Кыргызстандын желегик көтөргөн балдар. Архив

Мен эч жакка кетпейм! Өлкөнү таштай качпай, жыргалчылыкты өзүбүз куралы

1707
(жаңыланган 16:58 22.11.2019)
Эламан Карымшаков көңүл иренжиткен окуялардан тажап, өлкөдөн чыгып кетүү ниетинде жүргөн кыргызстандыктарга кайрылды. Ал баарыбыз кетип калсак өлкөнү карышкырлар башкарып, талап-тоноп кетсе кийинки муунга эмне деп жооп беребиз деп кабатыр.

Кыргызстандагы коррупциянын гүлдөгөнү, бажыдагы миллиондор бир ууч адамдын чөнтөгүнө түшүшү жана нысабы жок аткаминерлер кокого жетип бүттү.

Сот Башкы прокуратурада жетекчилик кызматты аркалаган Улан Чалбаевдин 200 миң доллар пара алганын аныктады. Ага чейин транспорт министринин орун басары 520 миң доллар пара алганы үчүн соттолгон. Депутаттар өзүнүн жана үзөңгүлөштөрүнүн 100 миллиондогон карызын кечүүнү сунуштайт. Аткаминерлер чет өлкөдөн алган кредитти туура иштете албай өлкөнү 772,2 миллион сомдук айыпка жыгат. Ал эми ишкерлердин өлтүрүлүшү, мыкаачылык менен жасалган кылмыштар эки көзүңдү чекчейтет. Түндө "Азаттык" радиосу менен Kloop басылмасынын журналисттери биргелешип жасаган иликтөөсүнөн кийин "жарылып кеттим"...

Бул ачыкка чыгып далилденген окуялардын бир эле үзүмү да. Эгер көмүскөдөгү айың кептерди укчу болсоң тоо аралап басып кеткиң келет.

...Жумушка келсем да, көчөдө жүрсөм да, соцтармактагылар да баары чет өлкөгө кетүүгө ынтызар. "Болду, бүттү, чарчадык, булар оңолбойт экен, Кыргызстандын келечеги жок, андан көрө түйүнчөгүбүздү түйө берели" деп жатышат. Ал агымга мен дагы кирип кете жаздадым. Ошол учурда мени андан дагы маанилүү жагдай токтотуп калды...

Негизи эле мен курактуу улан-кыздардын көбү мүмкүнчүлүк болсо дароо чет жакка кетип калгысы бар экенин көптөн бери байкап жүрөм. Канчасы тышта жүрөт. Мунун себебин өлкөдөгү аңгектен качсаң дөңгөккө түрткөн системадан тажаганы менен түшүндүрүшөт. Ооба, баарыбыз эле өнүккөн, гүлдөгөн, жашоо-шарты жеңил, кооз өлкөдө жашагыбыз келет. Тилекке каршы, ошондой мамлекетти курайын дегендер аз. Жыргалчылыкты чет жактан издеп кете берсек, ата-бабаларыбыз мурас кылып кеткен мамлекеттүүлүктүн келечеги эмне болот? Мени ушул нерсе көп ойлондурууда. Албетте, билим алганы же тажрыйба топтогону кетип жаткандарга каршылыгым жок.

Чоң энем "сары суу ичип отурсаң да, өз үйүңө эч бир жер тең келбейт" деп айтар эле. Бул туулган жердин топурагы алтын дегендин бир мааниси. Таранчыдан коркуп эгин экпей отура бергенди токтотпойлубу. Баарыбыз чет өлкөгө кете берсек, Өзбекстандан же Казакстандан бирөө келип Кыргызстанды өнүктүрүп бербейт да. Өзүңө таандык нерсеге өзүңдөн башка эч ким күйбөй турганы белгилүү эмеспи.

Азыркы болуп жаткан иштерге зээни кейип, беш колун оозуна салган "чоңдордон" иренжип жаткандарды түшүнүп турам. Бирок ара жолдон артка кайтып кетүүнү туура көрбөйм. Эмнеге кыялыбыздагы Кыргызстанды өзүбүз кура албайбыз? Өмүр бою эле ар жакта тентип жүрө бермек белек. Эгер өзүбүзгө бекем турсак азыр чартаңбай тээп, же өзү иштебей, же бирөөнү иштетпей жаткандардын доору эрте эле бүтөт.

Тарыхка көз чаптырсак, ата-бабаларыбыз мындан да кыйын учурларда өлкөнү таштай качышкан эмес. 1938-жылы Жусуп Абдрахманов, Баялы Исакеев, Төрөкул Айтматов, Касым Тыныстанов, Эркинбек Эсенаманов, Иманаалы Айдарбеков өңдүү кыргыз элинин каймактары жөн жерден атууга кетти дейсизби. Алар өз жерине күйүп, элинин таламын талашып жүрүп советтик бийликтин каардуу репрессиясына кабылышкан. Бизге окшоп унчукпай отуруп калган жок, өз жанын тобокелге салып болсо да элге пайда келтирүүнүн жолун издешкен.

Азыр "кыргыздар улуу эл, кезинде Бээжинди басып алган, өзүнүн каганатын түзгөн, казактарды ачарчылыктан аман алып калган" деп ооз көптүрүп сүйлөйбүз. Ошонусу чын болсо биз деле бир эмгегибиз менен өлбөс-өчпөс из калтырып кетпейлиби. Качанкыга чейин ата-бабалардын эрдигин өзүбүз жасагандай болуп мактанып отура беребиз. Биздин доор тарыхка эмне деп жазылат? Бийлик башчылары талап-тоноп, эли мекенин таштай качкан деп жазылабы?

Мына, бажыдагы коррупциялык схемаларды иликтеген журналисттер бийликтеги көпөстөр элдин канын кантип соруп жатканын ачык эле көрсөттү. Ушул иликтөөнү расмий органдар жүргүзгөндө азыр бир нече аткаминер түрмөдө отурмак. Албетте, алар иликтей алышкан жок, оозу майлангандын колу байланат болуп жаткан сыңары.

Келгиле, достор, агалар, эжелер, агымга каршы сүзүп, азыркы системаны талкалап, өзүбүздүн келечегибизди куралы. Ал үчүн азыр эле Ак үйдүн алдына чыгып митинг кылууга чакырбайм. Өз ишибизге так болуп, кемчиликтерге көз жуумп койбой, жемкордукка каршы туруп, колдон келишинче олуттуу кадамдарды жасоого киришели.

Эмнеге мен жарыбаган көпөстөрдүн айынан абасы таза айылымды, асман тиреген ажайып тоолорумду таштап кетишим керек? Ушулар менин бөтөн жерде күнкор болуп, шаркырап аккан мөлтүр кашка сууларымдын бир ууртамына, атам салган тамга, апам жапкан нанга зарыгып жүрүшүмө татыктуу деп ойлойсузбу? Кечирип койгула, эч жакка кетпейм! Керек болсо алардын өзүн бөтөн жерде баш калкалап жүрө тургандай кылышыбыз керек.
Булбул качан гана өз уясына бармайынча, алтындан сарай салып кармасаң да сайрабайт эмеспи. Биз да ушул кичинекей канаттуудай мекенге күйө албасак, адам экенибиз кайда?..

Автордун пикири редакциянын көз карашы менен дал келбеши мүмкүн.

1707
Белгилер:
аткаминер, жаштар, мамлекет, келечек, Кыргызстан
Тема боюнча
Унчукпай пайда келтирүүнүн жолу. Аманат эстафетасы башталды
Тоталитаризмден парламентаризмге... Эгемендиктин 27 жылдык сабагы
Микрофонго сүйлөп жаткан адам. Архив

Сөгүнүүнү тыйган мыйзамды кайтаралыбы? Оозуна ээ боло албагандар кандай жазаланмак

576
Колумнист Эламан Карымшаков тилинен жаңылгандарга чара көрө турган мыйзам керекпи же жөн эле койгон жакшыбы деп суроо салды. Жаза колдоно турган норма эки жыл иштеп, кайра жоюлуп кеткен.

Эстрада ырчысы Курал Чокоевдин сөгүнүп, уят сөздөрдү сүйлөп даярдаган автордук программасы коомчулуктун сынына кабылды. Шоуго ырчылар Кайрат Примбердиев менен Кайрат Кыргыз конок катары катышкан. Маданий кызматкерлеринин адаттан тыш жоругу көпчүлүккө жага бербеди. Мындан улам аларды жектеп, чара колдонуу талабы менен Маданият, маалымат жана туризм министрлигине кайрылып жатышты. Министр Нуржигит Кадырбеков "мына сага" деп Чокоевдин "Маданияттын мыкты кызматкери" төш белгисин кайтарып алды. Ал эми Примбердиевдин "Эмгек сиңирген артист" наамынан ажыратууну президенттин аппаратына сунуштады. Ошондой эле мамлекеттик маданий иш-чараларга эки ырчыны белгилүү мөөнөткө чейин катыштырбоо аракетин көрүүдө.

Ушул жаңылыкты окугандан кийин сөгүнгөндөрдү жазага тартуу мыйзамы эсиме түштү. Жогорку Кеңештин депутаты Мирлан Жеенчороев коомдук жайда тартип бузгандарга чара колдонуу боюнча мыйзам долбоорун демилгелеп, 2017-жылдын башында күчүнө кирген. Ага ылайык, оозуна ээ боло албагандар майда бейбаштык жасады деп саналып калган.

Бул норма Административдик жоопкерчилик жөнүндө кодекстин 364-беренесине киргизилип, сегиз саатка кара жумушка кесүү менен 1500 сом айып пул салуу же болбосо беш суткага камоо жазасы каралган.

Тилекке каршы дейбизби же бактыга жарашабы, бул мыйзамдын өмүрү кыска болуп, эки жыл эле жашады.

2019-жылдын 1-январында жаңы кодекстер күчүнө кирери менен бул норма алып салынган. Ага ылайык, коомдук жайда сөгүнгөндөргө эмес, түкүргөндөргө чара колдонула баштады.

Азыр Жоруктар кодексинен да, Бузуулар кодексинен да Жеенчороевдин мыйзамын кезиктирүү мүмкүн эмес.

Жоруктар кодексинин 119-беренесине майда бейбаштык деген бөлүм бар. Ага зомбулук же зомбулук көрсөтөм деп коркутуу, мүлктү жок кылуу же зыянга учуратуу, коомдук тартипти же жалпы кабыл алынган жүрүм-турум нормаларын одоно бузуу киргизилген. Мындай жорук жасагандарга 30-60 миң сом айып пул салынат же алты айдан бир жылга чейин камалат.

Ал эми Бузуулар кодексинин 81-беренесинде коомдук тартипти камсыз кылуу боюнча нормалар каралган.

Көчөлөрдө, стадиондордо, скверлерде, коомдук транспортто жана башка коомдук жайларда баңгизат каражаттарын, психотроптук заттарды колдонгондор же спирт ичимдиктерин ичкендер, адамдык кадыр-баркты, коомдук адеп-ахлакты мазактагандар жана мас болуп жүргөндөр жазага тартылат. Жеке жактарга 5 500 сом, юридикалык тараптарга 17 000 сом айып салуу каралган.

Жыйынтыктап айтканда, азыр коомдук жайда сөгүнгөндөргө карата бийлик чара колдоно албайт. Бирок адаштырбаңыз, сизди бирөө сөксө милицияга арыз жаза аласыз. Ал эми жаныңыздагы адамдардын оозунан ак ит кирип, кара ит чыгып жатса айла жок...

Эми элестетип көрөлү, эгер 2017-жылы кабыл алынган мыйзам күчүн жоготпогондо Курал Чокоев менен Кайрат Примбердиев мамлекет тарабынан берилген наамдардан гана айрылбастан жазага да тартылмак. Тагыраак айтканда, милиционерлер бул эки ырчынын жана программанын башка катышуучуларынын эшигин каккылап бармак. Сот чечими менен балким микрофон кармаган колдор сегиз саат кара жумуш жасап, 1 500 сом айып төлөмөк же беш сутка абакта отуруп чыкмак.

Ушул сыяктуу жаза 2018-жылдын февраль айында Бишкектеги түнкү клубдун диджейине колдонулган. Жылаңачтанып алып музыка койгон диджей кыздын видеосу социалдык тармакка тарап кеткенден кийин милиция аны кармап, беш күнгө камаган. Ал эми клубдун администратору 1 500 сом айып төлөп, сегиз сааттык коомдук жумушка тартылган.

Оозуна алы жетпегендерге чара көрө турган мыйзамды кайра кайтарыш керекпи же жөн эле койгон жакшыбы? Пикириңизди калтырыңыз, баарлашалы.

576
Белгилер:
сөгүнүү, чара, жаза, тыюу салуу, мыйзам, ырчы
Тема боюнча
Маданият министрлиги Курал Чокоев менен Кайрат Примбердиевге чара көрдү
Вашингтондогу Капитолийдин имаратынын алдында полиция менен кагылышуу учурунда Трампты колдогон демонстранттар көздөн жаш агызуучу газ булуту менен капталыпп жатыша

Ыркы кеткен АКШнын кооптуулугу артабы? Сереп

140
(жаңыланган 10:44 13.01.2021)
АКШ чындап эле дүйнөдөгү эң күчтүү, гегемонизмге талаптанган держава экени талашсыз, бирок бул – жакындагы окуяларга чейин эле ичинде ырк кеткен держава.

Тереңдеп бараткан ички саясий каатчылык Кошмо Штаттарды тышкы дүйнө үчүн дагы коркунучтуу кылат. Улутчул Трамптан реванш алган глобалисттик маанайдагы истеблишмент дүйнөлүк аренада колдон чыгаргандарынын эсесин толтурмакчы. Америкалыктардын көңүлүн ички көйгөйлөрдөн тышкы маселелерге бурууга аракеттенет. Дегеле жарадар жырткычтан баарын күтсө болот... Ушундай божомолдор соңку убакта Россияда көп жаңырууда. Ушул теманын тегерегинде Петр Акопов ой чубаган.

Булардын баары АКШ супер держава гана эмес, азырынча атаандашы жок дүйнөлүк гегемон, АКШдагы кандай гана маселе болбосун, дүйнөгө дүрбөлөң салчудай чагылат деген ойдон улам чыгууда. Ошондуктан АКШдагы каатчылык башкаларга оңдой берди болгону менен кубанарлык нерсе жок. Тескерисинче, бардык фронтторго чабуулга өткөнгө чейин жаңы сыноолорго даяр болууга тийишпиз.

"Капитолий басылгандан" кийин "эми дүйнөдөгү тынчтыкты ким коргойт, глобализация жолуна адамзатты ким илгерилетет? Күчтөнүп бараткан Кытай, Россия жана башка демократиялык жетишкендиктерге жана Батыш курган дүйнө түзүмүнө коркунуч туудурган өлкөлөрдү ким ооздуктайт?" деген маанайдагы ойлор жаралды.

АКШ чындап эле дүйнөдөгү эң күчтүү, гегемонизмге талаптанган держава экени талашсыз, бирок бул – жакындагы эле окуяларга чейин эле ичинде ырк кеткен держава. Аны бул абалга мурда дал күч берип турган нерсе, тагыраак, АКШнын улуттук мамлекеттик кызыкчылыктары менен ааламдашуу боюнча атлантикалык долбоорун ишке ашыруунун ортосундагы ажырым талкалады. Башкача айтканда, Экинчи дүйнөлүк согуштан кийин глобалдык дүйнө түзүмүн, жаңы типтеги дүйнөлүк улут үстүндөгү империя куруучунун ролун жүктөнгөн Кошмо Штаттар ичтен ыркы кетүүдө. Баары көз алдыбызда болуп отурат, бирок замандаштарга болуп жаткан өзгөрүүлөрдүн ылдамдыгын баалоо дайым татаал. Бул – өтө жаш мамлекет, беш жылдан кийин чейрек миң жылдыкка гана толот. Кыска тарыхынын туура жарымында ал өз көйгөйлөрү менен алектенген. XIX кылымдын аягында гана европалык колониялык державалардын ичинен эң чабалы, Испаниядан анын карибдик жана азиялык ээликтерин (Куба менен Филиппинди) тартып алууга чыгынган.

XX кылымдын башында Кошмо Штаттар дүйнөлүк мейкиндикке чыккан, анан да эки европалык жана дүйнөлүк согуштарга катышуудан улам адегенде батыш ааламынын гегемонуна айланып, кийин глобалдык үстөмдүккө белсенген.

Акыркы жарым кылымда АКШ улуттук мамлекеттен акырындап улут үстүндөгү атлантикалык элитанын глобалдык үстөмдүгүнүн долбоорун жүзөгө ашыруу базасына айланган.

Глобализаторлорго оңдой берди болгону менен алардын долбоору ишке ашпай калган. Жаңы Вавилонду куруу жолунда Кошмо Штаттар дүйнөлүк аренада – аскердик күч, каржылык, идеологиялык жана кадрдык таасирде, болгондо да тарыхый ченем боюнча абдан кыска (кылымга жетпеген) убакытта укмуштай ийгиликтерге жетише алган. Эми дал ошондой – алда канча ыкчам эле баарынан кол жууй турганы анык. Ооба, ушул тапта көпчүлүк муну элестете албайт чыгар, аны түшүнүү үчүн орус же кытай болуу керек.

Эгер жүз элүү жыл оболу кимдир бирөөнө дүйнөнүн азыркы саясий картасын көрсөтүшсө, АКШны дүйнөлүк гегемон деп атоо оюна да келбесе керек эле, себеби анын территориясы андан бери дээрлик көбөйгөн жок. Натыйжада ким дүйнөнү башкарары түшүнүктүү эмеспи. Германия Европаны тескегени менен эки дүйнөлүк согушта утулуп, АКШдан геосаясий жана аскердик көз карандылыкта экенин угуп таң калмак. Ал эми ошол эле Кытай аймактык жактан өзгөрбөгөнү менен ичтен бөлүнгөн жана жарым вассалдык өлкөдөн дүйнөнүн кубаттуу экономикасына айланганын, миң жылдап келген ордун кайтара алганын билип айран калмак. Бирок дүйнөнүн глобалдашуу шартында Кытай эми түнт болбойт, ал дүйнөлүк мейкиндикке чыкты. Эми аны токтотуу мүмкүн эмес.

Теориялык жактан Кошмо Штаттар азыркы каатчылыктан кийин сакталып да кала алмак. Ааламдашууну бир тараптуу башкарууга мүмкүн эместигин моюнга алып, гегемондун ролунан баш тартып, өз инфраструктурасын жана экономикасын калыптандыруу, башкача айтканда, улуттук мамлекетин бекемдөө зарыл болчу.

Трамп дал ушуга алып бара жаткан, көбүнесе ички туюмга салып, бирок туура багыт алган. Анткен менен глобалисттик маанайдагы америкалык элиталарга АКШнын мамлекет катары болушу менен иштери да жок, тагыраак, алар ички курамын жеңил эле өзгөртүп коюуга даяр.

Кытай, Россия, Германия жана башка өлкөлөрдөн айырмаланып Кошмо Штаттардын тамыры гана тургай, мамлекеттин негизги пайдубалын түзүп турган улуту жок. Ал эми ички өзөгү болбостон, дүйнөлүк гегемон тургай туруктуу мамлекет да болбойт. Дүйнөлүк үстөмдүктү кармап турууга күчү калбагандай эле азыр гегемон да жок. Вашингтондогу бийликке кайткан глобалисттер муну жакшы түшүнүшөт.

Обаманын тушунда эле алар союздаштар жана өнөктөштөр менен "лидерликти" бөлүшүп, глобалдашууга жоопкерчиликти бөлүштүрүү аракетин башташкан. Пайдасы, стратегиялык чечимдерди кабыл алууда таасири болбосо, чыгымын көтөрүүнүн кажети канчалык?

Азыр Байдендин администрациясы тышкы аренада эч кандай курчутуу, эч бир жаңжалсыз абдан кылдат аракетте болмокчу. Анткени бул АКШнын абалын гана начарлатып тим калбайт. Ал эми жаңы бийлик курчуп турган ички көйгөйлөрүнө чоң көңүл буруп жана көп күч жумшоого мажбур. Анан да жаңы бийлик "Трамптын акылга сыйбаган" башкаруусунан таптакыр айырмаланарын көрсөтүүсү зарыл. Бирок дал ошол "акылга сыйбас" киши бир дагы согуш отун тутанткан жок, ал түгүл ушул көктөмдүн аягына чейин Афганистандан куралдуу күчтөрдү толук чыгарууга милдеттенме алган.

Байдендин администрациясы оптимизм менен мессианизмди айгинелеп, "демократия саммитин" өткөрүп, "атлантикалык шериктештикти" бекемдеп, Кытайга каршы бирдиктүү фронтту топтоп, Россияга кысым көрсөтөт. Бирок бул чаралардын жыйынтыгы төмөн, ал эми дүйнөдө АКШга карата мамиле мээлүүн болмокчу. Дүйнө жүзү "америкалык кылым" дүйнөлүк аренада гана эмес, АКШнын өзүндө да аяктап баратканына биротоло ынанды.

140
Белгилер:
бийлик, реванш, Дональд Трамп, лидер, Дүйнө, кооптуулук, АКШ
Тема боюнча
Трамп Байдендин инаугурациясы алдында Вашингтонго өзгөчө кырдаал киргизди
Ким Чен Ын АКШны душман деп атап, Россия менен достошкусу келгенин айтты
Тоолордогу аттар. Архив

Дүйшөмбүгө карата аба ырайы

0
25-январда жаап өткөн жаан-чачынга байланыштуу Кыргызстандын тоолуу райондорунда кар көчкү түшүүcү мүмкүн. Жолдорго муз тоңуп, тайгак болот.

БИШКЕК, 24-янв. — Sputnik. Дүйшөмбү, 25-январда, республика боюнча күн ачык болот. Батыштан соккон шамалдын ылдамдыгы секундасына 4-9 метрге жетет. Мындай маалыматты Кыргызгидромет таратты. Абанын температурасы Чүй, Ысык-Көл аймактарында -1...-6 градус, Таласта 0...-5 градус болмокчу.  Ош, Жалал-Абад жана Баткен облустарында абанын жылышы байкалып, термометр -1...+4 градусту көрсөтөт. Ал эми Нарын өрөөнүндө -5...-10 градус болот. 

Бишкек жана Ош шаарларында жаан-чачын күтүлбөйт. Синоптиктер борбор калаада -1...-3, түштүк борбордо  +1...+3 градус болорун айтышты.

0
Белгилер:
Кыргызстан, январь, аба ырайы
Тема боюнча
Күн жылый баштайт. Бир жумага карата аба ырайы