АКШнын деңиз аскерлери  Афганистандын Гильменд провинциясында талибдерге каршы операция жүрүп жаткан учурда

Батыш үчүн революциялык кырдаал: Европа көңүлсүнбөйт, АКШ аткара албайт

(жаңыланган 16:26 28.03.2021)
АКШ мамлекеттик катчысы Энтони Блинкен ишине киришкенден эки айдан соң гана Европага иш сапар менен барды.

Буга көп күттүргөн Жо Байдендин басма сөз жыйыны да себептир, бирок жарытарлык жыйынтыктан үмүт этишпесе да сапарды улам жылдыра берүүгө мүмкүн болбой калган. Күтүлгөндөй эле чыкты... Бул туурасында Ирина Алкснис ой толгогон.

Иш сапарындагы эң ири окуя анын НАТОго мүчө-өлкөлөрдүн тышкы иштер министрлеринин жолугушуусуна катышуусу, ошону менен бирге эле трансатлантикалык өнөктөштөрдүн ортосундагы ынтымак бар экенин көрсөтүү болду деп эсептөөгө болот. Бирок риторикалык шаблондордон (Россия жаман, Кытай кооптуу, Иранды ооздуктап туруу керек деген өңдүү) так маселелерге өтөрү менен принципиалдуу карама-каршылыктар калкый түштү. Атап айтканда Афганистандагы тынчтыкты жөнгө салуу.

Былтыр февралда түзүлгөн АКШ менен талибдердин ортосундагы макулдашууга ылайык, америкалык күчтөр Афганистандын аймагынан быйыл 1-майга чейин чыгып кетүүгө тийиш эле. Натыйжада Вашингтон ушул тапта "кетүүгө болбойт калууга" дегендей касташкан тараптардын кысымында калды.

Бул келишим — Трамптын тапканы, демократтар бийликке кайтканы эскиден калган документтен принципке туруп деле арылгысы келери түшүнүктүү. Бирок ошол эле учурда афган таржымалы чындап эле туңгуюкка кептелгенине бир топ болуп калды. Кошмо Штаттарга ал жактан чыгып кетүү мөөнөтү оңтой берди болот. Анан да келишим – бул үчүн бир топ ыңгайлуу шылтоо. Анткен менен мурдагы президенттен айырмаланып Байдендин администрациясы державанын кадыр-баркына доо кетирүүгө даай алышпайт.

Америкалыктар кеткенден кийин "Талибандын" соккусу менен Кабулдагы улуттук өкмөт кулайт. Мунун ыктымалдуулугу жогору, анткени талибдер дээрлик жашырынбай эле согуштук аракеттерди калыптандырууга камынууда.

Бир айча убакыт калды. Афганистанда он миңден ашуун натолук контингентти чыгарып кетүүгө мүмкүн эмес. Ушул логистикалык көйгөй да үстөккө-босток болууда. Бул туурасында Вашингтондун жогорку кызматтагы өкүлдөрү ачык эле билдирип жатышат. Мындай жагдайда Кошмо Штаттар өзүнө ылайык келген, кесепети азыраак болчу чечимди табуу аракетинде түйшөлүп турат.

Америкалыктар өз союздаштарынын, эң оболу Германиянын бул багыттагы көз карашын мурда этибарга албаганы Блинкендин ушул сапарында анык болду. Ал эми аларда дооматтар толтура экен. Европа Катардын борбору Дохада жүрүп жаткан афган бийлиги менен талибдердин ортосундагы сүйлөшүүлөрдү кызуу кубаттайт.

Келишимден тез майнап чыгарына да Европа биримдиги ынана бербейт, ошону менен бирге эле Афганистанда НАТОнун аскердик вазийпасын улантылышын туура көрөт.

Германия дээрлик дагы бир жылдык операция үчүн бундесвердин мандатты узартуу процессин баштады. Тийиштүү чечим бундестагдын кароосуна коюлган. Капысынан эле Кошмо Штаттар тынчтык орнотуу боюнча башка бир конференцияны келерки айда Түркияда өткөрүү демилгеси менен чыга калды. Анан калса бул иш-чара көздөгөнүнө жетип, чет элдик күчтөрдү бачым эле чыгарууга мүмкүндүк берчү кандайдыр бир макулдашууга кол коюларына ачык эле ишарат кылды. Европа бул туурасында маалымат каражаттарынан кулакдар болду. Трамп союздаштарын ачык эле көзгө илбей, мазактап келгени го бир жөн. Бирок демократиялык жаңы администрация да иш жүзүндө ошол эле багытта баратат: коммуникация түзүк иштебейт, Вашингтон өнөктөштөрү менен кеңешип коюуну туура көрбөсө да, жок дегенде пландаган кадамдарын маалымдап койбойбу деген тейде катуу кыжырданды.

НАТОнун Афганистандагы он миңден ашуун аскеринин ичинде америкалыктар болгону – үч жарым миң. Калган он миңдей жоокер – НАТОнун башка мүчөлөрүнүн өкүлдөрү, анын ичинде миңден ашуунун германиялык бундесвердин аскер кызматкерлери түзөт. Кошмо Штаттардын соңку демилгелерине Европанын кыжырданган реакциясы аскерлерин америкалыктар согуш кырында турган, туруксуз өлкөгө таштап койбойбу деген кооптонуусуна байланыштуу. Дал ушул себептен Брюсселдеги Блинкендин катышуусундагы сүйлөшүүлөрдө "бирге кирдикпи, чогуу чыгабыз" деген тема таптак жаңырды. Бирок кеп мында эле эмес. Салыштырсак, 2011-жылдын 6-июнуна карата маалыматтарда Афганистанда НАТОнун аскердик контингентинин саны 13 миңди түзгөн. Анын 90 миңи америкалык аскерлер эле. Башкача айтканда, АКШнын аталган республикадагы операцияга кошкон адамдык ресурсу калган 47 өлкөнүкүн жалпы эсептегенде эки эки көп болгон. Эми абал алмашты, мындай багыт акыркы жылдары батыш ичиндеги кызматташуунун ар кыл тармагында байкалууда.

"Демократиялык эмес" Москва менен Пекинди кызуу талкуулашканы менен Германия "Түндүк агым – 2" долбоорунан, ал эми Европа Кытай менен соода өнөктөштүгү жөнүндөгү макулдашуудан баш тарткысы жок. Энтони Блинкендин россиялык С-400дү "өлкөдө кармабоого" кайра-кайра чакырышына Түркия маселе талкууга жабык экенин билдирди.

Байдендин администрациясы эми өз күчтөрү толуп калганын туйган кенже өнөктөштөрүн тил алууга мажбурлоочу инструменттерди издөөгө аргасыз. Анткен менен жамааттык Батыштын ичиндеги күчтөрдүн бөлүнүшү кыйла өзгөрүүгө дуушар болгон шартта мындайга жол берилери күмөн.

Белгилер:
өнөктөштөр, соода, долбоор, Түндүк агым - 2, Энтони Блинкен, АКШ
Тема боюнча
Европа AstraZeneca компаниясынан өч алууда
F-35 өзүн-өзү кыйратып... Келтирген зыяны — 2,5 млн. доллар
"Кыйратуучу план керек": Пентагондун Аляскадагы шашылыш аракети
Эркиндик айкелинин дубалга тартылган сүрөтү. Архивдик сүрөт

АКШ санкциялары менен дүйнөгө болгон үстөмдүгүн кыйратууда

(жаңыланган 19:03 11.04.2021)
Батышта Россияга каршы санкциялар иши өз нугунда жүрүүдө: бири аларды иштеп чыгып киргизип жатса, башкалары жаңы санкциялардын кесепетин болушунча азыраак тартуунун жолун издөөдө.

Айрым учурда ролдору бири-бирине дал келбейт, башкача айтканда, адегенде чектөөлөр киргизилет. Кийин демилгечилер өздөрү ошол "саздан" чыга албай чабалактайт. Ал эми Россия элитасын улутташтыруудан технологиялык автономдуулукка дейре өзү пландагандай жаңы, бирок өз пайдасы үчүн бир өңчөй чараларды пайдаланат. Дал ушул жагдайга баам салган Ирина Алкснистин макаласы РИА Новости агенттигине жарыяланды.

Ушул тапта Вашингтон "Түндүк агым – 2" долбоорунун тагдыры боюнча сүйлөшүүлөрдү жетектей турган атайын өкүлдүн талапкерлиги аныкталат. Politico басылмасы америкалык Юстиция министрлиги курулуп жаткан газ түтүгүнө каршы кезектеги дагы эки санкцияны жактырганын жазып чыкты. Анын алкагындагы кара тизмеде газ түтүгүнүн курулушу жана кийинки пайдаланылышына жооп бере турган швейцариялык Nord Stream 2 AG компаниясы, анын жетекчиси Матиас Варниг да бар.

Чектөөлөрдүн долбоору келерки айда конгресстин кароосуна коюлуп, бекитилиши күтүлөт. Ачыгы бул так эмес, анткени газ түтүгүнө каршы жаңы чаралар боюнча акыркы чечим азырынча кабыл алына элек. Ал түздөн-түз сүйлөшүүлөргө жараша экени ачык. Бирок ал Россия менен эмес, Европа менен жүргүзүлмөкчү. Байдендин администрациясы үчүн башкы көйгөй дал ушунда. Конгрессте эки партиянын өкүлдөрү тең "Түндүк агым – 2" долбоорун эмне болсо да токтотууну талап кылып, ал эми Берлин айтканынан кайтпай газ түтүгүн коргоп көшөрүүдө. Сүйлөшүүлөрдүн натыйжасында Вашингтон стратегиялык объектисин коргогон Батыш Европанын бул маселеде жумшарышына үмүттөнөт. Анткен менен журналисттер улам эскертип тургандай, газ түтүгүнүн курулушу 96 пайызга аяктап калды.

Дээрлик бул менен катар эле Politico Bloomberg шайлоого кийлигишүү жана хакердик чабуулдар үчүн Россияны жазалоонун жаңы чараларынан баян салды. Кезектеги кара тизменин "Россиянын президенти Владимир Путинге жакын адамдар" менен толтуруудан тышкары, администрация "АКШда дипломатиялык вазийпаны жамынып иштеп жүргөн россиялык чалгынчыларды" өлкөдөн чыгаруу мүмкүнчүлүгүн кароодо. Ошентсе да Вашингтон үчүн анын "кыйыр таасирлери" да жок эмес. Жакында эле Россиянын АКШдагы элчиси Анатолий Антонов айткандай, Кошмо Штаттар РФ дипломаттарына каршы визалык согушту баштап, анын айынан эки миссия тең кызматкерлердин, анын ичинде техникалык адистердин тартыштыгына кабылууда. Анткен менен россиялык элчиликтин кызматкерлери бардык кыйынчылыктарга туруштук берүүдө.

Пандемия маалында видеоконференция кызматын көрсөтүп, иши өргө чыккан Zoom компаниясы Россия жана КМШ өлкөлөрүнүн мамлекеттик мекемелери жана компанияларын тейлөөгө тыюу салган. Бирок бир нече саат өткөн соң Zoom компаниясынын өкүлү "мамлекеттик, ошону менен бирге эле жаңы жана азыркы пайдалануучулар таратуучулар аркылуу эмес, сайт аркылуу түз кайрылып аккаунт сурай алышарын" тактаган. Компаниянын мындай кетенчиктегенин да түшүнүүгө болот, себеби былтыр россиялык мамлекеттик мекемелер, атап айтканда, жогорку окуу жайларына байланышкан кардарлары кыйла көп киреше алып келип турган. Эми алар жапырт жана шашылыш түрдө альтернативдик аянтчаларга кетүүдө.

Акыркы жылдары санкция темасы Россиянын ичиндеги процесстер да, эл аралык алакалар үчүн да кадыресе көрүнүшкө айланган. Глобалдык бир полярдуу дүйнөдө санкциялар – чындап эле азыркы тутумду бекемдөө инструменти.

Эң катаал чектөөлөр менен да жашоого болот, муну Иран да, Корея элдик-демократиялык республикасы тастыктап келет. Тек гана мунун куну чоң, калктын турмуш сапаты начарлайт, улуттук экономиканын жоготуулары көбөйөт, технологиялык жактан артта калат.

Санкциялар ал убакта өлкөнү заманбап өнүккөн цивилизациядан чийип салууну түшүндүргөн. Мейли бул жогорку технологиялык долбоорду ишке ашыруудагы кыйынчылык болсун, ал түгүл жөнөкөй эле жагдай, мисалы, SWIFT тутуму өчүрүлгөндүктөн жарандар дүкөндө да карта менен төлөй алышпайт. Жети жыл мурунку РФке каршы санкциялар да өлкөнү ушундай эле залалга батырган. Бирок бара-бара санкциялар батыш биримдигин да, АКШ үстөмдүк кылган жалпы дүйнөлүк тутумга да таасир этпей койбоду. Ал убакта өгөйлөнгөн өлкөлөрдү технологиялык жактан солгундатуу механизми болсо, азыр санкциялар, тескерисинче, алардын өнүгүшүнө өбөлгө болчу инструментке айланып отурат. Муну түшүнүп турса да, дүйнөдө Кошмо Штаттардын үстөмдүгүн кыйратып бүтүрсө да Вашингтондогулар бул кадамдан артка кайта албай турушат.

Белгилер:
экономика, КМШ, чектөө, санкциялар, Европа, АКШ, Россия
Тема боюнча
Батыш жаңы санкциялар менен темир көшөгөнү тартууда. Сереп
Климатты бетке кармап... АКШ кантип жашаш керектигин үйрөтүүгө өтчүдөй
Россиялык Белгород эксперименталдык субмаринасы. Архив

Россиялык "Посейдон" Тынч океанга карай камынууда

(жаңыланган 13:13 11.04.2021)
Тынч океандагы базалардын бири "Посейдондорду" ташуучунун дайымкы жайгашкан жайына айланмакчы. Ошону менен бирге эле суу түбүндөгү эксперименталдык кайык Дүйнөлүк океандын каалаган жеринде белгиленген милдеттерин аткара алат.

НАТОго мүчө-өлкөлөрдүн күчкө таянып Россия менен диалог куруу аракеттери мыйзам ченемдүү түрдө катуу каршылыктарга кабылат. Россиянын батыш чек араларына жакын жердеги АКШ армиясынын чагымчылдыктарынын күч алышы батыш, Кошмо Штаттардын тынч океандык чек араларына да чагылбай койбосу анык. Бул тууралуу РФтин "өнөктөштөрүнө" россиялык "Белгород" эксперименталдык субмаринасы жана "Посейдон" термоөзөктүк тутуму эскертип турарын белгилейт аскерий серепчи Александр Хроленко.

Жума ортосунда аскердик-өнөр жай комплексиндеги булактар деңиз учкучсуздарын ташуучу "Посейдон" – 09852 долбоорунун эксперименталдык "Белгород" суу түбүндөгү атомдук кайык сүзүүгө бет алганы турат (реактору кое берилген). Субмарина сентябрга чейин сыналып, океанда күзөт өтөйт. Шварттык сыноолору жүрүп, башкача айтканда кеменин курулуш сапаты, тетиктеринин топтоштурулушу жана жөнгө салынышы, жүк алдында энергетикалык орнотмосун, бышыктыгы жана коопсуздугу текшерилүүдө.

Тынч океандагы базалардын бири "Посейдондорду" ташуучунун дайымкы жайгашкан жайына айланмакчы. Ошону менен бирге эле суу түбүндөгү эксперименталдык кайык Дүйнөлүк океандын каалаган жеринде белгиленген милдеттерин аткара алат. 2027-жылга чейинки куралдануу боюнча мамлекеттик программасынын алкагында Россия ушундай үч субмарина курмакчы.

"Посейдон" тутумун иштеп чыгуу тууралуу РФ президенти Владимир Путин алгач ирет 2018-жылы айткан ("Белгород" сууга 2019-жылдын 23-апрелинде кое берилген). Буталарынын кеңири спектрин – болжолдуу душмандын абада ташуучу топтору, жээкти бекемдөө жана инфраструктурасы экенин белгилеген.

Мындай инструменттер менен Путин "тек полярдуу оюндун" эрежелерин өзгөртүүгө убада берген. АКШнын ошол туштагы расмий өкүлдөрү "техникалык жактан жасалма жана укмуш" деп россиялык жаңы куралды ачык эле жактырышкан эмес. Бүгүн Кошмо Штаттардын Мамлекеттик департаменти континенттер аралык 2М39 "Посейдон" өзөктүк торпедасынын пайда болгонуна өзгөчө тынчсызданып туру.

Жалпысынан РФтин "өнөктөштөрүн" аталган мамлекеттин улам өнүгүп жана бекемдеп бараткан Аскердик-деңиз флоту чочулатат. Business Insider басылмасынын маалыматына таянсак, анын курамында 360 чакты кеме, анын ичинде 59 субмарина (баллистикалык ракеталуу суу түбүндөгү 12 крейсер) иштейт.

Өзгөчө мүнөздөмөлөрү

09852 долбоорундагы суу түбүндөгү "Белгород" көп буталуу атомдук кайыгы – үчүнчү муундагы 949А долбоорунун "Антейдин" эксперименталдык кайра жаралышы. Эске салсак, бул "Посейдон" тутуму үчүн атайын ыңгайлаштырылган. Ал эми эң башта "Антейлер" ракетага каршы коргонуучу "Гранит" ракеталарын ташуучусу эле.

"Посейдон" – ооздуктоонун абдан олуттуу инструменти. Өзөктүк энергетикалык орнотмосу бар стратегиялык континенттер аралык терең суудагы аппарат 10 миң чакырымга чейинки аралыкка 1000 метрлик тереңдикте сүзө алат. Сыноолор аталган системанын "укмуштай" мүнөздөмөлөрүн жана ыраак аралыкты багындыра аларын чындап эле тастыктады. Автономдуу "Посейдон" болжолдуу душмандын колундагы азыркы жана келечектеги субмарина, торпеда жана ракеталары жете алгыс тереңдик жана ылдамдыкта жүрөт. Океанда ушундай "торпеданын" изин табыш оңой эмес, жай ылдамдыкта дээрлик дабышсыз сүзөт. Автономдук башкаруу системасы кайыктарга каршы чектерди, коргонуунун бөлөк тутумдарын таап, басып өтүп, таамайлыгын кепилдөөгө мүмкүндүк берет.

Узундугу 24 метр, диаметри 1,6 метрлик өзөктүк кыймылдаткычтуу аппарат кадимки жана мегатонналык ок бөлүгү менен жабдылган. Мындай куралга Россия гана ээлик кылат, дүйнөдө эч бир өлкөнүн "Посейдондон" коргонуу каражаты жок.

Мурдараак АКШ башында турган жамааттык Батыш Чыгыш Европада ракетага каршы коргонуунун глобалдык тутумун түзүп НАТОну чыгышка карай кеңейтүү менен РФтин стратегиялык өзөктүк күчтөрүнүн дараметин жок кылууга тырышкан. Россиянын чек араларына жакын аймактарга сокку уруучу "Томагавк" жана орточо ыраактыктагы башка ракеталарды жайгаштыруу ниетин көздөгөн. "Посейдон" континенттер аралык тутуму РФтин "өнөктөштөрүнө" агрессор сөзсүз жазасын ала турган көп полярдуу дүйнөнүн катаал чындыгына кайтууга түртөт.

"Кыямат күндүн торпедасы" Америкалык стратегиялык командачылыкты (STRATCOM) 2019-жылдын февралындагы сыноолордун башында эле тынчсыздандыра баштаганы тегин жерден эместир. Конгресстеги угууларда STRATCOM жетекчиси Жон Хайтен "Посейдон" жаңы курал тутуму катары СНВ-3 келишиминдеги чектөөлөргө кирбестигин, ошондой эле Кошмо Штаттарда аналогу иштелип чыга электигин билдирген. Континенттер аралык учкучсуздардын штаттык ташуучусунун топтомун 098531 долбоорундагы "Хабаровск" суу түбүндөгү атомдук кайыгы ачат.

Субмаринанын негизги мүнөздөмөлөрү купуя сыр. Ачык булактардагы маалыматтарга караганда, кеме жапжаңы өзөктүк энергетикалык түзүлүш менен жабдылып, "Кыямат күндүн учкучсуз торпедаларынан" алты бирдикти бортунда ташый алат.

Сыйымдуулугу – 10 миң тоннанын тегерегинде, суу түбүндөгү ылдамдыгы – 32 узелге дейре, чөмүлүү тереңдиги – 500 метр, автономдуулугу – 120 сутка, экипажы 100 кишиден кем эмес. Субмаринанын корпусу жаңы "Борей" стратегиялык ракета ташуучуну эске салат.

Мында учкучсуз Түндүк жарым шардын каалаган бурчунан АКШнын жээктеги чийиндерине жете аларын эске алуу зарыл, бирок ал РФке каршы агрессия жанданган күндө гана колдонулат. Эске салсак, Кошмо Штаттар орто жана кыска аралыкка багытталган ракеталарды жок кылуу боюнча келишимден жок шылтоо менен чыгып, былтыр аскердик бюджетин 750 миллиард долларга чейин (бул сумма дүйнөнүн калган бүт өлкөлөрүнүн жалпы коргонуу чыгымдарына барабар) өстүргөн.

Россиянын көп буталуу океандык тутуму – көзү түз эмес "өнөктөштөрүнө" кулак кагыш, Чыгыш Европада Пентагондун жана НАТОнун сокку уруучу дараметинин кооптуу топтоштурулушуна ассиметриялык жообу болмокчу.

Белгилер:
экипаж, суу, Дүйнө, АКШ, Россия, ракета, курал-жарак
Тема боюнча
"Циркон" Россиянын жээктеринен батыш кемелерин "кубалады"
F-35 өзүн-өзү кыйратып... Келтирген зыяны — 2,5 млн. доллар
Замначальника отдела Государственной судебно-экспертной службы КР Жийдегуль Семенова на радио Sputnik Кыргызстан

Семёнова: сөз аркылуу жасалган кылмыштар үчкө бөлүнөт

Мамлекеттик соттук-эксперттик кызматтын Диндик экспертиза башкармалыгынын жетекчисинин орун басары Жийдегүл Семёнова сөз менен кылмыш жасоо үч топко бөлүнөрүн айтты.
Семёнова: сөз аркылуу жасалган кылмыштар үчкө бөлүнөт

Соттук-эксперттик мамлекеттик кызматта Диндик экспертиза башкармалыгы болуп түзүлгөнүнө эки жылдын гана жүзү болду. Биз террордук, экстремисттик чакырык, үндөөлөрдү камтыган же улуттар аралык кагылышууларга алып келүүчү, болбосо кайсы бир топтогу адамдардын же жеке инсандын аброюна шек келтирген тексттерди талдап, иликтейбиз. Бул тууралуу Жийдегүл Семёнова Sputnik Кыргызстан радиосуна маек куруп жатып билдирди.

Анын айтымында, сөз аркылуу кылмыш жасоо өлкө аймагында жылдан-жылга көбөйүүдө.

"Сөз менен кылмыш жасоону негизги үч топко бөлүп карайбыз. Алар кептик бейбаштык, кептик алдамчылык жана кептик кылмыш болуп аталат. Мисалы, интернет айдыңында коомго коркунуч жаратпаган, бирок жеке бир адамды же улутту таарынткан текст — бул кептик бейбаштык болуп эсептелет. Ал эми кайсы бир продукцияны эч негизсиз мактап, кымбат сатуу аракетин көргөн сыяктуу тексттер кептик алдамчылыкка кирет. Кептик кылмыш деп биз экстремисттик, террордук чакырыктарды жана башка ушул сыяктуу оор иштерге үндөгөн тексттерди атайбыз. Биздин милдет ошол жерде мыйзам бузуулар бар экенин аныктап берүү гана. Ал эми чечимди сот чыгарат. Аныктоодо биз эч качан бир гана сөзгө же сүйлөмгө басым жасабайбыз. Жазылган жалпы текстке көңүл бурабыз. Ал социалдык тармактагы бирөөнүн жеке баракчасына жазган посту болобу же анын түбүнө жазылган комментарийби, айырмасы жок", — деди Семёнова.

Лингвист 2018-жылы кептик мыйзам бузуу боюнча 86 учур катталса, 2019-жылы 950гө жеткенин кошумчалады.

Белгилер:
Жийдегуль Семенова, талдоо, укук, мыйзам, кеп
Тема боюнча
Бегилерова: адвокаттын телефон сүйлөшүүсүн угууну кысым катары кабыл алабыз