Акча каражаттары. Архив

Акчаны кайсы валютада сактаган оң? Жөнөкөй, бирок маанилүү кеңеш

594
Sputnik Кыргызстандын баяндамачысы каржылык сабаттуулук боюнча материалдардын топтомун даярдады. Бул макалада акчаны кайсы валютада сактоо туура экенин, ошондой эле акча сакталган валюталардын артыкчылыктарын жана терс жактарын талдап берген.

Мурунку жолкусунда автор акчаны кантип көбөйтсө болорун, тыйын-тыпыр топтоонун жолдорун кенен айтып берген.

Кокус курс жогорулап кетсе, пайда таап алууга же, тескерисинче, куну төмөндөп кетсе маңдай тер менен тапканыңдан жоготуп алуу ажеп эмес. Ошондуктан валюталардын оң жана терс тараптарын карап чыгалы.

Бардык акчаны долларда сактоо

Мунун артыкчылыгы америкалык валютанын негизинен дайым өсүштө болгондугунда. Алыс кетпей эле былтыркы көрүнүштү мисал келтирели, март айында аталган валютанын наркы 70 сомдон 85 сомго дароо көтөрүлгөн. Бирок ошол эле жылы кайра 76 сомго түшкөн. Башкача айтканда, доллар арзандап да кетерин эске алуу абзел. Мындайдан мен да күйгөн жайым бар, кезегинде 80 сомдон ашык акчага сатып алсам, көп өтпөй кайра анын куну түшүп кетпеспи. Көңүл чөгөргөн абал, кейибей коё албайсың.

Сатып алайын десеңиз эле кымбат курска кабыласыз, ал эми акча керек болуп алмаштырар убакта сатып алганыңыздан кыйла арзандай түшкөн болот. Жөн жерден чыгым тартасыз.

Америкалык валютанын куну өзгөрбөгөн күндө деле алмаштырууда бир доллардан 20-30 тыйын жоготосуз. Эгер топтогон акчаңыз азыраак болсо, анда чыгымыңыз анчалык сезилбейт.

Дагы бир терс жагы – банкта аманатты долларда кармоо, анткени бул валютадагы салымдардын пайыздары өтө аз, 1-4 пайызды гана түзөт.

Сом менен сактоо

Улуттук валютаны сыйлап жана сүйүүгө тийишпиз. Мекенчилдиктен тышкары да артыкчылыктары арбын. Сом түрүндөгү депозиттер абдан жогору, 5-6 пайыздан айрым түрлөрү боюнча узак мөөнөткө салынса 14кө чейин чыгат.

Башкача айтканда, туруктуулук өкүм сүргөн жылдары инфляцияны гана жаппастан, активдериңизди да бир аз жогорулатат. Дагы бир артыкчылыгы — чыгымдардын басымдуу бөлүгү адатта улуттук валютада болот, андыктан алмаштыруу операцияларында жоготууга учурабайсыз.

Бирок терс тарабы да жок эмес. Курс кескин жогорулап кетиши ыктымал, андайда чет өлкөлүк валютага айландырганда жыйнаган тыйыныңыздын суммасы азыраак чыгып калат.

Кыргызстан товарлардын басымдуу бөлүгүн сырттан импорттогондуктан, доллардын куну өскөндө баалар да асмандайт, сатып алуу жөндөмү төмөндөйт. Жогорку инфляция депозиттик ченди бөгөп коюшу мүмкүн.

Туруктуу жылдары банктагы аманат бир аз киреше алып келсе, каатчылык каптаганда чыгымга да кабылуу коркунучу бар. Маселен, 2019-жылдын июль айынан 2020-жылдын июлуна чейин өлкөдө инфляция 14,6 пайызды түзгөн. Башкача айтканда, бул жылдык депозит боюнча ар бир ченден жогору.

Евро жана башка валюталар

Былтыр евронун куну 100 сомдон ашкан. Мындай өсүш жакшы көрсөткүч экени айныгыс. Терс тарабы – өтө төмөн пайыздык чени, быйыл жыл башында үч пайыздан ашкан эмес. Анан да бул валютада жергиликтүү банктардын үчтөн биринде гана аманат ачууга болот.

Дагы бир кемчилиги — сатып алуу менен сатуудагы айырманын чоңдугу. Эгер долларда бул 0,2-0,3 сомду гана түзсө, европалык валютада мындай айырма бир сомдон ашат.

Эске салсак, башка, британиялык фунт стерлинг өңдүү валюталар дээрлик өлкөдө тараган эмес. Ал эми тыйынды өлкөдөгү каржылык мекемелерде оңой алмаштырып же жайгаштырууга мүмкүн болгон валютада кармоо дурус.

Эмне кылуу абзел?

Адатта банкирлер жана каржылык талдоочулар берген негизги кеңеш – диверсификация. Улуттук банктын төрагасы Толкунбек Абдыгулов тыйын-тыпырды үчкө бөлүп, сом жана доллар түрүндө, ал эми үчүнчү бөлүгүн алтын куймаларына салууга кеңеш берген. Башкача айтканда, топтогон каражаттын баарын бир валютада кармоо кооптуу.

"Жеке "портфелди" дайым диверсификациялоо кажет. Сом, доллар же алтын менен гана кармоо туура эмес ыкма", — деп түшүндүргөн Абдыгулов.

Кандай болгон күндө да кантип сактоо керектигин өзүңүз чечесиз, бирок алгач тыкыр изилдеп, негизги валюталардын оң жана терс жактарын салмактап алыңыз. Акыл калчаган соң гана чечим кабылдаган оң.

594
Белгилер:
акча, валюта, банк, доллар, сом, евро, каржылык
Тема боюнча
Акчаны кайда салып кантип көбөйтсө болот. Кыргызстандагы шарттар
Россиялык Су-35С истребители

Россиялык Су-35С истребители авиаташуучуларды "соо калтырбайбы"?

178
(жаңыланган 10:45 03.12.2021)
Х-35У канаттуу ракетасы менен 4++ муундагы Су-35С оор истребители коё берилген жерден 500 чакырым аралыктан деңиздеги буталарынын бардык түрүн жок кылат. Кара деңиз аймагы, Балтика, Заполярье жана Ыраакы Чыгышта Россиянын чек арасындагы коргоо тутумун бекемдейт.

Бир катар сыноолордон соң таамай тийчү Х-35У канаттуу ракетасы бүгүнкү күндөгү эң күчтүү россиялык истребителдин арсеналына расмий түрдө кирди. Аскерий баяндамачы Александр Хроленко эриш-аркак иштей турган россиялык куралдардын мүнөздөмөлөрүнө токтолгон.

Ракетаны конструкциялоо жана программалык камсыздоонун айрым элементтерин өзгөртүү менен Х-35У Су-35С комплексине интеграцияланды. Бул оңойго турган жок, ракета чакан эмес. Узундугу – 4 метрдин тегерегинде, салмагы – 550 кг. Болжолдуу душмандын радарларына анча байкалбаган Х-35У менен суу түбүндөгү россиялык ракеталык кемелер, сокку уруучу учактар долбоорлору куралданган, ошондой эле жээктеги "Бал" ракеталык комплексинин курамында пайдаланылат.

Болуп көрбөгөндөй мүмкүнчүлүктөрү бар Су-35С менен интеграция – өнүгүүнүн жана аскердик колдонуунун таптакыр жаңы баскычы. Кубаттуу Х-35У канаттуу ракеталарынын жана "космостук" Су-35С истребителдеринин аскердик шериктештиги Россия, анын союздаштарынын коопсуздугун кыйла чыңдайт.

Канаттуу "көзгө көрүнбөс"

Х-35У ракетасы жээктеги "Бал" ракеталык комплексине пайдаланылары маалым. Жакшыртылган, ыраакка ылайыкталган Х-35У модификациясынын сыноолору 500 чакырымдан ашуун аралыктан суу бетиндеги буталарын кыйратууга жөндөмдүү. Анан калса, жаңы мээлөөчү тутуму душмандын кургактагы да бекем корголгон объектилерин жок кылууга мүмкүндүк берет.

Жаңы модификациясынын мүнөздөмөлөрү "Бастион" жээк комплексинин 800 чакырым аралыкка сүзө ала турган үндөн ыкчам П-800 "Оникс" ракетасынын күчүнө караандады. Ыкчам ылдамдыгы, күчү, көзгө көрүнбөстүгү жана таамайлыгынын айкалышы менен Х-35 "дүйнө чемпиону" атыгууга татыктуу.

Мээлөөчү тутуму аралаш жана баштапкы салмагы жарым тоннадан ашуун бул кемеге каршы канаттуу ракета бутасына карай секундасына 300 метр ылдамдыкта суу бетинен төрт чакырым бийиктикте учат. Соңку тилкеде душмандын абадан коргонуу тутумдарына көрүнбөс зонада 2 метрге чейин ылдыйлайт.

145 килограммдык салмактагы ок бөлүгү эсминец же фрегатты суу түбүнө чөктүрүп, ал эми мындай бир нече ракета бир сокку менен авиаташуучунун да таш-талканын чыгарып коё алат. Канаттуу Х-35 тобу Баренц, Кара, Охота, Япон деңиздериндеги ок атууларда дайым майнаптуулугун көрсөтүп келет.

Россиянын Аскер-деңиз флотунда бүгүнкү күндө өзү жүрүүчү "Бал" орнотмолорунан ар биринде 8 ракета коюлган 40 бирдик бар. Бул РФтин 38 миңден ашуун чакырымга созулган деңиз чек араларынын коопсуздугунун кепили.

Бортуна Х-35У канаттуу ракетасынын куру дегенде эле элүү чакты Су-35Стин бортуна

кошумча жайгаштырылышы Россиянын Аба-космостук күчтөрүнүн кубаттуулугун кыйла арттырып, Дүйнөлүк океандагы ордун ырастайт.

Согуштук аракеттер кырдаалында шарттуу душмандын авиа ташуучу сокку уруучу топтору россиялык жээктерге (палубалык авиацияны пайдалануу аралыгында) жакындай албайт.

"Жерден тышкаркы" истребитель

Көп буталуу Су-35С истребители – технологиялык жактан Россиянын Аба-космостук күчтөрүнүн бешинчи муундун астанасындагы эң жакшыртылган машинасы. Күчү боюнча Су-57ге өтө окшош. Учактардын плазмалык от алгычы бар, 14,5 тонна күчү, жогорулатылган ресурстары, башкаруунун санарип тутуму, жалпы ракурстук тартылуу вектору бар АЛ-41Ф1С кыймылдаткычтары бирдей. Мындай күч түзүлүштөрү форсаждык режимди пайдаланбастан үндөн ыкчам ылдамдыкка жетүүгө мүмкүндүк берет.

Су-35С истребители ылдамдык, маневрдүүлүгү боюнча жакынкы атаандаштарынан алда канча артык, бортунда 8 тоннага дейре аскердик жүк, атап айтканда, узак аралыкка багыт алчу "Калибр-А" жана "аба – жер бети" тибиндеги ракеталарын ташый алат. Максималдык ылдамдыгы – саатына 2500 чакырым. Күйүүчү май бактары илинбесе, 1800 чакырымдык радиуста түз функциясын аткарат.

Чет өлкөлүк адистер истребителдин радиолокациялык комплексин айрыкча белгилешет, ал душмандын учактарын 400 чакырымга чейинки аралыктан байкайт. L диапазонундагы радар америкалык F-22 жана F-35 "көзгө көрүнбөстөрүнө" каршы Су-35тин уникалдуу мүмкүнчүлүктөрүн камсыздайт.

"Ирбис" радиолокациялык станциясы 30 аба бутасын коштоп, бир убакта алардын сегизине чабуул коюуга жөндөмдүү. Ири деңиз объектилери радиолокациялык станция жана Су-35Стин курал-жарагынан кескин айырмаланат жана алсыз. Маселен, бешинчи муундагы F-22 Raptor истребителинин абадагы буталарын кармоо аралыгы болгону 225 чакырымды түзөт. Сирия аба мейкиндигинде Су-35 бута катары Raptor учагын кармай алмак, ошол эле учурда америкалык истребитель "россиялык платформанын" изин аныктай алган эмес.

Истребителдин учкучуна кырдаалдан так кабардар болушун оптикалык-электрондук жана радиотехникалык чалгындоо системалары камсыздайт. Учуш тууралуу маалымат эки суюк кристалдуу экранда чагылдырылат. Маалыматтык-тескөөчү системасынын "интеллектуалдык колдоосу" аскердик тапшырмаларды аткарууну жеңилдетет. Автоматташтырылган маалымат алмашуу жана буталарды бөлүштүрүү менен 16га чукул Су-35тин абадагы топтук аракеттерин уюштурууга болот.

Жогоруда айтылгандай, Су-35Стин "аскердик тушоосу" Сирияда кесилген. Катаал шарттарда жогорку майнаптуулугун, ынанымдуулугун тастыктаган. Россиянын Аба-космостук күчтөрүнүн катарында бүгүн 60тан ашуун машина бар. Ошондой эле чет элдик буюртмачылардын кызыгуусу күч. Алжир менен Египетти эсептебегенде, Кытай Су-35тен 24 бирдик, Индонезия 11 учакка буюртма берген.

Ле-Буржа эл аралык авиасалонунда бийиктигин төмөндөтпөстөн жеринде жапыз айлануудагы аракеттеринен кийин россиялык Су-35С истребителин таанылбаган учуучу аппарат (НЛО) менен салыштырган.

Аскерий баяндамачы Александр Хроленконун Telegram каналына жазылыңыздар.