Кыргыздын туңгуч сүрөтчүсү, кыргыз улуттук профессионал сүрөт искусствосунун негиздөөчүлөрүнүн бири Гапар Айтиев (оңдо). Архив

Дүйнө кезген Гапар Айтиев 105ке чыкмак. Депутат жана улуу сүрөтчү тууралуу 5 факты

685
(жаңыланган 10:18 02.10.2017)
Мирбек Сакенов
Бүгүн кыргыз живописинин атасы Гапар Айтиевдин туулган күнү. Өзүнүн чыгармачылыгы, күжүрмөндүгү менен ата мекендик сүрөт искусствосуна өчпөс из калтырган инсандын 105 жылдыгына карата Sputnik Кыргызстан агенттиги кызыктуу беш фактыны сунуштайт.

Тунгуч кыргыз сүрөтчү. Гапар Айтиев Ош облусунун Кара-Суу районундагы Төлөйкан айылында 1912-жылы 28-сентябрда кедей дыйкандын үй-бүлөсүндө төрөлгөн. Балдар үйүндө тарбияланган жаш талант алгач 1932-жылы Агартуу институтун бүтүрүп, эмгек жолун мугалимдиктен баштаган. Андан соң 1935-38-жылдары Москвадагы көркөм окуу жайында окуп, ал жакта көлөмдүү эмгектерди жаратып кыргызстандык сүрөтчүлөрдүн алгачкыларынан болгон.

Репродукция картины Г.А.Айтиева Вышивальщица А.Бекбоева
© Sputnik / Юрий Каплун
Айтиевдин эмгектери Москва, Алматы, Казань, Львов, Баку шаарларынын музейинде сакталууда

Живопись жана графика. Айтиев негизинен өзүнүн чыгармачылык жолунда живопись менен алектенген, графиканы да кошо алып кеткен. Сүрөтчү кыл калеми менен адамдын жан дүйнөсүн, жаратылыштын кайталангыс көз ирмемдерин жана кыргыз элине гана мүнөздүү образдарды мыкты ача билген.

Алты чакырылыштын депутаты. Улуу Ата мекендик согуштун катышуучусу коомдук-саясий иштерге активтүү катышып, өлкөнүн маданият тармагынын өнүгүүсүнө чоң салым кошкон. Ал 1940-жылдан 1968-жылга чейин Сүрөтчүлөр союзунун төрагасы болуп иштеп, өнөрканаларды ачууга көмөктөшкөн. Ошондой эле ал Кыргыз ССРинин Жогорку Советинин алты жолку чакырылышынын депутаты болуп шайланган.

Советский и кыргызский живописец Гапар Айтиев
© Фото / мемориальный музей-мастерская Гапара Айтиева
Гапар Айтиев өлкөнүн сүрөтчүлөр союзун 20 жылдан ашык жетектеген

Дүйнөнү багындырган инсан. Токтогул атындагы мамлекеттик сыйлыктын лауреатынын колунан жаралган эмгектер союздук республикалардан сырткары, Германия, Кытай, Канада, Япония, Швеция, Бельгия, Польша, Монголияда көрсөтүлгөн. Алардын айрымдары азыркыга чейин Москва, Алматы, Казань, Львов, Баку шаарларынын музейинде сакталып, көрүүчүлөрдүн назарына коюлуп келет.

Көп кырдуу талант. Тартипти жана тыкандыкты сүйгөн сүрөткер "Кыргызстан пионери" гезитинде редактору, Опера жана балет театрынын жасалгалоочу тобунун көркөм жетекчиси болуп иштеп калган. Андан сырткары, ал өмүрүнүн аягына чейин сүрөт менен алектенип дүйнөгө белгилүү шакирттерди тарбиялаган. Социалистик Эмгектин баатыры 72 жашында Бишкек шаарында дүйнөдөн кайткан. Үч уулунун ортончусу Сатар азыр дүйнөлүк деңгээлдеги сүрөтчүлөрдүн бири.

Репродукция картины Г.А.Айтиева Чабаны
© Sputnik / Юрий Каплун
Гапар Айтиевдин "Чабандар" сүрөтүнүн репродукциясы

685
Белгилер:
факты, сүрөтчү, Гапар Айтиев, Кыргызстан
Тема:
Кыргыздын көркөм өнөрү, белгилүү инсандары жөнүндө фактылар (206)
Тема боюнча
Мухтар Ауэзовго 120 жыл. Кыргыз-казак элинин сыймыгы тууралуу беш факты
Төлөмүш Океев 82 жашка чыкмак. Кыргыз киносунун түптөөчүсү тууралуу 9 факты
Саякбай Каралаев жөнүндө эң биринчи тасма. "Манасчы" тууралуу 5 факты
Пикирлер