Кыргызстандын желегин көтөргөн бала. Архив

Айтматовдун тагдыры же миграциядан эмне таптык да, эмне жоготтук

1151
(жаңыланган 13:49 29.08.2019)
Жакында өлкө башчысы Сооронбай Жээнбеков чет элди байырлап жашап калган мигрант мекендештерибиз менен жолугушту. Президентти тегеректеп түшкөн сүрөттө жылмайганы менен алардын ар биринин кызыктуу да, аянычтуу да, сырдуу да, өрнөктүү да тагдыры бар.

Жыргагандан киндик кан тамган жерин таштап, мусапыр жашоонун мунарык баскан жолуна кадам таштагандар дээрлик болбосо керек. А дейбиз, бу дейбиз, бирок миграция – бул биздин коомдун, жашоонун кашкайган чындыгы. Анын көңүл кубантар алгылыктуу да, ойго, муңга салар терс да жактары бир топ... Кеп ушул нукта улансын.

Каржы булагы

Россия жана Казакстандагы мигранттардан мекенибизге жылына миллиарддаган АКШ доллары келүүдө. Ошол каражатты айылдарда мекендештерибиз жашоо-шартын жакшыртууга, билим алууга, кийинүүгө, курулуштарга, кыймылсыз мүлк сатып алууга, жакшылык-жамандыктарды өткөрүүгө, ишкерлик кылууга, мал чарбачылыгын өнүктүрүүгө ж.б. керектешүүдө.

"Букарда пулу бардын көңүлү ток" дегендей, биринчиден, сырттан келген каражат канча жумушсуздар үчүн кантип күн көрөбүз деп үмүтсүздүккө алдырууга тоскоол болгон фактор. Экинчиден, ал акчага турмуштук талабын канааттандырып жаткан көпчүлүк үчүн радикалдуу маанайда саясий окуяларга аралашуу зарылдыгы жок. Андай аракеттерге түрткөн ири себептердин бири — жакырчылык жана жумушсуздук экени жакшы белгилүү. Ошондуктан мигранттардын Кыргызстандагы саясий стабилдүүлүк үчүн кошкон салымы да зор.

Идея, билим башаты, тажрыйба мектеби...

Миграциянын материалдык эмес да утуштары бар. Маселен, массалык миграцияга себеп болгон оор кырдаал совет бийлиги учурунда "баарын өкмөт кылат" деген кол карама кулк мүнөз күтүп калган элибиздин уктап жаткан ишкерлик, чыгармачылык, эмгекчилдик ж.б. көрөңгөлөрүн ойготту. Адам өнүгүү үчүн "комфорт зонасынан" чыгып, кандайдыр бир кыйынчылыктарга, сыноолорго туш болушу шарт эмеспи. Чыңгыз Айтматов деле атасынан жаш айрылып, турмуш-тиричилик жүгү эрте башына түшпөгөндө, балким, бул дүйнөдөн көптүн бири болуп жашап өтмөктүр.

Барган жеринен жаңы идеяларды, өнөрлөрдү, илим-билимди өздөштүрүп, сиңирип, кыргыз жергесине алып келген мекендештерибиз да көбөйүп барат. Маселен, тарыхта биринчи жолу көркөм муз тебүү боюнча эл аралык мелдешке катышкан кыргыз кызы Россияда машыгып, ошондой деңгээлге жетти. Легендарлуу композитор Асанкан Жумакматов да алгачкы музыкалык билимин атасы сталиндик режимдин сүргүнүндө Украинада жүргөндө ала баштаган экен. Ал раматылыктын: "Атамды ошол жакка айдап ийгени үчүн Сталинге рахмат. Болбосо музыкант болбой калмакмын", — дегенин өз кулагым менен уккам. Дагы деле Чыңгыз Төрөкуловичти мисалга алсак, ал киши да балалыгында Москвада окубады беле... Азыркы заманда чет өлкөдөн көрүп келип бизнес идеяларды ишке ашырган улан-кыздарыбыз канча...

Ээнсирей түшкөн чек ара

Президент Кыргызской Республики Сооронбай Жээнбеков на первом заседании Совета по связям с соотечественниками за рубежом при Президенте Кыргызской Республики. 2 августа 2019 года
© Пресс-служба президента КР / Султан Досалиев
Деген менен миграция жараянынын терс жактары да бир топ. Биринчиден, коңшу өлкөлөр менен чек арадагы аймактардан адамдарыбыздын кетип жатышы улуттук коопсуздугубузга болгон эң ири коркунучтардын бири. Анткени калк эң жыш жайгашкан Фергана өрөөнүндөгү чек араларыбызды аныктоо жараяны али аягына чыга элек. Мындай шартта ал жактагы кошуналарыбыздын атуулдары өз мамлекеттеринин купуя колдоосу менен ээнсиреп жаткан жайларыбызга акырындап жылып кирип, турак жай куруп, бак эгип, "тынч экспансияны" жүзөгө ашырбайт деген кепилдик жок. Мындай көрүнүштөр арбын деген маалыматтар айтылып жүрөт.

Тереңдеген теңсиздик

Экинчиден, демографиялык гана эмес, экономикалык жактан да Кыргызстандагы аймактардын, өзгөчө борбор менен региондордун теңсиздиги тереңдеди. Өлкөнүн кээ бир аймактары бош калып, жетимсиреп турса, экинчилеринде кишинин саны көбөйүп барат. Бул бир мектепке бала жана мугалим жетпей жатса, дагы бир мектепке батпай жатат, бир жакта жер иштетүүгө адам жок болсо, экинчи жакта иштетем дегенге жер жетишпей жатат дегенди туюндурат. Бул көңүл жубатарлык көрүнүш эмес, анткени өлкөнүн өнүгүүсү үчүн аймактардын экономикалык, социалдык, демографиялык ж.б. тең салмактуулугу өтө маанилүү. Өнүккөн өлкөлөрдүн өзгөчөлүктөрүнүн бири мына ушунда: борбору менен провинциясындагы, айылы менен шаарындагы жашоо шарты, социалдык камсыздоо деңгээли анча деле айырмаланбайт. Маселен, Япониядагы Осака менен Токиодо, Киото менен Саппородо, Кобе менен Фукуокада карьера жасоо, бизнес кылуу же билим алуу үчүн шарт жана инфратүзүм деңгээли дээрлик бирдей эле. Кыргызстанда Чүй менен Нарындын, Баткен менен Бишкектин экономикалык жана социалдык абалын салыштырсак, эки башка мамлекеттердегидей чоң айырманы көрөбүз. Бул өтө өкүнүчтүү…

Рыногу кичирейип, адам ресурсу азайып, каттоого кыйын болгон, инфратүзүмү жарды, өндүрүш сектору өнүкпөгөн, жумушсуздук маселеси өтө курч болгон оодандардан канчалаган адам агылып Чүй бооруна келип отурукташып калды. Бул мыйзам ченемдүү көрүнүш, анткени улуттук кирешенин, акча массасынын басымдуу бөлүгү Бишкек шаарында жана Чүй боорунда. Акча жана киреше мол жерде товарларга жана кызматтарга карата талап да жогору болот. Бактысын издеп бирөөлөрү соода кылганы, экинчилери өнөрүн, үчүнчүлөрү акыл көрөңгөсүн сатып оокатын өткөзгөнү борбор калаанын айланасына топтолгону, ошентип, тегин жерден эмес. Бул теңсиздик артынан турак жай, билим берүү, таалим-тарбия, саламаттык сактоо, кылмыштуулуктун өсүшү багытында канчалаган маселелерди ээрчитип келүүдө.

"Бир нерсеге жетүү, демек, бир нерседен кечүү" дегендей, Кыргызстандын ичинде жер которушкандардын уткан дагы, утулган да жактары бар. Бирок негизгиси улуттук өздүгүн, өзгөчөлүктөрүн сактап калуу мүмкүнчүлүгүн жоготкон жок. Бул жагынан Кыргызстандан сырткары кеткендердин жолу болбоду.

Колдон чыккан улуу байлык

Россия менен Казакстанга иштеп кеткендердин саны бейрасмий маалыматтарга ылайык миллионго жакындайт экен. Бул өлкө калкынын дээрлик алтыдан бири сыртта дегенди билдирет. Алардын ал жакта "бутубузга туруп, кайтып келебиз" дегени жөн гана жомок. Миграциянын табияты ушундай: кеткенден кийин кайра оңойлук менен келбейт. Франциядагы жана Англиядагы арабдарды, африкалыктарды, АКШдагы афроамерикалыктарды, азиаттарды, мексикалыктарды Россиядагы кавказдыктарды, Бразилия менен Перудагы япондорду карасаңыз, ошол жакта очор-бачар болуп, укум-тукумун улап кала беришти. Россияга жана Казакстанга кеткен кыргыздардын басымдуу көпчүлүгүн деле ошондой тагдыр күтүүдө деп болжоого толук негиз бар. Эң өкүнүчтүүсү, бул аркылуу биз адам ресурсун дүңүнөн жоготуп жатабыз. Ал жакта төрөлүп, чоңойгон бир муун жетилди. Жергиликтүү тилде сүйлөп, бакчаларда, мектептерде таалим алып, өздөрү жашаган жерлериндеги маданиятка таандыкпыз деп эсептеп калышты. Кыргызстанга Россиядан жана Казакстандан ата-энелери менен эс алууга келип "Папа, давайте, скорее поедем обратно, ДОМОЙ" деп, каны кыргыз болгону менен жүрөгү, акылы аны тааныбай калган улан-кыздарыбыздын азыр эле миңдеп саналарын кантип танабыз? Четте төрөлүп торолгон биринчи эле муун өкүлдөрү ушинтип жатса, алардын балдары, неберелери кантет? Ошентип канчалаган мекендештерибиз, болгондо да бөтөн жерде, мусапыр абалда өз ордун таап, ийгиликке жетишкен жумушка жарамдуу, мыкты, күч-кубаттуу, калпыса каймак болчу уул-кыздарыбыздын урпактары башка маданиятка, идеологиялык баалуулуктарга сугарылып, башка элге сиңип кетүү коркунучу бар. Узак мөөнөттөн алып караганда ушул биздин эң чоң трагедиябыз, эң чоң жоготуубуз. Анткени Кыргызстандын ансыз да дефицит болгон эң чоң байлыгы — бул адам ресурсу.

Акчадан да мээрим керек

Азыр өлкөдө жүз миңден ашуун мигрант балдары башка бирөөлөрдүн колдорунда чоңоюп жатышыптыр. Аталашпы, энелешпи, же кара чечекей бир тууганбы, эч бири ата-эненин ордун ээлеп, толтура албайт. Курсагын ток, кийимин бүтүн караган менен аталык, энелик мээримди кайдан тартуулашсын. Ансыз да бирөөнүн короосуна адашып кошулган козудай момоюп, бөжүрөгөн бөбөктөрдү какыс-кукус кылып, керек болсо өлгүчө сабап койгондор тууралуу жүлүндү сыздаткан маалыматтарды угуп, окуп калып жатпайбызбы. Ата-апанын мээримине тойбой, тарбиясына канбай, көзөмөлүн көрбөй чоңойгон балдардан кийин кандай кишилер чыгат? Өтө ойлончу маселе... Адам ресурсунун сапаты санынан кем эмес маанилүү...

Маданият жана альтернатива

Башка өлкөлөрдөгү кыргыз диаспораларынын өз тилин жана маданиятын сактап, өнүктүрүп кетүүсүнө шарт түзүүдөн каражатты, күчтү аябаш керек. Бирок кантип? Мамлекеттин ресурстары менен кошо маданиятын жана тилин сактабаса эл кабыгы калып, данеги куураган жаңгак сыяктуу болуп калат. Түрк туугандар ушул жагынан үлгү болчу иштерди жасап жатат. Дүйнө боюнча ачылган түрк мектептери, маданий борборлору жана окуу жайлары түрк маданиятын сактап гана калбастан ааламга жайылтууда чоң роль ойноодо.

Кыргызстандын ичинде да Бишкекке альтернатива болчу дагы бир нече миграция борборлору керек. Ал үчүн облустук борборлорду, региондорду тез өнүктүрүү лаазым. Жергиликтүү бийликтердин эмгектеринин экономикалык жана улуттук коопсуздук өңүттөрүнөн караганда да бул өтө маанилүү. Ошондо улуттук интеграция күчөп, демографиялык теңсиздик жокко чыгат.

1151
Белгилер:
адам, Түркия, Казакстан, Россия, Чыңгыз Айтматов, миграция
Тема боюнча
АКШны паанектеген журналист Элнура Молдокадырова такси айдап иштеп жүрөт. Видео
Чет жактагы мекендештер үчүн "Мекеним" программасы ишке кирмей болду
Түркиянын учкучсуз аппараттарынын мыкты дрон Bayraktar TB2. Архив

Түркиянын учкучсуз аппараттарынын мыкты сапаты тууралуу имиш кеп кайдан чыкты

227
21-кылымдын куралы арзан боло албайт, ошентсе да сокку уруучу учкучсуз аппараттын баары эле жеңишке жеткире бербейт.

Мында чечүүчү ролду мамлекеттин аскерий уюмунун системасы, коргоо өнөр жайы, арсеналы жана логистикалык мүмкүнчүлүктөрү чоң мааниге ээ. Карабах чыры Түркиянын Bayraktar TB2 аппаратынын мыктылыгын эмес, Армениянын өз күчүн ашкере баалаганын жана кургакта коргонуусу начар экенин көрсөттү. Аймакта чыккан чырда колдонулган курал-жарак жана техниканын өзгөчөлүктөрүнө аскерий баяндамачы Александр Хроленко баам салган.

Тоолуу Карабахта атышуу токтогондон кийин медиа айдыңда окуяга баа берген бир топ комментарийлер, ой пикирлер жарыяланды. Ток этери эки сүйлөмгө сыят:

  1. Азербайжан Түркиянын учкучсуз аппаратына ээ болгону үчүн жеңишке жетти;
  2. Россиянын ПВО системалары азыркы "дрон согушунда" майнапсыз болуп калды.

Абалга минтип өзөгүн көрбөй жалпылап баа берүү эксперттердин аскердик билиминин тайкылыгы жана Армениянын аскердик техникасы менен өздүк курамынын көз көрүнөө жеңилип жатканы менен түшүндүрүлөт. Бирок реалдуулук биз көргөн-билгенден алда канча татаалыраак.

Адам жашоосунда керемет болбойт, кинонун баары режиссердун көз карашы, ойлоп тапканы менен тартылат. "Байрактар" жана Азербайжандын учкучсуз учуучу аппараттары тарабынан тартылган видеосюжеттер алгач каршылаштын духун түшүрүүгө жана Түркиянын бул аппараттарын дүйнөлүк курал рыногунда жарнамалоого багытталган. Ал эми кадр артында ПВО жана радиоэлектрондук тирешүүдөн жеңилген ондогон дрондор калды.

Согуш талаасында каршылашты ментинен тайдыруунун негизги куралы артиллериялык курал, залптык оттун реактивдүү тутуму болуп кала берет. Куралдуу күчтөрдө да өзү учуучу аппараттарга караганда стволдук жана реактивдүү артиллерия басымдуулук кылат.

Мисалы, 1 миллион доллар турган Bayraktar болгону 150 килограмм ок-дары көтөрүп, керектүү жерге чейин жеткире алат, ал эми баасы кыйла арзан болгон залп оттун реактивдүү тутумунун жүгү 1 тоннага чейин жетет. Демек, артиллерия бутаны жок кылуунун "өз баасын" бир топ эле төмөндөтүп коет. Аскердик бюджеттин көлөмү жеңишке кепилдик бере албайт. Алсак, Пентагон ушунча жылдан бери Афганистандын асманында үстөмдүк кылганы менен кургакта талибдерди жеңе албай келет.

Өзүнө өзү ашкере ишенүүчүлүк

ПВОнун туура уюштурулган эшелондук системасы каршылаштын ири сандагы учкучсуз аппаратын жок кыла алат, ал эми радиоэлектрондук чалгындын каражаттары көз ирмемде душмандын ок атууну тескеген пунктулардын дайын-дарегин аныктоого жөндөмдүү. Армян армиясынын Карабахта колдонгон ПВО комплекстеринин тийиштүү деңгээлде коргой албаганына "эскирип" калганы эмес, бир беткей системанын жоктугу, аракеттердин башаламандыгы себеп болду. Белгилей кетсек, 1960-жылдары чыккан "Стрела-10" жана "Оса-АКМ" комплекстери айрым учурда сегиз чакырым жерден "Байрактарга" жетпей калып жатты. Ал эми заманбап делген "Тор-М2КМ" менен "Бук-М2Э" Ереван менен Мецамор атомдук электр станциясын гана коргоп жатышты.

Дагы бир маселе, маскировка таптакыр көз жаздымда калды, айрым объектилер "мен бул жактамын, өлтүр мени!" деп кыйкырып жаткандай эле болду.

Экинчи жагынан Түркиянын өзү учуучу аппараттары "кокусунан" Карабахтан Армениянын чек ара аймагына кирип калып жатты. Буларды ал жакта иши жолго коюлган ПВО жана радиоэлектрондук тирешүү каражаттары эч көйгөйсүз ордуна коюп келди.

Карабах боюнча 1994-жылкы жеңиш армян армиясынын кынтыксыздыгы тууралуу мифти жаратып, ондогон жылдар бою бул ойду бекемдеп келген. Аракс дарыясынан Мрава тоо кыркаларына чейинки 100 чакырым аралыкта бир да кыйраткан инженердик курулуштун жоктугун да өзүнө катуу ишенгендиктен деп билсек болот. Үстү жагы ачык окоптор, өзүнчө турган блиндаждар — өткөн кылымдын оокаты. Армян тарап темир бетондон жасалган ок атуу жайлары жана жер алдынан өтүүчү коммуникация түйүнүнө таптакыр баш оорутпаптыр, буга чейрек кылып убактысы бар эле. Абал ушундай болуп турганда 2019-жылы өлкөнүн премьер-министри Никол Пашинян: "Карабах — бул Армения" десе, коргоо министри Давид Тоноян: "Жаңы согуш үчүн жаңы аймактар" деген концепциясын жар салган.

Армян армиясынын потенциалы 27-сентябрга карата Азербайжандан кыйла артта болчу, ошентсе да каршылаштар адамдарынан да, техникасынан да бирдей эле оор жоготууга учурады. Азербайжандын түштүктөгү күчү кайсы бир убакта он эселеп алдыга кеткени менен бир айда 30-40 чакырымга эле жылганы маалым болду. Нары-бери кыла коем деген Бакунун ою ишке ашпай калды. Ал эми калкалоосуз, борбордук башкаруусуз калган армян аскерлеринин, ыктыярчыларынын эрдигине баа берүүгө болот.

Сирия жана Ливия тажрыйбасы

Россиянын ПВО системалары менен Түркиянын учкучсуз аппараттарынын атаандаштыгына кайрыла турган болсок, Сирия менен Ливиянын аба мейкиндигиндеги "Тор-М2КМ", "Бук-М2Э" жана "Сосна" зениттик ракета комплекстеринин ырааттуу иштешинин натыйжасындагы "дрон жаанын" эстөөгө болот. Майнаптуулугун "Панцирь-1" комплекси да көрсөткөн. Эгер аталган техниканы Карабахка өз убакында жайгаштырып колдонгондо, Түркиянын "Байрактары" алапайын таппай калмак.

Россия тынчтык орнотуу миссиясынын акагында Тоолуу Карабахка радиоэлектрондук тирешүүнүн жапжаңы "Леер-3" комплексин жөнөттү. Анын максаты GSM стандартындагы уюлдук байланыш сигналдарын басаңдатуу жана 3G менен 4G түйүндөрүн иштен чыгаруу болчу. Комплекс бир КамАЗ автоунаасынан жана 120 чакырым радиустагы "Орлан-10" деп аталуучу эки-үч учкучсуз аппараттардан турат. Бул аппараттар телефон, планшеттерди таап, чалгындап, маалыматтарды санарип картага түшүрүп, аларды сокку уруу үчүн артиллерияга жиберип тура алат. Карабах чыры толук чечилген жок, болгону токтоп калды. Ал эми ПВО менен чалгындоо каражаттары өз маанисин таптакыр жоготкон жок.

227
Белгилер:
согуш, сокку, ракета, техника, курал, Тоолуу Карабах, Азербайжан, Армения
Тема:
Тоолуу Карабахтагы жаңжал
Тема боюнча
Түркия эмнеликтен Азербайжанга аскердик күч киргизүүдө? Ой толгоо
Эрдогандын Түркияга келген Помпео менен жолугууга бош убактысы болбой калды
АКШнын жаңы шаланган президенти Жо Байден. Архив

Байден АКШны Европанын "камчысын чаптырабы"?

152
(жаңыланган 14:14 26.11.2020)
Европа өз кызыкчылыктарын коргоо боюнча жана өзүнүн геосаясий ролун бекемдөөгө тырышып келе жатып эле Вашингтонго алардын өз алдынчалыгына жол бербей турган күчтөрдүн кайтышын кызуу кубаттоодо.

Еврокеңешти тескеп турган Шарль Мишель Жо Байденге "бекем трансатлантикалык альянсты калыптандырууну" сунуштады. Эгер ал бийликти колго алып, Ак үйгө баш бакса (ушундай болору айкын болуп калды), европалык жетекчинин бул каалоосунун ишке ашышына бардык негиз бар. АКШнын мамлекеттик катчылыгына болжолдуу кудаланган талапкер Энтони Блинкен "глобалдык альянстардын коргоочусу" болуп саналат. Мындай сунуштун келечеги тууралуу Ирина Алкснис ой калчаган.

Европа АКШ президентинин ролунда дал Байденди көргөнүнө кубанары ал жактагы лидерлердин биринен бири озуп шайлоодогу жеңиши менен куттуктап жатканынан эле байкалган. Ал эми ФРГ өзү ачык билдиргендей эле "дагы төрт жыл Трамп менен иштешүүгө көңүлү жок болчу". Бир гана Европа үчүн эмнеге Кошмо Штаттардын жетекчилигине глобалисттер — Вашингтон башында турган бир полярдык дүйнөнү сактап калууга далбас ургандардын келишине кызыкдар экени түшүнүксүз. Себеби бул алардын өз алдынча болууга жана жарым вассалдык көз карандылыктан арылууга умтулуусуна каршы келет эмеспи. Европада америкалык маанайдагы күчтөр жеңип, өз өлкөлөрүн Кошмо Штаттарга курмандыкка чалабы деп болжоого болот эле. Бирок фактылар башканы көрсөтүүдө. Маселен, Германия өкмөтү АКШда "Түндүк агым – 2ге" каршы даярдалган экстерриториалдык санкциялардын ылайык келбестиги боюнча өз позициясын билдиргени бар.

Ошентип Европа өз кызыкчылыктарын коргоо боюнча жана өзүнүн геосаясий ролун бекемдөөгө тырышып келе жатып эле Вашингтонго алардын өз алдынчалыгына жол бербей турган күчтөрдүн кайтышын кызуу кубаттоодо. Балким мунун жандырмагын төрт жыл мурунку окуялардан издеген оңдур.

Ак үйгө келгенде Дональд Трамп АКШнын катыштыгы менен даярдалып жана ал түгүл кол коюлган эл аралык келишимдердин көпчүлүгүнөн баш тарткан. Айтылуу Трансатлантикалык соода жана инвестициялык өнөктөштүк боюнча макулдашуу да ошондой тагдырга кабылган. Дүрбөлөң түшө берчүлөр Америка ошол келишим аркылуу Европанын ресурстарынын баарын өзүнө алат деп коңгуроо кагышкан.

Бирок өз мамлекетине экономикалык пайда алып келген ар бир мүмкүнчүлүктү колдон чыгарбоого ашыккан Трамп Америкага узак жылдар бою "алтын жумуртка уялап берчү" бул иштен эч буйдалбастан баш тарткан. Анан да бул макулдашуулардын баары чындыгында Кошмо Штаттарга дегеле пайдасыз экенин билдирген. Балким бизнесте дасыккан америкалык патриоттун айтканы жөндүү чыгар.

Глобалисттердин (анын ичинде америкалыктардын да) улуттук кызыкчылыкты карманарын боолголоо чоң жаңылыштык. Алар үчүн Кошмо Штаттар негизги эмиссиялык борбор жана планетанын эң күчтүү армиясы катары маанилүү болушу мүмкүн. Бирок дээрлик 330 миллион калкы бар эбегейсиз өлкө аларга жүк болор. Анын өнүгүшүнө салым кошуп, көйгөйлөрүн чечүүдөн көрө андан кечип койсо болор. Антсе да глобалисттердин нагыз кызыкчылыктары жана сезимдери деле дүйнө жарандары катары башка нерселерге байланган болушу мүмкүн. Ошол эле Энтони Блинкендин бала чагынын басымдуу бөлүгү Парижде өтүп, анын калыптанышына европалык өгөй атасы таасир эткен. Андыктан мамлекеттик катчылык кызматта ал АКШнын улуттук кызыкчылыктары менен гана иш алпарарынан шек саноолор кыйла мыйзам ченемдүү. Мындан улам Европанын позициясы да түшүнүктүү боло түшөт. Акыркы он жылдыкта ал өз көздөгөнүнө түп-тамырынан америкалык тереңдиктен ажыратылган мамлекеттин жардамы, ошону менен бирге эле "эркин дүйнөнүн лидери" жана жападан жалгыз күчтүү державанын алдында тизе бүгүү менен жетүүгө үйрөндү. Иран өзөктүк келишимин эле эстеңиздерчи, жарым-жартылай ал Обаманын президенттигинин эң чоң жеңиши деп да аталып жүрбөйбү. Бирок ал келишимге АКШга караганда Евробиримдик көбүрөөк кызыкдар эле. ЕБ дале көп мамилелерде Кошмо Штаттарга муктаж, маселен, өз армиясын түзүү далалаты азыр көрсөтүүгө тырышканчалык деңгээлде эмес. Бул жаатында америкалыктарга альтернатива болууга жакын арада жетишери мүмкүн эмес.

Евробиримдик үчүн Россияга геосаясий, экономикалык жана ошол эле аскердик тең салмак керек. Ал эми Москвада батыш багытында бир топ жагымдуу шарттар жаралууда, бул батыш европалык борбор калааларга жагары арсар. Натыйжада бир кызык жагдай байкалат: Европа көпчүлүктүн көзүндө АКШ үчүн чыгыштоо каражаттары гана сымал, бирок чындап келсе америкалыктарды аёо зарыл. Алар европалык айлакерликтин курмандыгына айланып, өз элитасы тарабынан сатылышы ыктымал.

 

152
Белгилер:
Дональд Трамп, Жо Байден, Батыш, Европа, АКШ, Россия
Тема боюнча
Батыш өзүн-өзү кыйратууга чамындыбы? Ой толгоо
Вичке экспресс-тест өткөрүү. Архивдик сүрөт

Бир жылда 850 кыргызстандык ВИЧ жуктурганы аныкталып, 77 киши көз жумду

0
Бүгүнкү күндө антиретровирустук дарыларды колдонуп жүргөн ВИЧ менен ооругандар ден соолугу чың адамдардай эле көпкө чейин жашай турганы белгиленет.

БИШКЕК, 2-дек. — Sputnik. Кыргызстанда 2019-жылы ВИЧ инфекциясын жуктуруп алган 850 адам аныкталды. Бул тууралуу Улуттук статистика комитети билдирди.

Алардын 70 пайызы жыныстык жол менен илештирип алганы белгиленет. Бул илдетке чалдыккандардын саны 2015-жылы 393 болсо, былтыр 595 учурга же 1,5 эсеге көбөйгөнү айтылат.

Ошону менен бирге өткөн жылы 77 адам ВИЧтен көз жумган. Алардын көпчүлүгү (50 киши) эркектер.

"Каза болгондордун айрымдарынын өлүмүнө ашыкча өлчөмдө баңгизат колдонуу жана башкалар себеп болгон. Өлгөндөрдүн дээрлик баары (99 пайызы) 30 жаштан 50 жашка чейинкилер. Башкача айтканда, эмгекке жарамдуу курактагылар. ВИЧ инфекциясынан өлүмдүн эң жогорку көрсөткүчү Ош, Чүй жана Жалал-Абад облустарында катталды", — деп айтылат маалыматта.

Бүгүнкү күндө антиретровирустук дарыларды колдонуп жүргөн ВИЧ менен ооругандар ден соолугу чың адамдардай эле көпкө чейин жашай турганы белгиленет.

0
Белгилер:
статистика, дарылоо, өлүм, жуктуруу, вич
Тема боюнча
Карагулова: республика боюнча 10 миң 214 адам ВИЧ/СПИД менен жашайт
Жалал-Абадда ВИЧ илдетин жуктургандарды аныктоо боюнча акция башталды