Камактагы адам. Архив

Атаны төргө эмес, көргө сүйрөгөн бала... "Чоңдордун" уул-кыздары туурасында

2922
(жаңыланган 13:17 13.09.2020)
Төмөндө коомчулуктун, жөнөкөй элдин кыжырын кайнатып, бир топ сын-пикирдин себепчиси болгон өзөктүү маселе туурасында биздин колумнист кеп козгойт.

Соңку айларда өлкөгө таанымал бир нече адамдын балдарынын кылмышка шектелип кармалап жатышы, Жогорку Кеңешке талапкерлердин катарында мурдагы жана азыркы мамлекеттик кызматкерлердин, эл өкүлдөрүнүн уул-кыздарынын жүрүшү мени ушул макаланы жазууга мажбур кылды.

Биз советтик учурда айылдык мектепте окудук. Ошол кезде алыскы кыштактагы окуучулардын арасында да "чоңдордун балдары" деген түшүнүк бар эле. Алар колхоз жетекчилеринин балдары, кыздары болуп, кийингени, көтөргөн сумкасы гана эмес, бизге өктөм сүйлөгөнү менен да өзгөчөлөнүп турчу. Агай-эжейлердин бир тобу да аларга абайлап мамиле кылчу. Кийин бир аз чоңоюп, студент болуп эртеден-кечке, кээде ай жарыгында да колдорубузду чанакка тилдирип пахта терип жүргөнүбүздө, облустук бир чоңдун тууганы суранбай эле кетип калып эртеси атактуу номердеги кара "Волга" менен келип агайларыбыздын эсин оодарганы бар. Ошол эле жылы дагы бир атактуу чоңдун баласы өз жанын өзү кыйып окуу жайыбызды кыйсыпыр түшүргөн.

Атасын жер каратып... Чиновник, саясатчылардын кылмышка аралашкан балдары

Мындай "чоңдордун балдары" – түбөлүктүү проблема, социалдык, педагогикалык, психологиялык көйгөй. Кезегинде ушундайларды Теңир-Тоонун Курткасынан чыккан Байымбет Абдырахманов (Тоголок Молдо) "Кемчонтой" деген казалында келиштирип жазып салган экен. Кемчонтойдун атасы паракор, дүйнө кууган, байлыктын артынан түшкөн, ал кезде казы деп аталган кызматты аркалаган киши болгон. Мезгил жетип ошол бай атасы каза болот да, анын акмак баласы атасы жыйып-терген байлыкты оңго-солго чача баштайт. Чачып тез эле какшытат. Апасы ушул балам оңолор бекен деп малдын күчү менен Багдагүл деген акыл-эстүү кызды алып берет. Ал да Кемчонтойду оңдой албайт. Баягы бойдон кала берет. "Кемчонтойдо эс барбы, унутуп калат урганын, жүрө берет сенделип, ойлобойт жандын жыргалын, нандын атын унутуп, Кемчонтой айтат жалпак деп, калпагын айтат байпак деп, байпагын айтат талпак деп".

Далайларды ыйлаткан "чоңдордун балдары"...

Мына ушул кемчонтойчулук азыр болуп көрбөгөндөй деңгээлге жетти. Өткөн күндөргө кылчайсак, далай ата баланын азабын тарткан, аларга "атасындай экен деп" кызын берип алгандар, атасынын баркы менен кызматка коюп алгандар кийин зар какшаган. Алыс жылдарга барбай эле өлкөбүздүн эки президентинин да "эл караган бетин жер караткандар", качкын болушуна себепкер болгондор чынында балдары экенин дайым айтып келерибизди дагы бир эстеп койсок ашыкча болбос...

Албетте, аткиминерлердин баарынын балдары деп айтуудан алыспыз, бирок сөз эл арасындагы атактуу атасын жер караткандар туурасында болуп жатат.

Баткен облусунун башчысы Москвадан кармалган уулу боюнча үн катты

"Чоңдордун балдары" акчалуу, машинаны түрлөп минет, атасына айтып кызматтарды сатат, укук коргоо кызматкерлерине баш иймек түгүл, керек болсо аларды атып да кетет. МАИлерде "чоңдордун балдары экен, тоспой эле кой" деген сөз бар, алар мыйзамга баш ийбейт да, токтоп да койбойт.

"Чоңдордун балдары" кылмыштуу топтор менен иштейт, ар кандай мыйзамсыз жолдор менен баюунун башында турат. Атасы министр болсо, атасы депутат болсо, атасы губернатор, аким болсо – анын машинасы, дачасы, дагы бир катар жеңилдиктери баласына да кызмат кылат.

"Чоңдордун балдары" бизнес ачып алган, салыкчылар да, бажычылар да, деги койчу, башкаларга бал аарыдай жабыша калган "текшерүүчүлөр" булардан жаа бою качып турат, албетте, "жыландын куйругун тебелеп алуу" алар үчүн кызматынан кол жууш менен барабар эмеспи.

Баары дебейм, бирок азчылык да эмес, ушундай "чоңдордун балдарын" кантип тарбиялап, аларды эл катары жашоого, иштөөгө кантип үйрөтүү керек?

507 млн. сом менен из жашырып кеткен. ЖК депутатынын уулу Болгарияда кармалды

Алардын чалчактап өсүшүнө ким күнөөлүү?..

Мында эң биринчи кезде ата-эненин кылдат көзөмөлү, таалими зарыл. Балдарын аталар, көбүнчө энелер ашкере эрке кылып салат, бала наристе чагынан эле чалчалактап, кийбегенди кийип, ичпегенди ичип, башка балдардан өзүнчө бөлүнүп калат, бара-бара ата-энесин да тоготпой, бардык нерсени өзү билемдикке салып адамдарды теңине албай көбөт. Ушул кезден ата-энеси дагы дале баласын коргоп, милициядан да, прокуратурадан да, соттон да кургак сууруп чыгат, ал гана эмес, акчанын күчү менен баласынын ордуна башка бирөөнү салып берип да коюшат. "Чоңдордун балдары" үчүн бир бей-бечаранын баласынын тагдыры талкаланат.

Эл ичинде кадыры бар кишилер эң биринчи кезекте өз балдарын оңдошу керек. Казак ойчулу, акыны Абай Кунанбай уулу эмне дейт дебейсизби: "Эгер мамлекет менин колумда болгон болсочу, адам баласын оңдоп болбойт деген кишинин тилин тыйып койгон болор элем". Анын айтуусу боюнча, адамдын баласы болгон соң, мейли, ал бир чоңдун эркеси болсо да оңдолот, түзөлөт, кыйшык баскан жерин түздөөгө болот. Ошол Абай атак-даңкка жетип, казак-кыргызга таанымал акын болгон кезде атасы менен ат бастырып баратып, атасы Кунанбайдан мактана сурайт имиш: "Ата, мына мен атактуу акын болдум, казактын баарына таанылдым, атадан кыйын бала болдумбу, сага жеттимби", - деп.

Антсе атасы айтыптыр: "Аның ырас, балам, бирок мен деген казак-кыргызга таанымал акынды – сени тарбияладым, сен дагы менин уулумдай бир уул тарбияласаң, анан атадан артык уул болосуң", - дептир. Ошол атанын башын жер караткан эмес, эл караткан бала тарбиялайлы...

2922
Белгилер:
алдамчылык, уят, уул, ата, Кыргызстан
Тема боюнча
Кимдин баркы менен? Атасын ээрчип саясатка баш баккан уул-кыздар
АКШ аскерлери. Архивдик сүрөт

"Кимдин ким экенин көрсөтөбүз": НАТО күчтөрү Украинада топтолууда

247
Миңдеген жоокер, жүздөгөн техника, ондогон учак жана кемелер... Украина НАТО менен биргеликте Sea Breeze 2021 окууларына даярданууда.

Москвадагылар күчтөрдүн аскердик даярдыгын текшерүүдөн тышкары Пентагондун тымызын көздөгөнү да бар экенин боолголойт. Андрей Коц Украинадагы бул ири аскердик иш-чаранын даярдыгына баам салган.

Sea Breeze машыгуулары Украинанын аймагында 1997-жылдан бери жыл сайын өткөрүлүп келет. Бирок быйылкыдай көп катышуучу каттала элек эле. Украинанын Куралдуу күчтөрү менен биргеликте НАТОго мүчө 27 мамлекеттин жоокерлер жана офицерлердин даярдыгы сыналмакчы.

Украиналык аскердик мекеменин расмий маалыматтарына ылайык, бул машыгууга төрт миңге чукул аскер кызматкери, 40 аскердик кеме, катер жана тейлөө кемеси, 30 учак жана тик учак, ошондой эле 100дөн ашуун жердеги аскердик техника бирдиги тартылат.

Формалдуу максаты — НАТОнун күчтөрү менен украиналык армиянын өз ара аракеттешүүсүн жакшыртуу. Сценарий боюнча коалициялык топту "коңшу өлкө ар тараптуу колдоо көрсөтүп жаткан мыйзамсыз куралдуу түзүмдөрдүн ишмердигинен улам жаралган "каатчыл кырдаалды турукташтырууга" тартышат. "Мыйзамсыз түзүмдөр" Донбасс Эл Республикасы жана Луганск Эл Республикасынын Элдик милиция бөлүмдөрү экенин түшүнүү үчүн саясат таануучу болуунун деле зарылдыгы жоктур.

Эки баскычта

Иш-чаранын деңиз жаатындагы бөлүгүндө көп улуттуу кеме бирикмесин түзүү жана ишин уюштуруу, флоттун кургактагы күчтөр жана авиация менен өз ара аракеттешүүсүн жөнгө салуу, деңиз десантын колдонуу боюнча машыгуу өтөт.

Кургакта НАТОнун стандарттары боюнча операцияларын штабдуу пландоо, күчтөрдү жана каражаттарды жеткирүү, деңиз жээгиндеги багытка чабуул жасоого машыгышат. Авиация абадан чалгындоо жүргүзүп, буталарына сокку уруп, ошондой эле күчтөрдү жана жүктөрдү ташыйт.

Окуу эки баскычта өтөт. 28-июнда баштала турган биринчисинин алкагында башкаруу жана байланыш пунктулары ачылып, операциялар пландалып, согуштук кеме отряддары түзүлүп, авиация таркатуу аэродромдоруна жайгаштырылат.

Экинчи баскычта союздаштардын аскердик күчтөрү шарттуу душмандын суу бетиндеги жана суу түбүндөгү кемелерине колдо болгон бардык каражаттар менен сокку уруп, жердеги буталарга чабуул коюп, абадан жана суудан коргонууну уюштурушат.

Атайын багыттагы бөлүк көңүл чордонунда

Булардын баары Москваны тынчсыздандырбай койбойт, себеби окуунун активдүү фазасы россиялык чек араларга жакын жерде өтмөкчү. РФ Коргоо министрлигинин расмий өкүлү генерал-майор Игорь Конашенковдун айтымында, Россиянын аскердик мекемеси Sea Breeze иш-чарасына тыкыр көз салып, түзүлүп жаткан абалга акылгөйлүк менен чара көрөт.

"Окуулар Россияны түштүк-батыш чек араларда аскердик потенциалын өрчүтүп жатканына Батыш тынымсыз айыптап турган маалда өтүп жатат, — дейт Конашенков. — Ал гана эмес, НАТО машыгууларга жамынуу менен украиналык күчтөргө заманбап курал-жарак, ок-дары жана материалдык мүлк жеткирүүнү көздөйт. Мурдагы жылдардай эле эми да булардын баары Украина куралдуу күчтөрү жана Киевдин көзөмөлүнөн тыш Донецк жана Луганск облустарына жакын жайгашкан улутчул түзүмдөргө жөнөтүлөт".

Окуулар макамы жана аталышы боюнча деңиздик болгону менен аскердик активдүүлүктүн чыныгы чеги Кара деңиз акваториясынын украиналык тилкесинен өтүп кетип жатканын баса белгилейт генерал. Тапшырмаларды аткаруу, парашюттан десанттык, тик учактардан чабуул, ошондой эле атайын операциялар үчүн жабдылбаган жээктерге жоокерлерди түшүрүүдө НАТОго мүчө-мамлекеттердин атайын багыттагы бөлүктөрүнүн өз ара аракеттешүүсүнө басым жасалары белгилүү. Буга дейре Киев "оккупацияланган" Крымда Украинанын Атайын операциялык күчтөрү согуштук аракеттерди жүргүзүүгө даярдыгын жар салып келген. Батыштык союздаштары муну иш жүзүндө текшерүүгө белсенгени айдан ачык.

Күчүн көрсөтүү

Sea Breeze — соңку убакта Кара деңиз чөлкөмүндө Россияга каршы НАТОнун жалгыз чагымчыл аракети эмес. 28-майда Португалия жээктеринде Steadfast Defender аскердик-деңиз окуулары башталган. Жакын арада алар Кара деңизде өтөт. Бириккен эскадранын флагманы — британиялык Queen Elizabeth авиаташуучусу. Бул аталган кеме үчүн алгачкы ыраак деңиз "саякаты" болду. Ал эми машыгууга жыйырманын тегерегиндеги кеме катышууда. Британиялык Daily Mail газетасы маалымдагандай, аталган аскердик окуулар келерки айдын ортосунда Женевада пландалган россиялык-америкалык сүйлөшүүлөргө атайын туш келтирилген. Басылма Владимир Путин менен Жо Байдендин жолугушуусун утурлай НАТО Кремлге ишарат кылуу ниетинде атайын аскердик-деңиз күчүн көрсөтүп жатат деп эсептейт.

Анткен менен кайра эле түндүк атлантикалык альянс машыгуулардын Россияга эч кандай тиешеси жоктугун, тек гана чөлкөмдө Батыштын таасирин чыңдоого багытталганын айтып актанат. Ошентсе да британ журналисттери бул күчтү көрсөтүү деп маалымдоодо.

Тегин жерден Брюссель Кара деңизге күчтүү эскадрасын жана тогуз миң аскер кызматкерин жөнөтпөгөн чыгар. Планетанын күчтүү аскердик блогунун мындай аракеттерине, болгондо да алардын өздөрүнө жараша чара көрүүгө туура келери түшүнүктүүдүр. Бул айда "Батыш – 2021" россиялык-белоруссиялык биргелешкен окууларына кызуу даярдык башталды.

Иш-чара Беларустун жана Батыш аскердик округунун полигондорунда сентябрда өтмөкчү. Эки өлкөнүн армиялары союздаш мамлекеттин территориясына кирип келген болжолдуу душмандын күчтөрүнүн мизин кайтарууга, атап айтканда, чабуулдук топтун урбанизацияланган аймактагы биргелешкен аракет көрүүгө машыгышат.

247
Белгилер:
Россия, ракета, техника, жоокер, Аскер, машыгуу, окуу, Украина, НАТО
Тема боюнча
Путин кайсы жерге кызыл чийин чийгенин Батыш жакшы билет
Кыргыздын улуттук кийимин кийген адамдар. Архив

Жабыла көтөргөн жүк жеңил болот. Кыргыздын канындагы берешендик кайда кетти