Чек ара пункту. Архивдик сүрөт

Анклавдар азабы, эсти оодарган эксклавдар... Чек ара чатагынын чеги барбы

832
(жаңыланган 09:54 23.09.2019)
Учурда Баткен облусундагы кыргыз-тажик чек арасынын аймагында чыккан чатактан кийинки абал көптөрдүн көз алдында турат. Борбор Азия республикаларынын ортосундагы мындай кырдаал туруктуулук, өнүгүү алып келбеси турган иш.

Колумнист Абдыкерим Муратов бул темага кайрылып, Кыргызстандагы анклавдар менен эксклавдар, чек ара чыры жана аны жөнгө салуу туурасында пикирин айткан.

Соңку айларда Тажикстан менен Кыргызстандын мамилеси сууп турат. Президенттердин кол алышып, барып-келишкенине карабай... Кошуна айылдардын чай ичишип, аш жешкенине карабай... А түгүл адам өлүмү коштолгон жаңжалдар ар ай сайын жаңырчу болду...

Кийинкиси жана кыйла коркунучтуусу 16-сентябрда Баткен облусунун Лейлек районуна караштуу Максат айылында Жеке-Өрүк деген али чечилбеген жерге тажик тарап курулуш тургузуп ийгенден чыкты. Айрым маалыматтар боюнча, кыргыз тараптан бир жоокер каза болуп, он үчү жарадар, алардын ичинен үчөөнүн абалы кыйла оор дешүүдө, арасында аскер эмес кишилер да — мугалим, окуучу бала да бар экен, ал эми тажик тараптан да үчөө набыт болду дешүүдө.

Мындай чырлардын себеби эмнеде? Суу маселесиби? Жер талашпы? Жол талашпы? Чек аралардын такталбагандыгыбы? Эки башка улут болгону үчүнбү?

Анысы да, мунусу да бар, бирок маселе бир топ тереңде жаткансыйт.

Фергана өрөөнү дүйнөнүн "жаңы Балкандарыбы"?

Экс-совет таануучу Збигнев Бжезинский Фергана өрөөнүн "жаңы Балкандар" болот деп айткан. Муну айтууда ал бул аймакта элдин өтө жыш жайгашканын, этникалык көп түрдүүлүк бар экендигин, исламдын күчтүүлүгүн, адамдардын тагдыры кара жерди иштетүү менен гана байланып калганын, энергоресурстардын молдугун, бир эле улуттардын үч мамлекетте калып калгандыгын эске алса керек.

Жалпы өрөөн боюнча эсеп-кысапка келсек, бир чарчы чакырым аянтка 360 киши туура келет, бул Өзбекстандан 6 эсеге, Кыргызстандан 12 эсеге, Казакстандан 56 эсеге жыш дегендик. Чет өлкөгө жумуш издеп кеткендердин эң арбыны да ушул өрөөндөн экенине карабай, калктын саны жыл сайын өскөндөн өсүүдө, бул болсо жер жана суу проблемасын жылдан жылга тереңдетип келет.

Ушундай-ушундай саясий, социалдык, территориялык көйгөлөр "идеалдуу штормго" же "чоң согушка" шыкак болот дейт Збигнев Бжезинский андан ары "көзү ачыктыгын" карматып. Андыктан да эл аралык террорчулардын тажик-кыргыз, өзбек-кыргыз чек араларындагы КППларга "точечный укол" атып жатканы да, чек ара сызыктарын тактай албай жаткандыгыбыз да бекеринен эместир.

Анан калса бир нече чет элдик маалымат булактар согушкерлердин, талибдердин, террорчулардын Ооганстандын Бадахшаны аркылуу "үч бурчтукка" (Кыргызстан, Өзбекстан, Тажикстан) жөнөй турганын маал-маал айтып коёт. Аларды колдоочулар сырттан гана эмес, ичтен да жетиштүү.

Мына ушундай күчтөр Фергана өрөөнүнө тынчтык бербей, алоолонгон от жаккысы келет.

Геосаясий кырдаалдын кыйындыгы

Соңку жылдарда Пакистанда талибдер бир катар аймактарда бийлик орнотууга чейин жетишип, мамлекеттик аскерлерге кол салууга дейре барганы маалым. Алардын айрым күчтөрү Афганистанга ооду. Мындан корккон Тажикстан, Кыргызстан, Өзбекстан аскерий күчтөрүн түштүк чек араларына жакын алып келди. Мурдагы ачык турган, калк ээн-эркин карым-катыш кылып жүргөн чек аралар таптакыр жабылды. Совет учурунда базар-жарманке бир күнү Кыргыз ССРинин Баткен айылында, бир күнү Тажик ССРинин Исфара селосунда өтөр эле. Кыргызстандыктар чоң дүйнө менен учактар жана поезддер аркылуу Тажикстандын Канибадам, Пролетарск, Ленинабад шаарларынан катташчу. Кыргыз тоолорунан аккан суулар Тажикстандын жана Өзбекстандын суу амбарларын толтурчу. Өзбек-кыргыз, тажик-кыргыз чек арасынан бир күндө миңдеген адамдар же бул жакка, же тигил жакка барып-келип иштечү, анан калса жазгы талаа жумуштары башталган учурда кыргыз фермерлери жерлерине өзбек, тажик мандикерлерин алып келип иштетчү. Тоолуу Бадахшандан тажикстандыктар келип, Түштүк тарапта дубал уруп (пакса коюп) иш кылышчу. СССР тарагандан кийин дале ушул байланыш бир аз боло берди, анан бара-бара чек аралар жабылды да, бул мурда көнүп калган карапайым калктын кыжырдануусун жаратты.

Анклавдар жана эксклавдар "баш оорусу"

XX кылымдын 20-жылдарынын орто ченинде Орто Азия үч республикага бөлүнгөндө ошол бөлүштүргөндөр аябай башы катканбы, же атайын ушундай акыры бир күн жарылуучу "бомба" коюп койгонбу, бир республиканын ичине экинчи республиканын аймагын "сокур ичеги" сымал жайгаштырып таштаган. Алардын ирилерин Фергана өрөөнүнүн мисалында айтып көрөлү.

Шахимардан, кыргыздар айткандай, Шаймардан. Өзбекстандын жери. Баткен облусунун Кадамжай районунун ичкери жагында, тоо арасында. Шахимардан — улуттук курамы уникалдуу жер. 1890-жылдагы эл каттоонун маалыматтарына таянсак, негизги калкы тажиктер болгон да, 1909-жылкы эл каттоодо негизги калк сарттар деп белгиленген, кийинки 1917, 1925, 1926-жылдардагы эсеп боюнча сарттар жоголуп (тагыраагы, кагазда жоголуп) алар өзбек аталып калган. 1930-жылы Шахимардан жери Кыргыз ССР аймагынан Өзбек ССРине алып берилген.

Анын бир себеби, ошондон бир жыл мурда диний фанаттар Хамзаны ташбараң кылып өлтүргөн соң бул жер советтик шорочул өзбектер зыярат кылган жерге айланган да, борбору Хамзаабад деп аталган. 90 чарчы чакырым аянтты ээлеген бул жерлер диний туризмдин, эс алуучулардын жана пионер лагерлердин мекени болгон. Союз кезинде туристтер, анын ичинде кыргызстандык туристтер да көп каттаган жер эле. Анын бир себеби, Мухаммед пайгамбардын күйөө баласы, ислам динин таратууда эбегейсиз эмгек кылган Азирет Алинин буту тийген ыйык жер деп айтылат, Азирет Али мечити бар, айрым божомолдор боюнча бул кишинин көмүлгөн жери болушу мүмкүн деген жети жердин бири.

Экинчи себеби, өзбек совет адабиятынын негиздөөчүсү Хамза Хаким-заде Ниязи ташбараңга алынган жер деп анын музейин ачышкан.

Үчүнчү себеби, табияттын кооз бурчу катары шар аккан тоо дайрасы жана Курбан-Көл деген ажайып көлү бар. Жаңы кылым башында жалпы калкы 10 миңден бир аз өткөн эле, алардын 9 пайызы кыргыздар болсо, 91 пайызын өзбектер түзгөн. Жыштыгы — 111 киши. Бул жерликтер чоң Өзбекстан менен байланышууда көп кыйынчылыктарга учураган, өзгөчө жемкорлукка малынган чек ара, жол коопсуздугу, санитардык жана ветеринардык көзөмөл кызматтары аларга чап жабышып, аларын алып, анан гана же ары, же бери өткөрчү.

Сох. Өзбекстандын эксклавы. Дүйнөдөгү анклав аттуулардын ириси. Баткен облусунун Кадамжай районунда анклав катары жайгашып, Лейлек жана Баткен райондорун, Сүлүктү шаарын өлкөнүн башка аймактары менен байланыштырган жолдун тоому, чоң кан жол ушул айылдан өтчү. Кыргыз Республикасынын жарандары, мамлекети бул жерден аябай кыйналды. Бир нече жолу улуттар аралык жаңжалдар ушул аймакта болду, акыры кыргыздар айланма жол салып алды. Сохтуктар ар дайым кыргыз тараптан Сох дайрасын бойлогон жана Өзбекстанга түз өтүп кете турган жолду бул өлкөгө коридор катары берүүнү суранып келет. Андай болгондо Кыргызстандын эки району өзү анклав болуп калбайбы деп кыргыз бийлиги макулдук бербейт.

Сохтун жери 352 чарчы чакырым. Калкы – 74 миң. Жыштыгы – 210 киши. Фергана өрөөнүндөгү гана эмес, дүйнөдөгү айыл жерлериндеги эл эң эле тыгыз жайгашкан кыштак. Согуш башталганда, 1942-жылы, өзүнчө район болуп уюштурулган, бирок 1959-жылы кайра эле Фергана облусунун Риштан районуна карап калган. Өзбекстанга караган аймак болгону менен 99,2 пайызы тажиктер, 0,8 пайызы кыргыздар. Эгер калктын улуттук курамына караганда бул аймак Өзбекстанга каратылбашы керек эле. Бул жерде да "бомба" жатат.

Ворух — Тажикстан үчүн эксклав, Кыргызстан ичиндеги анклав. Согдий облусунун Исфара районуна карайт. Жери 130 чарчы чакырым, калкы 44 миң киши, бир чарчы чакырымга 350 киши туура келет. Улуттук курамы боюнча 99,99 пайызы тажиктер, калганы (калбады дале го) – кыргыздар. 1870-жылдан 1990-жылга дейре калк саны 20 эсеге өскөн, төрөлүү абдан көп аймак. СССР кезинде эле 1982-жылы жана 1989-жылы улут аралык жаңжалдар чыкканы катталган.

Барак — Өзбекстан ичиндеги Кыргызстан. Анжиан облусунун Коргон-Төбө районунун ичинде калган Ош облусунун Кара-Суу районунун Ак-Таш айыл өкмөтүнө караган айыл. 1955-жылы Москва Кыргыз ССРинин Ворошилов колхозунун жерлеринен Өзбекстанга пахтага алып берип койгондо Барак анклав болуп калган. Башында 230 гектар жерде миңдей киши боло турган, алардын 60 пайызы кыргыздар болчу. 2010-жылы Ошто этникалык кагылыш чыккан кезде айылды 250 кыргыз таштап кеткен. Кийин аларга Оштун тегерегинен жер берилип, көбү көчүп келип, ушу тапта жыйырмадай гана үй-бүлө калганын айтып жатышат. Барак — кыргыз айылы болуудан калып жатат. Кудай жалгап, Өзбекстандын жаңы бийлиги 2018-жылдын 25-декабрында Ак-Таш — Бирлешкен өткөрмө пунктун ачып, мурда Анжиан жолундагы "Достук-Дуслук" өткөрмө пунктуна чейин барып, андан өтүп жүргөндөргө кыйла жеңилдик түзүлгөнү менен Кыргызстанга кеткен барактыктар туулган жерине кайтып келиш-келбеши күмөн.

Ушул сыяктуу ири анклав жана эксклавдардан тышкары майдалары да бар. Алар: Кыргызстандын ичиндеги Өзбекстан жерлери — Чоң-Гара, Жангайл, Өзбекстандын ичиндеги Тажикстан жерлери — Сарвак, Кайрагач. Тажистандын Мургап жана Жерге-Тал кыргыз райондору бар ж.б.

Чорку өңдүү үч жагын Кыргызстан ээлеп турган тажик кыштактары да проблема жаратууда.

Кыскасы, Фергана анклавдары жана эксклавдары мындан ары кандай болот, аймактык-этникалык конфликттерди токтотууга болобу, бул жерде анклавдарсыз жана эксклавдарсыз мамлекеттерди түзүүгө болобу? Чоң суроо, чоң проблема...

Бул проблема кандай чечилет?

Албетте, эң биринчи жолу — чек аралар толук такталышы керек. Бирок мындай тактоо такыр мүмкүн болбой жатат. Талаштуу жерлер аз эмес, алардын чечилиши кыйын.

Экинчи жолу — үч өлкө ырыс-ынтымакта жашоо үчүн бири-бирине транспорттук жана экономикалык кыр көрсөтүш керек дейт. Мисалы, Кыргызстандын Бишкек — Жалал-Абад каттамында жүргүнчүлөрдү ташый турган поезд багыттары боло турган. Кысымдардан улам ал каттам токтоду, кыргыз тарап ашуу аркылуу автожолун куруп алды. Тажикстандын жана Өзбекстандын казынасына пул түшпөй калды, алардын жолулаш жүргүнчүлөрү да бир каттамдан айрылды. Муну түшүнгөн өзбек бийлиги Ташкенттен Балыкчыга жайында поезд жүргүзүүгө мажбур болду. Анан дагы айрым кыргыз саясатчылары Тажикстанды экономикалык блокадага алып баруу зарыл, ал жакка күйүүчү май, анан жайкы аптапта суу өткөзбөш керек деп чыгышты. Мындай кылууга болбойт. Казынага акча түшпөй калганы аз келгенсип, карапайым адамдарга кыйын болот, элдин элге жек көрүүсү өсөт. Бул гумансыз чечим. Ислам Каримовдун бийлиги Тажикстандын Рогун ГЭСин курууга ушунча каршы туруп, жолун бууп салган, болбой эле тажиктер бул ири долбоорду ишке ашырып жатат. Мындан бүт Борбор Азия, анын ичинде Өзбекстан өзү да утат, себеби энергетикалык коопсуздукту азайтууга Рогун ГЭСи чоң көмөк көрсөтөт.

Үчүнчү жол — жер алмашуу. Бул да арга кеткендеги абал. Азырынча чоң жерлер алмашыла элек. Деги эле алмашуу кыйын. Мисалы, Өзбекстандан Шаихмарданды сурап эле көрөлү, алмашуу үчүн алар кайсыл чөлүн сунуштар экен? Кайра эле анклавдар жаралат. Жакында Араван районунун аймагандагы Керки-Дөң суу амбары менен Гүлбаар жакта бир жерлер алмашылды деп жатат. Бирок кимге канчалык пайдалуу болгонун али аңдай элекпиз.

Ошон үчүн азыр конфликттерди чечүүнүн бирден бир жолу — өз ара түшүнүшүү, чек арага жакын аймактардын жалпы инфраструктурасын көтөрүү...

Автордун пикири редакциянын көз карашына дал келбеши мүмкүн.

832
Белгилер:
Чыр-чатак, чек ара, эксклав, анклав, Тажикстан, Өзбекстан, Кыргызстан
Тема боюнча
Депутат: чек арада кемпир-чалдар эле калды
Депутаттар тартышып жатып чек ара маселесин жашыруун карамай болушту
Айт намазын окуп жаткан карыя. Архив

Азыркы азалуу Ата Журт, эртеңки айт... Бул күндөрдүн артында улуу жакшылыктар бар

324
(жаңыланган 14:39 30.07.2020)
Колумнист Нуржигит Кадырбеков аза күтүү күнүнө улаш келген Курман айт майрамына токтолуп, бул эки күндүн бири-бирине байланышы, мааниси тууралуу ой калчады.

Адамзаттын башына келген апаат кыргыз жерин да кыйгап өткөн жок. Таажы вирус тумандай басып, түтүндөй каптады. Канча адамдарыбыз бул дарттын торуна чалдыкты. Көбү, ылайым жамандык көрбөй, өздөрү эле эмес укум-тукуму оожалып, оомат тапкыр дарыгерлердин алтын колдору жана ападай камкордугу себеп болуп, ал тордон кутулуп чыгышты. Аттиң, бирок канчалары үчүн бул оору ажалдын айдагына салган тирүүлүктүн эң акыркы азабы жана сыноосу болуп калды. Арасында жашы да, карысы да, байы да, кедейи да, аалымы да, илимпозу да, калемгери да, киночусу да, сахна чебери да, карапайымы да, бий, төбөлү да бар...

Адам — аалам

Суу бөксөрсө, жер оюлса бир себеп болуп кайра толор, дайра ташыса бир күн нугуна түшөр, бирок дарттан айыга албай өлүм даамын таткан мекендештерибиздин ордун ким толтурат? Көрсө, ар бир адам өзүнчө кайталангыс бир аалам тура. Бүгүн ошол маркум шейиттерди эскерип бүтүн эли-журтубуз аза күтүүдө. Дүйнө боюнча желбиреген кызыл туубуз түшүрүлүп, капалыкта тунжурап турабыз. Аза учурунда көзү өтүп кеткендер үчүн көңүл айтышып, аларга бата багыштап гана тим болбостон, өлүмдү ойлондурат. Анын айбалтасы акыры ар бир моюнга шилтенерин, мейли падыша бол, бай бол, дыйкан же дубана бол, азыр сен тебелеп баскан чөптөрдүн бир күнү үстүңдө өсүп турмайы барын эсте жаңылайт экен. Ошол себептүү жашоонун маңызын, маанисин, максатын ой элегинен өткөрүп, жүрөгүң эзилип да, жумшарып да чыкканын сезесиң.

Ар бир көз жумган мекендешим сай-сөөгүмдү сыздатып кетти… Жээнбеков элге кайрылды

Аза күтүү ким үчүн?

Адам кандай кымбат... Болбосо пандемиянын таасири тийбеген бир дагы тармак калган жок. Өндүрүш аксады, экспорт жана импорт кыскарды, тыштан инвестиция агымы кан буугандай токтоду, канча ишканалар сызга отуруп, соода айлануусу соолуй жаздаган дайрадай азайды. Булар себеп болуп түмөндөгөн адамдар жумуш орундарынан кол жууду. Натыйжада өлкө казынасына миллиарддаган акча түшпөй, экономикалык абал кедерге кетти. Музейлер жабылды, китепканалар ишин токтотту. Тартылчу кинолор, коюлчу спектаклдар жана концерттер кийинкиге жылып, маданият тармагы өтө өксүдү. Мектептердин, окуу жайлардын, бала бакчалардын стол-парталарын чаң басып, билим берүү айдыңы кыйынчылыкка кептелди. Жергиликтүү шайлоолордун мөөнөтү жылып, саясий система башаламан. Чынында бул көрүнүштөрдүн баары — өлкө үчүн өтө ачуу сыноо жана ого эле чоң жоготуу. Бирок түшпөй калган киреше, тайыздаган казына жана үзгүлтүккө учураган маданий-гуманитардык иш-чаралар үчүн эч ким эч качан аза күтпөйт. Кудайдын алдында дүнүйө-байлыктын чымындын канатынча да кадыры жок деп бекер жерден айтпаса керек. Кечээги селсаяк бүгүн чириген байга айлангандай, буюрса, бүгүн кемисе, эртең кайра кемелине келет бул тармактар. Жамандыкты амандык жеңет дейт акылман кыргыз.

Бирок өлгөн адамды тирилтүүгө ушунча илимий жетишкендиктери менен бүткүл адамзат алсыздык кылат экен. Ошон үчүн пандемиянын кесепетинен көзү өткөн миңдеген мекендештерибизди эскерип, азалуу муңайып турат, кайран Ата Журтубуз. Адам — чыныгы байлык. Адам болбосо кайдагы экономика, кайдагы маданият жана кайдагы мамлекет. Белди бекем бууйлу! Оңололу! Жаман адаттарды таштап, жакшы амалдарды баштайлы! Элибиз адептүүлүгү, уяттуулугу, бекем ынтымагы жана күжүрмөн эмгеги менен ааламга атагы чыксын. Балким, маркумдарга ошонун сообу тиер. Ошону менен алардын арбактарын ыраазы кыларбыз.

Коронавирустан көз жумгандар "Ата-Бейитте" эскерилип, куран окулду

Дарт берген дарс

Алтын менен күмүштүн, ак сарай менен кымбат автоунаанын эмес, ден соолуктун чыныгы байлык экенин ооруп сакайган жан билет тура. Апааттын эпкини тийип, эки өпкөсү кагынып, ооруканада жаткан апам менен видео байланыш аркылуу баарлашсам: "Айыгып чыксам алтын шакек-сөйкөлөрүмдү тагынбайм. Аларың байлык эмес экен. Чыныгы байлык жана бакыт — оорубай соо жүргөнүң тура. Эч кимди сындабайм, урушпайм. Адамдын даражасын ыйманы, топугу жана кичи пейилдиги көтөрөт экен. Бизди караган өзбек мээрман айымдын илбериңки мамилесине көңүлүм көлкүлдөп, ушундай тыянакка келдим. Эгер бирөө мени урушса сүйүнөм, анткени тирүү болгонум үчүн урушуп жатат", — дейт. Аны угуп, оору жүрөктү жумшартып, жан дүйнөнү тазалап, боорукерликти күчөтөт деп бекер айтылбасына дагы бир жолу ынандым. Ошондон улам Жараткан бул кара тумоону элибиздин ынтымагын арттырып, бир туугандык сезимин жылуулап, чыныгы дөөлөт-баалуулук эмне экенин аңдатыш үчүн атайын жибергенби деген ой кылт этти мага. Демек, ушул апаат сыноосунан ден соолугубуз жабыркап, канча асыл адамдарыбыздан ажыраган менен өтмүш-келечегибизге дагы бир жолу көз чаптырып, акыл калчап, айып-күнөөлөрүбүз үчүн тообо, аманчылыгыбыз үчүн шүгүр келтирип, анык байлык-бакыт эмне экенин түшүнүп, руханий жактан жетилип, байып чыгалы.

Караңгы түндүн артында жаркырап тийчү күн бар... Өмүр-өлүм ортосу

Артка канчалык кылчактабайлы, өмүрдө өткөн күнүңдүн, саатыңдын, ал тургай көз ирмемиңдин пардасы дароо кайра ачылбас болуп жабылат. Демек, кетирген каталыктардан таалим алып, кемчилдиктерди кайталабай, мындан да көбүрөөк жигер, кайрат менен алга кадам шилтейли. Оорунун жайылышына негиз болгон алешемдиктерди жашоонун берген эң маанилүү сабагы катары кабылдайлы да, ал үчүн ар кимди айыптап, кылдан кыйкым издеп, ансыз да ачышып турган көңүлдөрдү, муңканып турган жүрөктөрдү жаралабай, бири-бирибизге арка-бел болуп, баштарды, жүрөктөрдү бириктирип, ынтымак менен сыноо тоскоолдуктарын сындырып өтөлү.

Өзгөчө Курман Айт

Улуттук аза күнүн утурлап Курман Айт майрамы келет. Бул күн мүмкүнчүлүгү барлардын эчки, кой, уй же төөнү курмандыкка чалып, этин жиликтеп таркатып канчалаган муктаждардын, бей-бечаралардын, тууган-туушкандардын, кошуна-колоңдордун жана жакшы санаалаштардын көңүлүн көтөрүүсүнө себеп. Ошол аркылуу адамдар арасындагы алака бекемдеп, мамилелер жылуулайт. Таарынышкандар табышып, кектешкендер кечиришет. Байлардын берешендиги болбосо жардылар мукурайт, жардылардын батасын албаса байлар жарыбайт дегендей, бул күнү алуучулар берүүчүлөргө ак баталарын арнайт. Ошентип маанай көтөрүлөт, ынтымак-ырашкердик чыңдалып, береке артат. Ушундай улуу мааниси бар бул ыйык майрам – эл-жерибиз үчүн аза-муңду аз да болсо унуткарып, көңүл-сезимдерге жакшылыкка карата үлкөн үмүттүн үрөнүн сепкен, бакытка, бейпилдикке жана сак-саламатыкка карай бурулуштун ак жолтой учуру болуп калгай.

Бизге позитив керек! Жашоону оң нукка бура турган 8 кадам

Азалуу зайыптын ак кийдисин элестеткен быйылкы Курман айт майрамынын дагы бир өзгөчө мааниси бар. Кыргыз кырсыктан сак болуу же кутулуу үчүн мал союп, түлөө өткөргөн. Башына балакет, оору же башка азап келген адам адегенде кой-короосунан токтуларынын семизин карматып, Кудайымдын жолуна деп курмандык чалып, этин эзилте бышырып, устукан-шорпосун атайын жайылган дасторкон үстүнө чакырылган конокторго тартып, алардын жүрөгүн жылытуу менен ак батадан шыпаа жана жакшылыкка жол издеген. Ушул Курман айт майрамында курмандыкка чалынган жандыктардын баары, ылайым, калкка каран түн болгон касиетсиз апааттын алыстап, артын карабай кетишине чабылган садага, арналган түлөө болгой.

Ойлоп көрсөк, курмандыксыз дегеле ийгилик да, жеңиш да болбойт экен. Бизнестеби, илимдеби, чыгармачылыктабы, же саясат багытындабы, бийиктикти багынтуу үчүн канча күч, убакыт жана каражат курмандыгы талап кылынат. Ата-бабаларыбыз элибиздин маданиятын, салтын, наркын сактап, кийинки муунду ыйман-адепке тарбиялаш үчүн да малын, жанын, убактысын аябаптыр. Согушта же азыр биз баштан кечирип жаткандагыдай апаат учурунда күч, убакыт жана байлык эле эмес, өмүр курмандыгысыз жеңиш келбейт экен. Фашизмдин мизин майтарыш үчүн мурдагы СССР отуз миллионго жакын адамынан ажыраганы мунун таасын мисалы.

Ылайым, эртеңки кылчу курмандыктарыбыз бүгүнкү күткөн аза туманын таркаткан керимсел шамал сыяктуу болгой. Келчү балакеттердин алдын тосуп, оор-жеңил дарттардын шыпаасына айлангай. Жеңиштерибизге жана ийгилигибизге жол ачууга себеп болгой.

Караңгыдан кийин күтүп таң турат,
Капалыктан кийин күтүп шаң турат, — демекчи, азанын артынан рухий тазаруу жана ийгилик жылоолгон кез келсин. Бул күндөрдүн артында, буюрса, улуу жакшылыктар бар. Караңгы түндүн эң коюу учуру — таң атар алды болот.

324
Белгилер:
оору, түлөө, майрам, курман айт, курмандык, аза күтүү күнү
Тема боюнча
Эргешов: карантин тууралуу Мухаммед пайгамбардын айтканы бар
Ош облусунда жер-жерлерде куран окулуп пандемиянын курмандыктары эскерилди
Медкызматкер фотографка бармагын көрсөтүүдө. Архивдик сүрөт

Бизге позитив керек! Жашоону оң нукка бура турган 8 кадам

644
(жаңыланган 20:32 26.07.2020)
Колумнист Нуржигит Кадырбеков азыркы кырдаал баркы билинбеген бакыт-таалайдын кадырын сездиртип турган учур экенине токтолду.

Пандемия биз үчүн бир жагынан оор сыноо болсо, бир жагынан жөн-жайда таназар албас бактыбызды жана байлыгыбызды түшүндүргөн даанышман мугалим болду.

Баркы билинбеген бакыт-таалай

Адам менен кол алышып же кучакташып көрүшүүнүн өзү чексиз береке экенин түшүнгөнсүдүк. Азыр эми бөлөк-бөтөндөр мындай турсун, жандай көргөн жакындарыңдан боюңду жаа бою ала качып, жолукса буйтап өтчү заман болуп турат. Анткени аты жаман илдеттин жайылышына ким себеп болорун эч ким билбейт. Ар бир адам шектүү, ар бир адам коркунуч булагы.

Өзүбүз төрөлгөн, чоңойгон, сүйгөн калаабызда же айылыбызда жалаң жырткычтар менен жапайы жандыктар мекендеген чытырман токойдо адашып, коркконунан эки жакты элеңдей караган карыптай алаңдап, көңүлдөр уйгу-туйгу. Аалам гүлистан болсо да, жүрөгүңдү кандайдыр кысылуу, кооптонуу эзгилеп турса, кайдагы бакыт, кайдагы кубаныч, кайдагы эргүү? Тапканың көзгө көрүнбөй, татканыңдын даамы сезилбей, ичиңден кыжалатчылык кемирет. Ташынган дүнүйөң, ашынган бийлигиң болбосо да күнүмдүк оокатыңа шүгүр айтып, тек гана жан дүйнөңдө санаа жок жашаган кандай зор бакыт экенин эми аңдадык окшойт.

Караңгы түндүн артында жаркырап тийчү күн бар... Өмүр-өлүм ортосу

Үйүбүзгө коноктун келип турганы да чексиз таалай экен. Азыр оорунун тарашынан кооптонуп башкалар баш бакпай калган канча үйлөр берекеси качып, суз тарта сурданган мазарды элестетип калды. Көрсө, үй да адам менен үй экен. "Бут менен кошо кут кирет" деп кыргыз бекер айтпаптыр.

Атаң айтпас, энең эскертпес тарбия

Аяштар, классташтар, курсташтар, кесиптештер ж.б. менен өбүшүп учурашпаса деле болорун үйрөттү бул акыбал. Кийинки мезгилде элибизде аял-эркектин бири-бирин өөп саламдашуусу кадыресе көрүнүштөй жайылып бараткан. Жакынсып өбүшүү адепке сыйбайт десең, акыл үйрөтпөй ары турчулап аңырая карагандардын канчасы азыркы күндө өз неберелерин же кыздарын беттен сүйүүдөн айбыгып отурушат. Ар бир элдин өз салты, маданияты жана адеби бар. Кыргызда беттен өбүү бул ата-эне баштаган жакын туугандарга жана Кудай кошкон өмүрлүк жарга гана уруксат берилген өзгөчө укук болуп келген. Ошол үчүн кыргыз акындары "Апаңдан башка өппөгөн, анда сен он беш жашта элең" деген сыяктуу ыр саптарын кошушкан. Каныкей энени өбүү анын жакын аяштары Алмамбет, Чубак, Сыргак баатырлардын үч уктаса түшүнө кирбеген. Анткени Каныкей энебиздин ыйбаа-ыйманы жана Манас атабыздын ар-намысы, ошол эле мезгилде баатыр аталарыбыздын такыбалыгы жана уяты мындайга эч качан жол бермек эмес. Ошондой асыл адат-баалуулуктарыбызды батыштын сериалдары менен Голливуд фильмдеринен үйрөнгөн табиятыбызга жат кылыктарга көөлөп, ашмалтайын чыгарып баратканда пандемия бизге атаң айтпас, энең эстетпес акылды үйрөттү.

Пандемия бизге тарыхтагы кыйын-кезеңдерде бабаларыбыз баштан кечирген ачуу сезимдердин даамын таттырды. Элестетсеңиз, али канчага созулуп, качан бүтөрү белгисиз Улуу Ата Мекендик согуштан күн сайын шойкомдуу кабар күтүп, жүрөк-жүлүнү жыйрылып, сар-санаада отурган апалардын жана кары-картаңдардын абалын. Биз да ошентип, эртең менен ойгонуп эле канча адам ылаңга кабылып, канчасы ошондон кайтыш болгонун билгени интернетке үңүлүүдөбүз. Жакындарыбызды, айтылуу адамдарыбызды жоготкондо колуна кара кагаз тийип, кан какшаган шордуулардын армандуу акыбалын аңдап жатабыз. Жаман кабар болбогой эле, көзгө тикендей сайылган суук көрсөткүчтөр кескин азайса экен деп жүрөк безилдейт.

Адамдан эс алган табият. Карантин кыялды чындыкка айландырганда

Пандемия себеп болуп чыныгы баатырларыбызды таптык жана тааныдык. Жай күндөрү кыйкым таап, сындап турчу дарыгерлерибиздин, тартип сакчыларыбыздын, аскерлерибиздин жана журналисттерибиздин эрдигин билип, кадырын түшүндүк. Кол куушуруп, тагдырга наалып коюп жата бербестен, белди бекем бууп, башына каран түн түшкөн Мекенибизге жан аябай кызмат кылган ыктыярчылык дух жанданды. Кайрымдуулуктардын саны өстү. Жарандар жок эле дегенде өз айылындагы эзели каралбай жүдөө абалга келген бейтапканалар менен медпункттарды оңдоп-түзөп, керектүү жабдыктарды алып берүү үчүн уюшуп каражат топтой баштады.

Эмки маанилүү кадам

Эми ушул апааттан мүмкүн болушунча аз жоготуу менен чыгуубуз керек. Кантип? Элди дары жана дарыланчу жай менен камсыздап, дарыгерлерге мыкты шарттарды түзүп, алардын маяналарын эселеп төлөп, жаңы ооруканаларды тургузуп, керектүү жабдыктарды алып келип, ыктыярчыларды уюштуруп, зарыл болсо кээ бир аймактарга карантиндик тартип киргизип, элдин баарына бет кап кийгизип, аламан иш-чараларга жол бербей көйгөйдү чечүү аракеттери ансыз деле болуп жатат. Бирок булардан да зарылыраак, мыкты түшүмүн берчү бир усул, ыкма бар. Ал — жарык маанайда болуу.

Албетте, азыркыдай ылаң ырбап, жаман кабар тумандай тумчуктуруп турган күндөрү шаттанып жүрүү кыйын. Бирок ошого умтулуубуз керек. Анткени азыркы күндө аты жаман вируска чалдыккандар отуз миңден ашыгыраак болсо, анын кайгысына ууланып, кыжалатчылык менен ооругандар алты миллионго чукул. Акыл токтото элек бөбөктөрдөн башка ар бир жан ушул санаага уугуп, кабатыр, капа.

Жаман маанай да — чыныгы дарт. Анткени ал жаңы ооруларга астана-эшик ачып, андан башка ичте бугуп, тынч жаткан миңдеген дарттарды козгойт. Эгерде көп маселени көңүлгө албай, шатыра-шатман жүргөнүбүздө, иммунитет баралына келип, анча-мынча вирустарды капка салып сабаган кургак жүгөрүдөй таш-талканын чыгармак. Кыжалатчылык деген ошол денени зыяндан коргоочу табигый иммунитетти чүнчүтүп, мокотуп, ар кандай ооруларга ыңгайлуу бута кылып берип жатат. Ошондуктан төмөндөгү шарттарды аткарып, көңүл көтөрүүнүн аракетин кылалы.

Түндүн миссиясын билесизби? Өзгөчө абалдын пайдасы

1. Күндү күлүп баштайлы. Эртең менен көздү ачып эле интернеттен жаңылыктарды издеп, соцтармактагы пикирлерди окуп кирбеңиз. Антсеңиз, ар кандай жаман кабарлар кыжалатчылыктын сазына салып, акылыңызга, жан дүйнөңүзгө таажы вирусунан кем эмес зыянын тийгизет. Азыр интернеттен позитивдүү жаңылык табуу өтө кыйын. Ошондуктан туруп эле жуунуп-тазаланып келип, алакан жайып жакшы тилектерди айтыңыз. Жеңил-желпи көнүгүүлөрдү жасап, денеге кан жүгүртүңүз. Жакындарыңыздын ден соолугун сурап, жылмайып жылуу сөз багыштаңыз. Жакшылап тамактаныңыз.

2. Жүзүңүздөн жылмаюу кетпесин. Эриндин эки учун бир эли көтөрүп коюу анча деле кыйын иш эмес. Бирок түрүңдөгү бул өзгөрүү дилиңе да оң таасирин тийгизет. Ошондой эле жылмаюу аркылуу башкалардын да ичтеги кыжалатчылыгын шамал үйлөгөн булуттай таркатууга себеп болушуңуз ажеп эмес. Бактылуу адам гана бакыт шооласын тарката алат. Каражат жагынан кайрымдуулук кылуу байлар менен жоомарттардын шыбагасы болсо, жылмаюу аркылуу жагымдуу маанай тартуулоо ар кимдин колунан келет.

3. Азыркы оор жагдай үчүн ар кимди айыптоодон алыс бололу. Айыптоонун артынан ызырынуу, ачуулануу, алда кимге тиш кайроо сыяктуу ыйманды ыдыратып, ден соолукту талкалачу жагымсыз сезимдер коштой келет. Ачуудан улам тилиңден чыккан сөз далай адамдын жүрөгүн жаралайт, көөнүн суутат.

4. Комедия көрүңүз, кызыктуу анекдотторду айтып маектешиңизди күлдүрүңүз. Жашоодогу күлкүлүү окуяларды эстеңиз. Айтор, "күлкү — ден соолуктун мүлкү" деген айныксыз чындык экенин далилдей турган учур мына азыр. Бирок чектен ашпаңыз. Ашыкча күлүү адамдан абройду, жүздөн нурду кетирет дейт.

5. Кандай гана жагдай болбосун жакшылыкка жоруйлу. Адамга үмүт тартуулаңыз. Азыр аты жаман илдеттен күнүнө миңдеген адамдар куландан соо болуп айыгып чыгып жатканын эстетиңиз. Эгер шагын сындырып, ындынын өчүрүп, күмөнсүй берсеңиз соону да оору кыласыз. Өлүмдү күтүү өлүмдөн да оор деген сөз бекер айтылбаса керек. Күйүт күйгүзүп күл кылат. Үмүт болсо деңизде чөгүп бараткан адамга ыргытылган куткаруучу кемсел сыяктуу.

Таш ыргыткандар аш алып кетсин. Алмадан алган сабагым

6. Оорунун да пайдалуу пазилеттерин биле жүрөлү. Оору аркылуу адамдын күнөөлөрү кечирилет, жан дүйнөсү тазаланып, жүрөгү жумшарат дейт. Оорунун кадырын ооруган билип, кайрымдуулук, мээримдүүлүк сезимдери күчөйт. Адам такыр оорубаса башка түгүл Жаратканды да унутуп, мүнөзү таш боор, мерез тартып, жүрөгү карайып-катып, ар кандай күнөөлөрдү жасоодон артка кайтпай калмак.

7. Тилди жаман, пайдасыз сөздөн тыйып, жакшы жана жагымдуу гана нерселерди сүйлөйлү. Анткени адамдын тили менен жүрөгү түздөн-түз байланыш. Эч ким жок жерде сөгүнүп алсаң деле жүрөгүңдүн бушайман болгону ошондон. Тескерисинче, маанайды асмандатчу сонун сөздөрдү айтсаң, маектешиңден мурда да өзүңдүн жүрөгүң кубанат. Анткени өз жүрөгүң өз тилиңе алда канча жакыныраак. Сөзү болот, анан өзү болот дегендей, жакшы сөз жакшылыкты, жаман сөз жамандыкты чакырганга тете.

8. Интернеттен көрүп, окуп, кызык деп ойлогондун баарын эле бөлүшө бербейли. Азыр интернетте ачуу сөз, агрессия, зордук-зомбулук, адепсиздик, жалган-жашык аябай көп. Вирустан бет кап тагынып, аралыкты сактап, көпчүлүккө аралашпай аман калуу мүмкүн, бирок интернеттеги "негатив" аттуу вирустан антип кутула албайсың. Негативдүү маалымат жаткан, баскан, отурган жериңе телефонуң аркылуу заматта жетип, убактыңды уурдап, маанайыңды бузуп, кыжырыңды кайнатып, духуңду түшүрүп, стресске чейин алып барууда. Адал менен арамды, чындык менен жалганды айырып, аныктап отурбай, укканына уккандай ынанган биздей баёо, ишенчээк элди ушундай сезимтал абалынан пайдаланып, удургуган ушак, карандай калпты таркатуу менен кандайдыр капсалаңга кабылтып, алааматка түртүп аласалтышпаса экен деп тилейм. Ошондуктан жаман, жагымсыз кабарларды, пикирлерди жок дегенде таркатпайлы. Жаманды айтпай жоёлу.

Эшекти дос тутсаң, арстан болсоң да кадырың түшөт. Чөйрөнүн мааниси тууралуу

Айтор, "өсөр эл бири-бирин колдойт, кесир эл бири-бирин кордойт" дегендей, азыр бири-бирибизди кордоп, бири-бирибизге орой сөз айтып, кылдан кыйкым таап кыжалат кылчу учур эмес. Колдон келишинче бири-бирибизге дем берели! Улуттук духту көтөрөлү! Дух көтөрүлмөйүн иммунитет көтөрүлбөйт. Дух бийиктемейин, пандемия аттуу жалпы жоонун мизин майтарып, чабуулун кайтаруу оңойго турбайт. Апаатты алдын алуунун да, аны жеңип чыгуунун да жолу — жакшы маанайды сары майдай сактоодо. Жакшы сөз болот, андан соң, буюрса, жакшы кез болот!

644
Белгилер:
сөз, оору, маанай, интернет, коронавирус, пандемия
Тема:
Дүйнөгө жайылган коронавирус
Тема боюнча
Караңгы түндүн артында жаркырап тийчү күн бар... Өмүр-өлүм ортосу
Бишкек шаардык билим берүү башкармалыгынын жетекчиси Элмира Иманалиева

Бишкек дагы 36дай мектепке муктаж. Билим берүү башкармалыгынын жетекчиси менен маек

0
(жаңыланган 13:27 06.08.2020)
Бишкек шаардык билим берүү башкармалыгынын жетекчилиги алмашканына аз эле убакыт болду. Аталган кызматка июнь айында ЖКнын мурдагы депутаты, экс-вице-мэр Элмира Иманалиева келген.

Жаңы окуу жылын утурлай Sputnik Кыргызстан агенттиги билим берүү башкармалыгын тизгинин кайрадан колго алган жаңы жетекчи менен маек курду. Иманалиева окуу жылына даярдык, системадагы көйгөйлөр жана алдыдагы пландары тууралуу ой бөлүштү.

— Жетекчилик кызматка оңой эмес учурда келдиңиз. Эми жаңы окуу жылы да башталайын деп калды, иш кызуу жүрүп жатса керек?

— Жумуш азыркы учурда чынында эле көп. Кээде минтип кечке чейин калып иштегенге туура келип жатат. Пандемия көп планды бузду. Бир топ убакытка чейин аралыктан иштөөгө туура келди. Заманбап технологиянын жардамы менен кызматкерлер, жетекчилик менен байланышта болуп иштеп жаттык. Мисалы, Билим берүү жана илим министрлиги менен дайыма онлайн-жыйындар өтүп турду. Маанилүү маселелер ушундай жол менен чечилип жатты.

Глава Управление образования Бишкека Эльмира Иманалиева во время интервью журналисту Sputnik Кыргызстан
© Sputnik / Табылды Кадырбеков
Глава Управление образования Бишкека Эльмира Иманалиева

— Билим берүү жана илим министрлиги 1-чейректе окуучулар аралыктан окуй турганын айтты. Бишкек шаарынын мектептеринде аралыктан окутууга даярдыктар кандай жүрүп жатат?

— Жаңы окуу жылына даярдыктар өзгөчө кызуу жүрүүдө. Пандемиядан улам айрым мектептер стационарга айланган. Кудай жалгап оорулуулардын саны азайып, билим берүү жайлары кайрадан окуу жылына даярдана баштады. Мектептердин курулуш, ремонт иштерине шаардык бюджеттен жана Капиталдык курулуш башкармалыгы тарабынан 100 миллион сом бөлүнгөн. Ал каражатка айрым мектептерге кошумча корпустар салынып, ремонт иштерине керектелүүдө. Алсак, №12, №18, №16, №54, №69, №59, №11 мектептерге кошумча корпустар курулуп жатат. Кээ бири сентябрга чейин ишке берилип калат. Мындан сырткары, 88 билим берүү жайына майыптыгы бар балдар үчүн пандустар да салынууда. Ошондой эле видеосабактар да тартылып жатат.

— 1-класстар кандай тартипте окуп калышат?

— 1-класстардын маселеси көпчүлүктү ойлонтту. Бул боюнча ата-энелерден дагы абдан көп кайрылуу келип түштү. Аларды туура түшүнсө болот. Анткени бала буга чейин окутуу процессине көнгөн эмес. Мугалим алар менен бетме-бет жолугуп сабак өтпөсө кыйын болуп калат.

Билим берүү жана илим министрлигинин алдында эксперттерден турган топ түзүлгөн. Алар 1-класстарды окутуу тартиби боюнча маселени анализ кылып жатышат. Менин оюмча, августтун ортосунда бир чечимге келишет.

Интернеттин сапатын жакшырталы! Өкмөт аралыктан окутуунун шарттарын кароодо

— Аларды окутуу боюнча болжолдуу сценарий барбы?

— Ооба, бул боюнча ар кандай варианттар каралып жатат. 1-класстын балдары эки топко бөлүнүп окуп калышы ыктымал. Мисалы, бир класста 30 бала болсо, алар 15тен экиге бөлүнүп отурушат. Бир күн мектептен, бир күн үйдөн окуп калышы мүмкүн. Ошондо мектепке жумасына эки же үч жолу эле барышат. Аларга эң негизги сабактар гана өтүлүп, сүрөт, музыка деген предметтерди кошпой кое туруу каралууда.

Глава Управление образования Бишкека Эльмира Иманалиева во время интервью журналисту Sputnik Кыргызстан
© Sputnik / Табылды Кадырбеков
Глава Управление образования Бишкека Эльмира Иманалиева

— Сентябрдан баштап ата-энелердин көбү жумушка чыгат. Бул учурда балдарын таштаганга адам жок кыйналып калышы мүмкүн. Бакча маселеси да чечилип жатабы?

— Өлкөдө эпидемиологиялык абал кыйындап кеткендиктен, бакчалар 6-июлда жабылган. Кечээ жакында эле бул маселени талкуулап чыктык. Биз ата-энелердин каалоосуна жана муктаждыгына карайбыз. Ал үчүн ар бир бакча анализ жүргүзүп, ата-энелер менен байланышат. Абдан муктаж болгон бакчалар ачылат. Эгерде 1-сентябрда кырдаал турукташып калса, анда баары эле иштей баштайт. Буга кошумча, мамлекеттик санитардык-эпидемиологиялык көзөмөл борборунун да уруксаты керек. Мектепке чейинки жайлар иштей турган болсо, ар бир кызматкери коронавируска кайрадан анализ тапшырып чыгат. Алардын баары таза экенине көзүбүз жеткенден кийин гана ачабыз.

— Ушул эле системаны 12 жыл мурда башкарып кетиптирсиз. Жумуштан кетип калууңузга эмне себеп болду эле?

— Вице-мэр болуп дайындалып калгандыктан, Билим берүү башкармалыгын аз эле убакыт жетектеп калдым.

— Мурдагы кызматка кайрадан сунуш түшкөндө кандай кабыл алдыңыз?

— Чынын айтсам көпкө ойлондум. Анткени башка долбоорлор менен иштеп жүргөм. Бирок кайра "эмнеге болбосун, мен билген системада кайрадан иштеп көрөйүн" деп чечтим. Сынактын үч этабынан тең өтүп, катардагы кызматкерлердей эле жумушка алындым.

— Системага жаңылык киргизип өзгөртүү боюнча кандайдыр бир пландарыңыз болсо керек.

— Эң негизги планым — билим берүү тармагында бирдиктүү платформа түзүү. Башкача айтканда, шаардагы билим берүү системасын бириктирген платформа болушу керек. Азыр бул процесс боюнча иштеп баштадык.

Жээнбеков: 1-классты мектептен окутууну министрге да, премьерге да айттым

— Ал платформа кандай кызматтарды аткарат?

— Мисалы, ушул эле платформанын жардамы менен акысыз онлайн-жыйындарды өткөрөбүз. Карап көрсөңүз, Zoom тиркемесинде чектөө бар, 40 мүнөттөн ашык сүйлөшсөң акы алып баштайт. Whatsapp тиркемесинде андай кызмат жок. Бул платформага мектеп, билим берүү жайларынын статистикалык маалыматтары эле жарыяланбастан, мугалимдердин рейтингин да жүргүзөбүз. Ошондой эле мектептерге каржы кайдан келип, эмнеге жумшалып жатканын да көрө алабыз. Биринчи этапта бардык мектептерди бириктиребиз. Андан соң бала бакчаларды кошобуз.

© Sputnik / Табылды Кадырбеков
Глава Управление образования Бишкека Эльмира Иманалиева

— Бишкектин мектептеринде окуучулар көп, орун жетишсиз. Бул маселени кантип чечсе болот дейсиз?

— Бул маселени жаңы мектептерди куруу менен гана чече алабыз. Негизи ички миграция, демография өсүп, шаар чоңоюп жатат. Орун жетиштүү болуш үчүн дагы 36 мектеп салынышы керек. Жаңы конуштарга сегиз мектеп курулушу күтүлүүдө. Мэрия жакында эле мектеп курууга жер үлүштөрүн бөлүп берүү чечимин кабыл алды. Анын негизинде Арча-Бешик, Ак-Ордо, Рухий Мурас, Алтын-Ордо, Көк-Жар, Ак-Босого, Мурас-Ордо, Бугу-Эне жаңы конуштарына сегиз мектеп салынат. Мындан сырткары, 14 конушта бала бакча пайда болот. Курулуш иштери качан башталары азырынча белгисиз, бирок жер маселеси чечилди.

— Бишкекте ата-энелер фонду боюнча да нааразы пикирлер айтылып келет. Талаш-тартыш көп. Ата-энелер фондун калтырыш керекпи же жоюу зарылбы? Сиздин жеке оюңуз.

— Баланы окутуу ишине бир гана билим берүү системасында иштегендер эмес, ата-энелер да тартылышы керек. Алардын жардамы, көмөгү жок окуучуну тарбиялай албайсың. Ата-энелер фонду балдары билим алган мекемеге колдоо көрсөтүү максатында түзүлөт. Ошондуктан юридикалык жактан алганда биз аны жаап кое албайбыз. Болгону акча чогултуу процесси жана каражаттын кандай сарпталып жатканы ачык болушу шарт. Аны ошол фонддун жетекчилери уюштурушу керек. Ата-энелер фонду билим берүү тармагы үчүн чоң жардам кылып жатат.

— Демек, бул фонд керек деп ойлойсузбу?

— Керек деп так кесе айта албайм. Менин оюмча, азыр билим берүү тармагы ага муктаж. Билим берүү системасы толук кандуу каржылана баштаганда гана андан баш тартса болот. Чогулган акчаны туура бөлүштүрүү, ата-энелерге отчет берип туруу мектеп жана фонддун жетекчисине байланыштуу.

Бишкекте 1-класстын окуучулары кандай тартипте окуйт? Башкармалыктын жообу

— Атаңыз Сансызбай Иманалиев белгилүү филолог болгонун, бир туугандарыңыз да коомдук, саясий ишмерлер экенин билебиз. Үй-бүлөңүз тууралуу азыноолок сөз козгоп кетсеңиз.

— Бир кыз, бир уулум бар. Экөө тең мектепти эбак бүткөн. Катардагы эле муниципалдык мектептен окуп, жогорку билимди да жергиликтүү окуу жайлардан алышкан. Жөнөкөй эле үй-бүлөбүз. Улуу агам дипломат болгон. Азыр пенсияга чыгып эс алууда. Ата-энем абдан жакшы кишилер, мыкты үй-бүлөдөн чыккам десем да болот. Атам университетте сабак берчү, апам педагогика инстутутунда мугалим болуп иштеди. Алар бизге терең билим, жакшы тарбия беришти. Жыйынтыгында жаман чыккан жокпуз (күлүп).

Глава Управление образования Бишкека Эльмира Иманалиева во время интервью журналисту Sputnik Кыргызстан
© Sputnik / Табылды Кадырбеков
Глава Управление образования Бишкека Эльмира Иманалиева

— Пандемия жашооңузда эмнени өзгөрттү?

— Пандемия жашоого башкача көз карашта кароо керек экенин, баалуулуктарды барктай билүүгө үйрөттү. Биз бар нерсени баалабай жүрө берчү экенбиз. Азыр антпей калдык. Эмне болсо ошону баалап, барктай биле баштадык. Эң башкысы, ден соолук баарынан кымат экенин көзгө сайып көрсөттү. Бакыт үчүн көп нерсенин кереги жок. Ата-энең, досторуң, балдарыңдын жаныңда жүрүшү чоң бакыт. Бат кабы жок жөн эле көчөгө чыгып таза абадан дем алгандын өзү бакыт экенин түшүндүк.

Тилекке каршы, пандемия учурунда шаардын билим берүү тармагы 14 кызматкеринен айрылды. Алардын ичинен бирөө мектептин директору жана бир бала бакчанын башчысы эле. Калганы мугалимдер жана бала бакчаларда тейлөө кызматында иштегендер. Алардын жакындарына компенсация төлөп берүү маселеси каралууда.

0
Белгилер:
Элмира Иманалиева, акча, мектеп, маек, жетекчи, билим берүү башкармалыгы, Бишкек
Тема боюнча
Бүгүндөн тарта мугалимдер аралыктан окутууга даярдык көрө баштайт
Министрлик окуучулардын мектеп формасы боюнча түшүндүрмө берди
Контейнерде окубай калышат. Боронов жаңы курулуп жаткан мектептерди тизмектеди