Талибандын согушкерлери Кабулда. Архивдик сүрөт

Алгачкы 100 күн: мындай Афганистандын бизге кереги жок

486
(жаңыланган 16:18 22.11.2021)
Афганистандан АКШ жана НАТОнун күчтөрү чыгарылгандан кийин эч ким тарабынан тааныла элек талибдер баары бир жакынкы коңшуларынан өлкөнү трансформациялоо үчүн бейформал карт-бланшты алды.

Аларга бөгөт болушкан жок, биргелешкен экономикалык долбоорлорго багыттап, афган калкына гуманитардык жардам көрсөтүлүүдө. Борбор Азиянын ага чектеш мамлекеттери жана Россия алдын ала белгиленген багыттар боюнча оң жыйынтыктарды күтүүдө. Атап айтканда: инклюзивдик өкмөттүн түзүлүшүнө, террордук коркунучтардын азайышына, аялдардын тең укуктуулугу, баңгизатсыз экономиканын калыптанышына үмүт артышат.

Анткен менен талибдердин жаңы бийлигинин алгачкы жүз күнү эч кандай өсүш алып келген жок... Бул жолу аскерий баяндамачы Александр Хроленко аталган мамлекет жаатындагы үмүттөр жана реалдуулуктан кеп салган.

Россия президенти Владимир Путин 18-ноябрда Афганистандагы кырдаал Россиянын түштүк чек араларында коопсуздуктун кошумча чараларын көрүүнү жана союздаш Борбор Азия өлкөлөрүнө көмөктөшүүнү талап кыларын айтты. Бул багытта негизги мидеттерди – качкындардын көзөмөлдөнбөгөн агымын токтотуу, жарандык тынчтыкты орнотуу, Афганистандагы террордук түзүмдөрдү жана баңгизат кылмышын жоюуга активдүү жардамдашуу керектигин белгиледи.

Ошол эле күнү Бириккен Улуттар Уюмундагы Россиянын өкүлү Василий Небензя: "Афганистанда 15-августта орногон жаңы реалдуулук афгандыктардын өздөрүн да, эл аралык коомчулукту да туруктуулук орногон, аймагы тынч, бөлүнбөс жана баңгизат менен кылмыштуулуктун "уучунан" куткарылган мамлекеттин курулушуна жакындата алган жок", - деп билдирди.

Андан мурун РФтин Коопсуздук кеңешинин катчысы Николай Патрушев: "Эгер Кабулдагы жаңы бийлик кырдаалды жөнгө сала албаса, ал эми эл аралык коомчулук афган калкына таасирдүү көмөк көрсөтпөсө, кырдаал өтө кооптуу нукка бурулуп: жарандык согуштун жаңы эпкини, калктын жапырт жакырланышы, ачарчылыктын болушу да ыктымал", - деп эскертти. Булардын баары КМШ өлкөлөрүнө жана дүйнө жүзүнө терс таасир этет.

Россия эрежесин бузгандарга (талибдерге) каарын төктү. Афганистандын борбор азиялык коңшуларынын сабыры да түгөнбөй койбойт. Жыйынтык зарыл. Аз сандагы тек этникалык өкмөттүн Афганистандын ондогон улуттан куралган калкын башкарышы оңой-олтоң эмес, мезгилдин талибдерге багынганы жок. АКШ менен НАТО сымал тышкы оюнчулардын жаңы геосаясий эксперименттери жана авантюраларына жол бербөө өтө маанилүү.

Коопсуздук спектри

Аскердик багытта Борбор Азия өлкөлөрү жана Россия түштүк чек араларын бекемдөө үчүн бардык аракеттерди көрүп, куралдуу күчтөрдүн аскердик интеграциясын жогорулатып, биргелешкен машыгууларды дээрлик тынымсыз өткөрүүдө. Мындан сырткары, жылдын экинчи жарымында Россия заманбап курал-жарак менен Тажикстан жана Өзбекстанды жабдууну күчөттү.

Ушундай көп кырдуу, татаал иш – чөлкөм коопсуздугунун жалгыз ынанымдуу кепилдиги, жакынкы айлар же жылдарда да уланары шексиз. Анткени Афганистандагы террордук топтордун кооптуулугу дале күч, талибдер өлкө аймагында жана провинциялардагы терактылар үчүн бутага айланууда. Борбор Азия өлкөлөрүнө түштүктөн "жихадчылардын" кол салуу коркунучу бар. "Ислам мамлекети"* террордук тобунун Афганистанда активдүүлүгү күчөп баратканын 18-ноябрда БУУ тынчсыздануу менен талдады: август айында 13 чабуул, сентябрда – 38, октябрда 48 теракт уюштурган. Өлкөдөгү оор экономикалык кырдаал ИМ* катарынын өсүшүн өбөлгөлөп жатат, себеби мүчөлөргө акы төлөнөт.

Талибдердин өкмөтү сентябрдын башындагыдай (17 киши каза таап, 40 адам жаракат алган) Хаккани (кыймылдын радикалдуу канаты) жана Барадардын (салкын кандуу багыты) тарапташтарынын Кабулдагы ок атышмайынын жыйынтыгы эмес. Бирок өкмөт негизинен Пакистандын таасириндеги, Афганистандагы 80 чакты улуттун экономикалык кызыкчылыктарын жана диний ишенимдерин чагылдыра албаган "пуштундардан" турат.

Россия, Кытай, Пакистан жана Борбор Азия өлкөлөрүнүн катышуусундагы ар кыл аянтчаларда талибдердин белдүү өкүлдөрү менен сүйлөшүүлөр бул өкмөттүн курамы жана майнаптуулугуна анчалык таасир эте алган жок. Экономика жана аялдардын укуктары – "эмирликтин" эң чечилбес эки көйгөйү. Алгачкысы дале апийим талаасына таянат. Апийим өндүрүшүнүн көлөмү Афганистанда 2021-жылы 8%га өсүп, 6,8 миң тоннага чыкты.

Туруксуз кырдаал апийимдин баасынын көтөрүлүшүн шарттап, бул "фермерлерди" "өндүрүштүн" көлөмүн арттырууга түрттү. Экинчи жагынан АКШда Афган Ислам Республикасынын эски өкмөтүнүн эсептерине бөгөт коюлган, жаңы инвестициялык каражаттар жок.

Коңшулар өлкөдө олуттуу экономикалык (энергетикалык жана транспорттук) долбоорлор боюнча макулдашууга ашыкпайт, анткени алардын ишке ашырылышын жана кызматкерлердин коопсуздугун камсыз кылууга эч ким кепилдик бербейт. Тынчсыздандырган кооптуу туңгуюк абал. Тыштан келген гуманитардык жардам Афганистандын 40 миллиондук калкынын жыргалчылыгына жетпей турганы айдан ачык.

Туруксуз "эмирлик"

Талибдер өлкөдө тартип орнотууга умтулгандай. 18-ноябрда Кабулдун түндүгүндө ИМ* террордук тобуна каршы операция өткөрүп, үч согушкерди жок кылышты. Анткен менен жаңы бийликке атаандаштары катуу куралдуу каршылык көрсөтүүдө. Мындан бир күн мурун эле ИМ* борбор калаада эки жерди жардырган.

13-ноябрдан тарта бир апта аралыгында "жихадчылар" борбор калаада бир топ адамдын өмүрүн алган жардырууларды уюштурган. Терактылар дээрлик өлкөнүн бардык провинцияларында уланууда. Коопсуздуктун ишенимдүү тутумун түзүүгө талибдердин күчү да, иш билгилиги да жетпейт.

Алар ИМ* тобунун операциялык мейкиндигинин кеңейишин токтото алышпайт. Туруктуу жана коопсуз Афганистан жакын арада жаралары арсар. Foreign Policy басылмасы "саясий кеңсенин" багыты орто звенодогу талибдердин көпчүлүгүнүн көңүлдөрүн калтырып, нааразы болгондор ИМ* отряддарына өтө баштаганын маалымдады. Баңгизат аткезчилигинин кирешелери менен айкалышкан партизандык рейддер – мамлекетти башкаруудан кыйла жеңил милдет экени айкын эмеспи.

Россиянын Аба-космостук күчтөрүнүн үч Ил-76 аскердик-транспорттук учагы Кабулга тонналаган гуманитардык жардам жеткирип, Афганистандан 380 кишини, Армения, Беларусь, Россия, Кыргызстан, Украинанын жарандарын, алып чыкты.

Борбор Азия чөлкөмүндөгү жана өзүнүн Түштүк стратегиялык багытындагы абалдын туруктуулугун сактоо үчүн Россия Москва консультация форматын активдүү пайдаланууга ниеттенет. Эске салсак, бул формат 11 өлкөнүн: Россия, Афганистан, Кытай, Пакистан, Иран, Индия, Казакстан, Тажикстан, Кыргызстан, Өзбекстан жана Түркмөнстандын аракеттерин бириктирип турат.

* – Кыргызстан, Россия жана бир катар мамлекеттерде тыюу салынган террордук уюм.

Аскерий баяндамачы Александр Хроленконун Telegram каналына жазылыңыздар.

486
Белгилер:
Афганистан, АКШ, НАТО, 'Талибан' кыймылы, бийлик, Борбордук Азия
Тема боюнча
Талибдер афганистандыктарга бир шарт менен көк бөрү ойноого уруксат берди
Польшадагы качкындар жагдайынын Кыргызстанга таасири. Серепчилер эмне дейт
Вашингтондогу Капитолий имараты. Архивдик сүрөт

Путинден америкалыктар эмне күтүп, кандай коркутууларга барат?

149
Эртең, 7-декабрда, Россия жана АКШ президенттери видеобайланыш аркылуу сүйлөшөт. Аны утурлай таасирдүү Atlantic Council аналитикалык борбору Байден үчүн бүтүндөй бир сценарий түздү.

Америкалыктардын каалаганы эмне? Эң оболу Россия тезинен Украина менен чек арасынан күчтөрүн алып кетишин күтөт. Бирок алар өз өлкөсүнүн аймагында экенин Кошмо Штаттар эстен чыгарып жатышат. Ошол эле учурда украиналык күчтөр туурасында бир ооз да сөз жок. Киев өзүнүн Куралдуу күчтөрүн Донбасстан чыгарып кетүүгө милдеттенме да албайт. Виктория Никифорованын эки держава лидерлеринин эртеңки баарлашуусунун алдында жагдайды талдоосу РИА Новости сайтына жарык көргөн.

Батыштын оюнда Россия Украинаны "коркутканын" токтотууга тийиш. Ал эми Украина аймагына америкалык жана британиялык аскердик базалар, жашыруун биолабораториялардын жайната курулуп, америкалыктар өндүрүштүк масштабда "Жавелиндерди" түшүрүп, НАТО өлкөлөрү да оолак карманган комплекстүү аскердик кызматташтыкка умтулуп жатканына көз жумуп коюушу керек экен. Ал тургай Россия аталган мамлекетти газ, көмүр жана башка эмнеге муктаж болсо, баары менен үзгүлтүксүз жабдууга милдеттүү деп эсептешет.

НАТОго мүчө болушун кубаттап же куру дегенде унчукпай моюн сунушун көксөшөт. Россия булардын баарын аткарса, Кошмо Штаттар Минск келишимдерин өзү кошо ишке ашырууну убада кылат. Болгону алар Минскиде кол коюлуп, Германия жана Франция тарабынан кепилденген келишимдер эмес.

Америкалык версиясында Донбассты "эл аралык зонага айлантуу" сунушталат. Республикалардын Украинанын өзгөчө макамы жөнүндөгү жана өлкөнүн тышкы саясатына вето коюу мүмкүнчүлүктөрү тууралуу саясий талаптары канааттандырылбайт. ЛТР жана ДТРдин жетекчилигин толук бойдон "өткөөл учурдун эл аралык жарандык администрациясы" менен алмаштыруу болжонот.

Кошуундар куралсыздандырылып, милиция таратылат. Бул түзүмдөрдүн ордун эл аралык тынчтык орнотуучулар басат. Алардын көзөмөлүндө Донбасста шайлоо өтүп, "кесипкөй полиция" түптөлөт. Ошентип Украина-Россия чек арасындагы көзөмөл акырындап кайсы бир эл аралык тынчтык орнотуучулардын колуна өтөт. Минск келишимдеринде так жазылган шарттардын эч бири аткарылбастан, көзөмөл алардын колунан Киевге берилет.

Эгер Россия буга көнсө, Вашингтон Киевге азыраак курал берип, Россиядан санкциялардын бир бөлүгүн алууну, НАТО менен Россиянын ортосундагы өз ара аракеттешүүнү жөнгө салууну убада кылат. Ал эми Россия бул талаптарды аткаруудан баш тарта турган болсо, Украинаны курал-жарак менен жабдууну уланта берет. "Жавелиндерден" сырткары, тизмеде — абадан коргонуу жана жээктеги күзөт тутумдары, радиоэлектрондук система жана каражаттар, контрартиллериялык жана контрбатареялык радарлар бар.

НАТО күчтөрү Украинада ротациялык негизде калат, ал эми украиналык армияны "Россияны ооздуктоо" максатында тескөө түндүк атлантикалык альянстын келерки жылга карата стратегиясынын эң башкы артыкчылыгы болмокчу. Бул жаатта Франция жана Германия кандай пикирде экени эске да алынбайт.

Узак мөөнөттүү планда Россияны Батыш аныктаган "агрессиясы" үчүн санкциялар менен муунтууну улантышат. Анткен менен 2014-жылдагы санкциялар топтому да, 2019-жылдагы "тозоктон келген санкциялар" да Россиянын саясатын өзгөртө алган эмес. Буга ынанууга убакыт жетиштүү эле болду.

Жаңы экономикалык кысымдын жаңы чараларында "Газпром" жана анын "бутактары" үчүн каржылоого тыюу салуу камтылат. Ошол эле убакта Европага газ жеткирүүнү толук бөгөттөөгө жол берилбейт. Каржылык акциялардын кеңири түрү "Роснефтинин" филиалдарына каршы багытталган жана "Сургутнефтегаз" менен "Новатэкти" да курмандыкка чалуу сунушталат.

Россиянын тоо-кен өндүрүшү жана металлургиясына азырынча санкция толук масштабда коюла элек. Atlantic Council "Евраз" жана "Алрос", ошондой эле россиялык камсыздандыруучу ири "Согаз" жана "Совкомфлот" ишканасына көңүл бурууга үндөйт. Анан да, албетте, "Түндүк агым — 2" долбоорун да унуткарышкан эмес. Америкалыктардын пикиринде, бул "жаман демилге" болгон, ал эми "Россияны ооздуктоо" чарасы Германиядан аталган долбоордун ишине мораторий коюуну талап кылат.

Ошондой эле Россияны SWIFT системасынан өчүрүү сунушу кайрадан калкып чыкты. "Бул тема дале четке кагыла элек, акыркы чара болот," — деди Киевдеги америкалык мурдагы элчи Жон Хербст. "Ооба, европалык компаниялар санкциялар процессинде кыйынчылыктарга тушугат, — деп моюнга алышат америкалык аналитиктер. — Бирок путиндик агрессияга каршы турууга чечкиндүүлүк — бул Кремлди ооздуктоонун мыкты ыкмасы". Белгилүү болгондой, "биргелешкен аракеттер" деген түшүнүк Atlantic Council борборунун эң көп оозанганы.

Америкалыктардын союздаштары Франция жана Германия НАТОго Украинанын мүчөлүгүнө каршы. Европалыктар жосунсуз санкциялардын айынан россиялык газды алууда үзгүлтүктөрдөн жапа чегүүнү каалашпайт. Бул чектөөлөр Россияга караганда аталган биримдик мейкиндигиндеги экономиканы талкалоодо. Эч ким — европалыктар да, америкалыктар да, украиналыктар да Вашингтондун буйругу менен согушууну каалабайт.

Россия эртеңки баарлашууга буларга карама-каршы шарттар менен камынууда. РФ кызыл чийинди так чийгени маалым. Украина НАТОго мүчөлүккө алынбашы керек. Аймагында үчүнчү өлкөлөрдүн жалпы аскердик күчтөрү жайгаштырылбашы шарт. НАТО чыгышка карай таптакыр жайылбашы керек. Буга жазуу жүзүндөгү кепилдиктерди күтөт. Анткени оозеки макулдашуулардын баарын өнөктөштөр унуткарышканы белгилүү.

Россиялык жана америкалык президенттердин позицияларын кандайдыр жакындатылары арсар. Алардын Женевадагы кезигүүсүнөн эч майнап чыккан эмес, болгону ажырымды тереңдеткен.

Октябрда Байден эгер кокус КЭР кол сала турган болсо, Кошмо Штаттар Тайванды коргой турганын айткан. 1979-жылдан бери Вашингтон Тайванды коргоо каражаттары менен жабдууга милдеттенме алган, бирок президенттер Тайвань үчүн Кытай менен согушууну эч качан убадалаган эмес. Тайвань — Украианадан кийинки дүйнөнүн эң кооптуу жерлеринин бири. Америкалык режим аралды курал менен камсыздап, кытай агрессиясы боюнча тарыхый үгүттөөсүн жүргүзүүдө. Украина жагдайындагыдай эле Кытайга эч кандай агрессиянын зарылдыгы жок. Пекиндегилер мекендештери менен акыры тынч биригерине ишенишет. Бирок америкалыктар Украинаны Россияга кандай тукурса, Тайванды Кытайга да дал ушундай каршы багыттоодо. Эки өлкө тең "экинчи Афганистанга" айланып калуудан коркушат.

Америкалыктар Россия менен Кытай Украина менен Тайванга январь-февралда кол салуу ыктымалдыгын олуттуу түрдө талкуулоодо. Үрөйлөрү учкан тайвандыктар Байдендин сөздөрүн кунт коюу менен тыңдашат. Ал эми эртеси күнү эле Ак үй "силер туура эмес түшүнүп алдыңар, ал жөн гана тамашалады" деп жайгарып коет.

Мындай туруксуз контрагент менен сүйлөшүү кыйынчылыктарга кептейт. Бирок Владимир Путиндин көз карашынын күчү – анын орустардын да, украиналыктардын да, америкалыктардын да жана дегеле Жер жүзүнүн калкынын пикирин билдиргенинде. Бизге согуштун кереги жок! Тынч, өз ара пайдалуу кызматташтык жана өнүгүү зарыл. Бул тилектер түшүнбөстүктөргө жол бербөө үчүн жазуу түрүндө кепилденгени оң.

149
Белгилер:
Россия, Украина, АКШ, Кытай, талап, чек ара, курал, коркутуу
Тема боюнча
Аяктай турган түрү жок антироссиялык аракет: АКШ Украинаны жарга түртүүдө
АКШ эсминецтери Украина үчүн салгылашабы?
Ок атып жаткан Талибан кыймылынын мүчөлөрү. Архив

Ок атышты. Талибдер чек ара чийини кайсы жерде экенин билишчү эмес беле?