШнын Энергетика министрлигинин Энергетикалык маалымат башкармалыгы (EIA) жар салган. Бирок алар болжогондой болбой турганы анык болуп калбадыбы.

Жаңы кооптуулук: Катар газ "согушуна" кирүүгө ниеттенип жатат

Кыштын жылуу болуп калышынан улам сунуштун көп болушу, коронавирус пандемиясынын айынан суроо-талаптын чектелиши Европа жана Азиянын газ рыногун кыйратты. Ошентип, Европадагы TTF голландиялык хабында жылдын биринчи төрт айындагы орточо баа былтыркы жылдын ушул маалына караганда эки эсе ылдыйлады. Японияга споттук ташуулар 44 пайызга кыскарган.

Апрелде эле америкалык суюлтулган газдын Европага экспорттолушу экономикалык жактан жөнсүз болуп калган. Ири европалык жана азиялык компаниялар июнь-июль айларына келишимдерин жокко чыгарган.

Bloomberg маалыматына таянсак, АКШда суюлтулган газ заводдорундагы жүктөө апрелде 30 пайызга азайган. Май айына карата экспорт үчтөн бирге кыскарган. Буга коронавирустан улам киргизилген чектөөлөр да себеп болгон.

Экономикалык жактан жөндөмсүз

АКШнын Энергетика министрлигинин Энергетикалык маалымат башкармалыгы (EIA) июндагы божомолу алда канча жагымсыз эле. Европалык жана азиялык сатып алуучулар суюлтулган газдын 110 партиясынан баш тарткан: июнь-июль айларына – 70, ал эми августта 40 партияны алышпайт.

Биринен сала бири банкрот болуп... АКШ сланец туңгуюгунан чыга албай калабы

Америкалык деңиз терминалына газ ташуу март айынын аягынан бери эки эсеге азайган, тагыраагы, суткасына 277 миллион кубометрлик рекорддук көрсөткүчкө түшкөн.

"Европа жана Азиядагы жаратылыш газына болгон төмөн споттук баа АКШдан экспорттоонун экономикалык жөндөмүн чабалдаткан. Ал мындай баага өтө сезимтал", — дейт EIA талдоочулары.

Алардын баамында, АКШдан июнда Европа жана Азияга суткасына орточо 101 миллион кубометр жөнөтүлгөн, ал эми бул жана келерки айда 62 миллион кубометрди түзөт. Бул экспорттук потенциалдын 25 пайызынан ашпайт.

Төмөндөй берет

Океан ар жагындагы газдан кардарлардын баш тартышы кеминде эле жайдын аягына чейин уланары, АКШдагы фьючерстик баалар Европадагыдан сентябрга дейре жогору кармалып турары боюнча серепчилердин божомолдору чын чыкты.

Ансыз да илең-салаң иштеп жаткан суюлтулган газ өндүрүүчү америкалык алты завод январь-апрель аралыгында, май айында кубаттуулугун 65 пайызга ылдыйлаткан. Platts Analytics өткөн айдагы түрмөгүндө июлдун башында 50% болорун жазган.

АКШнын Кытайга карата кытмыр планы: пандемиядан улам ачылган көшөгөлөр

"Анткени баа артыкчылыгы дээрлик жоголду, америкалык ташуулардан баш тартуу мезгилдин гана маселеси болгон", — дейт америкалык Стратегиялык жана эл аралык изилдөөлөр борборунун серепчиси Никос Цафос.

Улуттук энергетикалык коопсуздук фондунун улук талдоочусу Игорь Юшков түшүндүргөндөй, ушул тапта сатып алуучулар америкалык суюлтулган газга төлөп берчү баа суюлтуу жана жеткирүүгө сарпталган операциялык чыгымдарды да жаппайт.

Баарынан да америкалык тун жана ири Sabine Pass терминалы көп жабыркады, кубаттуулукту баа кымбат убакта сатып алышкан, ал эми ишке киргизилген 2016-жылы кырдаал өзгөрүп кеткен. Андан бери завод чыгым эле тартып келген.

Энергетика министрлигинин маалыматы боюнча, 2020-жылдын алгачкы төрт айында АКШдан суюлтулган газды экспорттоо орточо суткасына 218 миллион кубометрди түздү, бирок апрелден майга чейинки аралыкта 17%га кыскарды.

EIA башкармалыгындагылар сентябрда газ ташый башташат, себеби жаратылыш газына дүйнөлүк суроо-талап акырындап калыптанууда.

Рынокту газ "каптады"

Анткен менен ири инвестбанктардын жагдайы анчалык эмес. Аналитиктер көгүлтүр оттун кору дүйнөдө толуп калганын айтышат. Суюлтулган газдын эл аралык соодасы кыйрап, америкалык сланецчилердин бардык сатуу каналдарын бүтөп койду.

Мунайдын баррели кайра 40 долларга көтөрүлгөнү мунайчылар казууну кайра жандандырып, кыйыр өндүрүм катары рынокко арзан газды арбын чыгарууда.

"Баррели миң доллардан": америкалык план мунай рыногун "муңайтышы" ыктымал

Европадагы баанын төмөндөшүнөн улам BofA Securities аналитиктери белгилегендей, ага суроо-талап жок. Азыр аны сыртка сатуунун ордуна резервуар жана сактагычтарга кайра куюштуруп жатышат.

Goldman Sachs эсеби боюнча экспорттун жоюлушунан улам америкалык запас 21,52 миллиард кубометрге көбөйөт. Бир жыл мурун катталган деңгээлдин үчтөн бирине, беш жыл аралыгындагы орточо көрсөткүч 18 пайызга өскөн.

Октябрга карата аталган өлкөнүн газды сактоо шарты бүтөт, бул суюлтулган газды казуунун жана өндүрүүнүн кескин кыскарышына кептейт.

0
Белгилер:
божомол, соода, рынок, атаандаштык, Азия, Европа, АКШ, нефть, Мунай, газ
Тема боюнча
"Тезинен аткаруу зарыл": АКШ Россияны эмнеге жазалагысы бар?