Сом купюралары менен киши. Иллюстративдик сүрөт

Чыгымды азайтуунун ыкмалары. Кыргызстандыктарга 8 кеңеш

1221
(жаңыланган 19:03 01.12.2021)
Чоң деле нерсе сатып алган жокмун, бирок акчанын баары кайда кетти? Эгер өзүңүзгө ушул суроону көп берсеңиз, анда бул кеңештер сизге ашык болбойт.

Баарыбыз миллионерлердин катарына кирбейбиз. Ошондуктан кептин түз маанисинде ашыкча акчабыз жокко эсе. Маңдай тер, мээнет менен тапкан акчабыз "суудай агып кеткени" капа кылбай койбойт. Бул ирет ашыкча чыгымдарга жол бербөөгө өбөлгө болчу бир нече кеңешти тизмектедик.

Жеке бухгалтерия жүргүзүү

Бул — каржылык сабаттуулуктун анык өзөгү. Сарптаган акчанын баарын жаза жүрсөңүз, бир айдан кийин акчанын басымдуу бөлүгү кайда кетип жатканы даана байкалат. 100 сомдук кофе ичкенден кемип кетпес деген менен, бул күн сайын кайталанса, тапканыңыз бир айда 3 миң сомго азайды дей бериңиз. Чыгымдарыңызды талдап чыксаңыз, болбогон эле сумма го деген айрым нерселер эсебиңизди бир топ эңшерип коёрун көрөсүз.

Кызыгып өзүм да бухгалтерия жүргүзүп көрсөм, чыгымдарымдын үчтөн бир бөлүгүнө чукулун кофе, сагыз сымал болбогон эле нерселер түзөт экен. Натыйжада чыгымдарды кыскартып, карыз алууну токтотуп, аз-аздан чогултууга да өттүм.

Татаал туюлар, бирок буга иш жүзүндө беш мүнөттөн ашык деле убакыт кетпейт. Атайын дептер баштап же компьютерде Excel барагын ачуунун деле кажети жок, болгону учурда жайнаган профилдик тиркемени жүктөп алуу жетиштүү. Алар чыгымдардын түрлөрүнө жараша топ-топко бөлүүгө мүмкүндүк берет.

Чоң буюм сатып алууну алдын ала пландоо

Акча дайым эле жете бербейт, ошондуктан көпчүлүк чоң оокаттарды сатып алууга насыя алууну туура көрүшөт. Бирок кат-кат зыян болушу мүмкүн. Эмнеге кош чыгым деп турабыз? Бир досумдун мисалын келтирейин. Ал муздаткыч же кымбат телефон өңдүү ири буюмду сатып алууну орточо бир жыл мурун пландайт. Керектөөчүлүк насыяларына көңүлсүнбөйт, ашыкча акча төлөбөйт, тескерисинче, үнөмдөп да калат. "Мисалы, муздаткыч 30 миң сом турат дейли. Насыяга алсам, үстүнө бир нече миң кошуп төлөп калам. Эгер аманат ачып, 28-29 миң салып койсом, пайыздарынын эсебинен эле тийиштүү сумма чыгып, ал тургай азыраак артып да калат", — деп түшүндүрөт ал. Башкача айтканда, насыя да төлөбөйт, бир аз үнөмдөп да калат.

Сатып алардан мурда жети өлчөп, бир кесүү

Кээде ойлонбой туруп бир нерсе сатып алып, эртеси күнү эле өкүнүп калабыз. Ичи жылууланган кышкы шымым дээрлик беш жыл үйдө жөн эле жатты (аябай ысытат, анан да кийсем маскарапоздой эле болуп калчумун). Мындай учурларда психолог жана эксперттер бир буюм же кийимди жактырсаңыз, сатып алууну кийинки күнгө жылдыра турууга кеңеш берет. Эгер ал буюм чындап сизге керек болсо, эртеси күнү аласыз. Кейип калган болсоңуз, анда сизге кереги деле жок оокат.

Пландалбаган сатып алуулар

Ооба, каңырыш уккан жоксуз. Бул мындан мурунку ыкмага карама-каршы келер, бирок бир караганда эле ушундай сезилет. Ар жолкусунда ойлонбой туруп чоң оокат сатып алууга үндөгөнүбүз жок. Кээде эңсөөнү кандырып койгон оң. Антпесе, аягы залалдуу болуп калышы ыктымал.

Бир досум катуу сарамжалдоого өткөн, шоколад сатып алууга өзүнө жол берчү эмес. Жарым жыл чыдап, "бардык акчаны иштеп таба албайсың" деп токтотту. Айтканындай эле акчанын баарын таба албайсың, бирок ошол жолдош балам топтогон тыйынын бир аптада коротуп салды. Ошондуктан кээде пландалбаган, бирок майда сатып алуулар деле адамды андай жагдайлардан сактай алат.

Банк картасынан үч жактуу пайда көрүү

Азыр көбүнчө, айрыкча Бишкекте, банк карталары колдонулат. Банк карталарын пайдалануу кошумча тыйын табууга да, чыгымга да алып келерин эске алуу абзел. Адегенде банктан келген билдирүүлөргө акы алынып-алынбай турганын, накталай алууда же коммуналдык кызматтарга төлөөдө комиссия бар-жогун, тейлөө акысы канча экенин тактап алуу керек. Эгер андай чыгымдар көп болсо, картаны алмаштырып же башка банкты караштырганыңыз жакшы. Ошондой эле айрым карталар менен төлөөдө кайтарым (кэшбек) жана калдык каражатка пайыз берилерин да унутпаңыз. Эки эсе үнөмдөп алууга болот.

Дагы бир артыкчылыгы — банктардын өз карталары менен төлөөдө арзандатуулар боюнча да азык-түлүк дүкөндөрү, кафеден тарта авиакасса жана клиникаларга дейре макулдашуулары бар. Арзандатуулар да кеңири, кээде 50 пайызга чейин чыгат. Бирок көбүнесе 10 пайыздан ашпайт. Бир топ эле үнөм болот. Кайсы жакка көп барсаңыз, кайсы түйүндөрдөн көп соода кылсаңыз, тейленген банкыңыздын сайтынан же сall-борборуна чалып, тактап алыңыз.

Дүкөндөрдөгү арзандатууларга көз салып, карталарын пайдалануу

Эгер базарда эмес, супермаркеттерден соода кылсаңыз, бул түйүндөрдөгү акцияларды байкап, арзандатуу же бонустук карталарын алуу керек.

Жашоонун сергек мүнөзү

Дарыгерлер жана дары-дармектен үнөмдөөнүн эң жакшы жолу. Бул адаттын дагы бир артыкчылыгы — дайым күүлүү-күчтүү жана алдыга умтулуп жүргөнүңүздө. Ал эми бул кирешеңизге чагылбай койбойт.

Көл жээкте эс алып жаткан кыз. Архив
© Sputnik / Константин Михальчевский
Этияттык

Соңку убакта алдамчылыктын көп түрү: "банктан" телефон чалуулардан тарта финансылык пирамидаларга дейре бар. Бири сизди санаага салып чочулатса, башкаларынын кирешесинин көптүгү азгырып турат.

Өтө этият болуу абзел. Ошондой эле кирешеси канчалык көп болсо, тобокелдиги да ошончолук жогору деген катаал эрежени эстен чыгарбаңыз. Ошол себептен "жылдык 100 пайыз" деген шарттары бар долбоорго каражат салууда жалгыз көрөр пайдаңыз — сабак.

Үнөмдөлгөн каражатты кайда жумшаган оң? Варианттар оголе арбын, маселен, сактап койсоңуз болот, акчага зарылганда же пенсияга чогулууга киришүүгө да башат болот.

1221
Белгилер:
акча, чыгым, азайтуу, кеңеш, айлык, маяна
Тема боюнча
Акчаны кантип топтоп, инвестицияны кандайча жасоо зарыл? Эки жигиттин мисалы
Вашингтондогу Капитолий имараты. Архивдик сүрөт

Путинден америкалыктар эмне күтүп, кандай коркутууларга барат?

147
Эртең, 7-декабрда, Россия жана АКШ президенттери видеобайланыш аркылуу сүйлөшөт. Аны утурлай таасирдүү Atlantic Council аналитикалык борбору Байден үчүн бүтүндөй бир сценарий түздү.

Америкалыктардын каалаганы эмне? Эң оболу Россия тезинен Украина менен чек арасынан күчтөрүн алып кетишин күтөт. Бирок алар өз өлкөсүнүн аймагында экенин Кошмо Штаттар эстен чыгарып жатышат. Ошол эле учурда украиналык күчтөр туурасында бир ооз да сөз жок. Киев өзүнүн Куралдуу күчтөрүн Донбасстан чыгарып кетүүгө милдеттенме да албайт. Виктория Никифорованын эки держава лидерлеринин эртеңки баарлашуусунун алдында жагдайды талдоосу РИА Новости сайтына жарык көргөн.

Батыштын оюнда Россия Украинаны "коркутканын" токтотууга тийиш. Ал эми Украина аймагына америкалык жана британиялык аскердик базалар, жашыруун биолабораториялардын жайната курулуп, америкалыктар өндүрүштүк масштабда "Жавелиндерди" түшүрүп, НАТО өлкөлөрү да оолак карманган комплекстүү аскердик кызматташтыкка умтулуп жатканына көз жумуп коюушу керек экен. Ал тургай Россия аталган мамлекетти газ, көмүр жана башка эмнеге муктаж болсо, баары менен үзгүлтүксүз жабдууга милдеттүү деп эсептешет.

НАТОго мүчө болушун кубаттап же куру дегенде унчукпай моюн сунушун көксөшөт. Россия булардын баарын аткарса, Кошмо Штаттар Минск келишимдерин өзү кошо ишке ашырууну убада кылат. Болгону алар Минскиде кол коюлуп, Германия жана Франция тарабынан кепилденген келишимдер эмес.

Америкалык версиясында Донбассты "эл аралык зонага айлантуу" сунушталат. Республикалардын Украинанын өзгөчө макамы жөнүндөгү жана өлкөнүн тышкы саясатына вето коюу мүмкүнчүлүктөрү тууралуу саясий талаптары канааттандырылбайт. ЛТР жана ДТРдин жетекчилигин толук бойдон "өткөөл учурдун эл аралык жарандык администрациясы" менен алмаштыруу болжонот.

Кошуундар куралсыздандырылып, милиция таратылат. Бул түзүмдөрдүн ордун эл аралык тынчтык орнотуучулар басат. Алардын көзөмөлүндө Донбасста шайлоо өтүп, "кесипкөй полиция" түптөлөт. Ошентип Украина-Россия чек арасындагы көзөмөл акырындап кайсы бир эл аралык тынчтык орнотуучулардын колуна өтөт. Минск келишимдеринде так жазылган шарттардын эч бири аткарылбастан, көзөмөл алардын колунан Киевге берилет.

Эгер Россия буга көнсө, Вашингтон Киевге азыраак курал берип, Россиядан санкциялардын бир бөлүгүн алууну, НАТО менен Россиянын ортосундагы өз ара аракеттешүүнү жөнгө салууну убада кылат. Ал эми Россия бул талаптарды аткаруудан баш тарта турган болсо, Украинаны курал-жарак менен жабдууну уланта берет. "Жавелиндерден" сырткары, тизмеде — абадан коргонуу жана жээктеги күзөт тутумдары, радиоэлектрондук система жана каражаттар, контрартиллериялык жана контрбатареялык радарлар бар.

НАТО күчтөрү Украинада ротациялык негизде калат, ал эми украиналык армияны "Россияны ооздуктоо" максатында тескөө түндүк атлантикалык альянстын келерки жылга карата стратегиясынын эң башкы артыкчылыгы болмокчу. Бул жаатта Франция жана Германия кандай пикирде экени эске да алынбайт.

Узак мөөнөттүү планда Россияны Батыш аныктаган "агрессиясы" үчүн санкциялар менен муунтууну улантышат. Анткен менен 2014-жылдагы санкциялар топтому да, 2019-жылдагы "тозоктон келген санкциялар" да Россиянын саясатын өзгөртө алган эмес. Буга ынанууга убакыт жетиштүү эле болду.

Жаңы экономикалык кысымдын жаңы чараларында "Газпром" жана анын "бутактары" үчүн каржылоого тыюу салуу камтылат. Ошол эле убакта Европага газ жеткирүүнү толук бөгөттөөгө жол берилбейт. Каржылык акциялардын кеңири түрү "Роснефтинин" филиалдарына каршы багытталган жана "Сургутнефтегаз" менен "Новатэкти" да курмандыкка чалуу сунушталат.

Россиянын тоо-кен өндүрүшү жана металлургиясына азырынча санкция толук масштабда коюла элек. Atlantic Council "Евраз" жана "Алрос", ошондой эле россиялык камсыздандыруучу ири "Согаз" жана "Совкомфлот" ишканасына көңүл бурууга үндөйт. Анан да, албетте, "Түндүк агым — 2" долбоорун да унуткарышкан эмес. Америкалыктардын пикиринде, бул "жаман демилге" болгон, ал эми "Россияны ооздуктоо" чарасы Германиядан аталган долбоордун ишине мораторий коюуну талап кылат.

Ошондой эле Россияны SWIFT системасынан өчүрүү сунушу кайрадан калкып чыкты. "Бул тема дале четке кагыла элек, акыркы чара болот," — деди Киевдеги америкалык мурдагы элчи Жон Хербст. "Ооба, европалык компаниялар санкциялар процессинде кыйынчылыктарга тушугат, — деп моюнга алышат америкалык аналитиктер. — Бирок путиндик агрессияга каршы турууга чечкиндүүлүк — бул Кремлди ооздуктоонун мыкты ыкмасы". Белгилүү болгондой, "биргелешкен аракеттер" деген түшүнүк Atlantic Council борборунун эң көп оозанганы.

Америкалыктардын союздаштары Франция жана Германия НАТОго Украинанын мүчөлүгүнө каршы. Европалыктар жосунсуз санкциялардын айынан россиялык газды алууда үзгүлтүктөрдөн жапа чегүүнү каалашпайт. Бул чектөөлөр Россияга караганда аталган биримдик мейкиндигиндеги экономиканы талкалоодо. Эч ким — европалыктар да, америкалыктар да, украиналыктар да Вашингтондун буйругу менен согушууну каалабайт.

Россия эртеңки баарлашууга буларга карама-каршы шарттар менен камынууда. РФ кызыл чийинди так чийгени маалым. Украина НАТОго мүчөлүккө алынбашы керек. Аймагында үчүнчү өлкөлөрдүн жалпы аскердик күчтөрү жайгаштырылбашы шарт. НАТО чыгышка карай таптакыр жайылбашы керек. Буга жазуу жүзүндөгү кепилдиктерди күтөт. Анткени оозеки макулдашуулардын баарын өнөктөштөр унуткарышканы белгилүү.

Россиялык жана америкалык президенттердин позицияларын кандайдыр жакындатылары арсар. Алардын Женевадагы кезигүүсүнөн эч майнап чыккан эмес, болгону ажырымды тереңдеткен.

Октябрда Байден эгер кокус КЭР кол сала турган болсо, Кошмо Штаттар Тайванды коргой турганын айткан. 1979-жылдан бери Вашингтон Тайванды коргоо каражаттары менен жабдууга милдеттенме алган, бирок президенттер Тайвань үчүн Кытай менен согушууну эч качан убадалаган эмес. Тайвань — Украианадан кийинки дүйнөнүн эң кооптуу жерлеринин бири. Америкалык режим аралды курал менен камсыздап, кытай агрессиясы боюнча тарыхый үгүттөөсүн жүргүзүүдө. Украина жагдайындагыдай эле Кытайга эч кандай агрессиянын зарылдыгы жок. Пекиндегилер мекендештери менен акыры тынч биригерине ишенишет. Бирок америкалыктар Украинаны Россияга кандай тукурса, Тайванды Кытайга да дал ушундай каршы багыттоодо. Эки өлкө тең "экинчи Афганистанга" айланып калуудан коркушат.

Америкалыктар Россия менен Кытай Украина менен Тайванга январь-февралда кол салуу ыктымалдыгын олуттуу түрдө талкуулоодо. Үрөйлөрү учкан тайвандыктар Байдендин сөздөрүн кунт коюу менен тыңдашат. Ал эми эртеси күнү эле Ак үй "силер туура эмес түшүнүп алдыңар, ал жөн гана тамашалады" деп жайгарып коет.

Мындай туруксуз контрагент менен сүйлөшүү кыйынчылыктарга кептейт. Бирок Владимир Путиндин көз карашынын күчү – анын орустардын да, украиналыктардын да, америкалыктардын да жана дегеле Жер жүзүнүн калкынын пикирин билдиргенинде. Бизге согуштун кереги жок! Тынч, өз ара пайдалуу кызматташтык жана өнүгүү зарыл. Бул тилектер түшүнбөстүктөргө жол бербөө үчүн жазуу түрүндө кепилденгени оң.

147
Белгилер:
Россия, Украина, АКШ, Кытай, талап, чек ара, курал, коркутуу
Тема боюнча
Аяктай турган түрү жок антироссиялык аракет: АКШ Украинаны жарга түртүүдө
АКШ эсминецтери Украина үчүн салгылашабы?
Ок атып жаткан Талибан кыймылынын мүчөлөрү. Архив

Ок атышты. Талибдер чек ара чийини кайсы жерде экенин билишчү эмес беле?