Тойго бараткан колукту. Архивдик сүрөт

Жашырынып тойлогон "генийлер" жана акылга сыйгыс ушактар. Пандемиядан алган сабак

1666
(жаңыланган 18:31 20.09.2020)
Ааламды алаамат каптап алапайыбызды таппай жатканда да коомдо адамдын кыжырын келтирген окуялар болуп турду. Колумнистибиз Шабдан Абылгазы уулу кайсы жагдайга жини келгенин санап чыкты.

Дүйнөнү коронавирус каптап, ал илдет көп өтпөй биздин өлкөгө дагы кирип келди. Мындай апаатка өлкөбүздөгү дээрлик бардык тармак даяр эмес болуп чыкты. Экономика, медицина, билим берүү, туризм жана башка тармактын баары вирустун айынан келген кыйын күндөргө туруштук бере албай калды. Өзгөчө Кыргызстанда "казанда эмне болсо, чөмүчкө ошол чыгат" дегендей эле болду. Бардык жааттагы кемчиликтерди коронавирус көзгө сайып көрсөтүп жатты. Акыркы убактарда оору жуктургандардын саны азайып үмүттүн шооласын жандырганы менен адистер бул вирустун экинчи толкуну боло турганын боолголошууда. Мындан улам биринчи толкунда кандай сабактарды алдык, кайсы кемчиликтерибизди моюндап, аны жок кылууга аракет кылышыбыз керек деген мыйзам ченемдүү суроо келип чыгууда.

Пандемияда оорудан мурда ойдон чыгарылган кептер кууратты

"Дүйнөдө коронавирус аныкталууда" деген күндөн баштап, ар кандай ушактардын, божомолдордун арты тыйылбай келүүдө. Алар "бул атайын уюштурулган өнөктүк" дегенден башталып "биологиялык согушка" келип такалат. Албетте, мындай ой жүгүртүүгө кандайдыр бир себептер болгон чыгар. Ал эми такыр эле абсурд делген коомдогу аңыз кептерге саресеп сала турган болсок, таң калып эле отуруп каласың. Алардын айрымдары логикага дагы сыйбайт. Адегенде эле социалдык тармактар аркылуу "5G түйүнү коронавирусту күчөтөт экен", "дезинфекциялоо өпкөнүн кагынуусуна алып келет экен", "вертолет менен дары чачат экен, ал оорунун көбөйүшүнө алып келет" деген сыяктуу ушактар тарап, адистер, расмий органдар жалганга чыгарууга жетишпей жатты. Булардын ичинен "оору жок, бул жөн гана бийликтин оюну" деген таризде айтылган кепке ишенгендердин көбү санитардык талаптарды аткарбай, натыйжада илдет тез жайылып, канчалаган адам бул дүйнө менен кош айтышты.

Азыркы азалуу Ата Журт, эртеңки айт... Бул күндөрдүн артында улуу жакшылыктар бар

Буларды абсурд деп четке кагуунун деле себеби бар. Маселен "5G түйүнү коронавирусту күчөтөт" деген кеп логикага деле сыйбайт. Анткени коронавирус илдети бай, кедей, мусулман, мусулман эмес дебестен бардык өлкөнү каптады. Мындай жагдайда адамдын ден соолугуна зыян келтире турган түйүндүн ишке берилиши мүмкүн эмес. Мындан тышкары, өлкөнүн масштабында алсак, аталган түйүн Кытайдын айрым аймактарында гана иштеп баштаганы маалымат булактарында жазылууда. Ал эми Кыргызстандын технологиялык, экономикалык өнүгүүсүн эске алсак, дүйнөгө тарай элек түйүн алгач бизде орнотулуп калса кызык эле болмок.

"Вертолет менен дары чачат экен" деген аңыз кепке коментарий деле бербей койсок болот эле. Көптөрдү ынандырууга аракет кылгандар башка планетадан келгенби деп кетесиң. Себеби мындан бир канча убакыт мурда чет жактан келген туристтер тоо башында калып кетип, аны куткарууга вертолет таба албай карайлаганбыз. Анан кайдагы өлкөнү кыдырып дары чача турган тик учак табыла калат? "Өзү өлкөдө канча вертолет бар" деген суроо салып көрсөк эле бул кептин калпы чыгып калып жатпайбы.

Аза күтүү "аралыктан" жасалып, тойлордо топурагандар...

Карантин бүтүп, оору азайып медиктердин көзөмөлүнө алына баштаган учурда Нарын облусунун райондорунун бирине барып калдым. Бардык жердегидей эле вирустун таасири жана кесепеттери тууралуу кеп салып отурдук. Биз барган айылда жана аларга коңшу айылда коронавирустан үч-төрт адам каза болуптур.

Караңгы түндүн артында жаркырап тийчү күн бар... Өмүр-өлүм ортосу

"Башында кичине барып, кол-кабыш кылып, көз көрсөтүп жатканбыз. Анан оору күчөп жатканда ылдыйкы айылдан бирөө каза болуп калды. Баралы десек, медиктер телевизордон барбагыла деп үгүттөшөт. Жуктургандардын саны күн санап өсүп жатат. Аз эле адам барган. Ошондо каза болгон адамдын жакын тууганы "кошуналары келе беришпейби, эмне оорудан коркуп жатышабы" деп нааразы болуп ыйлап жаткан. Кийин ошол киши өзү вирус жугузуп алып кайтыш болуп калды. Анын жаназасына эч ким деле барган жок. Доктурлар эле жерге берди. Башында айылдагылар кантип ошондой болсун деп жатышкан. Кийин баары эле түшүнүп калды", – деди бир айылдашы.

Негизи маркумду жерге берүүнүн өз зыйнаты болот. Жакындары, туугандары чогулуп жоктоп, аза күтүлөт. Бирок "өлгөндүн артынан өлмөй жок" деп тегин жерден айтылбаса керек. Андыктан айылдарда абалды түшүнүү менен кабыл алып, аза күтүүнү да "аралыктан" жүргүзүп калышыптыр. Бул күндөр дагы өтөр.

Сөзүбүздү куру какшык менен улайлы. Антпесек, "акыл айтып жатат" деген токонаалатка калабыз. Жашырганда эмне, арабызда "генийлер" толтура жашап жүрүптүр. Мамлекеттик органдар жарандарга жөнү жок үйдөн чыкпоосун улам-улам эскертип, медиктер топтолууга тыюу салып, коомдук жайлар иштебей турганда да жолун таап, топуратып той бергендер болду. Кантип ыңгайын тапты? Ким билсин...

Бизге позитив керек! Жашоону оң нукка бура турган 8 кадам

Тойго жарашыктуу кийинип алып, жаркылдаган унаа менен барып, ал жерден 200-500 адам топтолуп, айрымдары мас болуп алып шоктонуп, кубалашып тилдешип, кучакташып бийлешип... Анан ушунун баарын коомго да, тийиштүү органдарга байкатпай "жашыруун" жасаган адамдарды "гений" дебегенде ким дейбиз? Социалдык тармактарда анча-мынча адамдардын тойдогу сүрөттөрү карантин убакта да чыга калып турду...

Негизи пандемия бир топ эле жүрөктүн үшүн алып койду. Оорунун күчү бир аз басаңдап баратты эле, жаңы статистика вирус илештирип алгандардын саны көбөйүп жатканын көрсөтүүдө. Экинчи толкун болот деп боолголоп, күн суук тартып сасык тумоо менен кошулуп айлабызды алты кетирет деп жатышат. Жакшы эле сабак алгыдай болдук, дүрбөлөңгө түшпөйлүчү. Сактаналы, дарыгерлердин айткан-дегенин аткарып, жардам берели. Өзүбүздү өзүбүз аяйлычы...

1666
Белгилер:
ушак, айыл, той, карантин, коронавирус
Тема боюнча
Түндүн миссиясын билесизби? Өзгөчө абалдын пайдасы
Адамдан эс алган табият. Карантин кыялды чындыкка айландырганда
Кишилер шайлоо участкасында. Архив

Шайлоодон кийин депутаттар кантип "жыргашат". Келечек үчүн элде эки тандоо бар

983
(жаңыланган 16:15 15.09.2020)
Саясий жарышка аттанган 16 партиядан 1 952 талапкер депутаттыкты арзып турган чагы. Эмне үчүн мандатты мелжегендер көп? Кыргызстанда парламенттин укуругу канчалык узун да, депутаттын таасири кандай? Учурда эл эки тандоонун ортосунда калды.

Журналист Эламан Карымшаков шайлоонун шарапаты кызып турган маалда эл эске алчу эки нерсени айткысы келген.

Аз күндөн кийин парламенттик шайлоо өтөт. Бул күнү биз жөн гана добуш бербейбиз, келечегибизди тандайбыз, колубуздагы бийликти бирөөгө ишенип тапшырабыз. Буга өзүбүзгө жар тандап жаткандай эле мамиле кылуу зарыл деп эсептейм. Себеби шайлоодон кийин депутаттарга беш жыл, алар түзгөн системага бери жагы 10 жыл чыдашыбыз керек. Бизди эр кылган да, кара жер кылган да ушулар болот.

Парламент кандай укукка ээ?

Жогорку Кеңештин депутаттары мыйзам чыгарып эле отурат деп ойлогон жоксузбу? Эгер андай десеңиз мандат мынчалык талаш болмок эмес. Мандаттын жыргалчылыгы башкада...

Шайлоодон уткан депутаттар жаңы өкмөттү бекитет. Ал үчүн ар бир партияга квота берилет, мисалы, менин партиям сунуштаган адам айыл чарба министри кызматына, сиздин партияңыздыкы Бажынын башчылыгына дайындалат. Ошентип өкмөттүн курамын түзүп, премьер-министрди дайындашат. Ошол өкмөт анан өлкөнүн тагдырын чечет. Ниети түз болсо өргө тартат, болбосо "өгүз өлбө, араба сынба" принциби менен эптеп иштейт.

Карыз жөнүндө көп кеп кылабыз. Өкмөт чет өлкөдөн насыя алып жатканда бир тыйынына чейин парламент менен макулдашат. Депутаттар карыз кандай максатта алынып, качан төлөнөрүн билген соң ратификациялайт.

Мындан сырткары, партиялар Борбордук шайлоо комиссиясы, Жогорку сот, Конституциялык палата сыяктуу органдарга өзүнүн адамдарын коё алат.

Байыркы бабам кандай эле?.. Эл энчисиндеги эгемендик тууралуу эки ооз сөз

Парламенттин күчүн ушундан байкасаңыз болот, жада калса бир дагы министр депутаттардын макулдугусуз кызматка отура албайт. Жыл сайын өкмөт аткарган иши тууралуу отчёт берет. Эгер аны парламент жактырбай койсо отставкага кетет. Сапар Исаковду дал ушундай жол менен ээрден алып түшүшкөн. Эсеп палатасы менен Улуттук банк дагы парламентке баш иет.

Кыргызстандын мамлекеттик түзүлүшү — парламенттик-президенттик башкаруу. Демек, сиз шайлаган депутаттардын ичинен бирөөсү төрагалыкка шайланат да, президенттен кийинки эле өлкөнүн экинчи адамы болуп калат.

Кыскасын айтканда, бизде парламенттин ролу абдан чоң, кыбыр эткендин баары депутаттар аркылуу чечилет. Азыр сиздин колуңузда опол тоодой бийлик турганын түшүнүп жатасызбы? Ал каалайсызбы-каалабайсызбы 4-октябрдан кийин күчүн жоготот. Мен сизди максаттуу пайдаланууга чакырам.

Сизде эки тандоо бар

Биринчи тандоо:

VI чакырылыштын 100дөн ашуун депутаты кайра мандат алууга ашыгып жатат. Арасында буга чейин эки-үч жолу депутат болгондору бар. Кээ бирлери канча жыл иштесе да жыйынтык көрсөтүүгө жарабаган, галстугу бар, бирок калыстыгы жок оомо депутат катары эсте калды. "Башкасына баш оорутпайм, бизнесимди гүлдөтсөм болду" деп келе жаткандар да бар. Болбосо бир мандат үчүн 500 миң долларды (39,4 миллион сом) ким эле садага чапсын.

Талапкерлердин ооз көптүрүп айткан убадаларын угуп жатканда баскан жолуна да көз чаптырып коюңуз. Баарына көз жумуп, кайра эле ушулар бийликке келишин каалап турсаңыз, биринчи тандоо сиздики болот.

Ошол учурда сизге бир нерсени эскерте кетейин...

Кайсы партияда жогорку билимдүү талапкерлер көбүрөөк? Рейтинг

Парламент өлкө тагдырын ишенип тапшырган өкмөттүн дараметин пандемия башталганда көрдүк. Бюджетте кошумча акча жок, карыз менен жан баккан мамлекет экенибизди түшүндүк.

Июлдагы апаатта саламаттык сактоо системасынын таш-талканы чыкканын жоон терибиз менен сездик. Чекеден кырылып калабызбы деген коркунуч жаралбады беле. Миңден ашуун үй-бүлө жер кучактап отуруп калганын унуткан жоксузбу? Адистер өз убагында медицина тармагына көңүл бурулбаганын айтышууда. Мунун кесепетинен учурда замандаштарыбыз мээрим төккөн энесинен, таянар тоо болчу атасынан, боор тарткан бир тууганынан, чырактай уул-кызынан жана бир жаздыкка башын жөлөгөн жубайынан ажырап, кан жутуп отурушат.

Экинчи тандоо:

Өлкөгө азыр тайманбас, курч, реформатор, сабаттуу жана саясий эрки бар адамдар керек. Агымга каршы сүзө алгандарды тандоо да сиздин эркиңиз. Жаңыланууга карай кадам таштасак, жаркын жашоону кура алабыз.

Мени күйдүргөнү, элдин жашоосун жакшыртууга жарабагандар, калктын жакырчылыгынан пайдаланып колундагы бийлигин 2000 сом менен сатып алууга аракет кылууда. Муну элди шылдыңдоо катары сыпаттайт элем.

Кээ бирлери карантин маалында тараткан жардамын бетине кармап, үгүт ишин аткарууда. Анысына рахмат, бирок билип коюңуздар, биз кайрымдуулук фондунун директорун эмес, мамлекеттин тагдырын чече турган адамдарды шайлап жатабыз.

"Өзүбүздүн бала" деген түшүнүктөн арылып, айылга эки машина шагыл төгүп бергендерге алданбай, "тууганым суранды эле" дегенди жыйыштырып, өз эркибиз менен тандоо жасайлы.

Кайсы партия жаштарды көбүрөөк чогултту? Жаш курак боюнча инфографика

Эч качан кайдыгер болбоңуз, шайлоого барып, колуңуздагы бийликти ишенимдүү адамга тапшырып бериңиз. Ошондо андан талап кыла аласыз. Азыр эч кимге добуш бербей койсоңуз, кийин бийликке нааразы болууга моралдык укугуңуз жок.

Адам сатып алган буюмун каалагандай колдонорун билесиз. Ошол сыңары эле добушуңузду сатып алгандан кийин өз билгениндей бийлик жүргүзөт. Андыктан ойгонуп, активдүүлүктү көрсөтүүгө убакыт келди.

"Элине жараша бийлиги" дейт, мен сиздерге аябай ишенип, үмүт артып турам. Бир күндүк оокат менен эмес, келечек үчүн күйөлүчү!

P.S: Мен эч бир партиянын курамында жокмун. Жөнөкөй жаран жана журналист катары пикиримди жазууну чечтим.

Автордун пикири редакциянын көз карашы менен дал келбей калышы мүмкүн.

983
Белгилер:
келечек, укук, парламент, депутат, тандоо, үгүт, шайлоо
Тема:
Шайлоо-2020
Тема боюнча
Бир эле телеканалга 3 млн. сом берип... Партиялар акчасын кайда чачып жатат
Катарында жумушу жок талапкерлер басымдуулук кылган партиялар. Инфографика
Кайсы учурда депутат мандат ала албай калат. Маалымдама
Камактагы адам. Архив

Атаны төргө эмес, көргө сүйрөгөн бала... "Чоңдордун" уул-кыздары туурасында

2735
(жаңыланган 13:17 13.09.2020)
Төмөндө коомчулуктун, жөнөкөй элдин кыжырын кайнатып, бир топ сын-пикирдин себепчиси болгон өзөктүү маселе туурасында биздин колумнист кеп козгойт.

Соңку айларда өлкөгө таанымал бир нече адамдын балдарынын кылмышка шектелип кармалап жатышы, Жогорку Кеңешке талапкерлердин катарында мурдагы жана азыркы мамлекеттик кызматкерлердин, эл өкүлдөрүнүн уул-кыздарынын жүрүшү мени ушул макаланы жазууга мажбур кылды.

Биз советтик учурда айылдык мектепте окудук. Ошол кезде алыскы кыштактагы окуучулардын арасында да "чоңдордун балдары" деген түшүнүк бар эле. Алар колхоз жетекчилеринин балдары, кыздары болуп, кийингени, көтөргөн сумкасы гана эмес, бизге өктөм сүйлөгөнү менен да өзгөчөлөнүп турчу. Агай-эжейлердин бир тобу да аларга абайлап мамиле кылчу. Кийин бир аз чоңоюп, студент болуп эртеден-кечке, кээде ай жарыгында да колдорубузду чанакка тилдирип пахта терип жүргөнүбүздө, облустук бир чоңдун тууганы суранбай эле кетип калып эртеси атактуу номердеги кара "Волга" менен келип агайларыбыздын эсин оодарганы бар. Ошол эле жылы дагы бир атактуу чоңдун баласы өз жанын өзү кыйып окуу жайыбызды кыйсыпыр түшүргөн.

Атасын жер каратып... Чиновник, саясатчылардын кылмышка аралашкан балдары

Мындай "чоңдордун балдары" – түбөлүктүү проблема, социалдык, педагогикалык, психологиялык көйгөй. Кезегинде ушундайларды Теңир-Тоонун Курткасынан чыккан Байымбет Абдырахманов (Тоголок Молдо) "Кемчонтой" деген казалында келиштирип жазып салган экен. Кемчонтойдун атасы паракор, дүйнө кууган, байлыктын артынан түшкөн, ал кезде казы деп аталган кызматты аркалаган киши болгон. Мезгил жетип ошол бай атасы каза болот да, анын акмак баласы атасы жыйып-терген байлыкты оңго-солго чача баштайт. Чачып тез эле какшытат. Апасы ушул балам оңолор бекен деп малдын күчү менен Багдагүл деген акыл-эстүү кызды алып берет. Ал да Кемчонтойду оңдой албайт. Баягы бойдон кала берет. "Кемчонтойдо эс барбы, унутуп калат урганын, жүрө берет сенделип, ойлобойт жандын жыргалын, нандын атын унутуп, Кемчонтой айтат жалпак деп, калпагын айтат байпак деп, байпагын айтат талпак деп".

Далайларды ыйлаткан "чоңдордун балдары"...

Мына ушул кемчонтойчулук азыр болуп көрбөгөндөй деңгээлге жетти. Өткөн күндөргө кылчайсак, далай ата баланын азабын тарткан, аларга "атасындай экен деп" кызын берип алгандар, атасынын баркы менен кызматка коюп алгандар кийин зар какшаган. Алыс жылдарга барбай эле өлкөбүздүн эки президентинин да "эл караган бетин жер караткандар", качкын болушуна себепкер болгондор чынында балдары экенин дайым айтып келерибизди дагы бир эстеп койсок ашыкча болбос...

Албетте, аткиминерлердин баарынын балдары деп айтуудан алыспыз, бирок сөз эл арасындагы атактуу атасын жер караткандар туурасында болуп жатат.

Баткен облусунун башчысы Москвадан кармалган уулу боюнча үн катты

"Чоңдордун балдары" акчалуу, машинаны түрлөп минет, атасына айтып кызматтарды сатат, укук коргоо кызматкерлерине баш иймек түгүл, керек болсо аларды атып да кетет. МАИлерде "чоңдордун балдары экен, тоспой эле кой" деген сөз бар, алар мыйзамга баш ийбейт да, токтоп да койбойт.

"Чоңдордун балдары" кылмыштуу топтор менен иштейт, ар кандай мыйзамсыз жолдор менен баюунун башында турат. Атасы министр болсо, атасы депутат болсо, атасы губернатор, аким болсо – анын машинасы, дачасы, дагы бир катар жеңилдиктери баласына да кызмат кылат.

"Чоңдордун балдары" бизнес ачып алган, салыкчылар да, бажычылар да, деги койчу, башкаларга бал аарыдай жабыша калган "текшерүүчүлөр" булардан жаа бою качып турат, албетте, "жыландын куйругун тебелеп алуу" алар үчүн кызматынан кол жууш менен барабар эмеспи.

Баары дебейм, бирок азчылык да эмес, ушундай "чоңдордун балдарын" кантип тарбиялап, аларды эл катары жашоого, иштөөгө кантип үйрөтүү керек?

507 млн. сом менен из жашырып кеткен. ЖК депутатынын уулу Болгарияда кармалды

Алардын чалчактап өсүшүнө ким күнөөлүү?..

Мында эң биринчи кезде ата-эненин кылдат көзөмөлү, таалими зарыл. Балдарын аталар, көбүнчө энелер ашкере эрке кылып салат, бала наристе чагынан эле чалчалактап, кийбегенди кийип, ичпегенди ичип, башка балдардан өзүнчө бөлүнүп калат, бара-бара ата-энесин да тоготпой, бардык нерсени өзү билемдикке салып адамдарды теңине албай көбөт. Ушул кезден ата-энеси дагы дале баласын коргоп, милициядан да, прокуратурадан да, соттон да кургак сууруп чыгат, ал гана эмес, акчанын күчү менен баласынын ордуна башка бирөөнү салып берип да коюшат. "Чоңдордун балдары" үчүн бир бей-бечаранын баласынын тагдыры талкаланат.

Эл ичинде кадыры бар кишилер эң биринчи кезекте өз балдарын оңдошу керек. Казак ойчулу, акыны Абай Кунанбай уулу эмне дейт дебейсизби: "Эгер мамлекет менин колумда болгон болсочу, адам баласын оңдоп болбойт деген кишинин тилин тыйып койгон болор элем". Анын айтуусу боюнча, адамдын баласы болгон соң, мейли, ал бир чоңдун эркеси болсо да оңдолот, түзөлөт, кыйшык баскан жерин түздөөгө болот. Ошол Абай атак-даңкка жетип, казак-кыргызга таанымал акын болгон кезде атасы менен ат бастырып баратып, атасы Кунанбайдан мактана сурайт имиш: "Ата, мына мен атактуу акын болдум, казактын баарына таанылдым, атадан кыйын бала болдумбу, сага жеттимби", - деп.

Антсе атасы айтыптыр: "Аның ырас, балам, бирок мен деген казак-кыргызга таанымал акынды – сени тарбияладым, сен дагы менин уулумдай бир уул тарбияласаң, анан атадан артык уул болосуң", - дептир. Ошол атанын башын жер караткан эмес, эл караткан бала тарбиялайлы...

2735
Белгилер:
алдамчылык, уят, уул, ата, Кыргызстан
Тема боюнча
Кимдин баркы менен? Атасын ээрчип саясатка баш баккан уул-кыздар
Тышкы иштер министри Руслан Казакбаев. Архив

Тышкы иштер министри Руслан Казакбаев Россияга барды

57
(жаңыланган 14:26 22.10.2020)
Иш сапардын жүрүшүндө Казакбаевдин россиялык кесиптеши Сергей Лавров жана башка мамлекеттик органдардын жетекчилери менен жолугушуусу күтүлүүдө.

БИШКЕК, 22-окт. — Sputnik. Кыргызстандын тышкы иштер министри Руслан Казакбаев бүгүн, 22-октябрда, Россия Федерациясына барды. Бул тууралуу өлкөнүн РФтеги элчилигинен билдиришти.

Иш сапардын жүрүшүндө Казакбаевдин россиялык кесиптеши Сергей Лавров жана башка мамлекеттик органдардын жетекчилери менен жолугушуусу күтүлүүдө.

Алдыдагы сүйлөшүүлөрдө саясий, соода-экономикалык жана маданий-гуманитардык чөйрөлөрдөгү, ошондой эле эки тараптуу кызыкчылыкты көздөгөн маселелер талкууланат.

Мындан тышкары, кыргыз-орус кызматташтыгынын күн тартибиндеги маселелерди кароо пландаштырылууда.

Буга чейин Казакбаев Россияга эки күндүк иш сапары менен барары айтылган болчу

57
Белгилер:
Сергей Лавров, жолугушуу, Руслан Казакбаев, Кыргызстан, Россия
Тема боюнча
Россия биздин ишенимдүү өнөктөш. Садыр Жапаров элчи менен жолукту