Сахнадагы артисттер. Архив

Өнөр ээлери, кыянаттык кылбагыла! Маданиятты акча сурабай көтөрүүнүн жолу

642
Колумнист Нуржигит Кадырбеков бул ирет бекерчиликтен арылтчу "дарылардын" тобун тизмектеп, бир катар ыкмаларды сунуштады.

Азыр кай жерге барба, курулган же курулуп жаткан минифутбол аянтчаларын көрөсүң. Курулгандары күнбү же түнбү, күрү-гүү түшүп топ кубалагандардан бошобойт. Бул абдан сонун көрүнүш. Ашказанды тамакка шыкап, телефон чукуп же бирөөлөр менен бейпайда сөздөргө ооздун желин коротуп отургандан көңүл чөгүп, ден соолук бузулгандан башка не пайда? Андан көрө, эң чоң душманың болгон эринчээктикти ээрден оодарып, элге кошулуп топ тебе чуркап, арам тер менен терс энергиядан арылганың кандай жакшы. Жамаат болуп ойногон оюн жамааттын ынтымагынын бекемделишине себеп болот деп да калышат.

Дың жердей зыңкыйган тармактар

Ошентсе да бекерчилик оорусунун дарысы — футбол, теннис, улак чабуу сыяктуу спорттук оюндар же мелдештер эле эмес. Бузулбаган дың жердей зыңкыйып адамдын акыл-парасатын, чыгармачылык дараметин байытууга багытталган тармактар турат. Маселен, эмне үчүн калем кармап, адабий шык-жөндөмдү арттырам дегендердин атайын клубдары же ийримдери жокко эсе? Акын болчулар анда, жазуучу же драматург чыкчу жаштар мында келгиле, жазалы, тажрыйба, билим, акыл бөлүшөлү, адабий китептерди, жаңы жазылган чыгармаларды, макалаларды, ал тургай классикадан баштап инновациялык идеяларга чейин талкуулайлы, көрөңгөмдөн бөлүшүп, көргөн-билгенимди үйрөтөйүн деп демилге көтөргөн кыл калем чеберлери эмнеге өтө аз? Жер-жерлердеги атайын билими бар искусство ишмерлери барар багытын таппай, арасат абалдын азабында ар нерсеге мурдун тыгып, көбүнесе чөнтөк телефондун маңдайында көзүнүн майын кургатып, нурун соолутуп, убакыт-саатын өлтүрүп, далай сонун мүмкүнчүлүктөрдөн куру жалак калып отурган жаштар үчүн неге актердук, сүрөтчүлүк же оратордук устаканаларын ачышпайт?

Адам — аалам жана аманат

Ар бир таланттуу жана өнөрлүү адам өзүнчө бир аалам. Ошол ааламды шөкөттөп турган ай-жылдыздын жарыгын, асман-жердин сулуулугун, чокулардын бийиктигин, талаалардын кеңдигин, мухиттердин тереңдигин, тереңде жашынган кен-байлыктарын жан адамга өткөзүп бербей, өзү менен ала кетсе — бул ошол өнөр ээсинин кийинки муундарга карата кылган зор кыянаттыгы болор. Адам өзү дүйнөгө түркүк болбойт. Өмүр жолу бир күнү акыркы чегине жетет, бирок өнөр өчпөшү керек. Өнөрдүн уланышы — өнөр ээсинин өмүрүнүн уланышына тете. Өнөр кенчин аманат тутуп, андан ары алып кетип, кийинкилерге жеткирип табыштоо — бул шакирттердин озуйпасы. Эшмамбет, Коргоол, Алымкул, Калык, Осмонкул сыяктуу шакирттерди тарбиялаганы үчүн тоо булбулу Токтогулдун адабий жана руханий көркөм мурасы тарыхтын татаал жана тайгак жолунда дүбүрттүү жүрүшүн улантып, таң каларлык таскагынан жазбай келет. Элмирбек акын да өмүрүнүн акырында өз өнөр дүйнөсүн данек-даремети мол жаштарга аманат тапшыруу менен такай алек болуптур. Көзү өтүп кеткенине карабай окуучуларынын жана досторунун аракети менен "Аманат" аттуу жыйнагынын жарык көрүп, окурмандардын колуна тийип, баарыбызды кубантып турганы — Элмирбектин ошол өнөрпоз таптоо ишинин ширин мөмөсү эмей эмне?

Бир ок менен бир нече коён...

Ошондуктан, кадырлуу калемгерлер, акын-жазуучулар, публицисттер, режиссерлор, пейзажисттер, актерлор, өз мектебиңиздерди, ийримдериңиздерди уюштуруңуздар. "Арзандын ашы татыбайт" дейт акылман кыргыз. Мындай иштерди акы ала турган кылып уюштуруп, ансыз да болор-болбос айлык маяна алган маданият кызматкерлери үчүн кошумча кирешенин булагына айланталы. Маданият тармагын өз арыгын өзү чаап, өз киндигин өзү кескендей система менен бутуна тургузалы. Бул үчүн канчалаган укуктук-ченемдик актыларга өзгөртүүлөрдү жана толуктоолорду киргизүү керек. Оңбогондой оор иш. Айтор маданият тармагы мамлекеттик казынадан анымды куруп, мунумду ремонттоп, тигинимди көтөрүп бер деп каражат сурай берчү акыбалдан чыгып, мол киреше таап, өзүн багып, өзгөгө каралашчу деңгээлге жетиши керек. Өнөрлүү адамдарынын ити чөп жеп, ташы өйдө кулап, бардар жашаган Батыш-Чыгыштын өнүккөн өлкөлөрүнүн катарына кошулууга жан үрөбөсөк болбойт. Антпесек, салык төлөөчүлөрдүн эсебинен искусство окуу жайларында бекер окуткан адистерибиздин көбү агылып четке кете беришет. Мыскалдап топтогон адам ресурстарыбызды батмандап чачабыз. Ошон үчүн профессионалдык искусствонун өкүлдөрү негизги ишине кошумча акы алуу менен устаттык кызмат көрсөтө тургандай шарт түзүү аба-суудай зарыл. Муну менен маданият кызматкерлеринин материалдык муктаждыгын эле чечпестен, жер-жерлерден таланты ташкындагандарды таап, таптап, Атай Огомбаев менен Күнболот Досумбаевдин, Токтоболот Абдымомунов менен Бообек Ибраевдин, Сүймөнкул Чокморов менен Төлөмүш Океевдин, Меңди Мамазаирова менен Токтоналы Сейталиевдин ишин ийгиликтүү улоочулардын плеядасын даярдаган болобуз. Бул иш аркылуу, ошондой эле элдин, журттун театр искусствосуна, живописке, поэзияга, музыкага болгон кызыгуусун эселеп арттыруу мүмкүнчүлүгү ачылат. Кыскасы, бир ок менен эки эмес, беш-алты коён атарбыз.

Кыргызстан боюнча 1064 китепкана, кырк маданият үйү бар. Ошолордун баары ким ушундай агартуу долбоорлорун аткарууга бел байлагандардын карамагында. Биз колдон келген шарттын баарын түзүп берели. Маданият мекемелери концерт келгенде же бир майрамдык шаан-шөкөт өткөндө гана ачылып, калган учурда ошол жерде иштегендерден башкалар кирип-чыкпай калган үңкүр акыбалында турбашы керек. Ал жайлар интеллектуалдык жарыштардан, адабий талкуулардан, руханий маектерден, өнөрпоздордун сабактарынан, мастер-класстардан, семинар-тренингдерден футбол аянтчалары топ тепкендерден бошобогондой бошобой, күркүрөп иштеп турушу абзел. Спорт залдарынан спортчулар тапталып чыкса, маданият үйлөрүнөн чыныгы адамдар тарбияланып чыгышы шарт. Айтор маданияттын да, маданият мекемелеринин да ээси — эл. Болгону, ичиндеги буюм-тайымдарды, мүлктөрдү аяр колдонуп, таза тутуу талабы бар. Ошентип коомчулуктан, чыгармачылык чөйрөлөрдөн прогрессивдүү демилгелерди, адамдык көрөңгөнү көкөлөтүүгө багытталган долбоорлорду күтөбүз. Маданиятыбызды жапа тырмак биргеликте көтөрөлү.

642
Белгилер:
жай, окуу, музыка, живопись, искусство, аянт, футбол, маданият
Тема боюнча
Кадырбеков: маданият тармагында каржы саясатын ирээттеш керек
Стволдуу замбирек орнотулган өзү жүрүүчү Спрут-СД. Архив

"Мындай нерсе жок эле": РФ кандай танк чыгарууга белсенди?

118
(жаңыланган 19:14 25.02.2021)
Кубаттуу, ыкчам жана кынтыксыз корголгон... Бир түрдүү зооттолгон "Бумеранг" платформасынын негизинде россиялык дөңгөлөктүү жаңы танк жаратууга камынды.

Шассинин өзгөчөлүктөрү анын ичинде ушундай эле жылмакай стволдуу замбирек орнотулган өзү жүрүүчү "Спрут-СД" өңдүү курал комплексин жыйноого мүмкүндүк берерин айтат РФтеги "Аскердик-өнөр жай компаниясынын" башкы директору Александр Красовицкий. Дөңгөлөктүү танкты Андрей Коц мүнөздөп чыккан.

Сирияда кереги тиет

Александр Красовицкийдин айтымында, зооттолгон "Бумеранг" платформасынын негизиндеги дөңгөлөктүү жаңы танкты иштеп чыгуу аяктап барат. К-16 зооттолгон транспортерун жылдын аягына чейин сыноо пландалган.

Инженерлер белгилегендей, бул аппаратты жасоодо илим жана техниканын эң акыркы жетишкендиктери пайдаланылды. Кийинки пландарда өзгөчө багыттагы жана бөлөк үлгүлөрдөгү техника – БМП К-17ни сыноо да бар. "Аскердик-өнөр жай компаниясынын" башкы директору "Бумеранг" платформасынын базасындагы дөңгөлөктүү танкын тез арада бүтүрүү өнөр жай үчүн маселе эместигин баса белгилейт.

Ушул сымал техникалар Советтер Союзунда да чыгарылган, россиялык армияда толук бурулчу мунарасында кубаттуу курал орнотулган дөңгөлөктүү танктар болгон эмес. Зооттолгон автомобилдердин тобун бейрасмий түрдө ушинтип атап коюшат.

Корголушу боюнча бул машиналар чынжырлуу танктарга жетпесе да, ыкчамдыгы, маневр жана жүрүш запасы боюнча алардан артык.

"Дөңгөлөктүү танктар аларга ылайык топурактуу өлкөлөрдө кеңири таралган, — дейт аскерий эксперт Алексей Леонков. — Мисалга Африкада. Атап айтканда, Түштүк Африка Республикасында дал ушундай дөңгөлөктүү танктарга басым жасашат. Алардын негизги артыкчылыгы — ылдамдык жана бир ремонттон кийинкисине чейинки жүрүш аралыгы. Эгер негизги танк он миң чакырымдан кийин бузулуп калса, анда замбиректүү зооттолгон автомобиль жүз миң чакырым жүрө алат".

Эксперттин айтымында, мындай техника ошол эле Сирияда күзөт өтөөгө көмөкчү болмок. Азыр ал жакта аскердик полиция "Тигр" жана БТР-82А зооттолгон автомобилдерин айдап жүрүшөт. Леонков зооттолгон транспортер өңдүү эле танк суу бөгөттөрүнөн да өтүп, жүрүп да, сүзүп баратып да ок атууга жөндөмдүү. Күчтүү куралдан улам аны рейддерде, ошондой эле жалпы операцияларда, атап айтсак, аскердик катарда, чалгында, чалгындоочу отрядда жана кайтарууда колдонууга болот.

Ири калибр

Болоттон жасалган танктар абдан бышык асфальт жолду да талкалап кетери жашыруун эмес. Жол катмарына дөңгөлөктүү техника зыян келтирбегендей болушу маанилүү. Дал ушул себептен зооттолгон оор техниканы атайын тартып келүүчү транспортерлор менен жеткирүүнү ылайык көрүшөт. Жүктөө жана түшүрүүгө бир топ убакыт кетет. Ал эми дөңгөлөктүү танк согуш талаасына дароо, эч кандай машакатсыз жана даярдыгы жок эле кирип кетет.

Келечектүү танктын негизги куралы катары атайын аба-десанттык күчтөр үчүн иштелип чыккан 125 мм замбиректүү курал бөлүгү каралган. Мындай жабдык өзү жүрүүчү "Спрут-СД" танкка каршы замбирегинде да орнотулат. Октоо автоматы жана 40 дүрмөттөн турган ок-дарысы менен турукташтырылган тутумдагы жылмакай стволдуу 2А75 Т-72 жана Т-90 танктарындагы 2А46М куралына окшош.

Өзү жүрүүчү аппарат тийиштүү калибрдеги ок-дарынын бардык түрү менен октолуп, анын ичинде танкка каршы коргонуу тутумундагы тескелүүчү ракеталарды да кое бере алат.

Ок бөлүгүнүн кошумча жабдылышы — 7,62 миллиметрлик калибрдеги танктык Калашников пулемету менен жупташтырылган курал. Мындай жабдууда замбиректик "Бумеранг" дүйнөдөгү эң күчтүү дөңгөлөктүү танкка айлана алат.

Батыш жана Чыгыштагы бул типтеги аскердик техниканын басымдуу бөлүгү 105 миллиметрге чейинки калибрге ээ.

Дөңгөлөктүү танктар менен НАТО жана Азия чөлкөмүндөгү бир нече өлкөлөр камсыздалган. Атап айтсак, Stryker платформасындагы америкалык M1128 MGS, ошондой эле франциялык AMX-10RC, япониялык MCV, италиялык Centauro танктары аталган мамлекеттердин куралдуу күчтөрүндө бар.

РФтин коргоо министри мурунку он жылдыктын башында Рим менен

Centauro партиясын сатып алуу боюнча макулдашкан. Ал түгүл бир нече машина Россияга сыноо үчүн алып келинген, бирок иш ошол менен тык токтогон. Италиялык дөңгөлөктүү танктар аскердик техниканын ишенимдүүлүгү боюнча Россиянын талаптарына төп келген эмес.

Танк жана дрондордун мизин кайтарат

"Бумеранг" дөңгөлөктүү платформасы алгач ирет 2015-жылдагы Жеңиш күнүндөгү парадда элге көрсөтүлгөн. Бул негиздеги техника БТР тибиндеги советтик жана россиялык транспортёрлордон кыйла көлөмдүү жана күчтүү келет.

Шосседе 750 ат күчүндөй кубаттуулуктагы ЯМЗ-780 кыймылдаткыч саатына 100 чакырымга чейин күүлөнө алат. Мотордук бөлүгү алдында, бул десантты арт жагынан салып жана түшүрүүгө мүмкүндүк берет.

"Бумеранг" тобундагы машиналар керамика камтылып, кат-кат сооттолгон, ал эми бул гомогендик коргоого караганда алда канча ынанымдуу. Азырынча дөңгөлөктүү БМП К-17 бул топтогу эң күчтүү машина деп саналат, бул универсалдуу "Бумеранг-БМ" аскердик модулу менен аралыктан башкарылат. Машина тандалма ок-дарылар жана кошумча 500гө чейинки дүрмөт менен камсыздалган 30 миллиметрлик автоматтык замбирек, ошондой эле эки эселенген "Корнет" танкка каршы коргонуучу эки ракета менен камсыздалган.

Мындан олуттуу варианты да бар: К-17 үчүн болжолдуу аскердик модулдардын бири — мүнөтүнө120 ирет ок атуучу 57 миллиметрлик замбиректүү АУ-220М "Байкал". Анын дүрмөттөрүнүн күчү батыштагы акыркы үлгүдөгү бардык пехоталык машиналар менен күрөшкө жетишерлик деп айтылат. Мындан тышкары, 57 миллиметрлик калибри учкучсуз учуучу аппараттарды, анын ичинде чакан көлөмдүүлөрүн да 12 чакырымга чейинки аралыктан таамай жок кылууга мүмкүндүк берет.

118
Белгилер:
армия, Россия, техника, илим, Сирия, танк
Тема боюнча
Россия менен Евробиримдик мамилеси: Лавровдун билдирүүсү көңүл чордонунда
Абу-Дабидеги көргөзмөгө коюлган россиялык коргонуу комплексинин саамалыгы
Көп багыттуу F-35 Lightning II бомбалоочу истребители. Архив

F-35тин солгундашы. Истребителди кайрадан "кара булут чулгоодо"

157
(жаңыланган 20:33 23.02.2021)
Көп багыттуу F-35 Lightning II бомбалоочу истребители америкалык артыкчылыкты жана аскердик күчтүн жогорку технологиялык символу болууга тийиш эле, бирок бул аппарат жаатында АКШнын Аскердик өнөр жай комплексинин мүмкүнчүлүгү чектелүүдө.

Себеби "бешинчи муундагы" көзгө чалдыкпас учактын солгундашына күбө болуп келебиз. F-35тин америкалык паркынын үчтөн экиси кыймылдаткычтагы көйгөйүнөн улам уча албайт. Аскерий баяндамачы Александр Хроленко бул аппараттын кемчилиги, келечегине сереп салган.

Учактын оголе көп орчундуу конструктивдик мүчүлүштүктөрү бар. Пентагон тарабынан белгиленген сыноодон өткөн жок, алигүнчө жалпы өндүрүшкө уруксат чыга элек. Ушул тапта АКШнын Аскердик аба күчтөрү F-35тен баш тартып, 4+ муундагы жөнөкөй  F-16 истребителин тандоого даяр.

Пентагондогулар F-35A учагына буюртманын көлөмүн адегенде 40 пайыздан ашуун, тагыраагы, 1 763төн 1050 учакка чейин кыскартууну сунуштаган. Аны менен катар эле АКШ Аскердик аба күчтөрү эски, бирок ынанымдуу F-16 Fighting Falcon учагына буюртма алуу жолун караштырууда.

F-35 бомбалоочу истребителин АКШ Аскердик аба күчтөрү беш жылдан ашуун убакыттан бери пайдаланып келет, бирок даярдыгынын төмөндүгү, майнапсыздыгы өнөкөткө айланган. АКШ коргоо министринин орун басары мурдараак F-35 Lightning истребителдеринин 36 пайызы гана учууга жарактуу экенин, калган машиналар "жарым-жартылай гана иштээрин" маалымдаган.

Бул аппараттардын даярдык даражасы азыраак деңгээлде Аскердик аба күчтөрү менен, ал эми көбүнесе стелс-каптагычы, кыймылдаткычы, навигация жана учкучтун өмүрүн тобокелдикке сала турган "оңдолгус" конструктивдүү кемчиликтерине жараша аныкталат.

F-35тин бирдигин 100 млн. долларга сатып алган АКШнын союздаштары жана өнөктөштөрүнүн (Улуу Британия, Норвегия, Израиль, Италия, Сингапур, Түштүк Корея, Япония) үмүтү акталган жок. Учак 5-муундагы көрсөткүчтөргө төп келбейт, аскердик даярдыкка дегеле караандабайт, башкача айтканда, багыты боюнча милдеттерин аткара албайт. Кызыгы, АКШнын Аскердик өнөр жай комплексинин "чийки" түзүлүшүн алууга кезек бүтпөйт.

Бириккен Араб Эмирлиги F-35тен 50 даана алууга келишим түзгөн. Израиль "чагылган" паркын үч эскадрилияга (40 машинага чейин) көбөйтүү ниетин билдирген. Мындай жагдайды АКШ менен "достукка" жамынган акы менен гана түшүндүрүүгө болот.

F135 – майнапсыз кыймылдаткыч

Мурда "чагылгандардын" үндөн ыкчам ылдамдыкта стелс-каптагычы жана корпусу талкаланып кетери, кычкылтектин берилишиндеги үзгүлтүктөр (учкучтарга) жана F-35тин программалык камсыздоосундагы мүчүлүштүктөр туурасында кабарланган.

Инженерлер пайдалануунун жүрүшүндө анын кемчиликтерин жоюуга аракет кылышат, бирок алар улам арбып барат. АКШнын Аскердик аба күчтөрүнүн F-35A истребители F135 менен жабдылган, аны америкалыктар "дүйнөдөгү каалаган истребителге пайдаланылчу эң кубаттуу" кыймылдаткыч деп санашат. Бирок дал ошол жабдыгы F-35тин начар иштешинин негизги себеби болуп эсептелет. Машакаттуу F135тин бир саат учушуна 31 миң, ал эми "карыя" F-16 – 8 миң долларга чукул каражат сарпталат. Айтмакчы, Pratt&Whitney компаниясынын F135 кошумча кыймылдаткычтары жетишсиз, ал тургай жай убакта да тартыштык бар. Кокус согуш тутанып кетсе, абага F-35 учактарынын үчтөн бири көтөрүлөт, кийин душмандын абадан коргонуу каражаттарынан да эмес, металлдын ысып кетишинен эле күндөн-күнгө азаят.

F-16ны алмаштырууга да мезгил жетти

АКШнын Аскердик аба күчтөрүнүн согушка жарамдуулугун сактоо үчүн F-35тин үлүшүн кыскартууга аргасыз. Алар заманбапташтырылган F-16 Fighting Falcon (бул менен 1979-жылы куралданышкан, бүгүн мындай типтеги 790 истребитель бар) менен алмаштырылат. Төртүнчү муундагы F-16 көп функциялуу жеңил истребителинин учуш массасы – 21,8 тонна, илмегинин 9 бурчунда 7,7 тонна авиабомба жана ракета ташый алат. Радиусу – 1700 чакырым, максималдуу ылдамдыгы – саатына 2200 чакырым. Аймактык жаңжалдар үчүн дурус машина, бирок "бешинчи муундан" бир кадам артка чегинүү (технологиялык деградация) жакшы эмес. Пентагондо бул жаатта компромисс издөөдө.

Аскердик аба күчтөрүнүн штаб жетекчиси генерал кенже Чарльз К. Браун "антиквариатты" (F-16) сатып алууга каршы чыгып, F-35ке салыштырмалуу арзан-жөнөкөй, бирок F-16га караганда заманга төп бир моторлуу жеңил истребителдин жапжаңы классын иштеп чыгууга чакырды. Кенже Браун буларды "төрт жарым же бештен кем муундагы" машиналар деп сыпаттады.

Америкалык Аскердик аба күчтөрү F-16 Fighting Falcon истребителдерин аскердик учактарга алмаштыруунун жөндүүлүгүн баалоо үчүн изилдөө программасын баштады. Изилдөө каржылык 2023-жылдын башталышына чейин аягына чыгат. F-35 батыш дүйнөсүндө өндүрүлгөн "бешинчи муундагы" жалгыз истребитель болгондуктан ушундай машакат жаратууда. Ал менен шарттуу түрдө атаандашкан кансыз согуш доорундагы төртүнчү муундагы конструкциялар, тагыраагы, Boeing өндүрүшүндөгү F-15 жана F-18 истребителдеринин эскилиги жетти.

АКШнын европалык союздаштары бешинчи муундагы өз истребителин чыгарууга батына элек, ал эми үмүтү үзүлгөн Улуу Британия, Польша, Бельгия, Италия америкалык F-35ти сатып алууга инвестициялап келет.

"Чагылганды" иштеп чыгууга жалпы чыгымдар 400 млрд. доллардан ашып кетти, бирок бул улуттук бюджеттик каражаттарды туура эмес пайдалануунун башаты гана болду.

АКШнын Куралдуу күчтөр боюнча сенаттык комитетте F-35ти "коргоо жаатындагы сатып алуулардын бузулган тутумунун хрестоматиялык үлгүсү" деп атап, ал эми кезегинде белгилүү саясатчы, эски учкуч Жон Маккейн: "F-35 программасынын рекорддук көрсөткүчтөрү нарк, график жана өндүрүмдүүлүк жаатында жаңжал жана апаат болгон", — деп мүнөздөгөн. Анткен менен "Чагылган" АКШ жана анын союздаштарынын Аскердик аба күчтөрүнүн бышыктыгын дагы далай сынай турганы анык.

"Көзгө чалдыкпас" F-35 долбоорунун мындай "өнөкөт" ийгиликсиздеринен улам россиялык Су-57 истребителинин технологиялык жетишкендиктери өзгөчө айырмаланат. Бул – гипер үндүү ракеталарды өздөштүрүп жаткан дүйнөдө чыныгы бешинчи муундагы истребителдеринин карлыгачы. Америкалыктар россиялык куралдын артыкчылыгын аргасыз моюнга алууда.

157
Белгилер:
истребитель, долбоор, АКШ
Тема боюнча
"Баарын ойрон кылат": Пентагон Россияны "ооздуктоого" камынды
"Кайырмак да беришет бекен?". Украинага тартууланган үйлөмө кайыктар
Президент Садыр Жапаров жана Россиянын президенти Владимир Путин Кремлдеги жолугушуу учурунда

Садыр Жапаровдун чет өлкөгө жасаган биринчи сапарынын жыйынтыгы. Сереп

53
(жаңыланган 00:30 26.02.2021)
Президент Садыр Жапаровдун чет өлкөгө жасаган биринчи иш сапары жыйынтыкталды. Материалдан жолугушуулардын урунттуу учурларын окуңуздар.

Садыр Жапаров Бишкектен Москвага 24-февралда учуп кеткен. Делегация дээрлик чоң эле болду. Курамына президенттин аппаратынын жетекчиси, эки вице-премьер, жети министр, эки ведомствонун жетекчилери жана Бишкек шаарынын мэринин милдетин аткаруучу дагы кирди.

Жапаров Россияга учуп кетер алдында Кыргызстан менен Россиянын өз ара мамилелери жана байланыштары жөнүндө "Союздук байланыштар" аттуу макаласын жарыялады. Анда мамлекет башчы тарыхта кыргыз-орус элинин алысташына өбөлгө түзгөн көйгөй жаралбагандыгын белгилеген.

Кийин Россиянын ири маалымат агенттиктеринин бири болгон РИА Новостиге орус-кыргыз мамилесинин абалын, кызматташууда биринчи басым эмнеге жасала тургандыгын айтып берген.

Пандемияга байланыштуу сапар расмий эмес, жумушчу болду. Мындан улам Москванын аэропортунда оркестр жана башка шаан-шөкөт уюштурулган жок.

Кремлден белгилешкендей, жумушчу сапардын программасы мазмундуу болду. Садыр Жапаров Москвага учуп келери менен Россиянын президенти, андан соң Татарстандын башчысы менен жолукту. Кийинки күнгө Россия парламентинин эки палатасынын төрагалары жана өкмөт башчысы менен жолугушуу пландалган.

Бул иш сапар Кыргызстандын жетекчилиги үчүн башкы өнөктөштүн ишенимине кирип, жакшы байланыш түзүүгө жол ачты. Ал эми Россияга алдыда ким менен иштешерин билүүгө мүмкүнчүлүк жаралды.

Владимир Путин

Россиянын лидери эки мамлекет достук гана эмес, союздук мамиле түзө алганын белгиледи. Ал ошондой эле Россия Кыргызстандагы ички саясий кырдаалын жөнгө саларына үмүт артарын айтты.

Пандемия боюнча дагы маселе козголду. Путин Россия Кыргызстанга буга чейин жардам берип келгенин, мындан ары дагы колдоо көрсөтүү үчүн болгон аракетин жасай турганын билдирди. РФ президенти КР өкмөтүнүн вирусту ооздуктоого күчү жетип жатканын канааттануу менен белгиледи. Путин эки өлкөнүн эриш-аркак жылына пандемия жолтоо болгонун эске салып, абал жакшырса орду толтуруларын айтты.

РФ лидери Кыргызстандын Конституциясына киргизилгени жаткан өзгөртүүлөр боюнча дагы кеп козгоду. Ал алдыга коюлган пландар республикадагы кырдаалды турукташтырып, КРдин өнүгүүсүнө шарт түзүп, Россия менен байланышты бекемдээрине үмүт кыларын билдирди. Мындан сырткары, ал Кыргызстан орус тилинин расмий статусун Конституцияда сактаганы Россия үчүн дагы, кыргызстандыктар үчүн дагы маанилүү экенин кошумчалаган.

Ал эми Садыр Жапаров өтө кыйын болуп турган мезгилде жана пандемия учурундагы көрсөткөн колдоого өзгөчө ыраазычылыгын билдирди. Ошондой эле ЕАЭБ, КМШ, ЖККУ жана ШКУнун алкагында кызматташуу ниетинде экенин айтты. Ал ошондой эле коронавируска каршы россиялык вакцинанын майнаптуулугун жана коопсуздугун дүйнө коомчулугу таанып жаткандыгын белгилеп, жакынкы арада Кыргызстан дагы эмдөө кампаниясын баштайт деген үмүттө экенин кошумчалады.

Рустам Минниханов

Андан кийин Жапаров Татарстандын президенти Рустам Минниханов менен жолукту. Жолугушуу таанышуу мүнөздө өттү. Президенттер эки элдин ортосундагы экономикалык жана маданий байланышты күчөтүү зарылдыгын айтышты.

Президент Кыргызстана Садыр Жапаров во время встречи с президентом Татарстана Рустамом Миннихановым в рамках визита в РФ
© Пресс-служба президента КР / Султан Досалиев
Андан кийин Жапаров Татарстандын президенти Рустам Минниханов менен жолукту

Парламенттик деңгээл

Кийинки күнү Жапаров Федералдык кеңештин (парламенттин жогорку палатасы) төрайымы Валентина Матвиенко менен көрүштү. Анда кыргыз-орус кызматташтыгы тууралуу пикир алышуу болду. Матвиенко Жапаровдун чет өлкөгө жасаган алгачкы эле сапарында Россияга келишин эки мамлекеттин мамилеси жогорку деңгээлде экенин айгинелегенин белгиледи. Путин сыяктуу ал дагы Кыргызстанда орус тилинин расмий макамынын сакталышынын маанилүүлүгүн айтты.

Ага чейин Кыргызстандын өлкө башчысы Россиянын Мамлекеттик Думасынын (парламенттин төмөнкү палатасы) төрагасы Вячеслав Володин менен жолуккан. Алар эки тараптуу кызматташуунун келечеги, анын ичинде Кыргызстан менен Россиянын ортосундагы мамилелерди тереңдетүүдөгү парламенттер аралык кызматташуунун ролу жөнүндө пикир алмашкан. Володин ошондой эле Кыргызстанда жакында эле өткөн президенттик шайлоо тууралуу кеп салып, АКШдагы шайлоого караганда бир кыйла ачык өткөнүн айтты.

Михаил Мишустин

Садыр Жапаров буга чейин Михаил Мишустин менен телефон аркылуу сүйлөшкөнү менен Россиянын башка жетекчилери сыяктуу аны менен да алгачкы ирет көрүштү. Россия өкмөтүнүн башчысы эки тараптуу мамилелерди мазмундуу жаңы деңгээлге чыгарып, жаңы долбоорлор менен толтурууга кызыкдар экендигин айтты.

Өз кезегинде Жапаров пандемия учурунда гуманитардык, каржылык жана техникалык жардам көрсөткөн колдоосу үчүн Россия өкмөтүнө ыраазычылыгын билдирди. Ошондой эле эки мамлекеттин ортосундагы бардык потенциалды толук ачып берүүгө умтулаарын кошумчалады.

Президент Кыргызстана Садыр Жапаров встретился с председателем правительства России Михаилом Мишустиным в рамках своего визита в Москву
© Пресс-служба президента КР / Султан Досалиев
Садыр Жапаров буга чейин Михаил Мишустин менен телефон аркылуу сүйлөшкөнү менен Россиянын башка жетекчилери сыяктуу аны менен да алгачкы ирет көрүштү

Мигранттар менен жолугушуу

Жапаров Путин менен жолугушкандан кийин эле Москвада иштеп, жашап жүргөн мекендештер менен кезикти. Ал мигранттардын Кыргызстандын экономикасына кошкон салымы чоң экенин белгилеп, аларды мекенге кайтаруу үчүн шарт түзүүгө убада берди.

Президент сүйлөп жатып, үй ээлери салык төлөөдөн качып мигранттарды каттоодон баш тартышаарын, мындан улам келип чыккан миграциялык каттоонун көйгөйү жөнүндө билерин айтты. Президент маселени чечүү жолдорун да атады.

Кыргызстанцы проживающие в России на встрече с президентом КР в рамках его рабочего визита в РФ
© Пресс-служба президента КР / Султан Досалиев
Жапаров Путин менен жолугушкандан кийин эле Москвада иштеп, жашап жүргөн мекендештер менен кезикти

Россиянын бизнес өкүлдөрү менен жолугушуу

Россиядан инвестиция алып келүү иш сапардын маанилүү милдеттеринин бири экенин Жапаров Москвага жөнөй электе айткан. Жолугушууга россиялык 40ка жакын ири компаниялардын башчылары катышты. Президент ишкерлерди тигүү, айыл чарба продукцияларын кайра иштетүү, логистикалык борборлорду куруу сыяктуу тармактарга каражат салууга чакырды.

 Президент Кыргызстана Садыр Жапаров встретился с представителями крупного российского бизнеса в Москве в рамках своего визита в РФ
© Пресс-служба президента КР / Султан Досалиев
Россиядан инвестиция алып келүү иш сапардын маанилүү млдеттеринин бири экенин Жапаров Москвага жөнөй электе айткан. Жолугушууга россиялык 40ка жакын ири компаниялардын башчылары катышты

Жыйында болгон сүйлөшүүлөр тууралуу конкреттүү маалыматтар айтылган жок. Деген менен президент жана өкмөт мүчөлөрү россиялык ишкерлердин суроолоруна жооп берди.

Эки күндүк иш сапардын соңунда кыргызстандык делегация Кремлдеги белгисиз жоокердин эстелигине гүлчамбар коюп, Улуу Ата Мекендик согуш жылдарында каза болгондорду эскерип бир мүнөттүк аза күтүштү.

© Пресс-служба президента КР / Султан Досалиев
Эки күндүк иш сапардын соңунда кыргызстадык делегация Кремлдеги белгисиз жоокердин эстелигине гүлчамбар коюп, Улуу Ата Мекендик согуш жылдарында каза болгондорду эскерип бир мүнөттүк аза күтүштү

Кандай документтерге кол коюлду?

Иш сапардын аякташы менен Кыргызстандын тышкы иштер министри Руслан Казакбаев кесиптеши Сергей Лавров менен жолукту. Алар төрт документке кол коюшту:

  • КР өкмөтү менен РФ өкмөтүнүн ортосундагы Кыргызстандагы идентификациялоо каражаттары менен товарларды маркировкалоо системасын түзүү максатында Россия тарабынан Кыргызстанга кайтарылгыс техникалык жардам көрсөтүү жөнүндө макулдашуу;
  • КР Коргоо министрлиги менен РФ Коргоо министрлигинин ортосундагы Кыргызстандын аймагында пилотсуз учуучу аппараттарды колдонуу жөнүндө протокол;
  • КР менен РФтин 2021-2025-жылдарга карата коргоо ведомстволорунун башчыларынын ортосундагы аскер жаатындагы стратегиялык өнөктөштүгүн өнүктүрүү программасы;
  • КР Айыл, суу чарба жана аймактарды өнүктүрүү министрлиги менен РФ Айыл чарба министрлигинин ортосундагы айыл чарба продукциясын жеткирүү жаатында кызматташуу жөнүндө өз ара түшүнүшүү меморандуму.
53
Белгилер:
Вячеслав Володин, Михаил Мишустин, Валентина Матвиенко, Владимир Путин, кызматташуу, документ, Москва, иш сапар, Садыр Жапаров, президент, Россия, Кыргызстан
Тема:
Садыр Жапаровдун Россияга сапары
Тема боюнча
Россия Кыргызстанга экономиканы көмүскөдөн чыгарууга 623 млн. сом берет
Путин: Россия Кыргызстанга мындан ары да колдоо көрсөтөт
Кызматташууну бекемдейбиз. Жапаров Путин менен жолукканда эмне деди