Окуучулар. Архив

Билим мектеп менен китептен эле алынбайт. Өзүңдү таануунун 9 багыты

2372
(жаңыланган 12:26 17.10.2019)
Колумнист Нуржигит Кадырбеков өзгө элдин аки-чүкүсүнө чейин билсек да, өзүбүздү унутуп бараткансыйбыз дейт. Ал мындай жагдайга интернеттин жайылышы менен аң-сезимди улам көбүрөөк ээлеп бараткан батыш-чыгыш баалуулуктарынын үстөм абалы себеп экени белгиледи.

2009-жылы Японияда айтылуу Фужи тоосунун (Фудзияма) чокусунда болгом. Челектегендей куйган нөшөрдөгү суукта коюн-колтугума чейин суу өтүп, калтырап үшүп, көлчүккө түшкөн коёндой жүдөп араң жеткеним тууралуу “Жапон кереметинин сыры” китебимде кенен жазгам. Аныма маашырланып, бараандуу баяндаганым менен Кыргызстанымда бир деле чокуга кадам таштабапмын. Унааны уңулдатып Төө-Ашууну, Ала-Белди, Өтмөктү, Чапчыманы, Долонду далай жолу ашканым чын, а бирок Фужиге чыккандай атайын чыгынып чокуларды жөө-жалаң беттебептирмин. Жада калса, өз айылыбыздагы шаңкайган Мазар-Чокуда боло элекмин.

“Колдо бар алтындын баркы жок” деген ушул. Биз географиядан, башка китептерден окуган чет жактагы жерлерди, көл, чөл, коолорду, тоо-токойлорду көрүүгө куштарбыз, бирок алардан ашса ашып, асты кем калбаган өзгөчө кооз табияттуу жергебиздеги керемет жайларга зыярат кылбайбыз. Дубайга, Стамбулга, Мисирдеги пирамидаларга баруу — аброй, зыяпат, ал эми Таластагы Манас-Ордону, Нарындагы Таш-Рабатты же Жалал-Абаддагы Шах-Фазилди көрүп-билүү — күн, керек болсо жыл тартибибизде жок.

Адабият, маданият, тарых, искусство айдыңдарында деле ушул көрүнүш. Брэд Питт, Женнифер Лопес, Сильвестер Сталлоне, Шахрух Хан, Митхун Чакроборти, Жан Поль Бельмондо, Ален Делон, Гойка Митиш, Жекки Чан сыяктуу голливуд, болливуд ж.б. чет элдик киноактерлорду, Мухаммед Али, Тайсон, Конор, Роналдо, Месси, Пеле, Марадона, Майкл Жексон, Пол Маккартни, Бритни Спирс сыяктуу  спорт жана шоу жылдыздарын жакшы билгени менен жаштарыбыздын көбү Муратбек Рыскулов, Бакен Кыдыкеева, Даркүл Күйүкова, Сайра Кийизбаева, Советбек Жумадылов, Сабира Күмүшалиева  сыяктуу кыргыз киносунун жана искусствосунун, Каныбек Осмоналиев, Орзубек Назаров, Андрей Курнявка, Раатбек Санатбаев, Игорь Паклиндей спорт залкарларын, мыктыларын унутуп баратышат. Учурдагы таланттуу акын-жазуучулар, өнөр адамдары мындай турсун, Аалы Токомбаев, Түгөлбай Сыдыкбеков, Шүкүрбек Бейшеналиев, Темиркул Үмөталиев, Эрнис Турсунов сыяктуу даңктуу калемгерлердин чыгармаларын билгендер аз. Шумердин, Байыркы Римдин, Карфагендин, Алтын Ордонун, Француз ыңкылаптарынын тарыхын, Македонскийдин, Цезарь, Долгорукий, Чыңгыз хан, Наполеон, Кеннединин өмүр таржымалдарын саймедиреп айтчу мекендештерибиз Кара-Буура кайсыл облуска карарын, Эркеч-Там аркылуу өткөн жол кайда барарын билбей, Тагай бий менен Тайлак баатыр, Алымбек датка менен Абдыракман Кучак уулу, көлдүк акелер жөнүндө сурасаң жооп таба албай мелтейип туруп берсе таң калбайбыз.

Бир сөз менен айтканда, өзгөлөрдү аки-чүкүсүнө чейин билсек да, өзүбүздү унутуп бараткансыйбыз. Буга интернеттин жайылышы менен аң-сезимди улам көбүрөөк ээлеп бараткан батыш-чыгыш баалуулуктарынын үстөм абалы себеп. Экинчи жагынан, өз тарыхыбызды, каармандарыбызды, руханий мурастарыбызды даңазалоо аракети чабал. Мисалы, Мандельштам же Есенин, Байрон менен Шиллер тууралуу интернетте маалыматтар толтура. Бирок Молдо Кылыч же Белек Солтоноев деп Google аркылуу издөө жүргүзсөң жарытылуу бирдеме табылбайт. Адам аракети, мээнети болбосо мындай маалыматтар интернетте жапайы чөптөй өзүнөн өзү өсүп чыкпасы түшүнүктүү.

Сулуулукпу же оригиналдуулукпу?

Эгер билсек, өз жерибиз, төрүбүз жана тарыхый каармандарыбыз менен кошо адабиятыбызды, маданиятыбызды унута баштайбыз, демек, тамыр-тарыхыбыздан оолактайбыз. Элдин элдүүлүгү — аталышы менен өң-келбетинде эле эмес, ушундай угутунда, дөөлөтүндө. Чыңгыз атабыз ошолордон алыстоонун кесепетин эскертип, “маңкурт” темасын козгоп кетти эле...

Ошондуктан коомубузда, өзгөчө жаштар арасында тарых-тагдырыбызга, аймак-айдыңдарыбызга, сөз, акыл жана рух мурастарыбызга кызыгууну күчөтчү “Өзүңдү тааны” аталышындагы долбоор дейбизби, же идеология деп атайбызбы, айтор, ырааттуу иш-аракет өтө керек.

Көйгөй көрүнүп турганы менен аларды чечүү жолдору азырынча көрүнбөс көшөгөлөргө тосулган.  Акылдашып жүйө табалы... Тамырыбызды таанып, өзүбүзгө үңүлүп, түпкүлүгүбүздү түшүнүү ишин төмөнкүдөй тартипте жана усулда жолго койсок кантет?

1. Таңуулабай кызыктыралы... Адамга таңуулоо жакпайт. Кызыктыруу керек. Жаштарыбыздын аң-сезимине “өзүңдү билүү, таануу модалуу” дегендей маанини сиңирсек. Чындап эле адамдагы тартып, кызыктырып турган касиет – сулуулугу, келбети же билиминен да мурда, анын өзгөчөлүүлүгү, башкаларга окшобогон жактары. Наполеон менен Македонский жөнүндө айтып, гитара ойноп, балетти сүйлөп, Пушкин менен Шекспирди талдап, “Битлз” тобунун репертуарынан бир шиңгил аткарып дүйнөнү анчейин таң калтыра албайсың, анткени аларды бардыгы билет. Ал эми Барсбек Ажо баяны, Калыгулдун казалдары, Бурананын тарыхы, көк бөрүнүн келип чыгыш таржымалы, Боогачынын обондору, комузда кол ойнотуу, кыл кыякты созолонтуу, ордо, тогуз коргоол оюндарынын эрежелери, кыз узатуунун, келин алуунун таш-пиши, айтор, кыргызга тиешелүү ар бир салттын, нарктын, маданияттын өзгөчөлүктөрү башка эл, улут үчүн кызык болору чын...

2. Алтын тизме түзүү... Дүйнөдө “сөзсүз окулчу эң мыкты 50 китеп”, “эң чыгаан 100 дипломат”, “эң бай 10 адам” же “эң атактуу 30 университет” деген сыяктуу тизме толтура. Балким, биз дагы Кыргызстандын алкагында дал ошондой бир топ тизмелерди түзөрбүз. Ар бир кыргыз сөзсүз көрүүсү маанилүү болгон 10 жерди же фильмди, окушу керек делген 100 чыгарманы, мекен үчүн кырчылдашып кыл чайнаган 70 баатырды, өмүр таржымалы мотивациялык демге себеп болгон 15 ишкерди, улуттук маданияттын, адабияттын, искусствонун өнүгүшүнө өзгөчө салым кошкон 150 залкарды ж.б. тизмелеп чыгарбыз.

3. Миң уккандан бир көргөн артык... Демек, өз атактууларыбыз, чыгаандарыбыз, мыкты жайларыбыз тууралуу 3-4 мүнөттөн ашпаган кыска, бирок нуска креативдүү роликтерди кызыктуу форматта бир канча тилде даярдап теледен, социалдык тармактардан, интернеттен таркатып, атайын жыйындарда, жаштардын мотивациялык семинарларында байма-бай көрсөтүп турсак. Үйрөнүү үчүн окуп эле чектелбей, көр, ук, сүйлө, жаз дешет го айтылуу аалымдар.

4. Каармандардын китептери, фильмдери, аткарган өнөрлөрү, жетишкендиктери, кызыктуу сөздөрү ж.б. тууралуу суроолор түзүлүп викториналар, акыл таймаштары өткөрүлсө.

5. Көзмө-көз баарлашуу аянтчаларын түзсөк. Көзү тирүү каармандар менен жаштардын, дегеле жарандардын чыгармачылык жана мотивациялык жолугушууларын уюштурсак. Алар ийгиликке карай жолу, жеке таржымалы менен кошо убакытты туура колдонуу, илим алуу, спорт менен машыгуу, максат коюу, биримдик ж.б. жөнүндө насааттарын айтышса. Угармандарды чарчатпагандай абалда каармандын жан дүйнөсүн ачып, дараметин, эпкинин көпчүлүккө жеткирүү үчүн, балким, жолугушууларды атайын даярдалган модераторлор менен өткөрүү керектир. Байлыгы бары байлыгынан, билими бары билиминен, күчү бары күчүнөн кайрымдуулук кылышы керек деген ошол.

6. “Тарыхыбыз — тамырыбыз” темасында ар бир облус же район мектептеринде башка облустун географиясы, тарыхы жана салты тууралуу викториналар, акыл жарыштары өтсө. Мисалы, Ысык-Көл облусу тууралуу Ош мектептеринде, Нарын боюнча Таласта, Баткен жөнүндө Чүйдө... Дегеним, “ата-бабам укмуш болгон” деген тар жана тайкы маалыматтын, көз караштын таш коргонунан аттап өтмөйүн, биз өзүбүздү тааный албайбыз.

8. Көзүң көргөн жерге мээримиң түшөт. Ошон үчүн “Атаң барда эл тааны” темасында мектеп окуучуларына жер көрсөтүп, эл кыдыртсак. Бир облустан тестиер кыз же бала, атасы же апасы менен кошо башка облуска барып, ал жактагы тосуп алууга куштар бир үй-бүлөдө жок дегенде үч күн жашасын. Конок тоскон үй-бүлө балага ошол аймак тууралуу мүмкүн болушунча толук маалымат берет. Мисалы, жаратылышка алып чыгат, меймандоо жана мейманчылоо салтын көрсөтөт, жергиликтүү оюндарды, каадаларды, диалектилерди үйрөтөт, чыгаан инсандар, легендалар тууралуу айтып берет... Кийин ал бүлө берки адамга үч күнгө конокко келет. Дегеним, билим жалаң эле мектеп менен китептен алынбайт, сапарга чыгууда, эл-жер аралоодо илим-билимдин көзгө көрүнбөгөн, баамга байкала бербеген сырдуу булагы бар... Бул долбоор аркылуу бардык кыргызстандыктар борбор калаа менен Ысык-Көлдү көздөй агылып, бирок башка аймактарды көрүү зарыл эмес деген купуя туйгу сезимдин чебин да бузуп өтмөкпүз.

9. Ушул иш-чаралардын баарын атайын репортаж катары чагылдырган “Өзүңдү тааны” телепрограммасын ободон чыгарсак. Теленин да өз күйөрмандары, сүйөрмандары бар... Дилди карайтып, адепти бузчу, көздүн нурун кетирип, зээнди мокотчу, эл ичине жик салып, араздаштырчу канча программаларга каршы мыкты альтернатива болмок.

Бул - болгону сунуштар... Алса, кошсо, толуктаса болот. Бирок аракет аба менен суудай керек. Максатка алып барчу улуу сапарга алгачкы кадам ташталган соң көп нерсенин сыр капкагы ачылып, булуң-буйткалары ачыктала баштайт. Өзүңдү тааны, мекендешим. Тагдырыңды, тамырыңды, тарыхыңды, салтыңды, наркыңды, баркыңды, мыкты адамдарыңды бил. Ашказанга — көнгөн тамак, адамга — өз дөөлөтү, баалуулугу пайдалуу...

2372
Белгилер:
тарбия, мектеп, Кыргызстан, аймак, тарых
Тема боюнча
Кошой, Бакай аталардын юбилейи... Туулган күндөгү көз жаш
Айтматовдун тагдыры же миграциядан эмне таптык да, эмне жоготтук
Боз үйдүн жанында турган бала. Архив

"Эс ообо, эсиңе кел!" Эс тууралуу эки ооз сөз

433
(жаңыланган 15:47 08.08.2020)
Табиятынан сабырдуу кыргыз, кандай кырдаал болбосун сабыр сактап, узакты болжогон. Кандай кырдаал болбосун эсин жоготкон эмес. Бүгүн биздин колумнист эс тууралуу жазууну чечти.

Тизгин жаяр

Адамзатты каптаган алааматтан адам аттуунун эси ооп турган учуру. Эчендеген асылдарыбызды, эсилдерибизди колдон учуруп, эсеңкиреп турабыз. Эстүүлөрүбүз деле эс болгондун ордуна нес болуп калган өңдөнөт. Мындай учурда эзелтен уланган улуу "Эсти" кайра жаңылоого кез келгендир. Эчендеген доорлордо элдин кутун сактап, урпактан урпакка улап, бузулганын курап келген эстүүлөр болгон. Эстүүлөр деген ким болот, эсиргендер ким болот, эс кеткенде не болот, эссиз деген ким болот? Акылгөйлөрдүн айтканын улап, анча-мынчасын өзүбүз курап, эс деген сөздүн өзөгүнө үңүлүп көрөлү.

Эс кайдан келет, кайда болот? Эс менен акылдын айырмасы не?

Эс бул – Эгемден жалганып, туюмга байланып, көкүрөктө тунган чындыктын устуну. Ал жүрүм-турумдан баштап, жүйөөлүү акылга чейин нускап турган чайпалбас тараза. Адам болуп жерге жаралып келе электеги жанда турган жогорку аң-сезим, улуу уңгу. Теңирдин бир учкуну менен кошо жанга уюп, жараткандын деми менен кошо жанга жалганган тууралыктын туусу.

Акыл – адам болуп жаралгандан баштап, таанып билип алган нерсе болсо, жат ошол илимди, тирүүлүктөгү алган бардык маалыматтарды сактаган казына. Мунун баары адамдын мээси менен байланыштуу. Акыл калчоо, акылга салуу, акылды иштетүү, демек, жадыбызда сакталган турмуш тажрыйбадан топтолгон, окуп, угуп, көрүп өздөштүргөн башыбыздагы маалыматты иштетүү. Ал эми эс андан да тереңирээк. Ал жараткандан жалганган киши жанында сакталган ааламдык аң-сезим.

Караңгы түндүн артында жаркырап тийчү күн бар... Өмүр-өлүм ортосу

Эс түшүнүгү тууралуу кыргызда

Ааламдык аң-сезимдеги бардык маалыматтардын, керек билимдердин, улуу чындыктардын топтому эс тутумда сакталат. Ал эс тутумдун учугу ар бир жанда болгону менен аны улай билгендер, түрүп отуруп түбүнө жеткендер аздыр. Андай кишилерди эстүү дейт.  Эстүүлөр ак-караны айырбаштап, тирүүлүктөн тирликке түшкөн пендеден айырмаланып, аалам чындыгын тааныйт, өзүндөгү өзөктү ойготот. Бала тили чыгып, сөзгө түшүнүп, табиятты, ааламды тааный баштаганда эселек болот, кирди-чыкты эси бар, билип-биле элек кези. Анан эси кирди, эсине кирип калды дешет. Демек, балага жогорку ааламга жол ачылат. Өзүнөн-өзү табият, жер-суу, жашоо, жакшы-жаманды түшүнүп баштайт. Өз ою, өз дүйнөсү менен өтө акылга салып аңдап билбесе дагы, эс тутуму менен өсүп жүрүп отурат. Анан дүйнө жыргалчылыгын аңдап, жашоо кызыгына батып, азгырыктарга алдырып баштаганда эле, айрымдар эсирип башташат. Башкача айтканда, жогору жактан келген байланыш үзүлүп, эсирип, б.а. эси ирип калат. Киши кирдейт. Эсирип калган адамды эстүүлөр эсиңе кел дешкени менен, кырсыктап, кыйынчылык болмоюн эсине келүүсү кыйын. Эсирип жүрүп отуруп, дүйнөнүн кызыгына батып эс-мас абалга келип, манчыркап кетет. Эсиргендин куту учат, анткени ал эсирип отуруп кутурат да. Анан, тирегинен, дымагынан ажырайт, ишенген байлыгынан ажырайт, тооруган кыйынчылыктан эси кетет. Ошентип барып айрымдар эсин жоготот. Түйшүктөн эси ооп, эсеңкиреп калат. Айрымдар эсине келет. Кызыгы, жан болуп жаралганда бар эсибизди, киши болуп калыптанганда эсибизден чыгарып койгонубуз. Албетте, аны кайра эстөө керек. Ал үчүн эс алышыбыз зарыл. Айрымдар эс алуу десе эле шапар тээп-сайрандоону, табият койнун булгап көңүл ачууну ойлошот экен, чыныгы эс алуу бул жаратканга жакын болуу, үзүлүп калган байланышты улап, жашоо чындыгын аңдоо, анүчүн кайра эле өзүбүздү таануу. Башка түйшүк түшкөндө кимдин-ким экендиги билингенде, жашоо өйдө-ылдый болгондо киши эсине келет, көр оокаттын масы тарап соолугат. Албетте, кыйынчылыктан эсибиз кетет, кооптуу жагдайда эсибиз чыгат, керек болсо таптакыр эсибизди жоготуп коюшубуз да мүмкүн. Ошондуктан ар дайым эс-акыл тең салмакта болушу керек. Кичинекей баланы эси жок десе, кудайды тааныбаган, тирүүлүктүн сабагын албаган кишини эссиз дейт. Эстүү жакыныңды эсилим деп жоктойсуң, эстүү кишини эсил кайран дейсиң. Анткени анын улуулугу, билгилиги эсибизге илинип калат тура. Анткени алар жашоонун калпыстыктарында билип-билбегендерибизге эс болгон. Андай адамдар өмүр өтөлгөсүнө чыккандар, ар дайым эскерилгендер, түбөлүк эстелик калтыргандар.

Кайдан келгениңди унутпасаң кайда баратканыңды унутпайсың. Моюндагы аманат

Акылыбыз өмүрдөн топтогон, тирүүлүктөгү тажрыйбабыз болсо, эсибиз тээ түпкүрдөгү, асман-жер чеги ажырап бөлүнө элек кездеги, ай-күн дагы жаркырап көрүнө элек кездеги улуу билимдер. Акыл башыбызда сакталса аалам чындыгы эсибизде сакталат, эс жан менен кошо жаралат. Акыл мээде болсо, эс жүрөк менен байланыштуу болор.

Платондун эстөө теориясы

Эсиңе кел, эсиңди тааны, эс ал, деген түшүнүктөрдүн баары жаныбыз менен кошо жаралган эс тутумду ойгот дегени экен. Платондун "Эстөө" деген теориясы бар. Анда "Киши болуп жерге жаралып келгенге чейин, жан кудайлардын жанында болгон. Жерге келген соң тирүүлүктүн, тирликтин, дүнүйөнүн, дүйнөнүн азгырыгына арбалат да, жан кезиндеги жашоосун унутат. Аны менен катар аалам чындыгы, жогорку эс тутум эстен чыгат. Беш-алты тилди жат билүү мүмкүн эмес, ал акылга сыйгыс нерсе, же болбосо, илим жаатында улуу ачылыштарды жасоо да акылдын жыйынтыгы эмес. Мындай адамдар эс тутумун ойготуп, кудайлардын доорундагы жашоосун эстегендер. Ийгиликке жетүү үчүн эстөө гана керек" деп айтылат.

Чындыгында адам акылына сыйбаган шумдук жагдайларга түшүндүрмө берүү кыйын. Тээ бир аң сезимдин түпкүрүндө гана "болушу мүмкүн" деген бүдөмүк ой турат. 72 тил билген Аль Фарабини алалы, же болбосо, миллион сапты жатка айткан манасчылар болсун, чымын-чиркей болбосо адамзатты өлбөс кыла алат элем деген Улукман Акимди алалы, булардын деңгээли адам акылына сыйгыс. Кишиден артык жаралган, дарамети кудайдын бир учкуну ичине кирип кеткенби деген ойго кептейт. Балким, Платон айтмакчы, бул жандар жана булар сындуу улуу инсандар эстегендир, эс тутумун ойготкондур, ким билет...

Топудай кыргыздын башына тоодой кайгы үйүлбөсө дейм. Сейдакматова менен дил маек

Тизгин жыяр

Барчылык жашоодон, түгөл дүйнөдөн манчыркап, ыксыз шапар тээп, жосунсуз сайран куруп эсирип кеттик эле, дүйнөнү түгөл каптаган улуу тумоо эсибизди оодарды. Боо түшүп кырылган апааттан эстен танып кала жаздадык. Эсил кайран деп эчендерди жоктодук. Балким, бул асман ээлеринин жерге түшүп, эсиңе кел деген чакырыгыдыр. Эсибиз барында этегибизди жаап, балким, эс тутумду ойготуп, андагы улуу аң-сезимди эстейбиз. Ошондо эсибизге келебиз, ар кимибиз аалам чындыгын билген, салабат сабыр күткөн эстүү болобуз. Кудайдын буйругун көкүрөк менен туюп, аяндарын алып, белгилерин аңдап асылдыкты ойготобуз. Сиз кандай ойлойсуз, окурман, дүнүйөгө эс-мас болуп, эсибизди жоготуп койдукпу, эс менен байланыш үзүлө элек болду бекен, эсин тааныган, эстүү боло алабызбы?

433
Белгилер:
жоготуу, адам, философия, акыл, тутум, Кыргызстан
Тема боюнча
Караңгы түндүн артында жаркырап тийчү күн бар... Өмүр-өлүм ортосу
Биз байларга шайланарда керекпиз. Шайлообек Дүйшеевдин нускасы
Айт намазын окуп жаткан карыя. Архив

Азыркы азалуу Ата Журт, эртеңки айт... Бул күндөрдүн артында улуу жакшылыктар бар

384
(жаңыланган 14:39 30.07.2020)
Колумнист Нуржигит Кадырбеков аза күтүү күнүнө улаш келген Курман айт майрамына токтолуп, бул эки күндүн бири-бирине байланышы, мааниси тууралуу ой калчады.

Адамзаттын башына келген апаат кыргыз жерин да кыйгап өткөн жок. Таажы вирус тумандай басып, түтүндөй каптады. Канча адамдарыбыз бул дарттын торуна чалдыкты. Көбү, ылайым жамандык көрбөй, өздөрү эле эмес укум-тукуму оожалып, оомат тапкыр дарыгерлердин алтын колдору жана ападай камкордугу себеп болуп, ал тордон кутулуп чыгышты. Аттиң, бирок канчалары үчүн бул оору ажалдын айдагына салган тирүүлүктүн эң акыркы азабы жана сыноосу болуп калды. Арасында жашы да, карысы да, байы да, кедейи да, аалымы да, илимпозу да, калемгери да, киночусу да, сахна чебери да, карапайымы да, бий, төбөлү да бар...

Адам — аалам

Суу бөксөрсө, жер оюлса бир себеп болуп кайра толор, дайра ташыса бир күн нугуна түшөр, бирок дарттан айыга албай өлүм даамын таткан мекендештерибиздин ордун ким толтурат? Көрсө, ар бир адам өзүнчө кайталангыс бир аалам тура. Бүгүн ошол маркум шейиттерди эскерип бүтүн эли-журтубуз аза күтүүдө. Дүйнө боюнча желбиреген кызыл туубуз түшүрүлүп, капалыкта тунжурап турабыз. Аза учурунда көзү өтүп кеткендер үчүн көңүл айтышып, аларга бата багыштап гана тим болбостон, өлүмдү ойлондурат. Анын айбалтасы акыры ар бир моюнга шилтенерин, мейли падыша бол, бай бол, дыйкан же дубана бол, азыр сен тебелеп баскан чөптөрдүн бир күнү үстүңдө өсүп турмайы барын эсте жаңылайт экен. Ошол себептүү жашоонун маңызын, маанисин, максатын ой элегинен өткөрүп, жүрөгүң эзилип да, жумшарып да чыкканын сезесиң.

Ар бир көз жумган мекендешим сай-сөөгүмдү сыздатып кетти… Жээнбеков элге кайрылды

Аза күтүү ким үчүн?

Адам кандай кымбат... Болбосо пандемиянын таасири тийбеген бир дагы тармак калган жок. Өндүрүш аксады, экспорт жана импорт кыскарды, тыштан инвестиция агымы кан буугандай токтоду, канча ишканалар сызга отуруп, соода айлануусу соолуй жаздаган дайрадай азайды. Булар себеп болуп түмөндөгөн адамдар жумуш орундарынан кол жууду. Натыйжада өлкө казынасына миллиарддаган акча түшпөй, экономикалык абал кедерге кетти. Музейлер жабылды, китепканалар ишин токтотту. Тартылчу кинолор, коюлчу спектаклдар жана концерттер кийинкиге жылып, маданият тармагы өтө өксүдү. Мектептердин, окуу жайлардын, бала бакчалардын стол-парталарын чаң басып, билим берүү айдыңы кыйынчылыкка кептелди. Жергиликтүү шайлоолордун мөөнөтү жылып, саясий система башаламан. Чынында бул көрүнүштөрдүн баары — өлкө үчүн өтө ачуу сыноо жана ого эле чоң жоготуу. Бирок түшпөй калган киреше, тайыздаган казына жана үзгүлтүккө учураган маданий-гуманитардык иш-чаралар үчүн эч ким эч качан аза күтпөйт. Кудайдын алдында дүнүйө-байлыктын чымындын канатынча да кадыры жок деп бекер жерден айтпаса керек. Кечээги селсаяк бүгүн чириген байга айлангандай, буюрса, бүгүн кемисе, эртең кайра кемелине келет бул тармактар. Жамандыкты амандык жеңет дейт акылман кыргыз.

Бирок өлгөн адамды тирилтүүгө ушунча илимий жетишкендиктери менен бүткүл адамзат алсыздык кылат экен. Ошон үчүн пандемиянын кесепетинен көзү өткөн миңдеген мекендештерибизди эскерип, азалуу муңайып турат, кайран Ата Журтубуз. Адам — чыныгы байлык. Адам болбосо кайдагы экономика, кайдагы маданият жана кайдагы мамлекет. Белди бекем бууйлу! Оңололу! Жаман адаттарды таштап, жакшы амалдарды баштайлы! Элибиз адептүүлүгү, уяттуулугу, бекем ынтымагы жана күжүрмөн эмгеги менен ааламга атагы чыксын. Балким, маркумдарга ошонун сообу тиер. Ошону менен алардын арбактарын ыраазы кыларбыз.

Коронавирустан көз жумгандар "Ата-Бейитте" эскерилип, куран окулду

Дарт берген дарс

Алтын менен күмүштүн, ак сарай менен кымбат автоунаанын эмес, ден соолуктун чыныгы байлык экенин ооруп сакайган жан билет тура. Апааттын эпкини тийип, эки өпкөсү кагынып, ооруканада жаткан апам менен видео байланыш аркылуу баарлашсам: "Айыгып чыксам алтын шакек-сөйкөлөрүмдү тагынбайм. Аларың байлык эмес экен. Чыныгы байлык жана бакыт — оорубай соо жүргөнүң тура. Эч кимди сындабайм, урушпайм. Адамдын даражасын ыйманы, топугу жана кичи пейилдиги көтөрөт экен. Бизди караган өзбек мээрман айымдын илбериңки мамилесине көңүлүм көлкүлдөп, ушундай тыянакка келдим. Эгер бирөө мени урушса сүйүнөм, анткени тирүү болгонум үчүн урушуп жатат", — дейт. Аны угуп, оору жүрөктү жумшартып, жан дүйнөнү тазалап, боорукерликти күчөтөт деп бекер айтылбасына дагы бир жолу ынандым. Ошондон улам Жараткан бул кара тумоону элибиздин ынтымагын арттырып, бир туугандык сезимин жылуулап, чыныгы дөөлөт-баалуулук эмне экенин аңдатыш үчүн атайын жибергенби деген ой кылт этти мага. Демек, ушул апаат сыноосунан ден соолугубуз жабыркап, канча асыл адамдарыбыздан ажыраган менен өтмүш-келечегибизге дагы бир жолу көз чаптырып, акыл калчап, айып-күнөөлөрүбүз үчүн тообо, аманчылыгыбыз үчүн шүгүр келтирип, анык байлык-бакыт эмне экенин түшүнүп, руханий жактан жетилип, байып чыгалы.

Караңгы түндүн артында жаркырап тийчү күн бар... Өмүр-өлүм ортосу

Артка канчалык кылчактабайлы, өмүрдө өткөн күнүңдүн, саатыңдын, ал тургай көз ирмемиңдин пардасы дароо кайра ачылбас болуп жабылат. Демек, кетирген каталыктардан таалим алып, кемчилдиктерди кайталабай, мындан да көбүрөөк жигер, кайрат менен алга кадам шилтейли. Оорунун жайылышына негиз болгон алешемдиктерди жашоонун берген эң маанилүү сабагы катары кабылдайлы да, ал үчүн ар кимди айыптап, кылдан кыйкым издеп, ансыз да ачышып турган көңүлдөрдү, муңканып турган жүрөктөрдү жаралабай, бири-бирибизге арка-бел болуп, баштарды, жүрөктөрдү бириктирип, ынтымак менен сыноо тоскоолдуктарын сындырып өтөлү.

Өзгөчө Курман Айт

Улуттук аза күнүн утурлап Курман Айт майрамы келет. Бул күн мүмкүнчүлүгү барлардын эчки, кой, уй же төөнү курмандыкка чалып, этин жиликтеп таркатып канчалаган муктаждардын, бей-бечаралардын, тууган-туушкандардын, кошуна-колоңдордун жана жакшы санаалаштардын көңүлүн көтөрүүсүнө себеп. Ошол аркылуу адамдар арасындагы алака бекемдеп, мамилелер жылуулайт. Таарынышкандар табышып, кектешкендер кечиришет. Байлардын берешендиги болбосо жардылар мукурайт, жардылардын батасын албаса байлар жарыбайт дегендей, бул күнү алуучулар берүүчүлөргө ак баталарын арнайт. Ошентип маанай көтөрүлөт, ынтымак-ырашкердик чыңдалып, береке артат. Ушундай улуу мааниси бар бул ыйык майрам – эл-жерибиз үчүн аза-муңду аз да болсо унуткарып, көңүл-сезимдерге жакшылыкка карата үлкөн үмүттүн үрөнүн сепкен, бакытка, бейпилдикке жана сак-саламатыкка карай бурулуштун ак жолтой учуру болуп калгай.

Бизге позитив керек! Жашоону оң нукка бура турган 8 кадам

Азалуу зайыптын ак кийдисин элестеткен быйылкы Курман айт майрамынын дагы бир өзгөчө мааниси бар. Кыргыз кырсыктан сак болуу же кутулуу үчүн мал союп, түлөө өткөргөн. Башына балакет, оору же башка азап келген адам адегенде кой-короосунан токтуларынын семизин карматып, Кудайымдын жолуна деп курмандык чалып, этин эзилте бышырып, устукан-шорпосун атайын жайылган дасторкон үстүнө чакырылган конокторго тартып, алардын жүрөгүн жылытуу менен ак батадан шыпаа жана жакшылыкка жол издеген. Ушул Курман айт майрамында курмандыкка чалынган жандыктардын баары, ылайым, калкка каран түн болгон касиетсиз апааттын алыстап, артын карабай кетишине чабылган садага, арналган түлөө болгой.

Ойлоп көрсөк, курмандыксыз дегеле ийгилик да, жеңиш да болбойт экен. Бизнестеби, илимдеби, чыгармачылыктабы, же саясат багытындабы, бийиктикти багынтуу үчүн канча күч, убакыт жана каражат курмандыгы талап кылынат. Ата-бабаларыбыз элибиздин маданиятын, салтын, наркын сактап, кийинки муунду ыйман-адепке тарбиялаш үчүн да малын, жанын, убактысын аябаптыр. Согушта же азыр биз баштан кечирип жаткандагыдай апаат учурунда күч, убакыт жана байлык эле эмес, өмүр курмандыгысыз жеңиш келбейт экен. Фашизмдин мизин майтарыш үчүн мурдагы СССР отуз миллионго жакын адамынан ажыраганы мунун таасын мисалы.

Ылайым, эртеңки кылчу курмандыктарыбыз бүгүнкү күткөн аза туманын таркаткан керимсел шамал сыяктуу болгой. Келчү балакеттердин алдын тосуп, оор-жеңил дарттардын шыпаасына айлангай. Жеңиштерибизге жана ийгилигибизге жол ачууга себеп болгой.

Караңгыдан кийин күтүп таң турат,
Капалыктан кийин күтүп шаң турат, — демекчи, азанын артынан рухий тазаруу жана ийгилик жылоолгон кез келсин. Бул күндөрдүн артында, буюрса, улуу жакшылыктар бар. Караңгы түндүн эң коюу учуру — таң атар алды болот.

384
Белгилер:
оору, түлөө, майрам, курман айт, курмандык, аза күтүү күнү
Тема боюнча
Эргешов: карантин тууралуу Мухаммед пайгамбардын айтканы бар
Ош облусунда жер-жерлерде куран окулуп пандемиянын курмандыктары эскерилди
Футболисттер машыгып атат. Архивдик сүрөт

КРдеги футболдук үч клубга айып салынды. Машыктыруучу 50 миң сом төлөйт

0
Дисциплинардык комитет оюн талаасында күч колдонгон, үчтөн ашык эскертүү алган жана маалымат жыйынга катышпаган тараптарга айып салды.

БИШКЕК, 13-авг. — Sputnik. Бир катар жергиликтүү футболдук клубдарга айып пул салынды. Бул тууралуу Кыргыз футбол кеңешинен (КФК) билдирди.

Маалыматка ылайык, аталган бирикменин дисциплинардык комитети "Алай" футбол клубунун машыктыруучусу Бакыт Маматовго 50 миң сом айып пул салып, алты айга спорттук ишмердүүлүккө катышууга тыюу салды.

Кыргызстандык футболчу Гүлжигит Алыкулов УЕФАнын мелдешинде ойнойт

КФК эреже бузган "Алга" клубун 2000 сомго, "Алай" командасын 3500 сомго, "Абдыш-Атаны" 2000 сомго төлөмөр кылган.

Алар оюн талаасында бирөөгө карата күч колдонуп, үчтөн ашык эскертүү алып, уюштурулган маалымат жыйындарына катышкан эмес.

 

0
Белгилер:
клуб, айып пул, футбол, Кыргызстан
Тема боюнча
Кыргызстандык футболчу Гүлжигит Алыкулов УЕФАнын мелдешинде ойнойт
Шоро премьер-лигасынын беттештеринде тең чыгышты. Күйөрмансыз оюндар
Криштиану Роналду эзелки атаандашы Лионель Мессинин клубуна өтөбү?