Келин. Архивдик сүрөт

Казак кудалар, көлөччөн келин, "Дордойдогу" абысындар. Кыргыздар тойго жөнөгөндө

1791
(жаңыланган 16:07 29.02.2020)
Кечээ, 26-февралда, дүйнө жүзү Эл аралык жай баракат жашоо күнүн белгиледи. Мен деле бул колумнистиканы кечээ баштагам, бирок...

Жай баракат жашоо күнүн, кечигүүнү өзүнчө бир маданиятка, жашоо образына айланткан кыргыз эли негиздеген десек сонун жарашмак, бирок бул күндүн тарыхы таптакыр башкача. 2007-жылы шашма, кымгуут жашоодон тажаган италиялыктар жок дегенде бир күнгө өмүрдү токтотолу деген ой менен ушундай майрам ойлоп табышыптыр.

Бул күндүн урматына, бир аз кечигип калса дагы, колумнист Бегимай Бакашева өз туугандарынын башынан өткөн кызыктуу окуяны эске салды.

...Мындан 10 жыл мурда таежем Казакстандын Кордай тарабына турмушка чыгып, кудалар чоң үлпөт той бермей болду. Даярдыкты элестетип жатсаңар керек. Бир облустан экинчи облуска барарда эле укмуш шаан-шөкөт болот, бул жерде коңшу өлкө, бир тууганбыз деп айтканыбыз менен башка эл, башка журт, айтор, толкундоолор...

Туугандар Бишкектеги жездебиздин үйүнө чогулуп, ошол жерден чыгып кетишмек. Алар болжошкон жерге тойго бир күн калганда келе баштады. Ал күнү тойго даярдык катуу болду. Мал союлуп, көтөрө барчу ачуу-таттуусу дайындалып дегендей. Ал эле эмес, элдин баары дал ушул күнү мончого түшүп, эже, жеңелер ушул күнү чачын боёп, тырмагын жасатышы керек болду. Айтор, үйдүн ичи кымгуут, ар ким өз иши менен алек. Бир маалда күйөөгө тийип жаткан таежемдин тойго кийчү ак туфлисин биз тарап ала бармак болгонун бирөө эске салды (казак кудалар келинин бир нече күн мурда колдон алып кетишкен).

Анда бир жеңебиз "эч кам санабагыла, эртең "Дордойго" кийингени барганда ала коебуз" деп баарын жайгарды.

Ошентип таң атты. Той кечки саат 18.00дө Кордайдагы ресторандардын биринде болот. Ага чейин таежемдин туфлисин жеткирип бериш керек. Менимче, ал бут кийим күндүзгү "гулянкага" деле керек болсо керек, бирок бул жөнүндө эч кимибиз ойлонгон жокпуз. Чынын айтканда, мен эмне себептен туфлисин биз алып барабыз дешкенин, мындай идея кимден чыкканын ушул күнгө чейин сурап көрө элекмин.

Саат тогузга чукул тойго кийим-кече алабыз дегендер "Дордойго" жөнөштү. Эми ошол картинаны элестетип көрсөңүз, негизи базарга эки киши барганда эле бири жактырганын экинчиси жактырбай мурдун чүйрүп жатып, кантип убакыт өткөнүн билбей калат эмеспи. Ал эми бул жерде бөтөн элге кудага бара жаткан эже-сиңди, абысындар чогулган...

Үйдө калган эркектер улам-улам телефонду тындырбай жатып, акыры базардагылар саат үчтө үйдө болушту. Ушул жерден эсиңерге салып коёюн, тойго үч саат калды. Бирок эжекелердин чачтары жасала элек. Анан, албетте, баары чогулганда бир чыныдан чай ичкенге отурбаса болбойт. Чек арадан өтүү үчүн дагы запастап убакыт бөлүш керек, анткени киши көп болгон учурда бир нече саат кезекте туруп калышың дагы мүмкүн. Албетте, муну тойго барчулардын баары эле түшүнүп турат. Бирок...

Качан биз тойго маалында барчу элек. Алты дегенде алтыга кирип барсак болбойт да, анын үстүнө өзүбүз кыз тараптан, алыстан ат арытып келе жаткан куда болсок.

Саат кечки алтыга жакын кыргызстандык кудалар "Ак-Жол" көзөмөл-өткөрүү пунктуна жетишти. Бактыга жараша, кезек деле жок экен, бирок миграциялык карталарды толтура баштаганда, таекебиз менен жездебиз паспортун үйгө унутуп калганы билинди.

Калгандарын өтүп кете бергиле дейин десе, жалдап барган чакан автобус кайра Бишкекке кайтып документти алып келиш керек. Ал ортодо "бат эле барып келесиңер да, тойго чогуу эле кирели" дегендер чыгып, туугандардын жарымы чек арада экинчи топту күтүп калышты.

Кеч курун шаарга кирип келген бус жол тыгынга кабылыппы же үйгө баргандар документин таппайбы, айтор, Бишкекке кеткендер саат тогузга чукулдап калганда кайтып келишти.

Ошол учурда өткөрүү пунктунда калган туугандардын абалын айтпасам деле түшүнүп атсаңар керек. Кыскасы, биздикилер ресторанга саат онго чукул жетишти.

Күткөн кудасы той бүтө жаздап калганда келген казак тарап көпчүлүгү алагүү. Коногу келер-келбесине көзү жетпей калганда, өздөрү менен өздөрү "майрамдай" баштаганы айтпаса деле түшүнүктүү да. Таежебиз ак куудай сулуу, үстүндө аппак көйнөк. Болгону бутунда көлөч, көздөрүндө мөлт-мөлт кулаган жаш.

Ал той жаш жубайлардын жашоосуна эч таасир эткен жок. Азыр таежебиз аялзатына тиешелүү көп иш колунан келген, айылдын үлгүлүү келини, төрт баланын энеси. Кайын журту биздин келин деп сыймыктанып айтып, абысындары кеп-кеңешин сурап турушат.

Бирок ошол кечигүү биздин туугандар үчүн чоң сабак болду. Кийин мен турмушка чыкканда төркүнүм көлдөн төрт күн мурда келип дайынданышкан.

Эмне дейбиз, жай баракат турмушубуз бактылуу ирмемдерди тартуулай берсин дейин десем, жашообуз анча деле жай болбой баратат. Кайсы жакты караба, шаары дебей, айылы дебей, шашып эле жүргөн кишилер.

Эң негизгиси мындай кымгуут жашоодо жакындарыбыз үчүн убакыт таап, жылуу сөз айтканды унутпайлычы.

1791
Белгилер:
туугандар, базар, той, окуя
Тема боюнча
Тойго жакын жакшы кыз таппайсың! Үйлөнчү жигит эмнеге даяр болушу керек
Кудага сөзсүз эле 10 жолу эт тартып түштөнтүү керекпи? Ыксыз каадалар
Окуучу кыздар. Архив

Узатканы бири да келе албады... Сегизинчи марттагы баягы биздин кыздар

626
Колумнист Абдыкерим Муратов аруу дүйнөнү кагазга түшүрүп, классташ кыздарына кайрылды. Чоң апалар, таенелер, апалар, эжелердин кимиси болбосун, бир көз жүгүртсө сөзсүз өзүн тааныр...

Кечээ эле бир класста окуп, бир партада отуруп, тапшырмаларды көчүртпөсө дептерлерин чиймелеп-чиймелеп салып, агайга "жамандап" уруштурган биздин кыздарыбыз, чачтарын акырын партага байлап койсок тура калганда жаны ооруп кыйналган биздин кыздарыбыз, класс ичин дуу көтөрүп кубалашып ойногон, жетип алсак  желкеге бир муштап "сыйлыгыбызды" алган биздин кыздарыбыз, китеп кабын уурдай качып артыбыздан кубалатып ыйлаткан биздин кыздарыбыз бир эле сегизинчи мартта башкача боло калды...

Каштарын чабалекейдин канаттарындай керилтип, аларына коюулантып осмо коюп, тырмактарын кыналап, беттерине вазелин сүйкөп суйкайып чыга келди ошол сегизинчи мартта биздин кыздарыбыз...

Аялдардын эл аралык күнүнө карата кыздарга открытка жазып кирдик кооздоп, бир жагына чабалекейдин, бир жагына байчечекейдин сүрөтүн тартып, "Алдыңда жаз күнүндөй жадырып-жайнап кирип келген Сегизинчи март майрамың менен!!!" деген үч илеп белгиси коюлганга чейинки жерин гана көз алдыбызда окуп туруп, калганын окубай мыскылдуу күлүп койду ошондо биздин кыздарыбыз...

Мурдагыдай эле ойнойлу десек, эми олурайып карап калыптыр биздин кыздарыбыз...

Чоң класстын балдарын шынаарлатып, өздөрүнө арбап алыптыр биздин кыздарыбыз...

Анан биз райборборго барып "Звукозапись" деген күркөгө кезекке туруп, пластик дискке өз үнүбүз менен "Алтындай ардактуу, коргошундай салмактуу классташым А... тамга, менин сага арналган бул ырым сегизинчи мартка гүлдестем болсун" деп жаздырып, Кудаш Темировду "Кар кечип, ак бороонго төштү тосуп, барамын сени көздөй колум созуп..." деп боздотуп ырдатып, ал белегибизди акырын билгизбей китебинин ичине салып коюп жүрдүк биздин кыздардын...

Мектептин алдынан агып өткөн бир тегирмен суу боюна тигилген теректер билинбей өскөн сыяктуу өсө бериптир биздин кыздар...

Онунчуну бүтөр жылы сегизинчи мартка деп отуруш кылсак, чоң балдар келип, биздин балдарды бир бурчка тыгып койду эле, классташ деп болушпай, ошолор менен бийлеп кетти ачуубузду келтирип биздин кыздар...

Аскерге жөнөдүк, узатканы көп адам келди, бирок келе албады биздин кыздар...

Армиядан айылга — классташ кыздарга сагынып, сагынып кат жаздык, жооп бербеди биздин кыздар...

Солдаттан келип эле кыздарды сурадык, терилип-терилип күйөөгө тийип кетиптир биздин кыздар...

Анда-санда көчө-көйдөн, аш-тойдон көрүшө калсак уяң жылмайып баш ийкеп коюшат бир үй-бүлөгө ыймандуу келин болуп, миң тамырын сыздатып төрөгөн бир баласын көтөрүп, бир баласын ээрчитип жүргөн баягы биздин кыздар...

Асман эчен жолу карарып, эчен жолу агарып, жайлоого көч эчен жолу чыгып, эчен жолу кайра түшүп, чачтар агарып, беттер бырышып байбиче болушту баягы биздин кыздар, "ии, ошондо сага эле тийип албайт белем" дешет тамаша-чынга салып баягы-баягы биздин Сегизинчи марттагы кыздарыбыз...

Жаз күнүндөй жадырып-жайнап кирип келген майрамыңар кут болсун, БИЗДИН КЫЗДАР!!!

626
Белгилер:
айыл, мектеп, армия, балдар, кыздар, майрам
Тема боюнча
Кыйындыкта бел болуудан тайбадыңар! Марипов аялзатын ыр окуп куттуктады. Видео
Вашингтондогу Америка желектеринин фонунда Капитолий имаратынын сыртындагы адамдар. Архив

Демократияны үйрөтөт. АКШ бирөөнүн жашоосуна кийлигишүүнүн жаңы ыкмасын тапты

124
Америкалыктар мындан ары демократия үчүн күрөшпөйт. Башка өлкөлөргө кийлигишүү жана авторитардык лидерлерди кулатуунун майнапсыз экенин мезгил көрсөттү.

Вашингтон мындан сабак алып, дүйнөнү өзүнөн баштап өзгөртүүгө чамынды. Мындан ары Кошмо Штаттар кандай аракет этерине Софья Мельничук сереп салган.

Жаңы доор — жаңы ыкмалар

АКШ мамлекеттик катчысы Энтони Блинкендин мамлекеттик департаменттеги алгачкы расмий сөзү бош залда жаңырса да чоң чуу жаратты. Жарым саат ичинде америкалык дипломатиянын башчысы тышкы саясаттын негизги багыттарын санады. Алар жакында улуттук коопсуздук стратегиясында бекитилет. Блинкендин айткандарынын дээрлик көбү жаңылык эмес, өзү да, президент Жо Байден да акыркы айларда бир нече жолу кайталап келген эле сөздөр. Ошентсе да бир нерсе көңүл бурдурду.

"Биздин ыкма өзгөрөт, — деп жарыялады мамлекеттик катчы. — Биз демократияны кымбат баалуу аскердик кийлигишүүлөр же авторитардык режимдерди күч менен кулатуу аракеттери аркылуу жайылтпайбыз". Жакшы ниет менен жүргүзүлсө да, мындай ыкмалардын аягы жакшы бүтпөгөнүн моюнга алды жаңы администрациянын өкүлү. Ал тургай, "демократияны жайылтуу" деген терс маанай жаратып, ага америкалыктардын өздөрү деле ишенбей калышкан.

Дүйнө алмашты, эми жаңы шарттарда Вашингтон көңүлдү террордук коркунучтардан атаандаш державаларга бурат. Демократияны жайылтуу — бул мурдагыдай эле АКШнын тышкы саясатынын императиви бойдон, өз үлгүсүндө көрсөтөт.

"Болбосо бизди баалуулуктарыбыздан адаштыруу үчүн бардык мүмкүнчүлүктү колдон чыгарбаган Кытай жана Россия сымал атаандаштарга уттурабыз. Аларга шарт түзүп бербейли", — деп аяктады сөзүн америкалык дипломат.

Өзү өрнөк боло алабы?

Аталган державаны былтыркы жыл катуу сынады. Биринчи, Экинчи дүйнөлүк жана Вьетнам согушунан да көп америкалыктын өмүрүн алып кеткен коронавирус пандемиясы саламаттык сактоо тутумундагы теңсиздикти көрсөттү. Полициянын ырайымсыздыгы жана кара терилүү кишинин өлтүрүлүшүнөн улам өлкөнү расалык толкундоолор каптаган. Дагы бир ирет коомдо системалуу расизм көйгөйү ачык байкалып калды.

Президенттик шайлоо да ондогон жылдар ичиндеги эң чуулгандуулугу менен эсте калды. Дональд Трамп али күнчө шайлоонун жыйынтыгы бурмаланган деген ойдо. Ушундай маанай айрымдарды алтынчы январда Капитолийдин имаратын басып кирүүгө түрттү.

Жаңы президент Жо Байдендин алдында өлкөнүн ички биримдигин калыптандыруу зарылдыгы курч турат, ошондой эле ал эң оболу америкалыктардын өздөрүнө АКШ дале демократиянын үлгүсү экенин көрсөтүүгө тийиш.

"Кошмо Штаттарда башкаларга өрнөк болуу жаатында азыр көйгөй чоң, — дейт АКШ жана Канада институтунун улук илимий кызматкери Павел Кошкин. — Аларга азыр электоратты мобилизациялоо үчүн риторикалык инструмент абзел. Өлкөдөгү кырдаалды жөнгө салууга кудурети жетерин көрсөтүү маанилүү".

Блинкендин билдирүүсүн кандайдыр бир деңгээлде ички жагдайга да багытталган деп болжоого болорун айтат Кошкин. "Бөлөк өлкөлөрдү тартипке келтирүү өзүңдөн баштоого кандайдыр өбөлгө сымал", — деп түшүндүрөт ал.

Демократияга каршы өнүгүү

Байдендин администрациясы дайым башкы стратегиялык атаандаш Кытай жана анын өнүгүү үлгүсү экенине басым жасап келет. Вашингтон дал ошону өзгөртүүгө ниеткер. Пекин өзү саясий тутумду эч жакка көчүрүүнү пландаган жок. КЭРдин төрагасы Си Цзиньпиндин айткандарын эстейличи. "Биз дүйнөнүн мүмкүнчүлүктөрүн өнүгүү аркылуу жайылтабыз", — деп түшүндүргөн ал.

Айрым мамлекеттерде чындап эле мамлекетти башкаруунун кытайлык элементтерин импорттоого талап бар экенин белгилейт Москвадагы Карнеги борборунун консультанты Кытайды изилдөөчү Темур Умаров. Айталы, Борбор Азиядагы мамлекеттер. Чөлкөмдөгү өлкөлөрдө АКШнын таасири жылдан-жылга азайып барат.

"Аймактын бардык автократиялары Кытайдын ийгилигин кайталагысы, демократиялык реформаларсыз эле экономикасы өнүккөн өлкөгө айлангысы келет", — дейт Умаров. Ошол эле убакта заманбап дүйнөдө кандай автократия болбосун, демократиялуу көрүнгүсү келет. Антпесе глобалдык дүйнөдө кадыресе жашоо мүмкүн эмес.

Ошол себептен Борбор Азиядагылардын баары сөз жүзүндө реформа жана адам укуктары жөнүндө айтышат, бирок иш жүзүндө Батышты үлгү катары эсептебейт. Эгер мурда бул чөлкөмдө жалгыз Кыргызстан демократия аралчасы аталып, Америка тарапка ыктап келсе, азыр ал оюнан кайтып башка жолго бет алды.

Эгер Кытай өңдүү Борбор Азияга экономикалык жактан активдүү басым жасаган болсо, Кошмо Штаттар аймакта позициясын күчөтө алмак. Ансыз идеологиялык планда чоң таасирге ээ боло албастыгын айтат Умаров.

Унутулгус эски адат

Жаңы администрациянын ыкмасы — Барак Обама баштап кеткен жолдун уландысы. Обаманыкы деп аталган доктрина чет жактагы америкалык аскерлердин кыскартылышына багытталган. Ошондой эле демократтар аскердик ыкмалар анчалык майнапсыз экенин, демократияны кийлигишүү, басып алуу жана мамлекеттик түзүлүш эсебинен эмес, жумшак күч менен жайылтуу керек деген бүтүмгө келишкен. Бирок Кошмо Штаттардын 44-президенти ишке ашыра алган эмес. 2011-жылы АКШ ливиялык өкмөттүк күчтөргө аба соккусун урган.

Кийинчерээк чечим туура, албетте, туура болгонун, бирок Вашингтон анын кесепеттерине даярданбаганын ал моюнга алган. Ливия башаламандыкка сүңгүп, муну Обама президенттик мөөнөтүндөгү эң чоң катачылык деп атаган.

Кошмо Штаттардын азыркы администрациясы экс-президенттин аракеттерин улантып, аскердик кийлигишүүдөн тышкары бардык ыкмаларды пайдаланарын боолголойт.

РФ Жогорку экономикалык мектеби улуттук изилдөө университетинин европалык жана эл аралык комплекстик изилдөөлөр борборунун директорунун орун басары Дмитрий Суслов.

"Чет элдик жардам саясатына жана коммерциялык эмес уюмдарга басым жасашат, "кызгылт сары революцияларды" алда канча активдүү колдошот, — дейт ал.  Сирияда Башар Асаддын режими менен АКШ түз күрөшкөн эмес, оппозициялык күчтөргө көмөктөшкөн. — Бул жөндүү инструмент бойдон калат".

Ушул тапта Вашингтон Россия, Беларусь, Венесуэлада оппозициянын өкүлдөрүн колдойт. Мурда Кошмо Штаттар Алексей Навальныйдын ишинен улам айрым россиялык аткаминерлерге каршы санкцияларды киргизген.

Беларусь президенти Александр Лукашенконун дарегине карата чектөө чараларын америкалык элчи Светлана Тихановская менен талкуулаган.

Жакында эле Блинкен Венесуэланын оппозициялык лидери Хуан Гайдо менен телефон аркылуу сүйлөшкөн. Кытай жана Иранда АКШ батышчыл коммерциялык эмес уюмдарга жана бул мамлекетти кескин сындагандарга жардам берип келет. Конкреттүү аракеттер өлкөдөн көз каранды экенин белгилейт Суслов. Кай бир жакта жарандык согушта тараптардын бирин колдоп, кээ бир өлкөдө саясий каатчылыкка чагымчылдык кылат. Маалыматтык саясат, үгүт, коомдук дипломатия.

Санкциялар — демократияны жайылтуунун маанилүү инструменти, алар арылгысы келген элиталарга сокку урат. Ирак, Ливиядагыдай жаңы операциялар эми кайталанбайт. Тарых көрсөткөндөй, чет элдик долбоорлорго каражат бөлүп коюуга караганда өзүндөгү демократия менен үлгү көрсөтүү алда канча татаал. Ошондуктан достук күчтөрдүн каржылык колдоосу АКШ Мамлекеттик департаменттин негизги инструментине айланат.

124
Белгилер:
демократия, тарых, Алексей Навальный, мамлекет, АКШ
Тема боюнча
Россияны ооздуктоо боюнча милдеттенмелерден арыла албаган Европа
Европа — Россия мамилеси: Боррелдин сапары алдын ала чалгындоо беле?
Бишкек шаары. Архив

Шейшембиге карата аба ырайы

0
9-мартка караган түнү кээ бир райондордо жаан, тоолуу райондордо кар жаашы ыктымал. Ош, Жалал-Абад, Баткен облустарында күн ачык болот.

БИШКЕК, 8-мар. — Sputnik. Шейшемби, 9-март күнү, өлкө аймагында жаан-чачын күтүлбөйт. Бул тууралуу Кыргызгидромет кабарлады.

Маалыматка ылайык, батыштан соккон шамалдын ылдамдыгы секундасына 4-9 метрге жетет.

Абанын температурасы Чүй, Талас өрөөндөрүндө +12...+17, Ош, Жалал-Абад, Баткен облустарында +14...+19, Ысык-Көл жергесинде +6...+11, ал эми Нарын аймагында +4...+9 градус болору айтылды.

Күндүн табы Бишкек шаарында +15...+17 жана Ош калаасында +16...+18 градуска чейин көтөрүлөт.

0
Белгилер:
аба ырайы, Кыргызстан
Тема боюнча
Күн жылып, кайра муздайт. Бир жумага карата аба ырайы