Калпактар. Архивдик сүрөт

Алмашпайт! Баш кийимге карата 7 "болбойт"

(жаңыланган 09:13 01.12.2017)
Кыргызда баш кийимден өткөн кымбат нерсе жок. Ар бир улуттун өзүнүн салтына, жашоо-шартына ылайыкташкан баш кийими болот. Кыргыз элинде эркектер калпак, тебетей, малакай, топу кийсе, аялдар элечек оронуп, шөкүлө, кеп такыя кийип, жоолук салынган.

Баш кийимге элибиз эзелтен эле аяр мамиле жасап келгендиктен Sputnik Кыргызстан агенттиги этнопедогог Абдыкерим Муратовдун жардамы менен ага карата болбой турган нерселерди тизмектеп чыкты.

Баш кийимди тетири каратып, тескери кийбейт. Муну улуулар ишиң оңолбой калат деп түшүндүргөн.

Баш кийим менен бирөөгө тап бербейт. Аны менен бирөөнү уруп, сабаган да болбойт. Баш кийимдин анты болот деген эл арасында ишеним жашайт.

Белекке бербейт, сатпайт. Өзү кийип жүргөн баш кийим эскирип калса, баласына же тууганына берип коет. Аны таштандыга да ыргыткан туура эмес. Андай эле колдонуудан чыгып калса өрттөп салганыңыз дурус.

Алмашып кийбейт, жоготпойт. Колдон келсе баш кийимди жоготпогонго аракет кылыңыз. Муну элибиз жамандыкка жоруйт.

Баш кийимди жазданбайт. Ошондой эле аны босогого илип, аяк жакка таштаган да туура эмес. Колдон келсе өйдө жакка коюш керек.

Тегеретпейт, тепсебейт. Тебетей, элечек сыяктуу тегерек баш кийимдерди тегеретип ойногон да болбойт.

Баш кийимди ыргытпайт. Аны чечкенде ар кай жерге ыргытып койбой, аздектеп ордуна илип коюу керек. Баш кийимди ыргытсаң үйүңөн кут качат деген сөз бар.

Белгилер:
каада-салт, баш кийим, Кыргызстан
Тема:
Кыргыздын улуттук кийими (15)
Тема боюнча
Экөөлөп көтөрбөйт, соодалашпайт! Бешикке карата 10 "болбойт"
Абысындарга арналган 6 "болбойт"
Чач-тырмакка байланыштуу 7 "болбойт"
Артынан сүйлөбөйт, айлыгын сурабайт! Кесиптештер ортосунда 6 "болбойт"

Улуттук банк Жусуп Баласагын тууралуу ролик тартты. Видео

(жаңыланган 00:31 22.04.2021)
Кыргызстандын Улуттук банкы Facebook социалдык тармагына улуу ойчул Жусуп Баласагын тууралуу ролик жарыялады.

Актёрлор Марат Алышпаев жана Назым Мендебаиров роль жараткан роликтин режиссёру Руслан Акун.

Сценарий боюнча Жусуп Баласагынды хандын алдына чакырышат. Ал жерде чогулгандардын бардыгы ханга перс тилинде сүйлөп, кылыч белек кылып жаткан болот.
Баласагындын хан алдында жалтанбай туруп кыргыз тилинде сүйлөгөнү ал жердегилерге жакпайт.

Ошондо ойчул башчыга кайрылып, “Элим өз тилинде жазып, билимин өркүндөтсө дейм” деп жооп берет. Аны мындай сөздөрүнөн кийин хан башкы кеңешчиси кылып шайлап коёт.

Улуу ойчул, акын, саясат таануучу, мамлекеттик ишмер Жусуп Баласагын 1015-жылы, айрым маалыматтар боюнча 1016-жылы Карахандар каганатындагы Чүй өрөөнүнүн чыгышындагы азыркы Токмок шаарына жакын жерде жайгашкан биринчи борбору — Баласагын шаарында туулган.

1069-1070-жылдары Жусуп Баласагын жазган түрк тилиндеги "Кутадгу билиг" ("Куттуу билим") эмгеги дүйнөнүн көп тилдерине которулган.
Азыркы учурда Жусуптун "Кутадгу билиг" поэмасынын үч нускасы сакталып турат. Бир нускасы Вена шаарында (Австрия) сакталуу. Египеттин борбору Каир шаарында сакталып турган экинчи нуска 1986-ж. табылган.

Ал эми Намангандан табылган үчүнчү нускасы азыр белгилүү болгон нускалардын эң толугу болуп эсептелинет. Эстеликтин үчүнчү нускасы азыр Өзбекстан илимдер академиясынын Чыгыш таануу институтунун кол жазмалар фондунда сакталууда. Наманган жана Каир шаарларынан табылган нускалар араб ариби менен жазылган.

Улуттук банк роликтерди Кыргызстандын эгемендүүлүгүнүн 30 жылдыгына карата тартып жатат.

Белгилер:
ролик, Жусуп Баласагын, Улуттук банк, Кыргызстан
Тема боюнча
Нөшөрлөгөн жаанга карабай Саякбайды уккан эл. Улуттук банктын видеосу
Кер мурут жигит Сүймөнкул Чокморов. Улуттук банктын улуу инсан тууралуу видеосу

Согуштун балдары. Океев, Жакиев жана Байжиевдин таберик сүрөтү

(жаңыланган 18:41 21.04.2021)
Sputnik Кыргызстан маалымат агенттиги архивде сакталып жаткан сейрек сүрөттөрдү жарыялап, тарыхын баяндайт.
Байбичеси Жумаш Өмүрова жана кызы Азиза Океева менен турган СССРдин эл артисти, белгилүү режиссер Төлөмүш Океев менен Кыргыз эл баатыры, жазуучу Бексултан Жакиев жана КРдин эл жазуучусу, драматург Мар Байжиевдин сүрөтү 1995-жылы Бишкек шаарында тартылган
© Sputnik / Александр Федоров

Байбичеси Жумаш Өмүрова жана кызы Азиза Океева менен турган СССРдин эл артисти, белгилүү режиссер Төлөмүш Океев менен Кыргыз эл баатыры, жазуучу Бексултан Жакиев жана КРдин эл жазуучусу, драматург Мар Байжиевдин сүрөтү 1995-жылы Бишкек шаарында тартылган.

Ал жылы Океевдин 60 жылдыгы белгиленип, кинематографисттин жакындары, кесиптештери Опера жана балет театрына чогулган эле.

Ошол кезеңди сценарист Мар Байжиев мындайча эскерди.

"Төлөмүш менен Бексултан бир айылда чогуу окушкан, үчөөбүз тең согуштан кийинки балдарбыз. Жакиев экөөбүз филология факультетинде бирге билим алдык. Мен орус, ал кыргыз бөлүмүндө студент болчу. Кийин Океев Ленинграддагы Киноинженерлер институтунун электротехникалык факультетинин үн режиссёр адистигин бүтүрүп келгенде мен "Кыргызфильмде" редактор болчумун. Ал жылдары бирге иштешип, кеңешип иш кылып жүрдүк. Анткени ал жылдары бизде көпчүлүк кыргыз кинолорун еврейлер, орустар тартышчу. Нуртай Борбиев, Геннадий Базаров, Болот Шамшиевдер жаңыдан жогорку окуу жайды бүтүп келе башташкан. Жаштар кыргыз эли кандай таланттуу, акылман эл экенин көрсөткүбүз келип бири-бирибиз менен тыгыз иштешип, ата мекендик кинематографияны дүйнөлүк деңгээлге чыгаруунун көздөчүбүз", — деди драматург.

Байжиев чыгармачылыгында Океевдин "Ак илбирстин тукуму", "Алтын күз" кинофильминин, Бексултан Жакиев "Мурасынын" сценарийин жазган.

1995-жылы Төлөмүш Океев Кыргызстандын Түркиядагы толук жана ыйгарым укуктуу элчиси болуп иштеп турган.

Белгилер:
таберик сүрөт, Бексултан Жакиев, Мар Байжиев, Төлөмүш Океев, Кыргызстан
Тема:
"Таберик сүрөт" — сейрек кездешкен ирмемдер
Тема боюнча
Чокморовдун ден соолугун алган "Караш-Караш окуясы". Таберик сүрөт
Кыргыз окумуштууларынын Бакайы — Юдахин шакирттери менен. Таберик сүрөт
Якутияда бугу издеген Болот Шамшиев, Жолон Мамытов, Айтурган Темирова. Таберик сүрөт
Электромобиль долбоорунун түзүүчүсү жана жетекчиси Дастан Чаргынов

Чаргынов: электромобилдин чыгымы жөнөкөй унаадан 70 эсе аз болот

"Электромобиль" долбоорунун түзүүчүсү жана жетекчиси Дастан Чаргынов аталган унаалардын пайдалуу жактарын атап берди.

Электромобилдердин чыгымы кадимки унаалардан 50-70 пайызга аз. Тактап айтканда, бензинге кетирген акчанын ушунча көлөмүн үнөмдөп калууга болот. Бул тууралуу Дастан Чаргынов Sputnik Кыргызстан радиосуна маек куруп жатып билдирди.

Чаргынов: электромобилдин чыгымы жөнөкөй унаадан 70 эсе аз болот

Анын айтымында, учурда Бишкек шаарында 200дөй электромобиль айдоочулары бар.

"Электромобилдер шаар ичинде айдоого абдан ыңгайлуу. Биринчиден, экологиялык жактан таза жана күйүүчү майга болгон чыгымды үнөмдөйт. Мисалы, автоунааны 100 чакырымга айдап баруу үчүн 500-700 сом каражат жумшалат. Ал эми электромобиль менен ушул эле аралыкка 10-11 сом коротуп, жетип алууга мүмкүн. Мен өзүм аталган унаанын айдоочусумун. Бизде көпчүлүк адамдар алыс жолго чыга албай калабыз деп кооптонушат. Бирок мен бир жолу кубаттап алып, электр унаам менен Балыкчыга чейин жетип алам", — деди Чаргынов.

Ал ошондой эле электромобилдер коопсуздук жагынан кадимки автоунаалардан кем калбай тургандыгын кошумчалады.

Белгилер:
экология, шаар, каражат, электромобиль
Тема боюнча
Кыргызстанда автоунаа импортунун көлөмү эки эсеге азайды