Курманжан Датка тасмасында Алымбек датканын образын ийине жеткире аткарган, көз карашы сырдуу жана муңдуу актер Азиз Мурадилаев

Азиз Мурадиллаев: кастингге эң акыркы барсам да, Алымбек датканын ролу мага буйруптур

1690
(жаңыланган 12:30 23.08.2016)
"Курманжан датка" тасмасында Алымбек датканын образын ийине жеткире аткарган, көз карашы сырдуу жана муңдуу актер Азиз Мурадиллаев менен журналист Гүлдана Талантбекова маектешти. Актер буга чейин "Апамдын махабаты", "Чиркин өмүр", "Каракыз", "Сүйүү сынагы", "Жараланган турна", "Президент жана бомж" тасмаларына тартылып, белгилүү болгон.

Азиз мырзанын пунктуалдуулугун ушундан билиңиз. Белгиленген убактан кечикпей келип "Мен убагында эле келдим окшойт" дегенинен саатымды карасам үч мүнөт өтүп кетиптир, анан ал кайра өзүнүн саатын көрсөтүп сиздики алдыда экен мына эми 12:00 болду дейт. Маек ушинтип башталды. 

Актер Азиз Мурадиллаев, сыгравший роль Алымбек датки в фильме Курманжан Датка во время интервью. Архивное фото
© Sputnik / Жоомарт Ураимов
"Курманжан Датка" тасмасында Алымбек датканын образын ийине жеткире аткарган, көз карашы сырдуу жана муңдуу актер Азиз Мурадилаев

— Алгач өзүңүз тууралуу айта кетсеңиз. Сизди чыгармачыл адамдардын үй-бүлөсүнөн экениңизди билебиз?

— Мен Бишкек шаарында 1978-жылы 12-июнда төрөлүп, ушул жакта чоңойдум. Атам белгилүү актер Үсөн Мурадиллаев, апам КРдин Эмгек сиңирген артисти Анара Сыдыгалиева. Албетте менин чыгармачылыкка аралашып калуума ата-энемдин жана кесиптештеринин таасири чоң. Мектепти бүткөндөн кийин Кыргыз драма театрынын алдындагы училищеге тапшырдым. Андан кийин Москвадагы Щепкин атындагы театралдык окуу жайга өтүп, аны 1997-жылы аяктадым. Азыр иштеп жатканыма он беш жылдын жүзү болду. Учурда 19 жана 9 жаштагы эки уулум бар.

— Көп тасмаларда башкы ролдорду жараттыңыз. Бирок эң жемиштүүсү, сизге дагы да ийгилик алып келгени Алымбек датка болду окшойт?

— Мен да ошентип ойлочумун. Бирок байкасам азырынча "Курманжан датканы" көрө электер көп экен. Албетте менин чыгармачылыгымда Алымбек датканын талашсыз чоң орду бар. Кээде мени көчөдөн кинодогу ар түрдүү аттар менен Эркин, Бакыт, Темир, Алымбек деп чакырышат. 

Кадр из фильма Курманжан датка, актер Азиз Мурадиллаев в роли Алымбек датки
© Фото / предоставлено Азизом Мурадиллаевым
Азиз Мурадиллаев "Курманжан-Датка" филминдеги Алымбек-Датка ролунда

— Алымбек датканын ролу сизге кантип буюрду? Кастингдин талаптары кандай эле?

— Кастинг жүрүп жатканына эки айдын жүзү болуп калган. Уккам, бирок барган эмесмин. Төлөмүш Океевдин киностудиясында жүргөм. Дос балдар Алымбек датканын ролуна сынакка катышканы "Айтыш фильмдин" алдында турабыз, жолугалы деп айтып калышты. Алар кирип кетишти, мен сыртта күтүп отурсам Садык байке менен Акылбек Абдыкалыков агайыбыз "Сен кастингге келген жоксуң, жүрү сени да көрүп көрөлү" дегенинен макул дедим. Башында видео проба болду. Эки бет текст беришт,и анан эки-үч дубль кылып алып үйгө кеттим. Эртеси жардамчы кыздар телефон чалып "куттуктайбыз, сиз өттүңүз, эми сакалыңызды албай туруңуз" дешти. Чынын айтканда мен өтөм деп ойлогон эмесмин. Анткени кастинг бүткөндө элдин акыркысы болуп баргам. Мага чейин Алымбек датканын ролуна канча киши келгенин билбейм, көрө алган жокмун. 

— Тасма тартылып жаткан аянтта кызыктуу окуялар көп болсо керек?

— Мен алгач тартылып баштаганда эликке ууга Алымбек, Элтойду болуп чыккан картина бар эле. Анан мергенчиликке деп атайын элик алып келгенбиз. Ал картина кинодо жок. Бирок Каныкейдин фильмге жазылган саунтрегинин клибинде көрсөтүлөт. Анан күтүүсүз жерден эликти качырып жибердик. Эмне кылаарыбызды билбей тайгандар менен бүркүтчүлөр сезип калбасын деп баарын кетирдик. Эликтин ээси "көпчүлүк жакшы болот, бирге кубалайлы" деп айтып калды. Анан торлорду көтөрүп алып ары-бери чуркадык. Элик качып баратып таштын арасына түшүп кетип, бир мүйүзүн сындырып алды. Ага негизи атайын эс алдыруучу дары берип коюш керек экен. Анан аны сайып койсок качышы керек болгон жеринде уйдай гана болуп жатып берди. Таш менен ургулап эптеп тартканбыз. Көрсө, качып кеткенде бутун жакшы байлабай коюптурбуз. Садык байке тыңыраак эле байлабайсыңарбы деп урушкан.

— Алымбек датканын ролу үчүн канча гонарар алды деп кызыккандар көп экен?

— Бул жагынан гонарар тууралуу кеп кылууга болбойт. Өтө көп деп айтуудан алысмын. Ошондой болсо деле жакшы болмок. Биз акчага көңүл бурган жокпуз. Кандай десем, патриот катары тартылдык. 

Актер Азиз Мурадиллаев, сыгравший роль Алымбек датки в фильме Курманжан Датка во время интервью. Архивное фото
© Sputnik / Жоомарт Ураимов
Азиз Мурадилаев: жашоонун өз агымы, түмөн түйшүгү бар. Чоң шаарда бат кыймылдап, жайлоодо жай жүрүшүң керек

— Кино сүйүүчүлөр бул роль сизге мыкты жарашып, татыктуу ойногон деп айтышат. Өзүңүзгө жактыбы?

— Мен бул ролду укмуш кылып аткарып салдым дебейм. Тасманы кайталап көрө берсең, өзүңдөн кемчилик издей берет экенсиң. Толук түрдө канааттандырып, купулума толду деп айтуудан алысмын. Башка актерлордой эле тартылып бүткөндөн кийин бир жерлерин башкачараак ойносом болмок экен деген ой келген.

— Тасмада көз карашыңыз ушунчалык муңдуу, оор басырыктуу, ошол эле учурда жылдыздуу көрүнүп, көз аркылуу да түрдүү ой-толгоону бере алдыңыз. Байкасам, күнүмдүк жашоодо көзүңүз кадимкидей эле экен?

— Негизи көзүмдүн ичинде кал бар. Ал жакта Алымбек датка кылыч кармап, согушуп жүргөн жок. Андыктан салабаттуу, токтоо, мыкты саясатчы жана стратегиясы күчтүү чыныгы датканын образын бериш керек эле. А жашоодо албетте, кандай болсоң ошондой жүрө бересиң да.

— Аткарган ролдоруңуздан бир канча убакыт чыга албай жүргөн учурлар болобу?

— Жашоонун өз агымы, түмөн түйшүгү бар. Чоң шаарда бат кыймылдап, жайлоодо жай жүрүшүң керек. Менде андай болбойт. Каармандын образын турмушка аралаштырбайм. 

— Учурда кино сүйүүчүлөр арбынбы же театрды жактыргандар басымдуубу? 

— Мурун экономикабыз аксап жаңы бутка туруп келе жатканда театр эмес, турмушту араң эптеп калганбыз. Кайрадан жанданып турганда минтип маалымат абдан жеткиликтүү болуп калды. Эл театрга көп келбегени маалым. Азыр кино жеткиликтүүлүгү менен театрды утуп жатат. Керек болсо каалаган киноңду жыйырма сомдук дисктен көрө аласың, туурабы? Бирок театр жандуу көрүнүш. Анын өзүнүн жеке күйөрмандары бар. Ар бир премьераны калтырбай көргөндөр арбын. Жаш курактары да ар түрдүү. Экөөнүн тең артыкчылыктары бар деп ойлойм. 

Актер Азиз Мурадиллаев, сыгравший роль Алымбек датки в фильме Курманжан Датка во время интервью. Архивное фото
© Sputnik / Жоомарт Ураимов
Азиз Мурадилаев: Театрда сөздү тексттегиден бурмалап жиберсең сени менен ойноп жаткан киши ыңгайсыз болуп калышы мүмкүн. Ал кайсы сөздөн кийин эмнеси кетээрин билбей калат

— Кинодогу тексттердин баарын жаттайсыздарбы же арасынан өзүңөрдүкүн да кошуп кеткен учурлар болобу?

— Тексттер китептин форматына окшош кооз жазылган болот. Окуй келсең мындай бир жасалмалуулукту бергендей туюлуп кетет. Өзүң жүдөп кеткенде ток этер жерин айтып беришиң керек болот. Маселен учурдагы өлүмдү угузганда текстегидей "Ии, биздин да кабыргабыз кайышып" деп отурбай, кээде жөнөкөй тил менен бергенге аракет кылабыз. Театрдан көбүнчө жаттайбыз. Сөздү тексттегиден бурмалап жиберсең сени менен ойноп жаткан киши ыңгайсыз болуп калышы мүмкүн. Ал кайсы сөздөн кийин эмнеси кетерин билбей калат.

— Азыр кино тарткандар көп. Сизге сунуш түшкөндө аларга карата жеке талаптарыңыз барбы? Деги эле сизге кандай роль жаратуу ыңгайлуу?

— Бизде амплуа деген түшүнүк бар. Айрымдар комедия аткарып жатса деле эл күлбөйт. Ал эми трагедия болуп жатса деле көрүүчүлөр күлө беришет. Мен кыймыл-аракет менен эмес, болуп жаткан кырдаал өзү күлкүлүү же кайгылуу болушу керек деп ойлойм. Менин талаптарым убактыма жараша болот. Роль тандабайм, ойной берем. 

1690
Белгилер:
актер, Курманжан Датка" тарыхый эпопеясы, кино, Азиз Мурадиллаев
Тема боюнча
Ишкер Чихун Чжонг: Кореяда деле "эл эмне дейт" деген түшүнүк менен жашайбыз
Алмаз Касымалиев: эфирден эмнеге кулагыңды чукуйсуң деп айтышкан
Кыргызстандык актёр Болот Тентимишов. Архив

Күндүз жоокер, кечкисин актёр. 50 жашка чыккан Болот Тентимишов жөнүндө 6 факты

851
(жаңыланган 09:38 23.06.2021)
Бүгүн белгилүү актёр Болот Тентимишовдун туулган күнү. Жаштыгын, өмүрүн театр менен киного байлаган талант 50 жашка толду.

Sputnik Кыргызстан агенттиги 28 жылдан бери сахнада жүргөн инсандын чыгармачылыгы менен жеке жашоосундагы кызыктуу фактыларды сунуштайт.

Элеттен Ленинградга кетип. Болот Тентимишов 1971-жылы 22-июнда Чүй облусунун Ысык-Ата районундагы Чоң-Далы айылында жарык дүйнөгө келген. Атасы аскер адамы болсо, энеси айыл чарба тармагында эмгектенген. Бала кезинен эле актёрлукка жакын өспүрүмгө ата-энеси колдоо көрсөтүп турган. Ошондуктан айылдагы мектепти аяктагандан кийин Ленинграддагы Николай Черкасов атындагы театр, музыка жана кинематография институтуна тапшырган.

Известный кыргызский актер Болот Тентимишов на сцене театра
© Фото / Русский театр драмы имени Чингиза Айтматова
Болот Тентимишов 1971-жылы 22-июнда Чүй облусунун Ысык-Ата районундагы Чоң-Далы айылында жарык дүйнөгө келген.

Күндүз жоокер, кечкисин актёр. Бирок орто жолдо түрдүү себептерден улам окуусун токтотуп Томск шаарына аскерге кеткен. Ал жактан да чыгармачылыктан алыстай албай күндүз жоокер болуп, кечкисин театрга барып иштеп жүргөн. Кызмат өтөп бүткөн соң Советтер Союзу тарап кетип, окуусун Бишкектен улантууга мажбур болгон.

Известный кыргызский актер Болот Тентимишов на сцене театра
© Фото / Русский театр драмы имени Чингиза Айтматова
КРдин эл артисти Жамал Сейдакматованын жетектөөсүнүн алдында "Тунгуч" театрында 11 жыл сахнага чыгып, Асылбек Өзүбеков, Эгемберди Чалабаев, Мурат Мамбетов, Каныбек Бекбатыров менен сахналаш болгон.

Театрга байланган жаштык, сүйүү. Эмгек жолун 1993-жылы Арсен Өмүралиев атындагы Бишкек шаардык драма театрында баштап, 22 жаштагы артист кесипкөй режиссёр, артисттер менен иштешип, бир топ тажрыйба топтогон. Ал жерде 1997-жылга чейин иштеген. Кийин КРдин эл артисти Жамал Сейдакматованын жетектөөсүнүн алдында "Тунгуч" театрында 11 жыл сахнага чыгып, Асылбек Өзүбеков, Эгемберди Чалабаев, Мурат Мамбетов, Каныбек Бекбатыров менен сахналаш болгон. Так ошол маданий жайдан өзүнүн болочоктогу жубайы, Щепкин атындагы жогорку театралдык учи́лищесинин бүтүрүүчүсүн жолуктуруп бактысын тапкан.

Актер Болот Тентимышов во время съемок фильма Ата
© Фото / Чолпонбек Маматов
Эмгек жолун 1993-жылы Арсен Өмүралиев атындагы Бишкек шаардык драма театрында баштап, 22 жаштагы артист кесипкөй режиссёр, артисттер менен иштешип, бир топ тажрыйба топтогон

Театр жана кино актёру. Актёр 2009-жылдан бери Чыңгыз Айтматов атындагы орус драма театрында эмгектенип келет. КРдин эмгек сиңирген артисти "Ромео жана Жульеттада" Тибальт , Меркуционун, "Отеллодо" Отеллонун, "Манас жөнүндө баянда" Алманбеттин, "Король Лирде" Герцог Албанский, шут, Кент, "Ак бешиктин тилегинде" Орозкул сыяктуу ондогон образдарды жаратып, 28 жылдан бери театрда. Бул убакыт аралыгында Дания, Украина, Башкыртстандагы фестивалдарга катышып, Түркия, Россия, Румыния, Германия, Колумбия, Иран, Казакстандагы сахналарда ойногон. Муратбек Рыскулов атындагы сыйлыктын лауреаты бир нече жылдан бери өзүн кинематографияда сынап келет. Актёр "Аталардын керээзи", "Аврора", "Ата", "Кудалар", "Кентавр", "Ээнсиреген үй", "Эки баатыр" фильмдеринде роль жаратып таанылган.

Известный кыргызский актер Болот Тентимишов во время интервью Sputnik Кыргызстан
© Sputnik / Табылды Кадырбеков
Бүгүн белгилүү актёр Болот Тентимишовдун туулган күнү. Жаштыгын, өмүрүн театр менен киного байлаган талант 50 жашка толду

Тамада, окутуучу... Актёр буга чейин жакшылыктарды алып барып тамада болгон жайы да бар. Андан сырткары, жаштарга жол көрсөтүп устат болуп, эл арасындагы таланттарды актёрлук өнөргө таптап, кесиптештери менен "Жаш ысымдар" фестивалын уюштурган.

Үч баланын атасы. Болот Тентимишовдун келинчеги Сайрагүл Эсенбаева актриса, экөө тең көп жылдан бери театрда иштеп келет. Жубайлар учурда үч баланын ата-энеси.

851
Белгилер:
факты, Болот Тентимишов, актер, Кыргызстан
Тема:
Кыргыздын көркөм өнөрү, белгилүү инсандары жөнүндө фактылар
Тема боюнча
Курсташына 18 жашында үйлөнгөн. Актёр Азиз Мурадиллаев тууралуу 6 факты
Вагондон жүк түшүрүп бүлөсүн баккан Миңжылкыев. Опера ырчысы тууралуу 8 факты
Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген артисти, Композиторлор союзунун төрагасы Турдубек Чокиев

Чокиев: согуш убагында жылына бирден операнын премьерасы болуп турган

38
(жаңыланган 17:43 21.06.2021)
Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген артисти, Композиторлор союзунун төрагасы Турдубек Чокиев учурда коомдо чыгармачыл союздарды каржылоого алган меценаттык жолго коюлбаганын белгиледи.

Улуу Ата Мекендик согуш учурунда жылына бирден операнын премьерасы болуп турган. Бул тууралуу Турдубек Чокиев Sputnik Кыргызстан радиосунда маек куруп жатып билдирди.

Чокиев: согуш убагында жылына бирден операнын премьерасы болуп турган

Анын айтымында, соңку 30 жылда опера жана балет театрында бир дагы премьера коюла элек.

"Эгемендүүлүк алгандан бери чыгармачыл союздар кароосуз калды. Колдоо маселеси көтөрүлсө каражат жетишсиздигин жүйө кылышат. Анткен менен эки кабат үйдө жашап, кымбат унааларды айдап жүрүшөт. Маселен, опера жана балет теарында эгемендүүлүк алган жылдары бир дагы опера коюлган жок. Мурдагы эле "Айчүрөк", "Чолпон", эски репертуар менен келе жатат. 1941-жылы 7-ноябрда "Анар" деген кыргыздын алгачкы балети, 1942-жылы 6-октябрда "Көл боюнда" деген опера коюлган. 1943-жылы "Көкүл" операсы, 1944-жылы "Чолпон" деген балет коюлган. Мындайча айтканда, согуш жылдары жылына бирден премьера болуп турган. Мындан тышкары, дүйнөлүк классикалык чыгармалар кыргызчаланып, тартууланган. Согуш бүткөндөн кийин учурдагы опера жана балет театры үчүн "Токтогул", "Манас" жазылган. Азыр тынчтык заманда жашап жатабыз. Бирок искусствого, адабиятка каражат бөлүнбөй келет", — деди Чокиев.

Ошондой эле ал искусство, адабият аркылуу идеологияны калыбына келтирүүгө боло турганын кошумчалады.

38
Белгилер:
композитор, идеология, искусство, Турдубек Чокиев
Тема боюнча
Оркестр коллективдери арасында республикалык кароо-сынак жарыяланды
Нью-Йорк шаарындагы талкаланган дүкөн. Архив

Рекорддук чек: АКШдагы инфляция дүйнөлүк экономикага кооптуу экени айтылды

0
(жаңыланган 16:42 23.06.2021)
АКШда 2008-жылдагы глобалдык каржылык каатчылыгынан бери мындай инфляция кайталана элек болчу. Бирок жөнгө салуучу орган монетардык саясатты катаалдатуудан баш тартууда.

Deutsche Bank мындай аракетсиздиктин аягы жакшы бүтпөй турганын эскертишти. Бул – бүтүндөй дүйнөлүк экономика үчүн опурталдуу абал. Аталган державада акчанын нарксызданышы дүйнөгө кандай таасир этери тууралуу Наталья Дембинскаянын макаласы РИА Новости сайтына жарыяланган.

Инфляциянын күч алышы

Май айында АКШда жылдык инфляция беш пайызга чыкты. Ал эми керектөөчүлүк баалардын, энерготашуучу жана азык-түлүк сымал туруксуз товарларды кошпогондо, базалык индекси (инфляция деңгээли) былтыркыга салыштырмалуу 3.8 пайызга өстү. Бул – 1992-жылдын июнунан берки эң жогорку көрсөткүч. Автомобиль, техника, мебель, авиабилет, кийим-кече, азык-түлүк – баары кымбаттады.

Дүйнөлүк банктын экономисттери инфляцияны даректөө саясатын жүргүзгөн өлкөлөр, анын ичинде Россия чочулай турган жагдай жок экенин айтышат. Көрсөткүчтү максаттык диапазондун чегине кайтарууга болот. Анткен менен Кошмо Штаттарда кырдаал башка. Федералдык резервдик системанын бир чара көрө турган түрү жок. Март айында эле бул тутумдун башчысы Жером Пауэлл таргеттин (даректөөнүн) эки пайызга утурумдук көтөрүлүшүндө эч кандай көйгөй жоктугун билдирген.

Керектөөчүлүк баалардын өсүшүнүн себептери түшүнүктүү. Пандемия башталгандан тарта америкалык бийлик акча басуучу станокту болушунча иштетүү менен каатчылыкка каршы чара көрүүгө алты-тогуз триллион долларга дейре сарптаган. Ал эми Жо Байдендин келиши менен өлкө экономикасына дагы эки триллиондой каражат салынды. Бул – негизинен социалдык өбөлгөлөрдүн гиганттык топтому.

Ири карыз жана чабалдаган доллар

Акчанын каптаганы мамлекеттик карызды болжол менен төрттөн бирге жогорулады. Эми бул 28 триллион долларга (жылдык ички дүң өндүрүмдүн дээрлик 130 пайызы) арбын. Экономисттер экономикага жаңы акча салуу жакшы натыйжага алып келбейт. Өндүрүш көлөмүн тийиштүү деңгээлге чыгарбастан, акчанын ашыкча айланышынын айынан бюджетке күч келет, баалар көтөрүлөт.

Инфляциялык тобокелдик кийинкиге жылдырылган керектөөчүлүк суроо-талапты да күчөтөт. Пандемия убагында америкалык керектөөчүлөр 1,6 триллион доллар топтоп, эми акырындап коротууга киришти. Жаңы басылган купюралардын күчтүү агымы америкалык валютага доо кетирди. Доллардын куну түшүп, инвесторлор үчүн жагымдуулугунан ажырап барат.

2020-жылы евро салыштырмалуу 0,8934төн 0,8149га, дээрлик тогуз пайызга түштү. Быйыл дагы беш-жети пайызга төмөндөшү ыктымал. Дагы бир башка фактор — бюджетке болуп көрбөгөндөй басым. 2020-каржылык жылында бюджеттин таңсыктыгы 16,1 пайызга (3,1 триллион долларга) жеткен. Бул – 1945-жылдан берки эң ири көрсөткүч. Дал ошол жылы өкмөт масштабдуу аскердик операцияларга эбегейсиз каражат бөлгөн.

Суроо жаралат

Ошентсе да экономикалык максаттарга жетүүдө, атап айтканда, эмгек рыногун калыптандырууда "алгылыктуу прогрессти" көрмөйүнчө Федералдык резерв системасы пайыздык чендерди жогорулатууга же активдерди сатып алуу программасын кыскартууга ниеттенбейт. Жөнгө салуучу органдын өз күчүнө гана ишенгендиги жана аракетсиздиги суроо туудурат.

"Күрөшүү үчүн так план зарыл. Салык-бюджеттик саясатты аныктаган адамдар алардын чечимдери кимдерге зыян келтирерин түшүнүүгө тийиш. Америкалыктардын сексен жети пайызы баалардын өсүп жатканына кабатыр.

Пауэлл мырза бул олуттуу маселеге убактылуу тоскоолдук катары кол шилтөөнү токтотуп, инфляциянын кескин секиригин моюнга алууга милдеттүү", — дейт сенатор Рик Скотт.

Экономисттер Федералдык резервдик тутумдун андан да коркунучтуу көрүнүшкө – фондулук рынокто глобалдык көбүктүн түзүлүшүн толугу менен танып жатканына көңүл бурууга чакырат. Акциялардын баасы тарыхый жогорку чегине жетип турганда өтө төмөн пайыздык үстөктөрдү колдоону, балансты айына 120 миллиард долларга жогорулатууну улантуу менен Федералдык резервдик система рынокту ого бетер козутушу мүмкүн.

"Жөнгө салуучу орган экономиканы кыйын шартка кептегени турат, акыры барып инфляциянын максаттуу деңгээлине жетүү үчүн акча-насыя саясатын катаалдатууга мажбур болмокчу", — деп белгилейт Америкалык ишкерлик институтунун талдоочусу Десмонд Лахман.

Алсыздар жабыр тартышы ыктымал

Кандай болсо да бул америкалыктарга гана тургай, бүт дүйнөгө көйгөй жаратарын эскертишет Deutsche Bank талдоочулары. "Кошмо Штаттарда инфляцияны тоготпоо глобалдык экономика үчүн опурталдуу. Анын кесепети, айрыкча коомдун эң аяр катмары үчүн оор болушу ыктымал", — деп түшүндүрөт банктын башкы экономисти Дэвид Фолкертс-Ландау.

Германиядагылар инфляция токтобой турганын, жакынкы жылдары, балким, 2023-жылы каатчылыкка кептеши мүмкүн экенин жоромолдошот. Эксперттер биринчи кезекте өнүгүп келе жаткан өлкөлөр жабыр тартарын белгилешет. Өнүккөн экономикада акчанын нарксызданышы инвесторлордун пайыздык чендердин жогорулашына үмүттөрүн арттырат. Бул мамлекеттик облигациялардын кирешелүүлүгүн жогорулатып, натыйжада карыз алуу кыйла кымбатка түшөт. Ошентип, экономисттер өнүгүп келе жаткан рыноктор үчүн глобалдык калыптандыруунун башаты позитивдүү фактордон коркунучка айланганын айтышат. Мисалы, Түштүк Африка жана Бразилияда карыз наркы кооптуу деңгээлге чукулдап калды. Ал жакта мамлекеттик финансы ансыз да туруксуздугу менен айырмаланат.

"Бул өлкөлөр өздөрүндөгү инфляциядан да АКШдагыдан чочулаганы оң", — дешет S&P Global Ratings адистери. Бардар мамлекеттер пандемия маалында көптөгөн өнүккөн өлкөлөргө караганда абдан төмөн пайыздык чен менен карыз алышкан. Маселен, Египет быйыл ИИӨнүн 38 пайызына барабар карызын кайра каржылоого тийиш. Насыяны тейлөө акысы — 12,1%. Гана үчүн пайыз андан да бийик, тагыраак, 15 пайызды түзөт. Ушундай эле көйгөй Бразилияда да бар, Борбордук банкы январдан бери баа басымын чабалдатуу үчүн үстөктөрдү көбөйткөн. Capital Economics адиси Уильям Жексондун айтымында, Бразилия — инфляция жана кирешелүүлүктүн өсүшү экономикалык туруктуулукка кооптуу экенине айкын мисал.

"Бул Борбордук банкты мамлекеттик каржыны кыскартып, карызды тейлөө чыгымдарын арттырган пайыздык чендердин жогорулатууга аргасыз кылды", — дейт аналитик. Мындай абалдан, маселен, Бразилия, Түштүк Африка жана Индия чет өлкөлүк насыякорлорго караганда ички кредиторлорго көбүрөөк үмүт артканы куткарат. Бул капиталдын сыртка агуу көлөмүн төмөндөтөт. Россия бул багытта туруктуу келет, федералдык заемдогу облигацияларда резидент эместердин үлүшү абдан аз. РФ Борбордук банкынын маалыматы боюнча, май айында он пайызды түзгөн (апрелде — 19,7). Федералдык заемдогу облигация ээлеринин арасында 80 пайыздан ашыгы — жергиликтүү инвесторлор, эң оболу банктар жана пенсиялык фонддор. Ал эми резидент эместер — жергиликтүү ири банктардын чет өлкөдөгү "бутактары". Бул санкциялык да, инфляциялык да тобокелдиктерден сактайт.

0
Белгилер:
суроо-талап, насыя, кун, акча, экономика, АКШ, инфляция
Тема боюнча
Америкалык үмүт акталбай калганда... Саммит жыйынтыгына сереп