Салбуурун оюнчулары. Архив

Эшекти дос тутсаң, арстан болсоң да кадырың түшөт. Чөйрөнүн мааниси тууралуу

4573
(жаңыланган 12:33 04.01.2020)
Бул ирет колумнист Нуржигит Кадырбеков адамды курчаган чөйрө тууралуу кеп кылды. Өзгөчө баланын кимдер менен басып-турганын, баарлашканын ата-эне билиши керек дейт.

Чөйрө адамдан "сага таасирим тийсинби же жокпу?" деп сурабайт. Аңдатпай арбап, байкатпай тартып кетет. Кычыроон кышта эшикке чыксаң бетиң, колуң бат эле муздайт. Анткени ызгаар суук. Нөшөрлөгөн жаанда ылай көчөдө бассаң бут кийимиң үйдөн тазалап, жылтылдата майлап чыккан бойдон жүрө бербейт. Чокоюң мындай турсун, шымыңдын багелегине чейин балчык болуп булганат. Ал эми алоолонгон от үстүндө асылган казанга же кумганга муз салсаң адегенде мелтилдеп эрип, анан ысып, анан бороктоп кайнап чыгат. Ага карабай отту ичкерте берсең бууга айланып учуп, абага аралашып, сиңип кетет. Же ысык сууну муздаткычка салып көр. Бат эле табы кайтып, сууп, бир карасаң муз болуп тоңуп калганын көрөсүң.

Чөйрөңө маани бер

Сууга чөмүлүп купкургак, дааратканага кирип кийимине жыпар жыт сиңип чыккан жан болбойт. Чөйрө деген ошондой. Көңүлүңө, көзүңө карап, акылдашып, кеңешип отурбай өз өкүмүн жүргүзөт. Бузукулук арасында жүрүп такыба бойдон калуу, зулумдук ичинде болуп боорукерликти сактоо, же жалкоолор менен жалгашып үлкөн иштерди жасоо кыйын. Ошон үчүн чөйрөңө өзгөчө маани бер. Наадандардын караңгылыгы жүрөгүңдү карайтып, рухуңду өлтүрбөсүн. Акылыңдын шам чырагын албуут шамалдай үйлөп өчүрүп салбасын. Жалкоолордун ыкшоолугу эпкиниңди бөксөртүп, эргүүңдү соолутуп, демиңди мокотпосун. Мактанчаактын мардайганы жугуп, купуя асыл амалдарыңды ар кимге шарданалап, жылдап-жылдап тамчыдан куралган сооп көлдөрүн Арал деңизиндей чөлгө айлантып албагын.

Бекерчиден безе кач

Аалымдарды жанда, даанышмандан калба, акмактарга барба. Акылман элибиз айткандай, "жакшыга жанаш, жамандан адаш", "бекерчиден безе кач, ушакчыдан көчө кач", "жакшы менен бир жүрсөң жетесиң муратка, жаман менен бир жүрсөң каласың уятка". Эшектерди дос тутсаң, арстан болсоң да аброюң тебеленет. Анткени арстандык айбатыңдан мурда эшекке жолдош болгон энөөлүгүң көзгө көрүнөт.

Жакшы чөйрө кайда? Илим, акыл жана рух азыгы таркатылган жайда. Ыйман, адеп сөзү сүйлөнгөн, жакшылыкка чакыруу, жамандыктан токтотуу бар жерде. Жүрөктө жакшы күмөн жашап, тилден пайдалуу сөз айтылып, денеден берекелүү амал чыккан айдыңда. Чөккөн көңүлдөрдү көкөлөткөн, аласалган абройду аздектеген, эңшерилген ишенимди тикелеген, адашып бараткан кадамдарды туура багытка бурган, жылмаюу, жумшак жана акыйкат кеби менен жүрөктү жылыткан шериктер, достор, кошуналар жана сапарлаштар коштогон өмүр жолунда. Оройлукту оор басырыктуулуктун, ачууну сабырдын, кекти кечиримдүүлүктүн, текебердикти кичипейилдиктин, сараңдыкты жоомарттыктын, караңгылыкты билимдин, бөлүнүп-жарылууну ынтымактын, ыкшоолукту жигердин, ысырапты сарамжалдыктын тараза ташы баскан коомдо.

Бүлөңө чөйрө тандап бер

Ошондуктан ата-эне баласынын чөйрөсүн көзөмөлгө алсын. Бул ага саркеч кийим кийгизип, чүйгүн тамак берип, даңазалуу мектепте окутуп, миң бир өнөрдү үйрөтүүдөн да маанилүү. Чөйрөсү жакшы болбосо балаң үчүн кылган асыл аракеттериңдин баары капилет от алып күлгө айланган саман сыяктуу бошко кетет. Анткени адам сөздү угат, бирок үлгүнү ээрчийт. Сени тек гана тыңдаганы менен досунун жолун жолдойт. Достор, дегеле алтындан артык, жакуттан кымбат убактыңды арначу ар бир адам, ар бир чөйрө атыр сыяктуу болсун. Өзүн көрбөсөң да жагымдуу жыты каңылжаар аркылуу көңүлгө кубаныч, сезимге ыракат тартуулайт. Жакшы адамдын жанында бир саат отуруу 100 жыл ибадат кылуудан да пайдалуураак деген насаат жөн эле айтылып калбаган да. Катташчу, мамиле түзчү адамдарды да аярлап танда. Кексенин кесепети, жамандын зыяны тийбей койбойт.

Жамандан адаш

Кээ бир адамдар чөйрөнү өзгөртөт. Алар аралашкан адамдар арасында жаман адат азаят, урушкандар жарашат, таарынышкандар табышат, жалкоолор жанданып, караңгылар окуй баштайт. Эгер сен ошондой жакшылыктын жарчысы, таркатуучусу катары таасириң таасын, турумуң бекем болсо, анда жаман-жакшы экени талаштуу чөйрөлөргө барсаң болот. Эгер чөйрөгө жакшы таасир бере албасаң, анда жаман таасир аласың. Демек, жакшы адамдар бар чөйрөнү тандайлы. Алардын асыл сыпаттары, кымбат касиеттери жана ооматы жугуп, шарапаты тийсин. Жакшы адамдар жаман чөйрөгө кошулса, жаман чөйрө чоңоёт. Жараткан ошондон сактасын.

4573
Белгилер:
достук, билим, айлана-чөйрө
Тема боюнча
Мен үчүн азыртан баштап өлүксүң... Акыйнек же эки кошуна эмнеге урушту
Айтматовдун тагдыры же миграциядан эмне таптык да, эмне жоготтук
Тойго бараткан колукту. Архивдик сүрөт

Жашырынып тойлогон "генийлер" жана акылга сыйгыс ушактар. Пандемиядан алган сабак

648
(жаңыланган 18:31 20.09.2020)
Ааламды алаамат каптап алапайыбызды таппай жатканда да коомдо адамдын кыжырын келтирген окуялар болуп турду. Колумнистибиз Шабдан Абылгазы уулу кайсы жагдайга жини келгенин санап чыкты.

Дүйнөнү коронавирус каптап, ал илдет көп өтпөй биздин өлкөгө дагы кирип келди. Мындай апаатка өлкөбүздөгү дээрлик бардык тармак даяр эмес болуп чыкты. Экономика, медицина, билим берүү, туризм жана башка тармактын баары вирустун айынан келген кыйын күндөргө туруштук бере албай калды. Өзгөчө Кыргызстанда "казанда эмне болсо, чөмүчкө ошол чыгат" дегендей эле болду. Бардык жааттагы кемчиликтерди коронавирус көзгө сайып көрсөтүп жатты. Акыркы убактарда оору жуктургандардын саны азайып үмүттүн шооласын жандырганы менен адистер бул вирустун экинчи толкуну боло турганын боолголошууда. Мындан улам биринчи толкунда кандай сабактарды алдык, кайсы кемчиликтерибизди моюндап, аны жок кылууга аракет кылышыбыз керек деген мыйзам ченемдүү суроо келип чыгууда.

Пандемияда оорудан мурда ойдон чыгарылган кептер кууратты

"Дүйнөдө коронавирус аныкталууда" деген күндөн баштап, ар кандай ушактардын, божомолдордун арты тыйылбай келүүдө. Алар "бул атайын уюштурулган өнөктүк" дегенден башталып "биологиялык согушка" келип такалат. Албетте, мындай ой жүгүртүүгө кандайдыр бир себептер болгон чыгар. Ал эми такыр эле абсурд делген коомдогу аңыз кептерге саресеп сала турган болсок, таң калып эле отуруп каласың. Алардын айрымдары логикага дагы сыйбайт. Адегенде эле социалдык тармактар аркылуу "5G түйүнү коронавирусту күчөтөт экен", "дезинфекциялоо өпкөнүн кагынуусуна алып келет экен", "вертолет менен дары чачат экен, ал оорунун көбөйүшүнө алып келет" деген сыяктуу ушактар тарап, адистер, расмий органдар жалганга чыгарууга жетишпей жатты. Булардын ичинен "оору жок, бул жөн гана бийликтин оюну" деген таризде айтылган кепке ишенгендердин көбү санитардык талаптарды аткарбай, натыйжада илдет тез жайылып, канчалаган адам бул дүйнө менен кош айтышты.

Азыркы азалуу Ата Журт, эртеңки айт... Бул күндөрдүн артында улуу жакшылыктар бар

Буларды абсурд деп четке кагуунун деле себеби бар. Маселен "5G түйүнү коронавирусту күчөтөт" деген кеп логикага деле сыйбайт. Анткени коронавирус илдети бай, кедей, мусулман, мусулман эмес дебестен бардык өлкөнү каптады. Мындай жагдайда адамдын ден соолугуна зыян келтире турган түйүндүн ишке берилиши мүмкүн эмес. Мындан тышкары, өлкөнүн масштабында алсак, аталган түйүн Кытайдын айрым аймактарында гана иштеп баштаганы маалымат булактарында жазылууда. Ал эми Кыргызстандын технологиялык, экономикалык өнүгүүсүн эске алсак, дүйнөгө тарай элек түйүн алгач бизде орнотулуп калса кызык эле болмок.

"Вертолет менен дары чачат экен" деген аңыз кепке коментарий деле бербей койсок болот эле. Көптөрдү ынандырууга аракет кылгандар башка планетадан келгенби деп кетесиң. Себеби мындан бир канча убакыт мурда чет жактан келген туристтер тоо башында калып кетип, аны куткарууга вертолет таба албай карайлаганбыз. Анан кайдагы өлкөнү кыдырып дары чача турган тик учак табыла калат? "Өзү өлкөдө канча вертолет бар" деген суроо салып көрсөк эле бул кептин калпы чыгып калып жатпайбы.

Аза күтүү "аралыктан" жасалып, тойлордо топурагандар...

Карантин бүтүп, оору азайып медиктердин көзөмөлүнө алына баштаган учурда Нарын облусунун райондорунун бирине барып калдым. Бардык жердегидей эле вирустун таасири жана кесепеттери тууралуу кеп салып отурдук. Биз барган айылда жана аларга коңшу айылда коронавирустан үч-төрт адам каза болуптур.

Караңгы түндүн артында жаркырап тийчү күн бар... Өмүр-өлүм ортосу

"Башында кичине барып, кол-кабыш кылып, көз көрсөтүп жатканбыз. Анан оору күчөп жатканда ылдыйкы айылдан бирөө каза болуп калды. Баралы десек, медиктер телевизордон барбагыла деп үгүттөшөт. Жуктургандардын саны күн санап өсүп жатат. Аз эле адам барган. Ошондо каза болгон адамдын жакын тууганы "кошуналары келе беришпейби, эмне оорудан коркуп жатышабы" деп нааразы болуп ыйлап жаткан. Кийин ошол киши өзү вирус жугузуп алып кайтыш болуп калды. Анын жаназасына эч ким деле барган жок. Доктурлар эле жерге берди. Башында айылдагылар кантип ошондой болсун деп жатышкан. Кийин баары эле түшүнүп калды", – деди бир айылдашы.

Негизи маркумду жерге берүүнүн өз зыйнаты болот. Жакындары, туугандары чогулуп жоктоп, аза күтүлөт. Бирок "өлгөндүн артынан өлмөй жок" деп тегин жерден айтылбаса керек. Андыктан айылдарда абалды түшүнүү менен кабыл алып, аза күтүүнү да "аралыктан" жүргүзүп калышыптыр. Бул күндөр дагы өтөр.

Сөзүбүздү куру какшык менен улайлы. Антпесек, "акыл айтып жатат" деген токонаалатка калабыз. Жашырганда эмне, арабызда "генийлер" толтура жашап жүрүптүр. Мамлекеттик органдар жарандарга жөнү жок үйдөн чыкпоосун улам-улам эскертип, медиктер топтолууга тыюу салып, коомдук жайлар иштебей турганда да жолун таап, топуратып той бергендер болду. Кантип ыңгайын тапты? Ким билсин...

Бизге позитив керек! Жашоону оң нукка бура турган 8 кадам

Тойго жарашыктуу кийинип алып, жаркылдаган унаа менен барып, ал жерден 200-500 адам топтолуп, айрымдары мас болуп алып шоктонуп, кубалашып тилдешип, кучакташып бийлешип... Анан ушунун баарын коомго да, тийиштүү органдарга байкатпай "жашыруун" жасаган адамдарды "гений" дебегенде ким дейбиз? Социалдык тармактарда анча-мынча адамдардын тойдогу сүрөттөрү карантин убакта да чыга калып турду...

Негизи пандемия бир топ эле жүрөктүн үшүн алып койду. Оорунун күчү бир аз басаңдап баратты эле, жаңы статистика вирус илештирип алгандардын саны көбөйүп жатканын көрсөтүүдө. Экинчи толкун болот деп боолголоп, күн суук тартып сасык тумоо менен кошулуп айлабызды алты кетирет деп жатышат. Жакшы эле сабак алгыдай болдук, дүрбөлөңгө түшпөйлүчү. Сактаналы, дарыгерлердин айткан-дегенин аткарып, жардам берели. Өзүбүздү өзүбүз аяйлычы...

648
Белгилер:
ушак, айыл, той, карантин, коронавирус
Тема боюнча
Түндүн миссиясын билесизби? Өзгөчө абалдын пайдасы
Адамдан эс алган табият. Карантин кыялды чындыкка айландырганда
Кишилер шайлоо участкасында. Архив

Шайлоодон кийин депутаттар кантип "жыргашат". Келечек үчүн элде эки тандоо бар

400
(жаңыланган 16:15 15.09.2020)
Саясий жарышка аттанган 16 партиядан 1 952 талапкер депутаттыкты арзып турган чагы. Эмне үчүн мандатты мелжегендер көп? Кыргызстанда парламенттин укуругу канчалык узун да, депутаттын таасири кандай? Учурда эл эки тандоонун ортосунда калды.

Журналист Эламан Карымшаков шайлоонун шарапаты кызып турган маалда эл эске алчу эки нерсени айткысы келген.

Аз күндөн кийин парламенттик шайлоо өтөт. Бул күнү биз жөн гана добуш бербейбиз, келечегибизди тандайбыз, колубуздагы бийликти бирөөгө ишенип тапшырабыз. Буга өзүбүзгө жар тандап жаткандай эле мамиле кылуу зарыл деп эсептейм. Себеби шайлоодон кийин депутаттарга беш жыл, алар түзгөн системага бери жагы 10 жыл чыдашыбыз керек. Бизди эр кылган да, кара жер кылган да ушулар болот.

Парламент кандай укукка ээ?

Жогорку Кеңештин депутаттары мыйзам чыгарып эле отурат деп ойлогон жоксузбу? Эгер андай десеңиз мандат мынчалык талаш болмок эмес. Мандаттын жыргалчылыгы башкада...

Шайлоодон уткан депутаттар жаңы өкмөттү бекитет. Ал үчүн ар бир партияга квота берилет, мисалы, менин партиям сунуштаган адам айыл чарба министри кызматына, сиздин партияңыздыкы Бажынын башчылыгына дайындалат. Ошентип өкмөттүн курамын түзүп, премьер-министрди дайындашат. Ошол өкмөт анан өлкөнүн тагдырын чечет. Ниети түз болсо өргө тартат, болбосо "өгүз өлбө, араба сынба" принциби менен эптеп иштейт.

Карыз жөнүндө көп кеп кылабыз. Өкмөт чет өлкөдөн насыя алып жатканда бир тыйынына чейин парламент менен макулдашат. Депутаттар карыз кандай максатта алынып, качан төлөнөрүн билген соң ратификациялайт.

Мындан сырткары, партиялар Борбордук шайлоо комиссиясы, Жогорку сот, Конституциялык палата сыяктуу органдарга өзүнүн адамдарын коё алат.

Байыркы бабам кандай эле?.. Эл энчисиндеги эгемендик тууралуу эки ооз сөз

Парламенттин күчүн ушундан байкасаңыз болот, жада калса бир дагы министр депутаттардын макулдугусуз кызматка отура албайт. Жыл сайын өкмөт аткарган иши тууралуу отчёт берет. Эгер аны парламент жактырбай койсо отставкага кетет. Сапар Исаковду дал ушундай жол менен ээрден алып түшүшкөн. Эсеп палатасы менен Улуттук банк дагы парламентке баш иет.

Кыргызстандын мамлекеттик түзүлүшү — парламенттик-президенттик башкаруу. Демек, сиз шайлаган депутаттардын ичинен бирөөсү төрагалыкка шайланат да, президенттен кийинки эле өлкөнүн экинчи адамы болуп калат.

Кыскасын айтканда, бизде парламенттин ролу абдан чоң, кыбыр эткендин баары депутаттар аркылуу чечилет. Азыр сиздин колуңузда опол тоодой бийлик турганын түшүнүп жатасызбы? Ал каалайсызбы-каалабайсызбы 4-октябрдан кийин күчүн жоготот. Мен сизди максаттуу пайдаланууга чакырам.

Сизде эки тандоо бар

Биринчи тандоо:

VI чакырылыштын 100дөн ашуун депутаты кайра мандат алууга ашыгып жатат. Арасында буга чейин эки-үч жолу депутат болгондору бар. Кээ бирлери канча жыл иштесе да жыйынтык көрсөтүүгө жарабаган, галстугу бар, бирок калыстыгы жок оомо депутат катары эсте калды. "Башкасына баш оорутпайм, бизнесимди гүлдөтсөм болду" деп келе жаткандар да бар. Болбосо бир мандат үчүн 500 миң долларды (39,4 миллион сом) ким эле садага чапсын.

Талапкерлердин ооз көптүрүп айткан убадаларын угуп жатканда баскан жолуна да көз чаптырып коюңуз. Баарына көз жумуп, кайра эле ушулар бийликке келишин каалап турсаңыз, биринчи тандоо сиздики болот.

Ошол учурда сизге бир нерсени эскерте кетейин...

Кайсы партияда жогорку билимдүү талапкерлер көбүрөөк? Рейтинг

Парламент өлкө тагдырын ишенип тапшырган өкмөттүн дараметин пандемия башталганда көрдүк. Бюджетте кошумча акча жок, карыз менен жан баккан мамлекет экенибизди түшүндүк.

Июлдагы апаатта саламаттык сактоо системасынын таш-талканы чыкканын жоон терибиз менен сездик. Чекеден кырылып калабызбы деген коркунуч жаралбады беле. Миңден ашуун үй-бүлө жер кучактап отуруп калганын унуткан жоксузбу? Адистер өз убагында медицина тармагына көңүл бурулбаганын айтышууда. Мунун кесепетинен учурда замандаштарыбыз мээрим төккөн энесинен, таянар тоо болчу атасынан, боор тарткан бир тууганынан, чырактай уул-кызынан жана бир жаздыкка башын жөлөгөн жубайынан ажырап, кан жутуп отурушат.

Экинчи тандоо:

Өлкөгө азыр тайманбас, курч, реформатор, сабаттуу жана саясий эрки бар адамдар керек. Агымга каршы сүзө алгандарды тандоо да сиздин эркиңиз. Жаңыланууга карай кадам таштасак, жаркын жашоону кура алабыз.

Мени күйдүргөнү, элдин жашоосун жакшыртууга жарабагандар, калктын жакырчылыгынан пайдаланып колундагы бийлигин 2000 сом менен сатып алууга аракет кылууда. Муну элди шылдыңдоо катары сыпаттайт элем.

Кээ бирлери карантин маалында тараткан жардамын бетине кармап, үгүт ишин аткарууда. Анысына рахмат, бирок билип коюңуздар, биз кайрымдуулук фондунун директорун эмес, мамлекеттин тагдырын чече турган адамдарды шайлап жатабыз.

"Өзүбүздүн бала" деген түшүнүктөн арылып, айылга эки машина шагыл төгүп бергендерге алданбай, "тууганым суранды эле" дегенди жыйыштырып, өз эркибиз менен тандоо жасайлы.

Кайсы партия жаштарды көбүрөөк чогултту? Жаш курак боюнча инфографика

Эч качан кайдыгер болбоңуз, шайлоого барып, колуңуздагы бийликти ишенимдүү адамга тапшырып бериңиз. Ошондо андан талап кыла аласыз. Азыр эч кимге добуш бербей койсоңуз, кийин бийликке нааразы болууга моралдык укугуңуз жок.

Адам сатып алган буюмун каалагандай колдонорун билесиз. Ошол сыңары эле добушуңузду сатып алгандан кийин өз билгениндей бийлик жүргүзөт. Андыктан ойгонуп, активдүүлүктү көрсөтүүгө убакыт келди.

"Элине жараша бийлиги" дейт, мен сиздерге аябай ишенип, үмүт артып турам. Бир күндүк оокат менен эмес, келечек үчүн күйөлүчү!

P.S: Мен эч бир партиянын курамында жокмун. Жөнөкөй жаран жана журналист катары пикиримди жазууну чечтим.

Автордун пикири редакциянын көз карашы менен дал келбей калышы мүмкүн.

400
Белгилер:
келечек, укук, парламент, депутат, тандоо, үгүт, шайлоо
Тема:
Шайлоо-2020
Тема боюнча
Бир эле телеканалга 3 млн. сом берип... Партиялар акчасын кайда чачып жатат
Катарында жумушу жок талапкерлер басымдуулук кылган партиялар. Инфографика
Кайсы учурда депутат мандат ала албай калат. Маалымдама
Кара-Сууда жүк ташуучу беш унаа топурак менен жүктөп бараткандар кармалды

Кара-Сууда 5 машина топурак жүктөп бараткандар кармалып, жазага тартылды

0
(жаңыланган 16:17 21.09.2020)
Мамлекеттик экотехинспекция жергиликтүү тургундардын кайрылуусунун негизинде 15-сентябрда рейд уюштурган.

БИШКЕК, 21-сен. — Sputnik. Кара-Суу районунун Папан айыл өкмөтүндө Howo үлгүсүндөгү жүк ташуучу беш унаа менен кара топурак жүктөп бараткандар кармалды. Бул тууралуу Экотехинспекциянын Кара-Суу районундагы бөлүмү билдирди.

Маалыматта жергиликтүү тургундардын кайрылуусунун негизинде 15-сентябрда рейд уюштурулуп, түнкү саат 12лер чамасында жерди мыйзамсыз түрдө казып кара топурак жүктөгөндөр аныкталганы айтылат.

Бийлик уруксат берген. Чаткалда алтын казган компания арчаларды кыюуда

Аларга Эреже бузуулар кодексинин 170-беренесинин ("Жерлерди пайдалануу эрежелерин бузуу") негизинде 15 миң сом айып пул салынган.

Мындан сырткары, жер кыртышын бузгандыгы үчүн 5 670 сом доо коюлуп, толугу менен өндүрүлдү. Ал эми топурактар кайра ордуна төгүлгөн.

0
Белгилер:
айып пул, кармоо, Мамлекеттик экотехинспекция, топурак, Кара-Суу району
Тема боюнча
Алайда талкаланган петроглифтер маданий баалуулуктар тизмесинде жок болуп чыкты
Кара-Кечедеги трассаны тазалоо мүмкүн болбой калды. Айланма жол курулат