Улуттук фестиваль. Архивдик сүрөт

Ултаң, кырмызы, чукак... Эски сөздүн эбин таба аласызбы?

1850
(жаңыланган 16:21 29.11.2017)
Убакыттын өтүшү менен көөнө сөздөрдүн көбү колдонулбай, көмүскө калып барат. Аларды кайра жандандыруу максатында чечмеленишин сунуштайбыз.

БИШКЕК, 25-май — Sputnik. Бүгүнкү "Тибиртке" рубрикасында улуу манасчы Сагынбай Орозбаковдун айтуусундагы "Манас" эпосундагы эски сөздөрдүн түшүндүрмөсүнө көңүл бурабыз.

Өкчө – така

Сарап – көздү күн нурунан калкалай турган атайын калканч

Түшкүн – өрмө камчынын учундагы түйүн

Ултаң – өтүктүн таманына иштетилчү тери, өтүктүн таманы, өтүк ултаруу сөзү да ушул ултаңдан келип чыккан

Чукак – тартыш, аз деген мааниде колдонулат.

Эндекей – бейкапар, камаарабай деген мааниде колдонулат.

Эңчегер – киши боюнун сыпаты, орто бойлуу

Кетечик – келиндердин күзгү тарак, атыр, упа салынган кооз кичинекей баштыгы, азыркы тил менен айтканда клатч

Мүлдө – деги эле, жалпы, такыр деген мааниде колдонулат, орус тилиндеги "вообще" сөзүнүн ордуна кеңири колдонууга болот.

Түкшүмөл – так эмес пикир, жоромол, бүдөмүк ой

Көөнө – эски, байыркы, мурдагы

Кырмызы – кызыл менен сыянын ортосундагы түс, күлгүн кызыл

1850
Белгилер:
түшүндүрмө, маани, тибиртке, сөз
Тема:
Тибиртке — кыргызча туура сүйлөйбүз (75)
Тема боюнча
Карсак, кээ, мискин... Көөнө сөздү көөнүңө түйүп ал!
Байда кедейдин көз акысы бар – эмне тууралуу кеп болуп жатат?
Аспиет, булгун, жерик… Көөнө сөздүн маанисин билесизби?
Ырчы Лев Лещенко. Архивдик сүрөт

Олимпиада-80дин музыкасы кантип жаралган. Үнүн тааныбай калган Лещенко

61
(жаңыланган 15:03 15.07.2020)
Михаил Боярский капысынан эле спорт тууралуу ыр жазып, Лев Лещенко жабылуу аземинде өз үнүн тааныбай калганы тууралуу кызыктарды Sputnik агенттигинин материалынан окуңуздар.

Москвадагы Олимпиада оюндары мындан 40 жыл мурун өтсө да, ошондо жаңырган ырлар азыркыга чейин ооздон түшпөйт. Айрым саптар учкул сөзгө да айланып кеткен. Оюнду уюштуруу комитети иш-чара алдында советтик эстрада спорттук ырларга жык толушу керектигин бекеринен тапшырбаса керек.

Жалаң рекорддор

Негизи бир дагы ири спорттук иш-чара музыкасыз өтпөйт, мындан улам Москва олимпиадасынын музыкалык коштоосуна олуттуу мамиле жасалган. Ырлардын тематикасын уюштуруу комитетинин төрага орун басары, СССРдин маданият министри Владимир Попов өзү көзөмөлдөгөн.

Даңазалуу жөө күлүк Сатымкул Жуманазаров жөнүндө 12 факты

Муслим Магомаевдин аткаруусундагы Александра Пахмутова менен Николай Добронравовдун "Герои спорта" чыгармасы Олимпиаданын визиттик карточкасы болуп калды. Оюндардын алдында Пахмутова Добронравов экөө жеке рекордун жараткан десек болот — дал ушул эки талант жазган чыгармалар радио менен теледен эң көп берилген ыр эле. София Ротару экөөнүн "Темп" аттуу ырын ырдап чыкса, Муслим Магомаев "Стадион моей мечты", ал эми Лев Лещенко "Старт дает Москва" ырларын жаңыртып турган эле. Бул 1979-жыл болчу, ал кезде Лещенко Пахмутовага өмүр бою хит болчу ыр жазып береринен кабары да жок эле. 

Советский оперный и эстрадный певец народный артист СССР Муслим Магометович Магомаев (1942 г. р.) выступает на концерте в рамках культурной программы Олимпиады-80.
© Sputnik / Виталий Арутюнов
Ырчы Муслим Магомаев

Мамалак болбой калмак!

Алгач легендарлуу "До свиданья, Москва" чыгармасы "До свиданья, Москва, здравствуй, Лос-Анджелес" деп аталышы керек эле. Бирок ошол кезде Афганистанда согуш чыгып, батыш өлкөлөрү Москвадагы Олимпиадага "бойкот" жарыялашат. Совет бийлиги ырды өзгөртүп, жөн гана Олимпиада менен коштошуу иретинде тартуулоону чечкен.

Бирок бул жерде маселе жаралган. Александра Пахмутова менен Николай Добронравов учуп кетип бара жаткан Аюу тууралуу ыр жазышкан. Мындай элес уюштуруу комитетинин айрым мүчөлөрүнө жакпай калган: аюу учпайт да! Анын үстүнө Олимпиаданын жабылуу аземине даярдалган куурчак-аюу тикесинен учпай, капталдап көтөрүлө берген эле. Аюунун буттарына шарларды байлап, кырдаалдан чыгышкан.

Бирок Пахмутова менен Добронравов ыр салтанатта жаңырарына ишенген эмес, мындан улам чыгарманы Лев Лещенкого берип жатып тагдыры бүдөмүк экенин эскертишкен. Натыйжада Лещенко ыр тууралуу таптакыр унутуп да калган.

Жүрөк толкуйт! Азия оюндарында параддан өткөн кыргыз спортчулары видеодо

"Жабылуу аземинде ыр коюлду. Ушунчалык күтүүсүз болгондуктан өз үнүмдү тааныбай да калдым. Эки ай мурун жаздыргам да. Ошол ырбы же башкабы деп түкшүмөлдөдүм. Тимеле маңдайым жарыла сүйүндүм деп айта албайм, бирок жагымдуу болду. Ал кезде ушунчалык хит болорун билген жокмун да. Жаздырып жатканда деле көп ырдын бириндей кабыл алгам. Бирок ал ушул кезге чейин элдин жадында болуп, ооздон түшпөй ырдалып келет. Жаш ырчылар менен көп ирет чогуу аткардык. Эмне үчүн жаш муун бул чыгарманы жакшы көрөт? Менимче, анда мээрим, жакшылык бар, Ата Журтка, адамдык баалуулуктарга болгон сүйүү камтылган. Эинчиден, ал кез көп кишинин эсинде, сезим балдарга да өткөн. Буга жакында эле Сочиде өткөн Олимпиада дагы кошумча болду, анда да Аюу болбодубу", — деди Лещенко.

Баарына жетишип

Элдин эсинде Давид Тухмановдун Роберт Рождественскийдин сөзүнө жазылган "Олимпиада-80" аттуу ыры да калды. Аны эстон ырчысы Тынис Мяги аткарып, эртеси эле топ жарган жылдыз болуп чыга келген. Бул ыр менен өнөрпоз "Жылдын ыры" фестивалынын финалына да жеткен. 

Заслуженная артистка РСФСР, певица Алла Пугачева на концерте, который прошел в Москве в рамках открытия Олимпиады-80.
© Sputnik / Полховский
Концерт в рамках открытия Олимпиады-80 в Москве

Ал эми бул сынактын дайымкы катышуучусу Алла Пугачева Олимпиаданын маалында атагы чыккан ырчы эле. 1979-жылдын мартында "Женщина, которая поет" аттуу тасмасы чыгып, эки айдан кийин "Космос" мейманканасынын ачылышында карата Джо Дассен менен чогуу концерт берген.

Буга карабастан Пугачева окуп да үлгүрчү. Россиянын Заманбап тарых музейинде ушу кезге чейин ырчынын Олимпиаданын чет элдик коноктору үчүн берген концерттеринин программасы сакталуу. Музейдегилердин айтымында, ГИТИСте 4-курста окуган Пугачева дал ушул коцерттерин курстук ишине тема кылып тандап алган.

Олимпиада чемпиону Татьяна Колпаковага президент энчилүү саат белек кылды

Олимпиада ыргактары

Туристтер концерттерге барып эс алып жүргөндө совет эли сүйүктүү аристтерин "Здравствуй, Олимпиада!" жана "Ритмы Олимпиады" программаларынан көрүп турушчу. Элге Михаил Боярскийдин катышуусундагы "Олимпийская шуточная" деп аталган клип өзгөчө таасир калтырган. Анда актер Олимпиада учурунда спортчу болууну чечип, ушунусу менен сүйгөн кызынын көңүлүн бурдурмакчы болгон жигиттин ролун аткарат. Анын үстүнө "Үч мушкетердун" да "элеси" бар эле, каарман көгүш түстөгү форма кийип, фехтованиени үйрөнөт.

Михаил Боярский бул ыр менен клипти кокусунан жазып калганын айтып берди.

"Олимпиада маалы эле, спорттук ырларга арналган берүүдөгүлөр ушул ырды сунуштап калышты. Макул болдум, бир күндө эле жаздырдык. Клип Санкт-Петербугдун Петровский стадионунда бир нече саатта тартылган", — деп эскерди артист.

Телеберүүлөргө ВИА "Пламя", "Цветы", "Голубые гитары", "Поющие сердца", "Арай" сыяктуу ансамблдер байма-бай чыгып турашкан. "Арайдын" солисти Роза Рымбаева Sputnik агенттигине телевидениеге тандоо өтө катаал болгонун айтып берди.

Москвада 1980-жылы олимпиада кандай өткөн?

"Тизмеде бар экенибизди укканда чындап сүйүндүк. Ал жакка ар кимди эле кошо беришмек эмес. Доор башка эле, костюм деле тигилген эмес, колдо бары менен эле чыкканбыз. Москванын бардык жеринде коцерт коюуга тийиш элек, чымын-куюн болуп эле жүрчүбүз", — дейт ырчы.

Рымбаева ошол кездин өзгөчө духун, маанайын белгилеп кетти.

61
Белгилер:
Берүү, концерт, чыгарма, ырчы, музыка, Символ, аюу, олимпиада
Тема:
Москвадагы Олимпиада-80
Драматург Султан Раев. Архивдик сүрөт

Душманын баалай билген киши гана жоону жеңет. Султан Раевдин кеп казынасы

178
(жаңыланган 17:02 14.07.2020)
Султан Раев 1958-жылы 13-июлда  Ош облусундагы Кара-Суу районунун Жоош айылында жарык дүйнөгө келген.

62 жашка чыккан жазуучу жана драматург Султан Раевдин чыгармаларын барактап, элге нуска болчу сөздөрүн чогулттук.

Болочоктогу белгилүү калемгер элеттеги мектепти аяктагандан кийин Москвага барып Бүткүл союздук мамлекеттик кинематография институтуна тапшыра албай калат. Андан соң аскер кызматын өтөп, 1984-жылы Кыргыз мамлекеттик улуттук университеттин журналистика факультетин аяктаган.

Айылга кат. Султан Палвандын айылына болгон сагынычы

Жаш талант эмгек жолун "Ленинчил жаш" гезитинин кабарчылыгынан баштап, кийин "Кыргызстан маданияты", "Жаштык жарчысы", "Кыргыз Руху", "Асаба" басылмаларында иштеген. 1994-жылы АКШнын Канзас университетинин журналистика факультетинде стажировкадан өтүп, 2004-2005-жылдары "Эркин Европа" жана "Азаттык" радиосунун саясий баяндамачысы катары эмгектенген.

Токтогул атындагы мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты "Жанжаза", "Топон" романы, "Күн кармаган бала", "Чаң жол" китептеринин автору. Ал чыгармалар орус, украин, француз, кытай тилине да которулган. Ал эми "Кашар", "Оо, кыздар", "Суфлер", "Тайамам" спектаклдери менен "Маң", "Ханышанын көз жашы", "Барсбек", "Илек-илек", "Таажы" драмалары жергиликтүү жана чет элдик театрларда коюлуп келет.

Бас гитара чертип, Beatles ырларын аткарган Султан Раев. Драматург тууралуу 7 факты

***

Адам эң оболу өзүн-өзү акылы менен аңдап билмейин, Кудайдын улуулугун аңдап биле албайт.

***

Адам даңкты эмес, даңк адамды ээрчиш керек.

***

Түбөлүктүүнү убактылуу менен алмаштыра албайсың.

***

Чыныгы жоокер өз душманын баалай билиши керек. Душманын баалай билген адам гана душманын жеңе алат.

***

Уңгу сөз улууга жарашат...

***

Кыргыз, кыргыз, кыргыз, кыргыз
…………………………………………………….. чылык

Койнуңа бир кумалак кирип алган!..
Күндү Сен күрөк менен дүйнөнүн очогуна салып салдың…

Күйүттү өлүм эңсейт, кыпкызыл чоктуу дүйнө чок болуп турат мына…
Адамды отко салып, адамды чоктон алып…

***

Биз каалайбызбы же каалабайбызбы бу дүйнөдө эки адам гана түбөлүктүү деп келишет: гений менен тиран деп. Булардын артынан: генийден акыл казына, тирандан аккан кан калган.

***

Мезгил бизди балалык доордон канча алыстаткан сайын, балалык мезгил мага барган сайын улуу жомоктой сезиле берет...

***

Чыгармачылык убакытка да, мезгилге да, шартка да, кызмат абалга да баш ийбеген өзгөчө стихия, жан дүйнөнүн жанар тоосу.

***

Раевдин "Жанжаза" романы жөнүндө 7 факты. Каркылдаган каргалар илхам берип…

– Мага өлбөстүн дарысын жасап бер, менин түбөлүк жашагым келет, – деди Чынгыс хан айтар кебин маалкатпай.
– Түбөлүк жашоонун дабасы бар, а бирок дарысы жок!.. – деди аалым.

– Дабасы эмне?.. – деди Чынгыс хан.
– Жашоонун маңызы... – деди Аалым.

– Анын маңызы эмнеде?
– Адамдын адам бойдон калышында, – деди аалым.

– Ушу элеби?! – Сиркеси суу көтөрбөй ызырына түштү Чынгыс хан.

***

Адамдык өмүрдүн узак-узак жолдору да анын чаң жолдорунан башталат.

178
Белгилер:
кеп казына, Султан Раев, жазуучу, Кыргызстан
Тема боюнча
Азаматтар кулаганда бийиктен, аял керек мээр чөбүн ийиткен. Эрнис Турсуновдун нускасы
Арсыздар арды кеп кылып, ар-намысты сапырды! Элмирбек Иманалиевдин нускасы
Катыны бузуктун акылы бузук. Манасчы Рысбай Исаковдун учкул сөздөрү
Жаңы конуш Калыс-Ордо. Архивдик сүрөт

Статусу жок жаңы конуш менен дачада жашагандар эми жөлөк пул ала башташат

0
(жаңыланган 16:31 15.07.2020)
Министр президент кол койгон мыйзамга ылайык, эми ата-энеси белгисиз, тоголок жетимдер дагы айына 2000 сомдон жөлөк пул ала турганын кошумчалады.

БИШКЕК, 15-июл. — Sputnik. Статусу жок жаңы конуш, дачаларда жашагандар эми социалдык төлөм ала башташат. Бул тууралуу эмгек жана социалдык өнүктүрүү министри Улукбек Кочкоров брифингде маалымдады.

Анын айтымында, 10-июлда президент аталган мыйзамга кол коюп, социалдык төлөм чегерүү эрежелери өзгөртүлгөн.

Түркиядагы кыргызстандыктар пенсия, жөлөк пул ала башташат. Күчүнө кирген документ

"Буга чейин статусу жок жаңы конушта, дачада жашагандар социалдык төлөм ала алчу эмес. Эми алар кайрылган жерден жөлөк пул берилет. Бир айдын ичинде биз токтом, жоболорго өзгөртүүлөрдү киргизип чыгабыз дагы 30 күндөн кийин жөлөк пул төлөнө баштайт. Бардык муктаж адамдарга кайрылган жеринен кызмат көрсөтүлүп, социалдык төлөм берилет", — деди Кочкоров.

Ал президент кол койгон мыйзамга ылайык, эми ата-энеси белгисиз, тоголок жетимдер дагы жөлөк пул ала турганын кошумчалады.

"Буга чейин аларга акча чегерилчү эмес. Эми банктык эсеп ачылып, 18 жашка чыкканга чейин ошол эсепке айына 2000 сомдон которула берет. 18 жашка толгондон кийин алар акчаны атайын эсептен алуу укугуна ээ болушат", — деди министр.

Президент медиктердин компенсациясы боюнча мыйзамга кол койду

Кочкоров турмуштук оор кырдаалга кабылган үй-бүлө жана балдарды тез арада табуу, аларга жардам көрсөтүү боюнча автоматташтырылган электрондук база түзүлгөнүн кошумчалады. Базада татаал шартта жашаган балдар тууралуу толук маалымат камтылган.

0
Белгилер:
жаңы конуштар, жетим, каражат, эреже, мыйзам, жөлөк пул, Улукбек Кочкоров
Тема боюнча
Кочкоров: 20 миңдей адам жеңилдетилген түрдө майыптыгын күбөлөндүрөт