АКШнын аскери Дех Бала коңшулугунун бекетинде. Нангархар облусу, Афганистан. Архив

АКШ менен "Талибандын"* элдешүүсү. Таяктын экинчи учу жана Афганистандын тагдыры

169
(жаңыланган 18:14 04.03.2020)
АКШ менен "Талибан"* кыймылынын ортосундагы түзүлгөн келишим февралдын акыркы күнүндөгү маанилүү жаңылык болду. Бул макулдашуунун күнгөй-тескейине Евразия аналитика клубунун башчысы Никита Мендкович саресеп салды.

Аталган жаңылык жакшы угулганы менен кырдаал Афганистанды оор кризиске кептеп, керек болсо мамлекетти жок кылып кое турган коркунучу бар.

Макулдашуу түзүлгөн кризистик абалдан АКШнын гана тынч чыгып кетишин шарттап, Афганистан үчүн эч пайдасыздай. НАТОнун күтүүсүз кадамдарга барууга маш экенин эске алсак, ошондой эле талибдер менен шайлоо кризисинин фонунда эми Афганистан эле эмес, ага коңшу мамлекеттерге да оңой болбойт шекилдүү.

Америка үчүн оор жагдай

29-февраль күнү Доха шаарында (Катар) АКШ, НАТО жана Талибан армияларынын жетекчилери баары үчүн катаал болчу шартта тынчтык келишимине кол койду.

Документте АКШнын талибдердин алдындагы милдеттери жазылган. Ага ылайык, Вашингтон 2020-жылдын июнуна чейин Афганистандагы беш аскердик базасын чыгарып кетиши керек. Бул АКШ үчүн эң эле начар жыйынтык, анткени Баграм, Кандагар жана Шинданда Аскер-аба күчтөрүнүн стратегиялык объектилерин сактап калуу Американын аталган региондо жүргүзгөн саясатынын негизги максаты болчу.

Теориялык жактан алганда АКШ 2021-жылдын апрелине чейин Афганистанда 8600 аскерин калтыра алат. Контингент толугу менен ушул маалда чыгарылып бүтөт. Бирок базаларды расмий эвакуациялоо аларды экстерриториалдык макамдан ажыратып, америкалык аскерлер үчүн укуктук тобокелдиктерди шарттайт.

АКШ бул макулдашууга катыштыгы жок Афганистандын өкмөтү көзөмөлдөгөн абактарда кармалып турган "Талибандын"* 5 миңдей согушкерин бошотууга макул болуп, дагы бир мүдүрүлдү. Мындай кадамы менен согушкерлер АКШны афган суверенитинен күмөн санатууга мажбурлап койду. Буга чейин деле мындан шек санагандар арбын эле деңизчи, бирок расмий макулдашуунун пункту болуп жазылышы Кабулдун имиджи, кадыр-баркы үчүн оор эле сокку. Вашингтон үчүн деле.

Өз кезегинде "Талибан"* АКШга каршы согушту токтотууга гана милдеттендирилди, башкача айтканда, согушкерлер өлкө аймагынан чыгып кетип бара жаткан америкалык аскерлерге ок чыгарбайт, Аль-Каида* башында турган антиамерикалык топторду колдоону токтотот, аларды тескеп турган аймактан чыгарууга жан үрөйт.

Макулдашууда жазылгандар АКШ менен НАТО согушкерлер менен сүйлөшүүдө бир топ копромисске барганын айгинелеп турат. Демек региондогу мындан аркы процесстер Вашингтондун көзөмөлүнөн чыга баштамакчы.

Эми эмне болот?

Аталган документтин Афганистанга тийгизген кесепети оор эле болот. Акыркы беш жылдагы коопсуздук боюнча абал начарлап эле келе жатат. Эксперттердин санагы боюнча, 2019-жылы Афганистандын күч түзүмдөрүндө 3800 адам каза тапса, 10 миңден ашуун киши туткунга түшүп же талибдердин катарына өтүп кеткен. Афган армиясынын олуттуу каршылык көрсөтпөстөн согушкерлердин алгачкы соккусунан кийин эле позициясын, ири административдик борборлорду таштап кеткен учурлары көбөйдү. Былтыр жазда Бадгистеги согуштун жүрүшүндө жүздөгөн чек арачы курал-жарагы менен согушкерлердин туткунуна түшүп берген, калганы өлкөгө чектеш түркмөн тарапка өтө качкан.

Талибдердин былтыркы чабуулунун мизин АКШнын Аскер-аба күчөтөрү менен гана күзгө жуук кайтарууга мүмкүн болду. Сентябрдан тарта авиасоккулардын саны жумасына 10-20га чейин жетип жатты. Эгер азыр Вашингтон мойнуна алган милдеттерин аткара баштаса, аскердик авиациянын мүмкүнчүлүгү кыйла чектелип, афган армиясы менен полициясы негизги артыкчылыгынан кол жууйт. Согушкерлерге чабуул жасоого даңгыр жол ачылат.

Баса, АКШ менен тынчтыкта жашай турарынан башка "Талибан"* эки жума мурун Кабул менен сүйлөшүүлөрдү баштоо, ошондой эле зомбулукту азайтуу боюнча милдеттемеге кол койгон. Бирок бул эки документте тең ок атууну токтотуу каралган эмес, экөө тең америкалык аскерлерди коргоого гана багытталган.

Афганистанда кош бийлик өкүм сүрөбү?

Афганистанда өткөн президенттик шайлоонун жыйынтыгын жокко чыгаруу ыктымалдыгы күздөн тарта айтылып келе жаткан. Бүгүнкү күндө учурдагы президент Ашраф Гани жеңүүчү деп табылууда. Мында шайлоого элдин болгону 15 пайызы гана катышканын эске алуу керек. Бирок Ганинин башкы атаандашы — премьер-министр, доктор Абдулла Абдулла жеңилгенин мойнуна албай койду. Буга добуштардын фальсификацияланышын себеп келтирүүдө, өкмөт башчынын айткандарында негиз бардай.

Мурунку президент Хамид Карзай баш болгон оппозициячыл саясатчылар колдогон Абдулла кызматка киришип, Ганинин режимине альтернативдүү келген "инклюзивдик" өкмөт түзүү ниетин билдирген.

Кырдаалдын курчушунан улам АКШнын кысымы алдында президенттин инаугурациясы 27-февралдан 9-мартка жылды. Бул убакыт аралыгында көйгөйдү консультация жолу менен чечүү каралган. Ушу тапта Ганинин да, Абдулланын да бийлигинин легитимдүүлүгү күмөн ой жаратат. Экөөнүн тең америкалык-талибдик макулдашуу боюнча позициялары ар башка.

Эл алдындагы сүйлөгөн сөзүнө караганда, премьер Абдулла макулдашууну колдоп, аны талибдерди активдүү саясий турмушка аралаштыруунун бирден-бир жолу деп эсептейт. Бир катар тарапташтары былтыр "Талибандын"* өкүлдөрү менен Москвада жолугуп келген. Кыязы, Абдулла качандыр бир кезде АКШ өлкө аймагынан баары бир чыгарылат, ал эми талибдер менен тил табышып жашаш керек деген пикирде окшойт.

Ал эми президент Гани сүйлөшүү процессине каршы чыгып, АКШны согушту улантууга мажбурлап, азыркы режимди коргоп калууга жан үрөп жаткандай. Ал АКШнын 10-мартка чейин туткундагы талибдерди бошотуу боюнча алган милдеттемесин мыйзамсыз деп эсептей турганын айтты. Мындай билдирүү макулдашуунун аткарылышын үзгүлтүккө учуратышы мүмкүн. Гани менен анын тарапташтары АКШнын согуштук кампаниясынын уланышына кызыкдар, анткени ушул жол менен гана алар учурдагы режимди сактап кала алышат.

Ал арада Ганинин кадыр-баркы барган сайын түшүп баратканы да бир топ маселе жаратууда. Афган коомчулугу согуштан чарчап, президенттин ишинин натыйжасы жок деп эсептей баштады. Ал эми өлкөнүн түндүгүндөгү улуттук общиналар Гани менен каршылашып келет. Мындан улам "инклюзивдик" өкмөт жана "Талибан"* менен орногон тынчтык көптөр үчүн абалдан чыгуунун жолу болуп калышы толук ыктымал.

Коомчулуктун нааразычылыгынан улам АКШ мурункудай үстөмдүк кылып турган макамын калыбына келтире албай, абал курчугандан курчуп баратат.

Кооптуу оюн

Өлкө ичиндеги мындай карама-каршылыкты талибдер өз кызыкчылыгы үчүн пайдаланып, позициясын чыңдап алууга мүмкүнчүлүгү бар. Анын үстүнө 2020-жылдын декабрына чейин чырды ырбатуунун АКШ президенти Дональд Трампка да кереги жок, анткени анын кайра шайлануусунун бирден-бир шарты Афганистандагы согушту токтотуу болчу. Демек, 2021-жылга чейин Вашингтон кабулдук союздаштарына колдоо көрсөтө албайт. Ал эми бул убакыт аралыгында согушкерлер Кабулду алып, жападан жалгыз афган бийлиги катары АКШ менен сүйлөшүүлөрдү улантып калышы ыктымал.

Окуя ушундай өңүттө өнүгөт деп буга чейин айтылган божомолдор суу кечпеген кептей кабыл алынчу. Эми гана АКШнын аскерий мүмкүнчүлүктөрү ашыра макталып келгени, аймактык стратегиянын туура эместиги ачыкталып отурат. Бирок Дохадагы дипломатиялык утулуш, "Талибандын"* аскердик жактан күчтөнүшү жана ички көйгөйдү чечүү үчүн Трамптын администрациясынын Афганистанды курмандыкка чалууга даярдыгы бул сценарийдин реалдуулугун көрсөтүп койду.

Мунун баары Афганистандагы абалды олуттуу олку-солкулукка кабылтат. Эгер конституциялык бийлик кулай турган болсо, өлкө 90-жылдардагы кейпин кийип, бардыгына каршы согуштун башталышын шарттайт шекилдүү. Анткени талибдер деле, башка топтор деле тез арада мамлекет ичинде тартипти орното албайт.

Демек, кооптуулук жогорулайт. АКШ декабрда жок кылдык деп шашып жар салып ийген "Ислам мамлекетинин"* афган вилаяты активдешет. Кытай, Иран, Пакистан сыяктуу коңшу өлкөлөр качкындар менен террорчулардын агымын токтотуу үчүн буфердик аймактарды түзүүгө аргасыз болот. Ал эми согушкерлер талибдерди үлгү тутуп, ишмердигин күчөтүп жиберери турулуу иш эмеспи.

* — Кыргызстан менен Россияда тыюу салынган уюмдар.

 

169
Белгилер:
Доха, Аскер, база, Афганистан, АКШ, согушкер, Талибан
АКШ армиясынын жоокери. Архивдик сүрөт

Эмнеге Пентагонго Борбор Азияда орун жок? Сереп

140
(жаңыланган 10:12 14.05.2021)
Пентагондун базаларынын Жакынкы Чыгыш жана Борбор Азияда орун алышы ойрондотуучу жагдайга кептеши ыктымал, муну ондогон жылдар бою Афганистан, Ирак, Сириядагы кан күйгөн согуштар тастыктап турат.

Афганистандан АКШнын аскердик аэродром жана башка объектилерин Тажикстан, Өзбекстан, Казакстан же Кыргызстанга көчүрүлүшү саясий жактан да, иш жүзүндө да аткарылгыс ой. Анткени Афган Ислам Республикасындагы согуш логикасын өзгөртпөйт, чөлкөмдүн азыркы коопсуздук тутумун талкалоо коркунучун туудурат. Аскерий баяндамачы Александр Хроленко ушул жаатта ой толгогон.

The Wall Street Journal басылмасы маалымдагандай, АКШ Афганистандан чыгарыла турган күчтөрдү Борбор Азия өлкөлөрүндө жайгаштырууга ниеттенет. Пентагонго мындай базалар жеке курам, учкучсуздар, учкуч менен тескелген бомбалоочу жана артиллериялар үчүн зарыл.

Жайгашууга болжолдуу жерлер катары Афганистандын түндүгүндөгү коңшулары жана Перс булуңундагы мамлекеттер да каралууда.

Вашингтондон расмий өтүнмөнү Бишкек да, Душанбе да, Ташкент жана Нур-Султан да ала элек өңдүү. Бирок америкалык маалымат каражаттарына тегин жерден тарабаган маалыматтар чөлкөмдөгү коомдук-саясий тынчсызданууга себеп болууда.

Өзбекстандын Коргоо министрлигинен билдиришкендей, коргоо доктринасында, Конституцияда, 2012-жылдан берки өлкөнүн тышкы саясатынын концепциясында республиканын аймагына чет элдик аскердик базалар жана объектилерин жайгаштыруу каралган эмес. Коргоо министрлигинин позициясы кыйла анык, ошентсе да Ташкентте саясий чечимдер башка деңгээлде кабылданат. Зарылдыгы болсо чет элдик аскердик базаны (иш жүзүндө), маселен, юридикалык жактан биргелешкен машыгуу же логистикалык борбор деп атоого болот.

9-майда Тажикстан президенти Эмомали Рахмондун (Москвадагы Жеңиш парадына КМШ өлкөлөрүнөн катышкан жалгыз лидер) Россияга болгон сапары постамерикалык афган тематикасы боюнча россиялык президент Владимир Путин менен сүйлөшүү мүмкүнчүлүгү катары көрүнөт.

Тажикстандын Афганистан менен эң ири (жана аяр) чек арасы бар. Пентагонго ислам республикасынын түндүк провинцияларына жапжакын, Пянж дайрасынын жээгине "лагерь куруу" ыңгайлуу болмок. Анткен менен Тажикстан Жамааттык коопсуздук келишим уюмунун (ЖККУ) мүчөсү. Республиканын аймагында 201-россиялык аскердик база жайгашкан. Андан сырткары, мында дээрлик бүт планетанын үстүндөгү мейкиндикке көз сала алчу "Окно-М" жайгашкан. Бул россиялык оптикалык-электрондук комплекс космостук объектилерди аныктайт.

Булардын баары ЖККУ өлкөлөрүнүн коопсуздугун камсыздоочу стратегиялык элементтер, иш жүзүндө Россиянын алдыңкы чеги. Бул державага карата АКШ "ооздуктоочу" кастык саясатын ачык эле жүргүзүп келет.

Чыгыш кылдаттыкты талап кылат

Москванын Кызыл аянтындагы Жеңиш парадын утурлай россиялык президент Владимир Путин Кремлде тажик лидери Эмомали Рахмонду кабыл алган. Мамлекет башчылар сүйлөшүүлөрдө "Афганистандагы абалга байланыштуу тынчсызданууларын" билдиришти.

Тараптар Афганистандан Вашингтондун америкалык күчтөрдү Тажикстанга көчүрүү планын талкуулаганы да турулуу иш. Кабыл алынган чечимдер жөнүндө азырынча жоромолдой гана алабыз.

Экинчи жагынан The Wall Street Journal май айы жаңырганы АКШ армиясынын "афган" контингентин Өзбекстан жана Тажикстанда жайгаштырылышы мүмкүн деп кайра-кайра кайталай берди. Бул чөлкөмдө Россиянын жарым-жартылай болсо да аскердик орун алышы жана Кытай (АКШ менен чыңалган алакасы бар) менен коңшу болгонуна карабай Вашингтондун аталган өлкөлөрдүн биринде америкалык аскердик базасын киргизүүгө катуу белсенгенин айгинелейт. Америкалык басылманын расмий булагы соңку факторлор жоюлбай кетпей турганын, болгону "Борбор Азияга жайгашуу боюнча пландарды татаалдаштырат".

The New York Times басылмасы Пентагон, америкалык чалгындоо агенттиги жана батыштагы союздаштары Афганистандан күчтөрдү жана сокку уруучу авиацияны коңшу Тажикстан, Казакстан жана Өзбекстанга көчүрүүнү талкуулоодо. The Wall Street Journal булактарында эмнеге Казакстан айтылбаганы түшүнүксүз. Албетте, долбоордун чоо-жайы коомчулукка толук ачыкталган жок, көп нерсе дале жашыруун бойдон.

Афганистан боюнча АКШнын атайын өкүлү Залмай Халилзаддын Өзбекстан жана Тажикстандагы апрелдеги сүйлөшүүлөрүнүн күн тартиби да так белгисиз. Эске салсак, апрель айынын башында Пентагондун делегациясы жумушчу сапары менен Өзбекстанда болгон. Аны АКШнын Куралдуу күчтөрүнүн Борбордук командачылыгынын Стратегиялык пландоо жана саясат башкармалыгынын (CENTCOM) жетекчисинин орун басары, бригадалык генерал Дюк Пирак жетектеп барган. Пентагондун республикага кызыкчылыгы узак жана көп тараптуу. Кошмо Штаттар чөлкөмдөгү аскердик-саясий окуяларды көзөмөлдөөгө умтулат.

Республика Россия жана Кытайдын таасирине каршы Кошмо Штаттардын түз жана кыйыр күрөшү үчүн өзүнчө бир аянтча катары кызмат кылат. Тажикстандан айырмаланып "блоктун тышындагы" Өзбекстан Ханабаддагы АКШ армиясы менен өз ара аракеттешүүнүн жагымсыз тажрыйбасына карабастан, Вашингтон үчүн ыңгайлуу сүйлөшүүчү болушу мүмкүн.

Пентагон жана анын союздаштары өкмөттүк күчтөр менен талибандын* (башка террордук топторду эсептебегенде) куралдуу тиреши күчөп бараткан ислам республикасынан кетүүдө. Согушкер-моджахеддер менен күрөш аяктай электиги айкын. Жакыныраак жерде аскердик контингентин, "күч проекциясынын" инструменттерин сактап калуу үчүн ушул тапта америкалыктар жанталаша Афганистандан чыгуунун жолун издөөдө. Ошону менен бирге эле Пентагон узак мөөнөттүү керт кызыкчылыгын ойлоодо.

Чөлкөм үчүн эки вариант

Мурдараак АКШнын Куралдуу күчтөрүнүн штаб жетекчилеринин бириккен комитетинин төрагасы генерал Марк Милли америкалык күчтөр чыккандан кийин Афганистандагы абалдын кандай нук аларын мындайча божомолдогон: "Мында эки гана вариантты көрүп турам: жаман же өтө жаман болот". Ушундай бүтүм бүтүндөй чөлкөмгө чагылышы ыктымал. Афганистандын америкалыктар тарабынан окуудан өткөн, куралданган, жабдылган 350 миңдик армиясы талибдердин жана ИМдин* согушкерлеринин 50 миңдик "бөлүктөрүнө" татыктуу туруштук берүүгө жөндөмсүз. Өткөн аптада Афган Ислам Республикасында согуштук аракеттердин интенсивдүүлүгү күч алды, анын кесепетинен күч органдарынын 211 өкүлү жана 15 жай жаран набыт болду. 315 согушкер жок кылынды (өлтүрүлгөн согушкерлер көп санда айтылганы менен Афганистанда алардын саны улам артып барат).

Түндүктөгү Баглан провинциясынын Баглани-Маркази районунда "Талибандын"* согушкерлеринин кол салышы бир топ дүрбөлөңгө салды, натыйжада алар өкмөттүк күчтөрдүн алты аскердик базасын жана жети постун басып алышкан (ошону менен бирге эле 100дөн ашуун жоокер талибдерге багынып берген).

Айыгышкан салгылаштар Вардак, Газни, Гильменд жана Кундуз провинцияларында да болгон. Эске салсак, сандык жана сапаттык курамы (согуштук тажрыйбасы жана куралдануусу) моджахеддерге Афганистандын чегинен тыш да операция жүргүзүүгө мүмкүндүк берет. Төрт күн ичинде эле Афганистандын аймагынан пакистандык чек арачы жана аскер кызматкерлерине экинчи ирет чабуул коюлганы жөнүндө маалымат чыккан. Натыйжада Белужистан провинциясында үч пакистандык чек арачы шейит болгон.

Издөө боюнча атайын операциядан майнап чыккан эмес. Пакистандагылар согушкерлердин активдешүүсү Афганистандан НАТО күчтөрүнүн чыгарылышына байланыштуу деп эсептешет. Борбор Азиядагы чектешкен өлкөлөр үчүн да бир топ кооптуу фактылар.

Кабулдагы өкмөттү Тажикстан жана Өзбекстандын аймагынан аскердик колдоо боюнча Вашингтондун чөлкөм жаатындагы пландары тууралуу азырынча жагдай анык эмес. Ошентсе да мыйзам ченемдүү түрдө маселе туулат: Пентагон жана анын НАТОдогу союздаштары Афганистандын аймагында туруп 20 жыл аралыгында талибдер менен болгон согушта жеңишке жете алышпады. Америкалык күчтөр Борбор Азияга "жер которгон" соң эмне өзгөрөт?

Балким Афганистан – Россия менен Кытайды "ооздуктоо" үчүн чөлкөмдө калууга тек гана шылтоодур. Мындай кыйратуучу саясат борбор азиялык өлкөлөр үчүн эки эсе кооптуу.

* – бир катар өлкөлөрдө ишмердигине тыюу салынган террордук уюм

140
Белгилер:
Талибан, база, Россия, Борбордук Азия, Аскер, АКШ, Афганистан
Тема боюнча
АКШ эмне себептен бардык согуштарда утулууда? Батыштагы басылмага сереп
Афганистандан америкалык аскерлердин чыгарылышын талибдер тескөөдө
АКШнын аскер кызматкерлери. Архив

Америкалыктар Россияга "афган бомбасын" таштаганы турабы?

295
Апрелдин ортосунда Жозеф Байден Афганистандан аскердик күчтөрдү толук чыгарууну 1-майдан 11-сентябрга которуу чечимин маалымдагандан тарта аталган республикада кан төгүү күчөп, зомбулук өсүп, каза болгондор жүздөп саналууда.

8-майда Кабулдагы Дашт-э-Барчи районундагы жардырууда эле алтымыш чакты киши, негизинен 11-15 жаштагы окуучу кыздар набыт болду. Деги эмне болуп жатат? Бул тууралуу Петр Акопов ой толгогон.

Кимдир бирөөлөр аскердик күчтөрүн чыгаргысы келбей жатабы же, тескерисинче, кай бирөөлөр америкалыктардын өлкөдөн чыгып кетүүсүн тездетүүнү көздөп турабы? Алар кеткен соң эмне болот? Россия үчүн бул курулай эмес маселе: СССРдин ураганына карабастан маңызында РФтин Афганистан менен мурдагыдай эле чек арасы орток. Афганистан менен мурдагы советтик чек аранын басымдуу бөлүгү ЖККУга мүчө, башкача айтканда, РФтин аскердик союздашы Тажикстанга таандык. Афганистан менен чектешкен Өзбекстан менен Түркмөнстан да Россиянын улуттук кызыкчылык жана жоопкерчилик аймагына кирет.

Кокус Афганистанда толук кандуу жарандык согуш тутанып кете турган болсо анын эпкини бүтүндөй Борбордук Азияны каптайт. Эң кооптуу жагын айтсак, жалыны бул чөлкөмгө да өтөт.

Америкалыктар Афганистанда каалаганына жете алган жок, "Аль-Каиданы" жок кылдыбы, ал эми анын полктору жана дивизияларычы же ал ислам дүйнөсүнүн ар кыл бөлүктөрүндөгү түзүм жана топторду байланыштырып турган тармактык уюм беле?

Талибанды жеңдиби? Бирок ал америкалыктар кетери менен эле же коалициялык өкмөттүн бөлүгү катары тынчтык жолу, же күч колдонуу менен өз алдынча Кабулдагы бийликке келет.

Америкалыктар Афганистандан Россия менен Кытайга (ошондой эле Иранга) кысым кылууга, Евразиянын негизги чөлкөмүндө туруктуу жайгашуу үчүн плацдарм түзүүгө ниеттенген беле? Каалашкан, бирок бул үчүн Афганистанды чындап баш ийдирип, аны өз көзөмөлүнө алууга тийиш эле. Анын бир да болгон жок. Америкалыктар өздөрү гана чыгып кетпестен, аларга иштеген он миңдеген афгандыктарды да кошо ала кетүүгө аргасыз болот... Башкача айтканда Афганистандагы позициялары бузулуп тим болбой, таптакыр жок кылынат. Анткен менен АКШ аталган республикадан чыкканда ага коңшу мамлекеттерден орун алууга ниеткер. The Wall Street Journal өткөн ишембиде билдиргендей, Вашингтондогулар "аскердик күчтөрдү Афганистандан чыгарган соң аскерлерди жайгаштыруу жана талибдерди көзөмөлдөө үчүн чөлкөмдүк плацдармдарды издөөдө".

Каралган варианттардын арасында коңшу өлкөлөр да, ошондой эле алыскы мамлекеттер, мисалы, Бириккен Араб эмирлиги да бар. Перси булуңуна Аскер деңиз күчтөрүнүн кемелерин жайгаштыруу мүмкүнчүлүгү талданууда.

Эгер "Аль-Каида" же Ислам мамлекети уюму Америкага же Афганистандагы анын кызыкчылыктарына коркунуч жарата турган болсо, кошмо штаттар абадан сокку урарын Байден убада кылууга да үлгүрдү. Бирок америкалыктар ыкчам чара көрүү мүмкүнчүлүгүнө ээ болууну самайт, себеби 11-сентябрдан кийин (июль айынын ортосунда деген да сөздөр жүрөт) Афганистанда америкалык да, дегеле кандайдыр чет элдик да күчтөр калбайт. Кокус америкалык элчиликке (мында 1000ге жакын кишини калтыруу пландалган) кол салынса эмне кылуу керек?

Пакистандан көмөк жөнөтүү зарылбы? Алыс, анан да ымала бузулгандан бузулуп барат. Ошондуктан, "америкалык базаны түзүү үчүн зарыл учурда күчтү жөнөтүү камсыз кылууга жеңилдик берчү, Афганистан менен чектешкен Өзбекстан жана Тажикстан эң артыкчылыктуу вариант болмок". Бирок тилегин таш каап, америкалыктардын бул пландарына Россия менен Кытай тоскоол болушу ыктымал деп ой жооруйт The Wall Street Journal басылмасы. Албетте, ошондой эле болот, америкалыктарга Борбор Азияда бекемдешине эч ким жол бербейт.

2001-жылдын 11-сентябрынан кийин Россия Кошмо штаттарга Кыргызстан жана Өзбекстанда база түзүүгө уруксат берген. Бирок ал кезде Россия чабал, АКШ менен да алакасы активдүү тиреш абалында эмес эле. Азыр америкалыктардын Орто Азияда эч кандай, ал түгүл утурумдук жайгашуусу тууралуу сөз да болушу мүмкүн эмес. Афганистанды 20 жыл оккупациялоодон соң толугу менен чөлкөмдөн чыгып кетүүгө туура келет.

Коопсуздугу үчүн Россия менен Кытай тарабынан түзүлгөн ШКУ жооп берет, ага жалпы борборазиялык республикалар гана тургай, Индия менен Пакистан да кирет. Ошондой эле жакында толук кандуу катышуучу укуктары менен Иран да кирет. Башкача айтканда, Афганистан ШКУ мамлекеттеринин толук курчоосунда калат, анын үстүнө өзүнүн байкоочу макамы гана бар.

Кабулду ШКУга объективдүү көрсөткүчтөрдөн улам гана кабыл албай жатышкан: альянстын мүчөсү тарабынан оккупацияланган, өлкөнүн толук суверенитетинен ажыраган республика аталган уюмга кире алмак эмес.

ШКУнун максаты — Азияда, эң оболу Борбор Азияда тынчтыкты колдоо. ШКУнун азырынча өз тынчтык орнотуучулары жок. Анан калса Афганистанга аскердик күчтөрдү киргизүүнүн, оккупанттарды башкаларга алмаштыруу зарылдыгы да жок.

Афгандыктар кырк жылдан ашуун бири-бири менен, 28 жыл чет элдик күчтөр менен согушуп келет. Толук кандуу ички афгандык диалог үчүн саясий шарттарды, эгер элдешүү болбосо да жок дегенде куралдуу, бирок ар кандай калк, саясий, диний, уруу жана кландык түзүмдөрдүн тынч жашашын камсыздоо абзел. Тышкы күчтөрсүз, болгондо да атлантикалык альянстын кийлигишүүсүз (ошондой эле таасири болбостон), бирок бардык коңшу жана жакынкы Россия, Кытай, Пакистан, Иран жана Индиянын активдүү катышуусу менен ушундай күнгө жетишүү керек. АКШ да афгандыктарды жараштырууга катыша алат жана катышууга тийиш. Болгону Афганистандагы алардын тарапташтарына болгон мамиле күчтөр чыгарылгандан кийин ар кандай диалогго жолтоо болушу мүмкүн.

Кандай болгон күндө да америкалыктар кеткенден кийин Афганистанга болгон жоопкерчилик жүгү ШКУга, айрыкча анын үч мүчөсү: Россия, Кытай жана Пакистанга артылат. Бул алардын да, Афганистан калкынын да кызыкчылыгында.

Афганистандагы өтө татаал ички тиреш — кол шилтеп же аскердик дубал менен тосуп алууга шылтоо эмес. Экинчиси дегеле мүмкүн эмес, ал эми биринчиси анын коңшулары жана улуу азиялык державалардын, Россиянын кызыкчылыгына жооп бербейт.

ШКУнун бул багыттагы милдети афган көйгөйүн өлкөнүн чегинен тыш чыгышына, ЖККУ алектенип калгыдай деңгээлге жеткирбөө. Ал эми эң ири милдети — афгандык тараптардын баарын чыныгы элдешүүгө жана жаңы федеративдик Афганистанды түзүүгө түрткү болуу. Кайраты бекем, согуштун запкысын жеген калк акыры өзүнүн тоолуу өлкөсүндө жай, өз алдынча жана тынч жашоого тийиш эмеспи. Швейцариядай эмес, албетте, кезегинде швейцариялык кантондор да, акыркы жолу тарыхый ченемдер боюнча XIX кылымдын ортосунда өз ара согушуп келишкен.

Афганистан Швейцария болбойт, анын пайдубалына батыш ченемдерин салуу аракети өлкөгө залалын гана тийгизди. Бирок Борбор Азия үчүн чыңалып турган очоктон тынч кошуна өлкөгө айланарына толук акылуу.

Афгандыктарга геосаясий кызыкчылык жана чоочун стратегдердин эксперименттеринин урматына эмес, алардын өзү үчүн гана өз алдынча жай турмушка кайтууга көмөктөшүү керек.

295
Белгилер:
серепчи, аскердик база, Аскер, АКШ, Афганистан, Россия
Тема боюнча
ЖМК: АКШ Афганистандан чыгарылган аскер күчүн Борбор Азияга жайгаштырабы?
Жолдо бараткан унаа. Архив

Токмокто эки кишини сүзүп, качып кеткен айдоочу кармалды

0
(жаңыланган 12:04 15.05.2021)
Кырсыкка кабылган 20 жана 16 жаштагы жарандар ар кандай жаракат алып, аймактык ооруканага жеткирилген.

БИШКЕК, 15-май — Sputnik. Чүйдүн Токмок шаарында эки адамды сүзүп, окуя болгон жерден качып кеткен шектүү кармалды. Бул тууралуу Чүй облустук милициясынын Жол коопсуздугун камсыздоо башкармалыгынын маалымат кызматы билдирди.

Жума күнү, 14-майда, болжол менен саат 22:30дар чамасында Токмок шаарынын Ленин көчөсүнөн өтүп бара жаткан жарандарды белгисиз бирөө унаа менен сүзүп кеткен.

"Айдоочу жабырлануучуларга жардам берүүнүн ордуна окуя болгон жерден из жашырып кеткен. Жолдон өтүп бараткан 20 жана 16 жаштагы тургундар ар кандай жаракат менен аймактык ооруканага жеткирилген. Ошол эле күнү изи сууй электе шектүү К.Р. аттуу айдоочу аныкталып, колго түшүрүлгөн. Ал Токмок шаарынын 34 жаштагы тургуну болуп чыкты", — деп айтылат билдирүүдө.

Окуя териштирилип жатат, ал эми автоунаа айып короого киргизилди.

0
Белгилер:
Кыргызстан, Токмок, жол кырсык, шектүү
Тема:
2021-жылдын башынан бери Кыргызстанда болгон жол кырсыктар
Тема боюнча
Түптө жүрөк үшүн алган жол кырсыктан 18 жаштагы улан көз жумду. Сүрөт
Айтикул уулу: жыл башынан бери Бишкекте 841 жол кырсыгы катталды