Белгилүү кинорежиссер Болот Шамшиев. Архив

"Бөрү зынданды" Чыңгыз Айтматов сактап калган. Болот Шамшиев тасма тууралуу

1068
(жаңыланган 23:24 19.11.2018)
Белгилүү кинорежиссер Болот Шамшиев биринчилерден болуп СССРде баңгизат ташыган кылмыш топтору жөнүндө "Бөрү зындан" көркөм тасмасын тартып, өлкөбүздүн коопсуздугу менен келечегине балта чабылып жатканы тууралуу коңгуроо каккан.

Тасманы тартууда Кыргыз ССРинин Ички иштер министрлиги ачык колдоо көрсөткөн. Ошол эле убакта ага республикабыздын мамлекеттик коопсуздук жана борбордук комитетинин жетекчилиги да тымызын жардам берген. "Бөрү зындан" бүгүнкү күндө да актуалдуулугун жогото элек. Шамшиев менен ушул тасма тууралуу Алмаз Батилов маектешти.

— Агай, сиз биринчилерден болуп көркөм тасма аркылуу СССРдеги уюшкан кылмыш тобу жөнүндө көйгөйдү алып чыктыңыз. Анда Совет мамлекетиндеги кылмыштуу топтордун баңгизат ташып, күчтөнүп, бийликке умтулуп жатканы чагылдырылган. "Бөрү зындан" — "Ысык-Көлдүн кызгалдактары" тасмасынын уландысыбы?

— Ооба. "Бөрү зындан" тасмасы — "Ысык-Көлдүн кызгалдактары" тасмасынын уландысы. Бул тасмаларда 1860-жылдардан баштап 1973-жылга чейин Ысык-Көл аймагында айдалган апийимдин элге терс таасирин тийгизгендиги тууралуу көрсөткүм келген. Апийим Түндүк Кыргызстанга тийген каргыш деп эсептейм. Ысык-Көл аймагында апийимди айдаган учурда аны эл уурдап, сатып, тез баюунун жолуна түшө баштаган. Анын айынан түрмөгө камалып, далай тагдырлар талкаланган. Эң кызыгы, апийимди кыргыздар "шайыргүл" деп атаган.

Блокбастер Волчья яма стал одним из фильмов кыргызского чуда
© Фото / Александр Федоров
Болот Шамшиев: тасманын сценарийин адегенде "Казакфильмге" алып бардык. Албай койгондон кийин "кыргызфильмге" сунуштап, тартууга дароо уруксат берди.

— Идеясы кайдан жаралган?

— Казак сценаристи Эркин Абишев түрткү болду. Ал мага "Бөрү зындан" тасмасынын сценарийин алып келген. Аябай жакса да мен Абишевдин сценарийин толугу менен өзгөртүп, кайрадан иштеп чыккам. Адегенде аны "Казакфильмине" сунуштагам, алар жактырбай коюшканда таң калып, жаман болгом. Андан кийин "Кыргызфильми" тасманы тартууга дароо уруксат берди. Анын үстүнө Кыргыз ССРинин Ички иштер министрлиги абдан колдогон. Мындан сырткары, тасмамды тартканга республикабыздын мамлекеттик коопсуздук комитети менен жогорку партиялык жетекчилик тымызын көмөк көрсөттү деп айтса болот. Себеби алар бул тасма аркылуу коомчулук менен Кремлге Кыргызстанда баңгизат ташуу менен алектенген кылмыш топтору СССРдин коопсуздугуна балта чаап жатканы, апийим чеккендердин саны көбөйүп, Москва баңгизат сатуу боюнча ордого айланып баратканы туралуу коңгуроо каккысы келген. Ошол эле убакта "Бөрү зындан" тасмасы турмушта жолун таппай адашкан, өз атын жоготкон адам жөнүндөгү социалдык драма. Ал жашоодо өзүнүн чыныгы ысымын таап жана турмушта чыныгы жолун тапканга умтулган.

— Каршы чыккандар да болгон деп уккан жайыбыз бар…

— Тасманын тартылышына СССРдин Мамлекеттик кино комитети аябай каршы чыгып, фильмди коюуга бир жыл тыюу салынган. Биринчиден, тасмада тартылган наркотрафик өлкөдө болгон эмес, экинчиден, мамлекетте уюшкан кылмыш топтору жок, үчүнчүдөн, тасмада баңгизат менен кылмыштуулуктун ордосу Москва деп көрсөтүлгөнү чындыкка туура келбейт деген шоона эшпеген далилдерди келтирилген. Тасманы Чыңгыз Айтматов сактап калды. Ал Совет мамлекетинин башчысы Леонид Брежневдин күйөө баласы, СССРдин ички иштер министринин орун басары, генерал Юрий Чурбанов менен абдан жакшы мамиледе экен. Ошо кишинин көмөгү менен тасма киножүгүртүүгө чыкты. Бирок тасмада апийимдин ордуна аң-терилерди тартканга туура келген. Буга карабастан "Бөрү зындан" тасмасы СССРде абдан популярдуу болуп, тасма мамлекеттик казынага 100 миллион доллар каражат түшүрдү.

Съемки фильма Болота Шамшиева Волчья яма
© Фото / Александр Федоров
Режиссер: бул тасма аркылуу коомчулук менен Кремлге Кыргызстанда баңгизат ташуу менен алектенген кылмыш топтору СССРдин коопсуздугуна балта чаап жатканы, апийим чеккендердин саны көбөйүп, Москва баңгизат сатуу боюнча ордого айланып баратканы туралуу коңгуроо кагуу максаты бар эле.

— Тасмадагы терс каарман Бабаханды образы кандай жаралган?

— Чынында Бабахандын образы турмушта болгон. Мен сценарий жазганда Бабахандын образын бул кылмышкердин ишин тергеген бир нече тергөөчүнүн маалыматына таянып жазгам. Бирок убакыт өтүп, архивдеги материалдарды карап чыккандан кийин ал жөнүндө анык маалыматтарды окуп чыктым. Бабахан Түркмөнстанда апийим ташыган аткезчиликтин ана башында турган аталык болчу. Кытай менен чек ара жабылганда кылмыш топтору апийимди өзгөчө Түркмөнстан менен Ыраакы Чыгыш аркылуу чет өлкөгө ташыганы жөнүндө кийин билдим. Бабахан баңгизат ташууга айыпталып камалып, соттон кутулуп чыккан. Бирок элибиз айткандай, кыңыр иш кырк жылдан кийин билинет экен. Мен тасмада эртеби-кечпи кылмышкер жазаланат деген идеяны кармангам.

— Белгилүү Бабаханды ойногон казак актёру Кенебай Кожабеков тасмаңызга кандайча тартылып калды?

— Алма-Атада "Караш-караш" тасмасынын премьерасы болгондо Кененбай Кожабековдун майып болуп коляскада отурганын көрүп абдан жаман болдум. Анткени буга чейин мен анын "Кыз Жибек" тасмасында Сырлыбай ханды жараткан образын көрүп абдан суктанчамун. Кененбай ага Алма-Атада үч кылмышкердин кыз зордуктап жатканын көрүп, ага жардам көрсөтүүгө аракет жасаганда кылмышкерлер белине бычак урган экен. Бычак нервине тийгендиктен, бара-бара буту баспай калган. Кененбай агага кийинки тасманын сценарийинде сиз үчүн атайын образ жазам деп убада бергем. Он жылдан кийин гана Кожабековко берген убадымды аткардым. Ага мен Бабахандын ролун сунуштагам. Бабахандын ролу Кожабековго аябай жаккан. Ал образды укмуштуудай келиштирген. Үнүн орус тилинде Армен Джигарханян жаңыртканда Бабахандын образы ого бетер ачылган. Кененбай ага да абдан жактырып, ыраазы болгон.

— Тасмада Бухара эмиринин жүзбашысы Бабахан менен Баймырзанын кармашуусун Каракум чөлүндө тарттыңыз беле?

— Жок. Адегенде ошондой ой бар болчу. Бирок бир таанышым "Намангандын жанында Каракумга окшогон Язаван аттуу чөл бар, ошол жерден тартпайсыңбы" деп кеңеш берди. Айтылган жерди көрсөм, чынында эле Каракумга окшош экен. Ошондуктан тасманын бул бөлүгүн Намангандын Язаван чөлүндө тарткам.

Съемки фильма Болота Шамшиева Волчья яма
© Фото / Александр Федоров
Шамшиев: "Бөрү зындан" тасмасы СССРде абдан популярдуу болуп, тасма мамлекеттик казынага 100 миллион доллар каражат түшүрдү.

— Мурат Мамбетов тасмада "Композ" деп аталган каармандын образын жараткан. Азыр деле бул актерду элдин көбү ушинтип атайт…

— Бул өзүмдүн турмушуман алынган. Мамбетов тасмада жараткан "Композ" деген лакап ат мага таандык. Мен мурдагы Дзержинский бульварында өскөм. Атам белгилүү мамлекеттик ишмер болгону менен мен кылмыш дүйнөсүнүн сырын жакшы билчүмүн. Себеби биздин бала кезибиз Улуу Ата Мекендик согуш бүткөндөн кийин кылмыштуулук күчөп жаткан учурга туш болду. Көчөдө өсүп, Дзержинский бульварынын жанында жайгашкан темир жол вокзалы аркылуу өлкөбүздүн булуң-бурчунан келген ар түрдүү кылмышкерлер менен таанышып, аралашып, кылмыш дүйнөсүнүн идеяларына арбалдык. Ошон үчүн айрым теңтуштарым түрмөгө кесилип кетти, кээ бир курдаштарым мунун кесепетинен каза болду. Мен болсо институтка тапшырып турмуштан жолумду таап кеттим. Москвадагы Кинематография институтуна тапшыруу үчүн эмгек стажы талап кылынчу. Айыл чарба транстын автобазасында автослесардын жардамчысы болуп иштегем. Алгачкы эки устатым дядя Лёна менен дядя Ваня болду. Мен аларга кээ бирде арак алып келем, экөө аракты шашпай ичип отурганда ар түрдүү окуяларды айтып берип көңүлүн ачып берчүмүн. Экөө тең менин айткандарымды таң калып угуп, мага "композитор" деген лакап ат коюшкан.

Режиссер показывает артистам, как он видит сцену. На съемках Волчьей ямы
© Фото / Александр Федоров
Болот Шамшиев: Апийим Түндүк Кыргызстанга тийген каргыш деп эсептейм. Ысык-Көл аймагында апийимди айдаган учурда аны эл уурдап, сатып, тез баюунун жолуна түшө баштаган. Анын айынан түрмөгө камалып, далай тагдырлар талкаланган. Эң кызыгы, апийимди кыргыздар "шайыргүл" деп атаган.

— "Бөрү зындан" көркөм тасмасынын уландысын тартууга сценарийиңиз барбы?

— Албетте. Эки-үч адамдын тагдырынан куралган сценарий даяр. Бул тасманын уландысын "Дама Пик" деп атагым келет.

— 1991-жылы өлкөбүз эгемендүүлүк алгандан кийин Ысык-Көл аймагына апийим айдоо жөнүндө демилге көтөрүлгөн. "Бөрү зындан" тасмасы буга бөгөт болгон деген көз караш бар?

— 1993-жылы бир саясатчыбыз мамлекетибиздин туңгуч президенти Аскар Акаевге Ысык-Көл кылаасында апийим айдоо боюнча сунуш берген. Эгерде бул тасма тартылбаса, анда балким Ысык-Көл аймагына апийим кайрадан себилип калмак. Менин пикиримде, "Бөрү зындан" тасмасы өзүнүн башкы вазийпасын аткарып, бул демилгеге бөгөт койгон.

1068
Белгилер:
апийим, тасма, кылмыш, "Бөрү зындан" тасмасы, Болот Шамшиев
Тема боюнча
Болот Шамшиев менен Айтурган Темированын кызы Сүйүтай. "Ак кемеден" таберик сүрөт
Болот Шамшиевге — 75 жыл. Белгилүүнүн бейнесине сүрөт сүртүмдөр
Ырчы  Алтынай Асанбекова

Ырлары миллион көрүүчү топтогон Алтынай: мамлекеттик кызматта экениме сүйүндүм

735
(жаңыланган 19:48 28.02.2021)
Кыргыз эли таланттардан уучу кур эмес. Акыркы кезде интернет айдыңында миллиондон ашык көрөрман топтогон Алтынай Асанбекованын ырлары көпчүлүктүн көңүл чордонунда болууда.

Sputnik Кыргызстан агенттиги гитаранын ыргагында жүрөк кылдарын терметкен чыгармаларды чеберчилик менен аткара билген Алтынай Асанбекованы студияга чакырып маек курду.

Ырчы кыз чыгармачылыкка жаңыча стиль менен кошулууда.

— Негизи Бек Борбиевдин ырларын кыздар көп аткара бербейт. Интернетте элдин сүймөнчүлүгүнө татыган "Эсиңдеби" аттуу ырды кандайча ырдап калдыңыз?

— Кичине кезимде эле гитара ойногонду байкемден үйрөнгөм. Ал негедир Бек агабыздын (Борбиев — ред.) ырларына көп басым жасачу. Мен да анын таасири менен ошондой ырларды өздөштүрдүм. Негизи менин аткаруумда Бек Борбиевдин ырлары көп. Мурда "Эсиңдеби" аттуу ырды шаңдуу вариантта угуп жүрчүмүн. Бирок негедир мага жай ыргакта аткаруу жакты, ошол себептен өзүмдүн вариантымда алып чыктым.

— Чыгармачылыкка өз стилиңиз менен аралашып жатасыз. Бул ойлонуштурулган кадамбы?

— Жок, болгон өнөрүм жана жөндөмүм болсо керек деп ойлойм. Эч кандай деле атайын стиль караштырган эмесмин. Өзгөчөлүк экени өзүмө деле билинбейт (күлүп). Бирөөлөр эле сырттан карап айтып калбаса жаратылышымдан мүнөзүм да ушундай.

— Күйөрмандарга өзүңүз тууралуу айтып берсеңиз?

— Толук аты-жөнүм Асанбек кызы Алтынай, бирок сахнага Алтынай Асанбекова деген ат менен чыгып жатам. Өзүм Нарын облусуна караштуу Кочкор районунун Семиз-Бел айылынан болом. Орто мектепти аяктаган соң борбордогу Кыргыз улуттук консерваториясынын алдындагы эки жылдык Опералык хор ырдоо бөлүмүнө тапшырып, музыкалык билим алгам. Андан тышкары, Кыргыз улуттук агрардык университетинин жерге жайгаштыруу факультетин бүтүргөм. Азыркы учурда мамлекеттик картография кызматында иштейм.

Кыргызская эстрадная певица Алтынай Асанбекова
© Фото / Сахаб Орозов
Алтынай Асанбекова: Кочкор районунун Семиз-Бел айылынан болом. Мектепти аяктаган соң Кыргыз улуттук консерваториясынын алдындагы эки жылдык Опералык хор ырдоо бөлүмүнө тапшырып, музыкалык билим алгам. Андан тышкары, Кыргыз улуттук агрардык университетинин жерге жайгаштыруу факультетин бүтүргөм. Азыр мамлекеттик картография кызматында иштейм.

— Көбүнчө кандай чыгармаларга басым жасайсыз?

— Учурда аткарып жаткан чыгармаларымдын көбү эле сүйүү жөнүндө. Бир тууган агам дагы чыгармачылыкка жакын, өзү ыр жазат. Азыр сөзү, обону агам Бакыт Илиясовго таандык "Жамгыр" аттуу ыр да элге жакшы алынууда. Бул менин коомчулукка алып чыккан алгачкы, тушоо кесүүчү чыгармам болуп калды. Негизи көбүнчө байкемдин ырларын аткарып жүрөм. Андан тышкары, дагы бир катар ырларды жаздыруудамын.

— Азыр ырчылар үчүн тойлордо ырдоо кадыресе эле көрүнүш. Сиз да тойлорго чакыруу алып турасызбы?

— Тойлорго акырындык менен чакыруулар тушүп жатат. Бирок көп эмес. Ырларымды уккусу келген адамдар үчүн тойдобу же кечедеби, айырмасы жок экен. Көбүнчө "Эсиңдебини" жана "Жамгыр" аттуу ырларды аткарып берүүмдү сурашат. Тойлордо шаңдуу ырларды угууну жактырышат эмеспи.

Кыргызская эстрадная певица Алтынай Асанбекова на радио Sputnik Кыргызстан
© Фото / Асель Сыдыкова
Алтынай Асанбекова: Учурда аткарып жаткан чыгармаларымдын көбү эле сүйүү жөнүндө. Азыр сөзү, обону агам Бакыт Илиясовго таандык "Жамгыр" аттуу ыр да элге жакшы алынууда.

— Келечекте музыкалык билимиңизди жогорулатуу оюңуз барбы?

— Алгач шаарга келип, Улуттук консерваторияга тапшырганда музыкант болом, консерваториядан жогорку билим алам деген аруу тилегим бар болчу. Бирок турмуш шартка байланыштуу билимимди андан ары уланта алган жокмун. Азыркы учурда андай план коё элекмин. Кийинчерээк кайрылып калармын.

— Чыгармачылыкта жол көрсөткөн адам барбы?

— Башында өзүмдүн аракетим менен эле ырдай баштагам. Бирок Сүймөнкул Чокморов атындагы Аламүдүн маданият үйүнүн директору алдыга сүрөп, көп жардам берди. Андан кийин "Жамгыр" аттуу ырыма клип тарттырдым. Ошентип шоу дүйнөсүнө аралашууда профессионал устат күткүм келип, Канат Кадыржан продюсердик борборуна кайрылдым. Жаңыдан иштешип баштаганда пандемия болуп калып, ишибиз бир аз солгун тартып калды. Азыр кайрадан бирге иштешүүгө белсенип турабыз. Сыр сандыгымда катылып турган жакшы чыгармаларымды элге тартуулайлы деген максаттар бар.

Акыркы учурда апама, ата-энеге, мекенге арналган ырларды аткаргым келип жүрөт. Өзүмө төп келген ырларды издеп жатам. Ылайыктуу чыгарма таба элекмин. Шаңдуу ырларды ырдасам деле кайгылуу аткарып салгандай сезиле берет. Ар бир тыбышты баса белгилеп, жан дүйнөмдү жеткире ачып бере албай, бат эле бүтүп калгандай сезим болот. Бирок шаңдуу ырларды да репертуарга кошуш керек экен. Ошол себептен Бек Борбиевдин "Бүгүн майрам, бүгүн той" аттуу ырын тар чөйрөдө аткарып жүрөм.

Кыргызская эстрадная певица Алтынай Асанбекова
© Фото / Сахаб Орозов
Алтынай Асанбекова: Кичинемде комуз ийримине барып, күү черткенди үйрөнчүмүн. Кийин 6-классымда байкем шаарда студент болуп жүрүп айылга гитара көтөрүп барып калды. Ошондон кийин комузду таштап, гитарага өтүп кеттим.

— Бек Борбиевдин ырларын ырдоодо уруксат сурадыңыз беле, негизи ал киши менен байланышыңыз барбы?

— Ал кишинин ырларын кавер түрүндө аткарып жүргөндүктөн уруксат сураган деле эмесмин. Чынында "Эсиңдеби" аттуу ыр Кудайберген Кутуевдики го деп эле жүрчүмүн. Ырдап чыгар алдында гана авторун билдим. Негизинен дүйнөлүк практикада деле кавер түрүндөгү ырларга уруксат суралбайт. Бирок улууну, авторду сыйлоо түшүнүгүнөн улам Бек агабызга бир ооз кайрылып, уруксат суроо оюмда бар. Бек Борбиев өзүнүн ырларын аткарып чыккан жаштарга түз эле көз карашта экенин угуп жүрөм. Карап көрсөм, буга чейин "Эсиңдеби" аттуу ырын бир топ жаш ырчылар аткарган экен.

Жакында эле Байел аттуу ырчы жигит экөөбүз дуэт кылып ырдап чыгуу үчүн Султан Садыралиевдин "Кош айтам сага" ырына уруксат сурадык.

— Ата-энеңиз кандай карап жатат?

— Алгач консерваториянын алдындагы эки жылдык студияда окуп жатканда ата-энем ырдоомо каршы болгон эмес. Кийин жакындарымдын "музыкадан башка жаатта деле билим алып албайсыңбы" деген кеңештеринен улам агрардык тармакта окугам. Ата-энем чыгармачылыгыма "жок" дешкен эмес, бирок колдоп беришти деп да айта албайм. Бирок акыркы убактарда ырдап чыккандарымды көрүп жакшы кеп-кеңештерин айтып, уруксатын, батасын беришти. Кээде сыймыктанып кеп кылып калышат. Үйдө кандайдыр бир чыгармачылык атмосфера бар. Ата-энем да ырдайт. Атам жаш кезинде актёр болууну самаптыр. Бирок ал кезде колдоп, жол көрсөткөн адам болгон эмес окшойт. Өзүнүн айтымында, жети атамдын бири чөлкөмгө белгилүү кыл кыякчы болуптур. Чоң атам жамактап ырдачу. Каныбызда, генибизде чыгармачылыктын данеги бар окшойт. Ал эми ырчы Акбар Сүйүнбаев экөөбүз бир тууган эки атанын балдарыбыз.

Кыргызская эстрадная певица Алтынай Асанбекова
© Фото / Сахаб Орозов
Алтынай Асанбекова: Ата-энем чыгармачылыгыма "жок" дешкен эмес, бирок колдоп беришти деп да айта албайм. Бирок акыркы убактарда ырдап чыккандарымды көрүп жакшы кеп-кеңештерин айтып, уруксатын, батасын беришти. Кээде сыймыктанып кеп кылып калышат.

— Гитарадан тышкары кайсы аспапта ойной аласыз?

— Кичинемде комуз ийримине барып, күү черткенди үйрөнчүмүн. Кийин 6-классымда байкем шаарда студент болуп жүрүп айылга гитара көтөрүп барып калды. Ошондон кийин комузду таштап, гитарага өтүп кеттим.

— Азыр мамлекеттик кызматта иштейт экенсиз, кесибиңиз жагабы? Биротоло сахнага аттанып, чыгармачылыкка кетүү планыңызда барбы?

— Чыгармачылыкка жан дүйнөм жакын. Сахнага чыгуу, ырдоо менин кичинекейимден бери келе жаткан кыялым. Бирок мамлекеттик кызматта иштеп калганыма кээде сүйүнөм. Адам ар тараптуу болушу керек экен. Каалоо болсо баарына жетишүүгө болот. Пандемия учурунда да мамлекеттик кызматта иштегенимдин пайдасы тийди. Тойлор токтоп, дээрлик ырчылардын баары жумуш жок отуруп калганда мен иштеп, каражат жагынан көйгөй жаралган жок. Жашоодо ар кандай кырдаал болот. Ошондо экинчи кесибимди окуп алганыма сүйүндүм.

735
Белгилер:
маек, гитара, ыр, ырчы
Тема боюнча
Аскат Мусабеков, Миргүл Асаналиева: бир ырдын арты менен сезимибиз бекемделди
Музыка менен АКШны багынткан кыргыз кызы: ыйлаган күндөрүм көп болду
Алып баруучу, актриса Назира Айтбекова. Архив

Ата мээримин таятаман издедим... Назира Айтбекованын айылга каты

391
(жаңыланган 15:50 28.02.2021)
Бул ирет айылга катты алып баруучу, актриса Назира Айтбекова жазды. Ал жол боюнда күткөн таятасын, тайларынын үйүндө өткөн балалыгын жана тартипке бекем таенесин эстеди. Ошондой эле айылга бараткандагы өзгөчө сезимдери менен да бөлүштү.

Кичи мекеним Темир айылы деп билдим

Айылым. "Жээн эл болбойт" дешет. Тайлары жарашса болот эле экен. Таякелерим, бөлөлөрүм, таажеңелерим, айтор, мага тайларым төркүн болду. Кичи мекеним Темир айылы деп билдим. Көзүмдү жумсам айылымдын жыты келип, анан дароо эле тоолору тартыла түшөт. Сагынганда чыдабай, унаамды чапкылап алып учуп жөнөйм. Ал жакка бараткан дагы өзүнчө бир укмуш. Калдайган тоолорум, мээримдүү жайкалган көлүм бири атам сындуу, бири энем сындуу тосуп чыгат. Ошолордун карааны эле канча?!

Ох, жол боюнда тизилген, асман тиреген теректерчи? Бийиктикти жакшы көрөм негедир. Көңүлүм бийиктеп калгансыйт. Алардан башкача энергия алам. Жаратылыш, табият, жан-жаныбар, аларды кунт коюп тыңшасаң болуп көрбөгөндөй таалим-тарбия берет. Тек гана тыңшаганды билбейбиз. Көлдөн токтоолукту, тазалыкты үйрөнсөң болот. Көл өзүн тазалап турарын билесиңерби? Тоодон сабырдуулукту, бийиктикти үйрөнөсүң. Жемиши бар бактардан канчалык мөмө байласаң, ошончолук жерге ийилип жөнөкөй болгонду үйрөнөсүң.

Ат, ит жана башка жаныбарлардан болсо жакшылыкты унутпаганды, суу ичкен кудугуңа түкүрбөгөндү үйрөнөсүң. Шаардын кымгуутунан чарчаганда кетким келип эңсеген жерим ошол жак.

Телеведущая Назира Айтбекова
© Фото / Назира Айтбекова
Назира Айтбекова: "Жээн эл болбойт" дешет. Тайлары жарашса болот эле экен. Таякелерим, бөлөлөрүм, таажеңелерим, айтор, мага тайларым төркүн болду. Кичи мекеним Темир айылы деп билдим.

Атамдын мээримин таятамдан издедим...

Мурун таятам "кыздарым келет" деп жол боюнда карааныбызды издеп күтөр эле. Азыр деле ошентип жол боюнда күтөт деңизчи, бирок мүрзөдө... Барган сайын багыштап куран түшүрөбүз. Эстейбиз. Таятамды эмнегедир өзгөчө жакшы көрдүм. Биздин арабызда көрүнбөгөн жип болор эле. Ачык айтып, сезимдерибизди ачык билдирбесек да таятамдын мага жан тартып, санаага батып, боор толгоп турганын сезчүмүн.

Айылдаштары таятамдын бир окуясын эстеп күлүп калышат. "Улуттук хит-парадды" алып барып жүргөнүмдө таятам "азыр телевизордон кызым чыгат" деп шашып кетчү экен. Айылга барганымда мени такыр мактачу эмес. Алексейди оозунан түшүрбөй мактап, мага келгенде унчукпай калчу. Көрсө, таятам көзүм тийип калбасын деп мени аярлачу экен. Атамдын мээримин таятамдан издедим. Таятамдан чыпкаладым. Уктап жатса акырын барып жанына жатып алчумун. "Ак сакалы жайкалган аталар жагат" десем жайкы каникулга баргыча ак сакалын жайкалтып, таятам образды өзгөртүптүр. Көзүмө сонун көрүндү.

Эртең менен "ээ айланайын, түшкө чейин да уктайбы?" деп энем (таенемди эне дейм) урушса, таятам энемди тыйып, "мейли, жайына кой, уктап алсын!" деп койчу. Анан таятама таянып, уйкуну бышырчумун. Үйдүн баарын мизилдетип жууп-тазалап, ар кимисинин кийимин өзүнчө текчеге коюп, баарын тыкыйтып коер элем.

Телеведущая, актриса Назира Айтбекова с мамой, бабушкой и братом
© Фото / Назира Айтбекова
Назира Айтбекова: энем өзүнөн улуу бекчейген аталарга, энелерге жүгүнөт. Алар болсо алкашат, батасын берет. Энем бирин да атынан атабайт. Улуу муунду тергеп атайт. Көзү өтүп кеткени болсо да сый-урмат кылат.

Тайларымды көргөндө азыр да эзилип турам

Наргиза бөлөм, Камчы таякем, Кубаныч таякем баарыбыз топтолобуз. Энемдердин үйүн "ылдыйкы үй" деп атайбыз. Бөлө, таякелер бир-эки эле жаш айырмабыз болбосо, теңбиз. Үйдөгү, огороддогу бардык иштерди бүтүрөбүз да концертке суранабыз. Тээ шаардан белгилүү ырчылар келип, айылдын клубуна концерт коет. Акчасын эки таякем табат. Биз кыздар конок болобуз. "Кызга кырк үйдөн тыюу" деп энем экөөбүздү тилдеп жибербейт. Ботодой боздоп, миң түркүн мүнөзүбүздү көргөзүп, ары-бери жагынан чыгып, тайларым ортого түшүп жатып араң уруксат алабыз. Эки таякем эки жагыбыздан чыкпай кайтарып барып, үйдөгүлөрдүн аманатын аткарып, концерт бүткөн соң аман-эсен алып келет.

Бир аз тентектик кылсак таятам энемен чыгарат. Ошон үчүн тартип жактан энем бизди катуу кармайт эле. Сербеңдеп дарбазадан сырткары да чыга бербейбиз. Эртең менен болсо таятам самоорго от жагып, буркурата чай кайнатат. Энем сапсары жумурткаларынан мага алып, эртең менен эрте туруп, уй саап, каймагын тартып атайын алып келет. Башка неберелери жеп кетип, ачка калбасын деп энем анын баарын катып берет. Дүкүлдөп таякелерим келе жатканда энем "бул кыздын курсагы тойсун, силердикин анан тойгузам" дечү. Ага мен боломбу? Тайларымдын мойнуна асылып, өпкүлөп, ичим элжиреп, жеп жаткан тамагымды тең бөлүшөм. Тайларымды көргөндө азыр да эзилип турам.

Жалгыз кыз болгондуктан бир туугандын даамын билбейм, бирок ушундай болсо керек деп элестетем. Балдарыбыз далдайып чоңойсо деле азыркыга чейин тайларымды баса калып өпкүлөп, жонуна минип көтөртүп алмай адатым бар. Жеңелерим деле көнүп бүттү. Энем дагы эле жол карап, ичкен-жегенинен алып сактап, "баягы кыздарыма берем" деп турат. Биз абдан көппүз. Алардын баары Темир айылында. Ар биринин үйүнө барып, кыдырып бүтпөйсүң. Баары бүлөлүү, бала-чакалуу. Баарыбыз бапырап турабыз. Ынтымагыбыз да күч! Анткени башыбызда энем даанышман болуп турат. Кайнене, кайнеже, келин ортосунда бизде кайым айтышуу деген жок. Болгон да эмес. Энем келиндерин өз кызындай кабыл алды.

Актриса, блогер и телеведущая Назира Айтбекова
© Фото / из личного архива Назиры Айтбековой
Назира Айтбекова: Балдарыбыз далдайып чоңойсо деле азыркыга чейин тайларымды баса калып өпкүлөп, жонуна минип көтөртүп алмай адатым бар. Жеңелерим деле көнүп бүттү.

"Кыздар, келсеңер сыйыңар менен келип-кеткиле!" деп турат. Жадырап-жайнап жакшы маанай менен келебиз. Кайра жайдары кайтабыз. Энем туура эмесин тууралап, өзү жайгарып коет. Бизде, Көлдө, келиндер күндө эртең менен жүгүнүп турушат. Ал тургай энем өзүнөн улуу бекчейген аталарга, энелерге жүгүнөт. Алар болсо алкашат, батасын берет. Энем бирин да атынан атабайт. Улуу муунду тергеп атайт. Көзү өтүп кеткени болсо да сый-урмат кылат. Анын ошол мамилеси эле келиндерин тарбиялайт. Тили тешилгиче акыл үйрөтпөйт. Ашмалтай кылбайт. Тек гана тарбиясын, маданиятын өз мисалында көргөзөт. Айылымдын атуулдары менен баарлашсаң улуу сөздөрдү үйрөнөсүң, салт-санаасын билесиң. Кыргыздын улуу көчүн улаган күч дал ошол айылда! Темир айылым көңүлүмдүн төрүндө!

391
Белгилер:
балалык, эскерүү, таене, айылга кат, Назира Айтбекова
Тема:
"Айылга кат" — адамдардын ички сезими, сагынычы, эскерүүсү
Тема боюнча
Бир бөтөлкөгө арыктын эле суусун берип ийгилечи... Мирзат Мукановдун айылга каты
Кой кайтарган кара кыз, эмгекчил коңшулар. Нурзат Токтосунованын айылга каты
Кыргызстандын президенти Садыр Жапаров. Архив

Мектеп куруп берүүнү өтүнгөн балбайлык окуучу Жапаров менен жолукту. Сүрөт

0
(жаңыланган 23:26 28.02.2021)
Сегиз жаштагы бала соцтармак аркылуу президентке кайрылып, мектеп куруп берүүнү өтүнгөн. Алгач өлкө башчынын аны менен жолуга албай турганы айтылып, кийин видео аркылуу сүйлөшкөнү белгилүү болгон.

БИШКЕК, 28-фев. — Sputnik. Балбайлык окуучу Бекболот Турдушев президент Садыр Жапаров менен жолукту. Ал Instagram баракчасына өлкө башчысы менен жолуккан учурда тартылган сүрөттөрүн жарыялаган. 

Посмотреть эту публикацию в Instagram

Публикация от turdushev (@bekbolotturduh)

Президенттин маалымат катчысы Галина Байтерек Sputnik Кыргызстан агенттигинин кабарчысына президент окуучу бала менен жолугууга убада бергенин белгилеп кетти.

Бекболот Турдушев мектебинин эскилиги жеткенин айтып, эки кабат мектеп салып бериңиз деп өлкө башчысына кайрылгандан кийин интернет жылдызына айланган.

Ошондон кийин Бекболоттун Жапаров менен жолуга турганы тууралуу маалымат тараган.

Президенттин маалымат кызматы Жапаров Россияга болчу сапарынын алдында окуучу бала менен жолугуу каралган эмес дешкен.

Көп өтпөй Жапаров видео байланыш аркылуу Бекболот Турдушев менен сүйлөшкөнүн өлкө башчысынын маалымат кызматы кабарлаган.

0
Белгилер:
Бекболот Турдушев, Садыр Жапаров, мектеп, президент, жолугушуу
Тема боюнча
Мектеп куруп берүүнү өтүнгөн балбайлык окуучу Жапаров менен жолукту. Сүрөт