Жылмайган Рыскулов, жарк эткен Күмүшалиева. "Көчө" тасмасынан таберик сүрөт

562
(жаңыланган 17:21 27.06.2018)
Sputnik Кыргызстан маалымат агенттиги архивде сакталып жаткан сейрек сүрөттөрдү жарыялап, тарыхын баяндайт.
Жылмайган Рыскулов, жарк эткен Күмүшалиева. Көчө тасмасынан таберик сүрөт
© Фото / Александр Федоров

Кыргыз киносунун алптары Алиман Жангорозова, Муратбек Рыскулов, Сабира Күмүшалиева менен Исмаилбек Абдубачаевдин сүрөтү 1972-жылы Ош облусунда тартылган.

Ал жылы драматург Мурза Гапаров сценарийин жазган "Көчө" тасмасын Геннадий Базаров тартып, ага атактуу актерлор катышкан.

"Беш-Кемпир" айылынын турмушун чагылдырган фильмде Рыскулов менен Жангорозова кемпир-чалдын, Абдубачаев, Күмүшалиева экөө жалгыз кызды тарбиялаган ата-эненин образын жараткан.

Фильмди тартуу учурун режиссер Геннадий Базаров мындайча эскерет:

"Кошуналардын сүйлөшүп отурган эпизодун Ноокат районунда тартканбыз. Анда ата мекендик кинонун каймактары чакыруубузду кубануу менен кабыл алган. Тамашага салып, какшыктап, импровизация кылып сонун ойноп, тасманын көркүн ачышкан. Актерлор мейманканада бош отуруп калганда жергиликтүү тургундар тамак-ашын көтөрүп келип, чыгармачыл инсандар менен чогуу карта ойноп отурганы эсимде. Кинону 3-4 айда эле бүтүргөнбүз. Муратбек аба, Алиман жана Сабира эжелер менен иштешкениме азыркыга чейин ыраазымын, асыл адамдар болчу. Кезинде ошол мектептен чыйралгам", — деди Базаров.

Ошондой эле аталган фильмде Бакен Кыдыкеева, Советбек Жумадылов, Насыр Кытаев, Нуртай Борбиев, Чоро Думанаев роль жараткан.

562
Белгилер:
тасма, Сүрөт, Сабира Күмүшалиева, Муратбек Рыскулов, Кыргызстан
Тема:
"Таберик сүрөт" — сейрек кездешкен ирмемдер (127)
Тема боюнча
Океев, Жумадылов, Байжиев... Кыргыз киносунун алптары таберик сүрөттө
Эпейген экөө... "Лифти бар үйдөгү тепкичтердеги" таберик сүрөт
Комузчу, музыкант Закирбек Дуйшонбек уулу. Архив

Жашоомдо жар болчу адам пайда боло элек. Закирбек Дүйшөнбек уулунун маеги

128
(жаңыланган 14:19 29.11.2020)
Закирбек Дүйшөнбек уулу  көпчүлүккө таланттуу комузчу катары таанымал. Бирок анын башка дагы өнөрлөрү арбын.

Бүгүн комузчу Sputnik Кыргызстан агенттигине маек куруп, алдыга койгон пландары, жеке турмушу жана алектенген спорту тууралуу айтып берди.

— Закирбек, күү аткаруу чеберчилигиңиз күчтүү. Кооздоп, жаңы боек берип, публиканын бүйүрүн кызыта чертесиз. Элге абдан жагат. Бирок ошол учурларда оригиналдан алыстап кетпейсизби?

— Андай учурлар болот. Бир эле күүнүн 3-4 вариантын чертем. Мисалы, Карамолдонун күүлөрүн Ыбырай, Шекербек же Атай черткенде ар бири ар башкача аткарган. Мүмкүнчүлүк болсо, каалоо тартып турса ар бирөөнүн вариантын үйрөнүп кое беребиз. Кээде баарынан эң жакшы жерлерин кошуп, аралаштырып ойнойбуз.

Комузчу, музыкант Закирбек Дуйшонбек уулу. Архивное фото
© Фото / Руслан Артыкбаев
Закирбек комузчулуктан тышкары балык уулоого кызыгат. Айтканына караганда бул өнөрдүн да бир топ түйшүгү бар.

Негизи бир жерге жазылып калган күүлөрдү өзгөрткүң келбей, өзүндөй ойнойсуң. Ал эми кулактан кулакка өткөн күүлөр оригиналынан чыгып, ар кандай ойнолуп калат. Кошуп салдың, алып салдың дегендер болот. Мен муну минтип түшүндүрөм: дарыя кылымдар бою бир нук менен агат. Бирок мезгилге, аба ырайына, суунун көп же аздыгына жараша ар кайсы жактан ар кандай толкуп коюшу мүмкүн. Күү деле ошондой, ар бир аткаруучу ар кандай аткарат. Мен ушундай түшүнөм.

— Кол ойнотулбаган кара күүлөрдү чертүүдөн деле рахат аласызбы?

— Албетте. Күү деле ыр же кара сөз менен жазылган адабий чыгарма сыяктуу айтайын деген нерсеси, терең мааниси бар. Комуз чертип жатканда, ошону угарманга бериш үчүн комузчудан бир топ аракет, энергия талап кылынат. Сүйлөп берип жаткан сыяктуу берилишиң керек.

— Кара жумуш колдун шыгын кетирбейби?

— Башка жумуш менен көпкө алек болуп, комузду чертпей калса кол катыйт, анысы чын. Өзүм жөнүндө айтсам, эркек болгондон кийин үй тиричилигиние тиешелүү иштер болот, мык кагып, отун жарып дегендей. Анын баарын кыла берем, болгону маал-маалы менен комузду колго алып, чертип туруу керек. Колду аяп отура берген дагы жарабайт.

— Комузду кантип тандайсыз?

— Эң биринчи кайсы уста чапканына карайм. Ар бир устанын өзгөчөлүгү бар, мисалы, айрымдарынын колунан жакшы комуз көп чыга бербейт. Бирок ай-жылында бир мыкты комуз чаап коюшат. Андан кийин жасалган материалы маанилүү. Комуз жагып калса, өзүмдө бар, жетет дебей алып кое берем. Кыздар жылтыр-жултурдан баш тарта албагандай, мен дагы жакшы комуз көрүнсө ала берем.

Комузчу, музыкант Закирбек Дуйшонбек уулу во время интервью корреспонденту Sputnik Кыргызстан
© Sputnik / Табылды Кадырбеков
Закирбек комузчу: Негизи бир жерге жазылып калган күүлөрдү өзгөрткүң келбей, өзүндөй ойнойсуң. Ал эми кулактан кулакка өткөн күүлөр оригиналынан чыгып, ар кандай ойнолуп калат. Кошуп салдың, алып салдың дегендер болот.

— Усталар деп калдыңыз, өзүңүздө устачылык талант барбы?

— Ошол жагынан изденип көрүүнү чечтим. Ринат деген комузчу досум бар, ошол экөөбүз өзүбүз комуз чаап көрөлү деп жыгач кургата баштадык. Албетте усталар кыйын, бирок үндү уга билиш өтө татаал. Өзүбүз комузчу болгондон кийин кайсы жери кандай болсо, үнү жакшы чыгарын жакшы билебиз. Ошол артыкчылыгыбыз жардам болот деп үмүттөнүп жатабыз.

— Кесипкөйлөр колдонгон комуздар канча турат?

— 10-15 миң сомдон башталат. Өзгөчө бир комузум бар, кичинекей. Аны скрипка жана комуз жасаган, колунан көөрү төгүлгөн уста Турат Акуновдон 40 миң сомго сатып алгам. Өзгөчө дегеним, өзүнчө тарыхы бар. Турат аба келинчеги кош бойлуу кезинде курсактагы баласына арнап чааптыр, кооздоп, кол өнөрчүлүгүн кошуп, сүйүүсүн арнаганы көрүнүп турат. Бир жолу устаканасына барсам, чертип көрчү деп берди. Мага абдан жакты, үнү кубулжуган, колго элпек экен. Мага сатыңыз десем, "сатылбайт, уулума арнап чаптым эле" деп калды. Уулуңуз чертеби деп сурап да ийдим. Көрсө, баласы энесинин боюнан түшүп калган экен. Мен баланын багы ачылбаптыр, эми ушул комуздуку ачылсын. Мен кайда барсам алып жүрөм деп сатып алгам.

— Комузуңузду башкаларга карматмай коймоюңуз жокпу?

— Мен ырымчыл эмесмин, буюмду аяй бербейм. Черте алам деген кишиге берем. Көрсүн, анын эмнеси жаман?

Комузчу, музыкант Закирбек Дуйшонбек уулу
© Sputnik / Табылды Кадырбеков
Закирбек Дүйшөнбек уулу: Ринат деген комузчу досум бар, ошол экөөбүз өзүбүз комуз чаап көрөлү деп жыгач кургата баштадык. Албетте усталар кыйын, бирок үндү уга билиш өтө татаал. Өзүбүз комузчу болгондон кийин кайсы жери кандай болсо, үнү жакшы чыгарын жакшы билебиз.

— Негизи комуздарды кантип сактайсыз?

— Жыгач болгондуктан нымды бат сиңирип алчу зат. Андыктан үйдө кургак жерде сактоо керек. Мисалы, шыпка жакыныраак жерлерде, бурчтарда ным көп болот. Бул аспапты 18-20 градустагы бөлмөдө кармаган туура. Айрымдар аны жыгылып кетпесин деп бурчка жөлөп коюшат, бул туура эмес. Комуз билинбегени менен жөлөгөндө акырындан күч келип, ийиле берет. Ал эми ийилген комуздун үнү өзгөрөт.

— Бул кеңешиңиздин кимдир бирөөлөргө пайдасы тийип калар. Закирбек, азыр дүйнө өзгөрдү, музыка, негизи эле чыгармачылыкта жеңил нерселерге басым жасап калдык. Ушундай учурда комузду алып жүрүүнүн түйшүгү болсо керек?

— Ооба, көпчүлүк жеңил-желпиге качырып калды, мунун баары адамдын табитинен. Бара-бара табиттин начардыгы адамдын жашоосуна, андан ары коомдун, мамлекеттин турмушуна, анын өнүгүүсүнө кесепетин тийгизет, тйгизип да жатат. Менимче, мамлекетти өзгөртүү үчүн ички маданиятыбызды, табитибизди өстүрүшүбүз керек. Дүйнөдө айрым адамдар бизге керемет сезилген нерселерди жасап жатышат. Демек адамдын колунан келбей турган, адам үчүн өтө татаал нерсе жок.

— Ошол жеңил-желпилердин арасынан уккан музыкаңыз барбы?

— Атайылап музыка укпайм. Жумуш катары, үлгү керек болсо гана тыңшайм. Бирок эс алып, ырахат алуу үчүн эмес.

— Анда кандай китептерди окуйсуз?

— Бир сырым бар — китеп деле окубайм. Тарых жана адабият тууралуу сүйлөшүп отурганда кайсы китептерди окуйсуң деп сурап калышат. Мен китеп окубайм, андан көрө китепти көп окуган кишилер менен сүйлөшкөнүм жакшы деп айтам. Көп нерсе билген кишилер менен баарлашканды жакшы көрөм, китеп окуунун оңой жолу ошол болсо керек (күлүп).

Комузчу, музыкант Закирбек Дуйшонбек уулу. Архивное фото
© Фото / Руслан Артыкбаев
Закирбек комузчу: Кыргызстанда форель кармагандардын бирикмелери бар. Аларда алдыңкы балыкчылардын катарына кирем деп мактана кетейин.

— Кантип эс аласыз?

— Балык кармаганды жакшы көрөм. Бирок  бирок уулоо үчүн Бишкектин тегерегиндеги көлчүктөрдөгү балыкты эмес, туулуп-өскөн жерим Суусамырга барам. Ал жакта балык көп, суусу таза.

— Тоонун суусунан балык кармоонун өз ыкмасы бар да?

— Ооба, көп нерсе балыктын түрүнөн көз каранды. Мисалы, ак балык деп коет, тиши жок, суудагы майда жандыктар менен тамактанган, тынчтыкты сүйгөн балык. Аларды кармоонун ыкмасы башка. Бирок көпчүлүктү дүйнөдө өтө бааланган форель балыгы кызыктырса керек. Аларды кармаганда, балыкчылар жакшы билет, воблер, блесна деген балыктарды кызыктыруучу каражаттарды колдоном. Анда отурбайсың, ары-бери чуркап жүрөсүң. Буга кызыкканыма көп жыл болду. Кыргызстанда форель кармагандардын бирикмелери бар. Аларда алдыңкы балыкчылардын катарына кирем деп мактана кетейин.

— Анда балыкты жакшы бышырсаңыз керек?

— Чыгармачыл адамда тамак жасаганда дагы фантазия күчтүү болот экен. Бардык түрлөрүн жасай алам.

— Спорт менен машыгасызбы?

— Таэквондо менен тогуз жыл машыккам. Бардык курлардын ээси болгом. Курлардан жогору дандар бар. Эң жогоркусу — тогузунчу дан. Мен экинчисин багындыргам. Бирок андан соң колумду кокустатып алып, бул спорттон кетүүгө туура келди.

Комузчу, музыкант Закирбек Дуйшонбек уулу во время интервью корреспонденту Sputnik Кыргызстан
© Sputnik / Табылды Кадырбеков
Закирбек Дүйшөнбек уулу: Жараткан маңдайыма жазган нерсени көрөм да. Ооба, чыгармачылыгым баалуу, бирок мен эч нерсеге баш-отум менен кирбейм, сөзсүз чек коем.

— Маектин аягында жеке турмушуңуз тууралуу айтып берсеңиз. Азыр башыңыз бош экенин билебиз, жашооңузда жар болчу адам кезиге элекпи?

— Жок, азырынча эч ким пайда боло элек. Жаңы турмуш тууралуу ойлонгон, шашкан жокмун.

— Бир маегиңизде чыгармачылык менин жашоом деп айткан экенсиз. Өзүңүздү чыгармачылыкка арнап коюп, жеке турмуш калып калат деген коркунуч жокпу?

— Антип коркпойм. Жараткан маңдайыма жазган нерсени көрөм да. Ооба, чыгармачылыгым баалуу, бирок мен эч нерсеге баш-отум менен кирбейм, сөзсүз чек коем.

128
Белгилер:
турмуш, өнөр, комуз, маек, Закирбек Дүйшөнбек уулу
Тема боюнча
Артында Сезими жана күүлөрү калды. Нурзат Орозалиева тууралуу жети факты
Колуктусун энесинин сынынан өткөрүп үйлөнгөн. Замирбек Үсөнбаев тууралуу 8 факты
Төкмө акын, кытайлык кыргыз Акмат Султан

Эл өлкө эмес өз камын ойлойт экен. Кытайлык кыргыз акын Акмат Султандын маеги

1551
Кыргыз эли эзелтеден сөз багып, сөзгө терең маани берүү менен ааламдын көркүн көз, адамдын көркүн сөз ачарын айтышкан. Манасчылык менен төкмөлүк өнөрдү баалап, кастарлап келишкен эмеспи.

Бул саам Sputnik Кыргызстан агенттиги төкмө акындардын кийинки муунунун катарын толуктаган төкмө акын Акмат Султан менен маек даярдаган. Акмат Султан боюндагы улуу өнөрдүн арты менен Кыргызстанга келген кытайлык кыргыз.

— Учурда эмне менен алексиз?

— Быйыл Улуттук консерваториянын "Элдик ыр" бөлүмүн аяктадым. Ушул жылдын апрелинде устатым Элмирбек Иманалиев күтүүсүз бул дүйнө менен кош айтышып, шакирттери эмне кыларыбызды билбей, баарыбыз дендароо болуп эле жүрүп калдык. Эми гана өзүбүзгө келип, баш көтөрүп, эки жакка абай салып, ишке киришип турган чагыбыз. Азыр "Айтыш" фондуна күндө барып өзүбүзчө билим алып, өзүбүздү маштап жатабыз. "Төкмө келсе төр бошот" теледолбоорун да баштадык.

Акын-импровизатор, этнический кыргыз из Китая Акмат Султан
© Sputnik / Табылды Кадырбеков
Султан: Кытайдан келип, анан ушундай залкарды алты жыл ээрчип, тарбиясын алдым

— Элмирбек Иманалиев каза болгондон кийин кайрадан аталган долбоорду жанданткан турбайсыздарбы?

— Ооба, ушуну менен "Төкмө келсе төр бошот" долбоорун эки жолу тарттык. Мындан ары да жолго таштабайбыз. Мунун түбөлүгү түз болушу керек деп ойлойм. Анткени ал элди агартууга багытталып, акты ак, караны кара деп көрсөтүүгө максат койгон. Акындык өнөр да дайыма ушул жагынан актуалдуу жана түбөлүктүү болуп келген. Ошол себептен улантышыбыз зарыл. Бизден кийинки муун да алып кетет. Бул жолкусунда төкмө акын Асылбек Маратов берүүнүн башында турду.

— Кыргыз эли чоң жоготууга учурап, улуу таланттан да айрылып калды. Элмирбек Иманалиевдин орду сиздер үчүн да башкача эле. Эми ал кишинин ордуна акындардын башын кошуучу, бүт дитин шакирттерине арначу устат чыгар бекен?

— Тилекке каршы, азыр андай адам жок го. Ал кишинин ордун эч ким баса албайт. Кыргызда "жүз жылда бир келчү" жана "миң жылда бир келчү" деген жакшы сөз бар. Таланттуу адамдар көп, бирок ошол талантын улуттук максатта, мамлекеттик кызыкчылыкка пайдалангандар аз. Устатымдын артыкчылыгы ушунда. Көбүбүз өнөрдү кыргызга эмес, турмушка кызмат кылдырып бара жатабыз. Элмирбек Иманалиев улуттук наркты, каада-салтты коргоп, аны жаңыча заманга айкалыштырып кетти. Кырк жыл өмүр сүрсө дагы кырк миң жылда эскирбеген эмгегин элине мурастады деп айтар элем. Бул киши карааны алыстаган сайын, калдайып кайра сага жакындаган адам экен да. Ушундай улуу залкар өттү. "Айтыш" коомдук фондунда мен келгенден бери бир тыйын айлык албай иштеди. Кичинекей доскасына ким эртең менен саат жетиге келсе фамилиясын каттап, аларга 100 сомдон берип турчу. Себеби таңдын убактысы түштөн кийинки эки саатка барабар болуп, ишке талпынып турган сергек кезибиз болот экен. Элмирбек Иманалиевди алмазга салыштырам. Алмазды канча кайраган сайын улам миң кырданып жаркырайт. Устатым да ошондой болчу. Кайсы ишке, кайсы өнөргө баш салбасын, ошол өнөрдүн эң тазасын, эң эскирбегенин, жаркыраган берметтерин таап чыкчу. Жакында эле поэзия жыйнагы менен "Ак таңдагы ак бата" деген эки китеби жарык көрдү. Эгемендүү Кыргызстандын тарыхында бир күндө миң китеп сатылып кеткен учур болбоптур. Эми экинчи басылышында эки миң китеп чыгып, ал дагы жетпей калчудай болуп турат.

© Фото / Жанылай Кекеева
Султан: Элмирбек Иманалиев улуттук наркты, каада-салтты коргоп, аны жаңыча заманга айкалыштырып кетти

— Устатыңыздан эмнени алып калдыңыз?

— Мен деги эле бактылуу адаммын. Тээ Кытайдан келип, анан ушундай залкарды алты жыл ээрчип, тарбиясын алдым. Ал киши бизди өнөргө эле эмес, адам болууга жана турмушка тарбиялады. "Бир буюм сатып алсаң, түйшүгүн кошо сатып аласың" деген бир сөзү бар болчу. Мисалга "бир кийим сатып алсаң деле, аны каякка кийип барам деп ойлоносуң. Ошентип көр дүйнөгө алаксып отуруп биз койгон максатыбыздан тайып кетишибиз мүмкүн да. Бул киши ушуну айткысы келиптир. Убактылуу дүйнө менен күрөшүп отуруп, жан дүйнөбүз караңгы бойдон калып жатат. Бактыбызды чет элдин буюмдарынан издеп калдык. Устатым бакыт — өмүрдү жаркырата жашоо деп айтчу. Агай "билгендерге бул дүйнө — күндөн-күнгө үйрөнүү, билбегенге бул дүйнө — көрдөн-көргө сүйрөлүү" деп жакшы ырдаган.

"Жүз жыл деген убакыт — 36 миң күн гана,
Жүз жаштын татып тамагын жүгүрүп жүрөт ким кана?
Кыргызга кызмат кыла алсак,
Ошо кылымдык жашоо бир гана", — деп устатымды туурап мен дагы ырдап калам. Өлөөрүңдө адам артын бир кылчайып карайт да. Ошондо өмүрүн көр дүйнө менен жүрүп эле өткөрсө же анын айынан бирөөлөрдүн көңүлүн оорутуп алганы гана көрүнсө — бул азаптуу сезим болушу керек. Биз акын болгондон кийин колунда бар адамдардын үйүндө ырдап калабыз. Башында кыргызстандыктардын көбү ушундай жакшы турушат турбайбы деп ойлочумун. Бир жолу агайым мага "сен колунда барлар менен көп жандашып баратасың, Кыргызстанда сага акыркы тамагын берип туруп, узатып кала берчү да үй-бүлөлөр бар", — деп айткан эле.

Акын-импровизатор, этнический кыргыз из Китая Акмат Султан
© Sputnik / Табылды Кадырбеков
Султан: 2014-жылы Кытайдан келгенде 24 жашта болчумун. Кыргызстан деген эркин, БУУга катталган мамлекет болгону мени эле эмес, чет өлкөдө жашаган кыргыздардын баарын сүйүндүрөт

— Кыргызстанга жаңы келгенде сизге жакканы же көзүңүзгө жат көрүнгөнү эмне болду?

— 2014-жылы Кытайдан келгенде 24 жашта болчумун. Кыргызстан деген эркин, БУУга катталган мамлекет болгону мени эле эмес, чет өлкөдө жашаган кыргыздардын баарын сүйүндүрөт. Мекендин тоолорун, жаратылышын көрүп чоң аталарымды көргөндөй, алар менен учурашкандай кубанып толкундангам.

Жаңы келгенде жумушту тез-тезден бүтүрүп, бат эле өнүгүп кетчүдөй болуп калдастап шашып жүрчүмүн. Бара-бара мен да жай темпке түшө баштадым. Жатаканада жашап калып, жаштардын убакытты туура пайдаланбаганын, маанисиз эле иштер менен алектенип жүрө берерин байкадым. Анан эң күйдүргөнү — уйкучу экенбиз. Бул абдан коркунучтуу. Мурда ашып кетсе сегизге чейин уктачумун. Эми тогузга жылдым. Мен деле көнүп баратам. Биз уктап жатып эле көп нерсе жасай албай калып жатабыз. Калктын мамлекеттин ишине олуттуу мамиле кылбагандыгы аябай байкалды. Кадимкидей салыштырдым. Анан бул жердегилер эгемендиктин баасын билбестен, аткаминер же карапайым жаран болсо да мамлекетти кор кармаганы өкүндүрдү. Ар ким кара башын, кара курсагын гана ойлойт экен. Биз азыр чардай турган абалда эмеспиз, тескерисинче, башыбыз менен жер казып, мамлекетти жөлөп-таяп тургузуп алуунун үстүндө болсок жарашат эле. Эгемендүү мамлекет болуу — бул чоң бакыт да. Ага эринбей кызмат кылуу керек.

— Кытайдан кандайча келип консерваторияда окуп калдыңыз?

— Мен алгач Кыргызстандан 500 долларга чакыртуу кагазын сатып алгам. Келген чакыртуу Ишеналы Арабаев атындагы окуу жайдыкы экен. Анан Топчубек Тургуналиев "сенин талантың бар экен, Искусство институтуна бар" дегенинен аталган окуу жайдын акынчылык өнөр факультетинде окуп калдым. Азамат Болгонбаев бир жумада эки-үч жолу келип сабак берип кетчү. Ал деле 1,5 миң сом айлыкка карабай, Арашандан бери келип балдар үчүн сабак өтчү. Жетише албай калдыбы, айтор, акыры ал агай да жумуштан кетти. Анан 2-курстан "элдик ыр" бөлүмүнө тапшырып, Жолдош Исраилов агайдан сабак алып калдым. Комуздан Самара Токтакунова эже окутту.

Акын-импровизатор, этнический кыргыз из Китая Акмат Султан
© Фото / Эрсен Осмонов
Султан: Жаңы келгенде жумушту тез-тезден бүтүрүп, бат эле өнүгүп кетчүдөй болуп калдастап шашып жүрчүмүн

— Ата-энеңиз да өнөргө жакын адамдарбы?

— Мен ата-энемдикинен да таята-таяне, чоң ата-чоң апамдыкында көп жүрдүм. Карыялардын талашы эле сөз да. Алар дайыма өткөн-кеткенди, нарк-насилди сүйлөшүп отурчу. Чоң атам кыргыз радиосундагы ырларды, манасчыларды аябай угар эле. Ойноп жүргөн мен дагы аябай таасирленчүмүн. Таенем өзү жамакчы киши. Мага көп ырларды жаттатып ырдата берчү.

"Сарбелдин жолу түз болсун,
Айдаган коюм жүз болсун,
Ала турган колуктум,
Айнектей сулуу кыз болсун", — деп ыр үйрөтчү.

Бизде Оркош деген ата бар эле. Анын Эрмек деген багып алган кызы бар болчу. Таенем мага ыр чыгырып берип, аны мен кичине кезимде ырдап жүрчү элем.

"Ош-ошдоп уюн айдаган,
Оркош менин кайнатам,
Эрмекти мага бербесе,
Оркоштун отун жайнатам", — деген ырларым бар эле (күлүп).

Азыр деле кудай өмүрүн берсин, таенем менен интернет аркылуу суйлөшүп турабыз. Кыргызда балага өнөр тай жагынан келет деп айтылат го. Таенемдин апасы Сайракан абдан жакшы ырдаган, жамакчы, кошокчу адам болгон экен. Кызыл-Сууда азыркыга чейин "Дөөлөттүн кызы Сайракан, дөңгө чыгып сайраган" деген ырлар айтылат.

Акын-импровизатор, этнический кыргыз из Китая Акмат Султан
© Sputnik / Табылды Кадырбеков
Султан: Кыргызда балага өнөр тай жагынан келет деп айтылат го. Таенемдин апасы Сайракан абдан жакшы ырдаган, жамакчы, кошокчу адам болгон экен

— Эки жыл мурун үйлөндүңүз эле. Бир жума сүйлөшүп эле баш кошконуңузду уккам…

— Ооба, сүйүү турмуш кургандан кийин келет экен (күлүп). Келинчегим да консерваторияны кызыл диплом менен бүткөн. Азыр Мукаш Абдраев атындагы музыкалык мектепте сабак берет. Мен үйлөнгөндө бүт жол-жосунун руханий атам Элмирбек Иманалиев жасаган. Куданын алдына да ал киши ата ордуна атам болуп барган эле. Учурда наристе күтүп жаткан чагыбыз.

— Акындыктан тышкары эмне талантыңыз бар. Ырдаганыңызды угуп жүрөм, обон да чыгарасызбы?

— Үч-төрт обондуу ырларым бар. Алардын ичинен "Арыба, кыргыз" деген ырымды консерваториядагы мугалимим, белгилүү ырчы Токтобек Асаналиев ырдап жүрөт. Агайым былтыр "Санжыра" радиосунун жыл жыйынтыктоочу концертин да ушул ыр менен ачкан эле.

— Кандай пландарыңыз бар?

— Филармонияда атайын концерт берейин деп жүргөм. Тилекке каршы, устатым да дүйнө салып кетти. Экинчи жагынан пандемия да желкеден алып турат. Негизи концерт берүү оюм бар, бирок качан экени белгисиз. Негизи чыгармачылык көп изденүүнү талап кылат. Анын ичинен акындык өнөр көп тармакты камтыйт. Ошол эле сөздүн каймагын терип, чындыгын тепчип, учкул сөздөрдү кереметтүү кайрыктар менен айкаштырып айтуу керек. Жеңижок атабыз аккан сууну жети күн айткандай, акын ар тараптуу, билимдүү болушу абзел. Мен азыр үйрөнүү жолундамын. Дагы да үйрөнө берем.

— Өкүтүңүз барбы?

— Чыгармачылыкка 24 жашымда келдим. Кеч келгениме өкүнөм. Убакыттан уттургандай сезиле берет.

1551
Белгилер:
Акмат Султан, консерватория, окуу, өнөр, Кытай, кыргыз, Элмирбек Иманалиев, төкмө акын
Тема боюнча
Дөөлөт Сыдыков: аянтта манас айтууга бир күн калганда тамакты токтоттум
Global Education Foundation коммерциялык эмес уюмунун негиздөөчүлөрүнүн бири Хабиб Арзыкулов

Арзыкулов: чет өлкөдөн жаштардын билим алуусун каржылоочу уюм ачылды

0
(жаңыланган 15:05 29.11.2020)
Global Education Foundation коммерциялык эмес уюмунун негиздөөчүлөрүнүн бири Хабиб Арзыкулов чет өлкөдө билим алуу үчүн демөөрчү таап берген уюмдун ачылгандыгын айтты.
Арзыкулов: чет өлкөдөн жаштардын билим алуусун каржылоочу уюм ачылды

2021-жылдын күзүндө окуучулар демөөрчүлөрдүн колдоосу менен АКШнын жана Европанын окуу жайларына жиберилет. Бул тууралуу Хабиб Арзыкулов Sputnik Кыргызстан радиосунун эфиринде маек куруп жатып билдирди.

Анын айтымында, чет өлкөдө билим алган тажрыйбалуу адистер уюмдун ишин жүргүзөт. Учурда финансы маселеси иштелип жатат.

"Global Education Foundation (GEF) жалпы билим берүүгө салым кошолу деген жакшы максат менен ачылды. Биз өзүбүз ишкерлик менен алек болобуз. Фонддун түптөөчүлөрү эки киши. Алардын бири — Алмаз Арапов. Ал 3-4 жылдан бери балдарды чет өлкөгө коммерциялык негизде окууга жөнөтүп келген. Анын тажрыйбасын жана менин да ишкерлер менен иштешүү тажрыйбамды эске алып, уюмду ачтык. Чет өлкөдө окуу ар биринин кыялы болуш керек. Ошол себептен сыртта окуп гана калбастан билим, тажрыйба алып, Кыргызстанга келип, өлкөнүн өнүгүшүнө салым кошот деген үмүттөбүз. Балдарды тандап алууда атайын критерийлерди койгонбуз. Тандоо ачык-айкын болушу үчүн билим берүүдө тажрыйбасы бар, таанымал адамдардан комиссия түзөлү деп жатабыз. Алар атайын конкурстук негизде тандашат. Негизги талап англис тилин жакшы билиши керек. Бюджеттик орундарга жараша мыктылары тандалып, чет өлкөгө жөнөтүлөт", — деди Арзыкулов.

Ошондой эле ишкер мугалимдердин кесипкөйлүүлүгүн жогорулатуу максатында тажрыйба алмашуу үчүн чет өлкөгө жиберүү, жакшы окуган окуучуларга стипендия төлөп берүү иштери да пландалып жаткандыгын кошумчалады.

0
Белгилер:
жаштар, чет өлкө, билим берүү
Тема боюнча
Сауд Аравияда докторантурада окуган Дөөлөс: стипендиям 25 миң доллардан ашат