Улуу жазуучу Чыңгыз Айтматов. Архив

Чыңгыз ата берген бата. Айтматовдун ким экенин Ата-Бейитке баратканда билдим

1863
(жаңыланган 11:50 12.12.2019)
Бүгүн дүйнөгө аты чыккан улуу жазуучу Чыңгыз Айтматовдун туулган күнү. Көзү тирүү болгондо 91 жашка чыкмак. Колумнист Нуржигит Кадырбеков залкар инсанга алгач ирет жолукканын, айткан сөзүн, берген батасын эстеп, аспиетин жасады.

2003-жылдын март айы. Стамбул шаары. Мейманкананын фойесинде даярдалган эртең мененки тамакка түштүм. Табагыма жайнаган даамдардан аз-аздан салып жатып, кофеби же чайбы, айтор, ичкенге идишине бирдеме куюп жаткан жеринен бир кишини көрүп, караган бойдон селейип катып калдым. Дүйнөгө дүң болгон атагын, ааламда аздектелген аброюн колко кылбай көпчүлүккө аралашып, эл менен эл болуп, жан адамды жумшабай өзүнө өзү кызмат кылып жүргөн салабаттуу ал инсан — кадимки Чыңгыз Төрөкул уулу болчу.

Айтматовдун дидарын кароо көңүл-боюма азык болчудан бетер курсагым ачканын унутуп, аны алдыртан тиктеп тура бердим. Кадимки алибеттүү сөөлөтүнө салабаттуу кыймылы жарашып, көзүмө улам көрктүү, улам нарктуу көрүнүп баратты. Жараткан ооматты ченебей берген кишинин мынчалык жөнөкөй болушу, албетте, мен үчүн күтүүсүз, бирок жагымдуу көрүнүш эле. Көрсө, адамды кичи пейилдик менен жөнөкөйлүктөн өтө көкөлөткөн эч бир сыпат болбойт тура.

Анан гана ары жакта даам сызып отурган Надырбек Алымбековго барып, Айтматовду көргөнүмдү сүйүнчүлөдүм. Ал ордунан бачым туруп, залкар жазуучуну утурлай басып барып, жылуу учурашты. Айтматов да Алымбековду көрүп сүйүнүп кеткени кашкая билинди. Далайдан бери көрүшпөгөн эки туугандай, эки боордоштой көрүшүшүп, ал-акыбалдарын сурашканча экөө бир столго отурушту. Алардын катарына барып үчүнчүсү болуп кампайып отуруп калыш үчүн мага катуу жана калың бет керек эле.

Ошентип уялып турганымды байкаган Надырбек акын мени чакырып, Айтматовго тааныштырды. Залкар мекендешим менен кол алышып учурашып, анын мухиттей терең назарына илинип, катарлаша отурганыма жетине албаганым менен апкаарып аябай сүрдөдүм.

Өкүнгөнүм, фотоаппаратымды алып албаптырмын. Айтматов менен табакташ, маектеш, көздөш болуп отурчу мындай мүмкүндүк экинчи болобу да, болбойбу, эгер болбой калса, кантип эле ушундай сонун учурду фотого тартып калбай колдон чыгарам деп катуу кабатырланганымды айт. Айтматов жеңил гана тамактанып бүтүп кетүүгө камданып жатканда, ушул оюмду Алымбековго шыбырап айтып калдым.

— Чыке, бул жигит фотоаппаратымды бөлмөмө таштап коюпмун, сүрөткө түшө албай каламбы деп кыжалат болуп жатат, — деп ал түз эле айтып койду залкар калемгерге.

— Алып кел фотоаппаратыңды, — деп мени эркелете жылмая карады Айтматов.

Ушунча улуу инсан менин шагым сынбасын деп, кетип бараткан жеринен кайтып, күтүп отуруп калганы кантип ичиңди жылытпайт. Ушундай адамдык асыл касиеттери менен улуу-кичүүнүн ак батасына арзыган үчүн дөөлөтү ташып жүрөт да деген ой акылга тык этпей койбойт экен. Бөлмөмдү көздөй күнү кечээ учактан кечикпеш үчүн чуркагандан да катуу жүгүрдүм. Кыргыздын эң чыгаан залкар уулу менен алгачкы жолу сүрөткө түшүү насиби ошол жерде буюрган экен...

Жүрөккө таасир калтырган бир сүйлөм

Стамбул шаарында Айтматовдун 75 жылдык мааракесине арналган иш-чаралар бирин-бири улай байма-бай өтүп жатты.

Бир чоң азем залында жык-жыйма эл топтолуптур. Биз да автобустан түшүп барып алардын катарынан орун алдык. Бир убакта сахнада Айтматов пайда болду. Ага карата түрктөрдүн ченелгис сый-урматын жана сүйүүсүн залда отурган күйөрмандарынын жана окурмандарынын кимисинин болбосун көздөрүн бир эле карап койгон жан түшүнмөк.

Жазуучу узакка сүйлөдү. Залда чымындын учканы угулган жымжырттык. Коңур үнү, даанышман пейили, терең маңыздуу сөзү, китепкөйлөрдү аздектеген ысык ыкласы менен Айтматов элдин баарын заматта арбап алган...

"Согуш — биринчи кезекте энелердин трагедиясы" деген сөзү эсимде кыттай уюп калды. Чындап эле, бир адамды адам кылып жетилтиш кандай азаптуу иш. Өзгөчө энезаты боюна бүткөн күндөн тартып өзү акыретке кеткенчекти баланын мээнетин, жүгүн бирде билеги, бирде жүрөгү менен тартып отурат экен. Талгактыктын табына күйүп, бөйрөгүн сыздатып ичинде тогуз ай көтөргөнү, чын менен жалган дүйнөлөрдү бөлүп турган кыйырда толгоонун токсон тогуз азабын тартып төрөгөнү, анан колунда, жонунда көтөрүп, өзү ичпей ичирип, жебей жедирип, уктабай уктатып, ооруп калсаң дартыңдын өзүнө өтүшүн чын дилден тилеп Жаратканга жалбарганы, бала үчүн малы менен канын эле эмес, жанын, көзүн, тилин, жүрөгүн курмандыкка чалууга ар көз ирмем даяр турганы — эненин, көрсө, эки дүйнөдөгү улук аброюнун сыры, себеби тура. Ошон үчүн Жараткан бейишти ыймандуу энелердин таман астына килем кылып төшөп берген чыгар. Минтип, көрбөгөндү көрүп араң чоңойткон адамдын жанын бир адашкан ок же жарылган бомба сууруп кетсе, эң оор трагедия эмей эмне?

Албетте, адамдын башка жакындары да толтура: атасы, ага-иниси, эже-сиңдиси бар дегендей... Бирок кимдин ага мээнети, курманчылыгы канчалык болсо, анын кайгысынын азабын да ошого шайкеш тартары талашкыс чындык. Эне баарынын ордун толтурат, бирок баары биригип бир эненин ордун толтура албайт дешет го. Энелер ыйлабаса экен... Жараткан адамзатын алаамат согуштан сактасын.

Айтматов көпкө сүйлөдү. Ар бир сөзү, пикири, ою олуттуу, орошон, өзгөчө болуп, терең да, кенен да маанини камтыгандыктан тымтырс отурган башкалар сыяктуу эле мен да аны уккан сайын уккум келди. Жээктен алыстаган сайын ылдамдыгы арткан узак мейкиндикке сүзчү кемедей жазуучу маеги узарган сайын ачылды, төгүлдү, чачылды... Түрктөр дүркүрөтө кол чаап залкарды кетиргиси келбей турду.

Менден өткөн кол тамга

Кийинки күнкү жолугушууда кол тамга алганы орогон көпчүлүктүн сунган китептери жазуучуга мен аркылуу жетип жатты. Жакыны дедиби, же жардамчысы деп ойлоштубу, айтор, автордун колун койдуруп бер деп түркчө "Ак кемелерди", "Делбиримдерди", "Биринчи мугалимдерди" мага табышташат китепкөй түрктөр. Чыңгыз ата да эчтемеден бейкапар мен алдына койгон китептерге гана жазып берип отурду. Сыймыктануу сезимим көөдөнүмө батпай желдей желип, булуттай каалгып алгам. Ушул Кудай колдоп, ооматын арттырган акылман, даанышман, залкар инсан менен бир эл, бир жерден болгонум – таттуу таалайым, ыкыбалдуу ырысым экенин таң алып, ичимден чексиз шүгүрлөрдү айттым. Ошол мүнөттөрдөн баштап Айтматовго өзүмдү огеле жакын сезип калдым.

Учактагы баарлашуу

Стамбулдан Бишкекке Айтматов менен чогуу учтук. Учак кызып, учууга даярданып жатканда мен бети-колумду жууганы тазалыкка кирип кеттим бекен, эсимде жок, кайтып келсем Надырбек аба:

— Азыр экипаждын капитаны өзү чыгып, "Женгиз Айтматов" деп Чыкеме ызат-сыйын билдирип, таазим этип, бортту тейлеген кыздарга алда эмнени табыштап кайра кирип кетти, көрдүңбү? – деди адатынча акырын сүйлөй. — Эмне кызмат же тапшырма болсо айтыңыз, даярбыз дегендей ишара кылды көрүнөт.

— Жок, көрбөдүм, — дедим дагы бир жагымдуу жана кызыктуу окуяга күбө болбой калганыма өкүнө.

Анан эле стюардессалар келип Надырбек Алымбеков экөөбүздү эконом-класстан Айтматов отурган бизнес-класска ээрчитип барып жайгаштырышты. Көрсө маектешкенче узун жолду кыскарталы дегенби, же тек гана канча күндөн бери бирге жүргөн биздей сапарлаштарына колдон келген жакшылыгын жасаганыбы, айтор, Чыңгыз ата өзү сураныптыр муну. Ошентип, Кыргызстанга чейин уччу төрт-беш саат убакытты да залкар менен бирге өткөрүү мүмкүндүгүн ыроолоду Жараткан.

Канча сүйлөдү, бирок бир да жолу бирөөнү жамандаганын, ушак айтканын, алда эмнеге нааразылана наалыганын укпадым. Ар бир сөздү салмактап, таразалап, көбүнесе адамдардын, өтчү-кетчү окуялардын эмес, түбөлүгү түз, келечеги кенен идеялардын, асыл ойлордун тегерегинде акыл жүгүрткөнүнө таң берип, залкарга карата сый-урматым күчөгөндөн күчөп отурду.

Жакшы сөз тоонун тунук кашка дарыясы сыяктуу, агымы токтобосо, шоокуму тынбаса экен деп тилейсиң. Аны угуудан акылың байып, көңүлүң өсүп, жүрөгүң эс алат. Бирок арам, күнөө аралашкан сөз үчөөнү тең уулайт. Ошон үчүн эч бир иш, эч бир түйшүк адамды пайдасыз сөзчөлүк чарчатпайт. Мен болсо узак жолдо чырым этип, канча күндөн берки мусапырчылыктан топтолгон чарчоомдон бир аз болсо да арылуунун ордуна Чыңгыз атанын айткан маанилерине кулак төшөп, алган таасирлерден жан дүйнөм толкуп, элеп-желеп болуп бараттым.

Айтматов мага батасын берди. Мындай кишинин батасын муктаждык мукуратып, тартыштык таптап турган учурда капыстан табылган миллион алтын теңгеге да алмаштырбас элем. Өтөр дүйнөнүн түгөнчү, жоголчу, сынчу, өрттөнчү байлыгы менен эки дүйнөдө кадыр-даражаңды кастарлатчу ак батанын касиетин катар коюп болобу. Болгондо да Айтматовдой асыл инсандын батасын...

Жүрөккө сиңген ысым

Сооронбай Жээнбеков менен Казакстандын президенти Касым-Жомарт Токаев Бишкек шаарындагы Чыңгыз Айтматовдун үй-музейине барышты.
© Пресс-служба президента КР / Султан Досалиев
Чыңгыз Айтматовдун дүйнө салганын 2008-жылы Японияда жүрүп орус сайттарынын биринен окуп калдым. "Белгилүү кыргыз жана орус жазуучусу көз жумду", — деп жазылыптыр. Жараткандын буйругу менен келишпеске айла жоктугун түшүнсөм да көз жашымды кармай албадым. Бул тууралуу "Япон кереметинин сыры" китебимде кенен баяндагам.

Ооба, Айтматов эң бир татыктуу өмүрдү жашап өттү. Кайда барсак бетке тутунар, байрак кылып желбиретер өлкөбүздүн жана элибиздин залкар уулу эле. Дүйнөлүк адабияттын үлкөн жылдыздарынын бири болчу. Ал кыргыз жүрөгүнүн, рухунун бир айрып алгыс бөлүгүнө айланып калганын андан айрылганыбызга кайгырып, эркиме баш ийбей көз жашым кулаган, анан да жасаты Ата-Бейиттеги түбөлүк конушуна баратканда акыркы сапарга узатканы чыгып, жолдун эки тарабында калың жана учу-кыйырсыздай тилке болуп тизилген жүз миңдеген адамдардын ыйлап, бошоп турганын көргөн ошол күнгө чейин аңдай бербептирмин.

1863
Белгилер:
учак, сапар, салтанат, маараке, Түркия, Чыңгыз Айтматов
Тема боюнча
Усубалиевди тынчсыздандырган Фрунзедеги фестиваль. Таберик сүрөт
Ростов-на-Дону шаарынын көчөсүнө Чыңгыз Айтматовдун аты берилет
Микрофонго сүйлөп жаткан адам. Архив

Сөгүнүүнү тыйган мыйзамды кайтаралыбы? Оозуна ээ боло албагандар кандай жазаланмак

601
Колумнист Эламан Карымшаков тилинен жаңылгандарга чара көрө турган мыйзам керекпи же жөн эле койгон жакшыбы деп суроо салды. Жаза колдоно турган норма эки жыл иштеп, кайра жоюлуп кеткен.

Эстрада ырчысы Курал Чокоевдин сөгүнүп, уят сөздөрдү сүйлөп даярдаган автордук программасы коомчулуктун сынына кабылды. Шоуго ырчылар Кайрат Примбердиев менен Кайрат Кыргыз конок катары катышкан. Маданий кызматкерлеринин адаттан тыш жоругу көпчүлүккө жага бербеди. Мындан улам аларды жектеп, чара колдонуу талабы менен Маданият, маалымат жана туризм министрлигине кайрылып жатышты. Министр Нуржигит Кадырбеков "мына сага" деп Чокоевдин "Маданияттын мыкты кызматкери" төш белгисин кайтарып алды. Ал эми Примбердиевдин "Эмгек сиңирген артист" наамынан ажыратууну президенттин аппаратына сунуштады. Ошондой эле мамлекеттик маданий иш-чараларга эки ырчыны белгилүү мөөнөткө чейин катыштырбоо аракетин көрүүдө.

Ушул жаңылыкты окугандан кийин сөгүнгөндөрдү жазага тартуу мыйзамы эсиме түштү. Жогорку Кеңештин депутаты Мирлан Жеенчороев коомдук жайда тартип бузгандарга чара колдонуу боюнча мыйзам долбоорун демилгелеп, 2017-жылдын башында күчүнө кирген. Ага ылайык, оозуна ээ боло албагандар майда бейбаштык жасады деп саналып калган.

Бул норма Административдик жоопкерчилик жөнүндө кодекстин 364-беренесине киргизилип, сегиз саатка кара жумушка кесүү менен 1500 сом айып пул салуу же болбосо беш суткага камоо жазасы каралган.

Тилекке каршы дейбизби же бактыга жарашабы, бул мыйзамдын өмүрү кыска болуп, эки жыл эле жашады.

2019-жылдын 1-январында жаңы кодекстер күчүнө кирери менен бул норма алып салынган. Ага ылайык, коомдук жайда сөгүнгөндөргө эмес, түкүргөндөргө чара колдонула баштады.

Азыр Жоруктар кодексинен да, Бузуулар кодексинен да Жеенчороевдин мыйзамын кезиктирүү мүмкүн эмес.

Жоруктар кодексинин 119-беренесине майда бейбаштык деген бөлүм бар. Ага зомбулук же зомбулук көрсөтөм деп коркутуу, мүлктү жок кылуу же зыянга учуратуу, коомдук тартипти же жалпы кабыл алынган жүрүм-турум нормаларын одоно бузуу киргизилген. Мындай жорук жасагандарга 30-60 миң сом айып пул салынат же алты айдан бир жылга чейин камалат.

Ал эми Бузуулар кодексинин 81-беренесинде коомдук тартипти камсыз кылуу боюнча нормалар каралган.

Көчөлөрдө, стадиондордо, скверлерде, коомдук транспортто жана башка коомдук жайларда баңгизат каражаттарын, психотроптук заттарды колдонгондор же спирт ичимдиктерин ичкендер, адамдык кадыр-баркты, коомдук адеп-ахлакты мазактагандар жана мас болуп жүргөндөр жазага тартылат. Жеке жактарга 5 500 сом, юридикалык тараптарга 17 000 сом айып салуу каралган.

Жыйынтыктап айтканда, азыр коомдук жайда сөгүнгөндөргө карата бийлик чара колдоно албайт. Бирок адаштырбаңыз, сизди бирөө сөксө милицияга арыз жаза аласыз. Ал эми жаныңыздагы адамдардын оозунан ак ит кирип, кара ит чыгып жатса айла жок...

Эми элестетип көрөлү, эгер 2017-жылы кабыл алынган мыйзам күчүн жоготпогондо Курал Чокоев менен Кайрат Примбердиев мамлекет тарабынан берилген наамдардан гана айрылбастан жазага да тартылмак. Тагыраак айтканда, милиционерлер бул эки ырчынын жана программанын башка катышуучуларынын эшигин каккылап бармак. Сот чечими менен балким микрофон кармаган колдор сегиз саат кара жумуш жасап, 1 500 сом айып төлөмөк же беш сутка абакта отуруп чыкмак.

Ушул сыяктуу жаза 2018-жылдын февраль айында Бишкектеги түнкү клубдун диджейине колдонулган. Жылаңачтанып алып музыка койгон диджей кыздын видеосу социалдык тармакка тарап кеткенден кийин милиция аны кармап, беш күнгө камаган. Ал эми клубдун администратору 1 500 сом айып төлөп, сегиз сааттык коомдук жумушка тартылган.

Оозуна алы жетпегендерге чара көрө турган мыйзамды кайра кайтарыш керекпи же жөн эле койгон жакшыбы? Пикириңизди калтырыңыз, баарлашалы.

601
Белгилер:
сөгүнүү, чара, жаза, тыюу салуу, мыйзам, ырчы
Тема боюнча
Маданият министрлиги Курал Чокоев менен Кайрат Примбердиевге чара көрдү
Вашингтондогу Капитолийдин имаратынын алдында полиция менен кагылышуу учурунда Трампты колдогон демонстранттар көздөн жаш агызуучу газ булуту менен капталыпп жатыша

Ыркы кеткен АКШнын кооптуулугу артабы? Сереп

144
(жаңыланган 10:44 13.01.2021)
АКШ чындап эле дүйнөдөгү эң күчтүү, гегемонизмге талаптанган держава экени талашсыз, бирок бул – жакындагы окуяларга чейин эле ичинде ырк кеткен держава.

Тереңдеп бараткан ички саясий каатчылык Кошмо Штаттарды тышкы дүйнө үчүн дагы коркунучтуу кылат. Улутчул Трамптан реванш алган глобалисттик маанайдагы истеблишмент дүйнөлүк аренада колдон чыгаргандарынын эсесин толтурмакчы. Америкалыктардын көңүлүн ички көйгөйлөрдөн тышкы маселелерге бурууга аракеттенет. Дегеле жарадар жырткычтан баарын күтсө болот... Ушундай божомолдор соңку убакта Россияда көп жаңырууда. Ушул теманын тегерегинде Петр Акопов ой чубаган.

Булардын баары АКШ супер держава гана эмес, азырынча атаандашы жок дүйнөлүк гегемон, АКШдагы кандай гана маселе болбосун, дүйнөгө дүрбөлөң салчудай чагылат деген ойдон улам чыгууда. Ошондуктан АКШдагы каатчылык башкаларга оңдой берди болгону менен кубанарлык нерсе жок. Тескерисинче, бардык фронтторго чабуулга өткөнгө чейин жаңы сыноолорго даяр болууга тийишпиз.

"Капитолий басылгандан" кийин "эми дүйнөдөгү тынчтыкты ким коргойт, глобализация жолуна адамзатты ким илгерилетет? Күчтөнүп бараткан Кытай, Россия жана башка демократиялык жетишкендиктерге жана Батыш курган дүйнө түзүмүнө коркунуч туудурган өлкөлөрдү ким ооздуктайт?" деген маанайдагы ойлор жаралды.

АКШ чындап эле дүйнөдөгү эң күчтүү, гегемонизмге талаптанган держава экени талашсыз, бирок бул – жакындагы эле окуяларга чейин эле ичинде ырк кеткен держава. Аны бул абалга мурда дал күч берип турган нерсе, тагыраак, АКШнын улуттук мамлекеттик кызыкчылыктары менен ааламдашуу боюнча атлантикалык долбоорун ишке ашыруунун ортосундагы ажырым талкалады. Башкача айтканда, Экинчи дүйнөлүк согуштан кийин глобалдык дүйнө түзүмүн, жаңы типтеги дүйнөлүк улут үстүндөгү империя куруучунун ролун жүктөнгөн Кошмо Штаттар ичтен ыркы кетүүдө. Баары көз алдыбызда болуп отурат, бирок замандаштарга болуп жаткан өзгөрүүлөрдүн ылдамдыгын баалоо дайым татаал. Бул – өтө жаш мамлекет, беш жылдан кийин чейрек миң жылдыкка гана толот. Кыска тарыхынын туура жарымында ал өз көйгөйлөрү менен алектенген. XIX кылымдын аягында гана европалык колониялык державалардын ичинен эң чабалы, Испаниядан анын карибдик жана азиялык ээликтерин (Куба менен Филиппинди) тартып алууга чыгынган.

XX кылымдын башында Кошмо Штаттар дүйнөлүк мейкиндикке чыккан, анан да эки европалык жана дүйнөлүк согуштарга катышуудан улам адегенде батыш ааламынын гегемонуна айланып, кийин глобалдык үстөмдүккө белсенген.

Акыркы жарым кылымда АКШ улуттук мамлекеттен акырындап улут үстүндөгү атлантикалык элитанын глобалдык үстөмдүгүнүн долбоорун жүзөгө ашыруу базасына айланган.

Глобализаторлорго оңдой берди болгону менен алардын долбоору ишке ашпай калган. Жаңы Вавилонду куруу жолунда Кошмо Штаттар дүйнөлүк аренада – аскердик күч, каржылык, идеологиялык жана кадрдык таасирде, болгондо да тарыхый ченем боюнча абдан кыска (кылымга жетпеген) убакытта укмуштай ийгиликтерге жетише алган. Эми дал ошондой – алда канча ыкчам эле баарынан кол жууй турганы анык. Ооба, ушул тапта көпчүлүк муну элестете албайт чыгар, аны түшүнүү үчүн орус же кытай болуу керек.

Эгер жүз элүү жыл оболу кимдир бирөөнө дүйнөнүн азыркы саясий картасын көрсөтүшсө, АКШны дүйнөлүк гегемон деп атоо оюна да келбесе керек эле, себеби анын территориясы андан бери дээрлик көбөйгөн жок. Натыйжада ким дүйнөнү башкарары түшүнүктүү эмеспи. Германия Европаны тескегени менен эки дүйнөлүк согушта утулуп, АКШдан геосаясий жана аскердик көз карандылыкта экенин угуп таң калмак. Ал эми ошол эле Кытай аймактык жактан өзгөрбөгөнү менен ичтен бөлүнгөн жана жарым вассалдык өлкөдөн дүйнөнүн кубаттуу экономикасына айланганын, миң жылдап келген ордун кайтара алганын билип айран калмак. Бирок дүйнөнүн глобалдашуу шартында Кытай эми түнт болбойт, ал дүйнөлүк мейкиндикке чыкты. Эми аны токтотуу мүмкүн эмес.

Теориялык жактан Кошмо Штаттар азыркы каатчылыктан кийин сакталып да кала алмак. Ааламдашууну бир тараптуу башкарууга мүмкүн эместигин моюнга алып, гегемондун ролунан баш тартып, өз инфраструктурасын жана экономикасын калыптандыруу, башкача айтканда, улуттук мамлекетин бекемдөө зарыл болчу.

Трамп дал ушуга алып бара жаткан, көбүнесе ички туюмга салып, бирок туура багыт алган. Анткен менен глобалисттик маанайдагы америкалык элиталарга АКШнын мамлекет катары болушу менен иштери да жок, тагыраак, алар ички курамын жеңил эле өзгөртүп коюуга даяр.

Кытай, Россия, Германия жана башка өлкөлөрдөн айырмаланып Кошмо Штаттардын тамыры гана тургай, мамлекеттин негизги пайдубалын түзүп турган улуту жок. Ал эми ички өзөгү болбостон, дүйнөлүк гегемон тургай туруктуу мамлекет да болбойт. Дүйнөлүк үстөмдүктү кармап турууга күчү калбагандай эле азыр гегемон да жок. Вашингтондогу бийликке кайткан глобалисттер муну жакшы түшүнүшөт.

Обаманын тушунда эле алар союздаштар жана өнөктөштөр менен "лидерликти" бөлүшүп, глобалдашууга жоопкерчиликти бөлүштүрүү аракетин башташкан. Пайдасы, стратегиялык чечимдерди кабыл алууда таасири болбосо, чыгымын көтөрүүнүн кажети канчалык?

Азыр Байдендин администрациясы тышкы аренада эч кандай курчутуу, эч бир жаңжалсыз абдан кылдат аракетте болмокчу. Анткени бул АКШнын абалын гана начарлатып тим калбайт. Ал эми жаңы бийлик курчуп турган ички көйгөйлөрүнө чоң көңүл буруп жана көп күч жумшоого мажбур. Анан да жаңы бийлик "Трамптын акылга сыйбаган" башкаруусунан таптакыр айырмаланарын көрсөтүүсү зарыл. Бирок дал ошол "акылга сыйбас" киши бир дагы согуш отун тутанткан жок, ал түгүл ушул көктөмдүн аягына чейин Афганистандан куралдуу күчтөрдү толук чыгарууга милдеттенме алган.

Байдендин администрациясы оптимизм менен мессианизмди айгинелеп, "демократия саммитин" өткөрүп, "атлантикалык шериктештикти" бекемдеп, Кытайга каршы бирдиктүү фронтту топтоп, Россияга кысым көрсөтөт. Бирок бул чаралардын жыйынтыгы төмөн, ал эми дүйнөдө АКШга карата мамиле мээлүүн болмокчу. Дүйнө жүзү "америкалык кылым" дүйнөлүк аренада гана эмес, АКШнын өзүндө да аяктап баратканына биротоло ынанды.

144
Белгилер:
бийлик, реванш, Дональд Трамп, лидер, Дүйнө, кооптуулук, АКШ
Тема боюнча
Трамп Байдендин инаугурациясы алдында Вашингтонго өзгөчө кырдаал киргизди
Ким Чен Ын АКШны душман деп атап, Россия менен достошкусу келгенин айтты
Рейхстагдын байкоо жеринде кишилер. Архив

Германия Кыргызстандын карызын кечет, бирок бир шарты бар 

0
(жаңыланган 00:11 27.01.2021)
Өткөн жылы министрлик тышкы карызды жоюп салуу өтүнүчү менен бир нече мамлекетке кайрылган. Бир гана Германия макулдугун берди.

БИШКЕК, 26-янв. — Sputnik. Германия Кыргызстанга 14,9 миллион евро өлчөмүндөгү карызын кечүүгө даяр. Болгону Кыргызстан ал каражатты ипотекалык кредитке жумшашы керек. Бул тууралуу журналисттерге Финансы министрлигинин Мамлекеттик карыздар башкармалыгынын жетекчиси Руслан Татиков билдирди.

Анын айтымында, өткөн жылы министрлик тышкы карызды жоюп салуу өтүнүчү менен бир нече мамлекетке кайрылган. Бир гана Германия буга макул болду.

Руководитель Управления государственным долгом при Министерстве финансов Руслан Татиков во время беседы на радио
© Sputnik / Асель Сыдыкова
Финансы министрлигинин Мамлекеттик карыздар башкармалыгынын жетекчиси Руслан Татиков
"Жалгыз Германия карызды жоюу боюнча макулдугун берди. Документке кол коюла элек, бирок сүйлөшүүлөр болду”, — деди Татиков.

Ал кошумчалагандай, бул каражат эми Мамлекеттик ипотекалык компанияга жумшалат деп күтүлүп жатат.

0
Белгилер:
Руслан Татиков, Тышкы карыз, Германия, Кыргызстан
Тема боюнча
Кыргызстан карыз төлөөнүн эң жогорку чегине качан жетет? Расмий жооп